Adhyaya 226: Shiva Proclaims the Supreme Path: Devotion to Vasudeva and the Yadu Lineage
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସମବେତ ଋଷିମାନେ ତ୍ରିପୁରାରି ଶିବଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ସଂସାରଚକ୍ର ଓ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ନିଶ୍ଚୟ ଉପାୟ ପଚାରନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ବାସୁଦେବଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରଣ ନାହିଁ; ଦେହ‑ବାଣୀ‑ମନ ଦ୍ୱାରା ହରିଭଜନ ହିଁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନେଇଯାଏ। ପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ତୁତି—ସେ ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କର ମୂଳକାରଣ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଲୋକମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ‘ପିତାମହ’। ଏହି ମହିମାକୁ ପୁରାଣୀୟ କାଳକ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଶିବ ବଂଶାନୁକ୍ରମ କହି ଯଦୁବଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ ବନ୍ଦୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ ଓ ଜରାସନ୍ଧକୁ ନିହତ କରିବେ। ଶେଷରେ ବାସୁଦେବ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଦର୍ଶନ‑ଭକ୍ତିର ସୁପାରିଶ—ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବ୍ରହ୍ମା‑ଶିବ ଦର୍ଶନ ସମାନ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବସନ୍ତି।
Chapter Arc
{"opening_hook":"In a pilgrimage setting on Gandhamādana, assembled sages approach Tripurāri (Śiva) with an urgent, existential question: what single means decisively cuts the fearsome bondage of birth-and-death (janma–saṃsāra–bandhana)?","rising_action":"Śiva answers with escalating exclusivity—no remedy surpasses Vāsudeva—then expands into a sweeping stuti: Hari as sarvaga, sarvajña, devadeva, the inner support of Brahmā, Rudra, devas, sages, and the cosmos. The discourse then “grounds” theology in itihāsa-purāṇic time by moving into royal genealogy toward the Yadu line.","climax_moment":"The central revelation: worship of Vāsudeva with body, speech, and mind (kāya–vāk–manas) is the unsurpassed path to the supreme goal; and darśana of Vāsudeva is tantamount to seeing Brahmā and Śiva because all deities abide in his body.","resolution":"Śiva concludes with a practical sādhanā-program—continual namaskāra, arcana, and seeking darśana of Devakī-suta (with Bala/Rāma)—and seals the teaching by reiterating Hari’s all-inclusiveness and the salvific certainty of devotion.","key_verse":"Teaching (sense): “There is no higher medicine for saṃsāra than Vāsudeva; worship Hari with body, speech, and mind—by that one attains the supreme state. Seeing Vāsudeva is seeing Brahmā and Maheśvara, for all the gods dwell in his limbs.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Vāsudeva-bhakti as the unsurpassed mokṣa-mārga (taught by Śiva)","secondary_themes":["Hari’s theological supremacy and all-deity indwelling (sarvadevatā-mayatva)","Genealogical legitimation: Manu → Yadu line → Vasudeva (Ānakadundubhi) → Kṛṣṇa","Prophetic horizon of avatāra: Jarāsandha episode, liberation of captive kings, Dvārakā kingship","Ritual-ethical norm: continual namaskāra, arcana, and darśana as daily discipline"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a Brahma Purāṇa-style harmonization: even Maheśvara teaches that the highest release is attained through exclusive devotion to Vāsudeva, and that Vāsudeva’s body is the locus of all gods—thereby making darśana itself a theologically sufficient act of communion.","adi_purana_significance":"As an ‘Adi Purāṇa’ strand, it binds metaphysical supremacy (para-tattva Vāsudeva) to historical-purāṇic continuity (Yadu genealogy) and to lived practice (arcana/darśana), presenting a compact template of Purāṇic soteriology: doctrine → lineage → daily observance."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"adbhuta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → adbhuta → bhakti/śṛṅgāra (devotional intimacy) → śānta"],"devotional_peaks":["Śiva’s categorical declaration that nothing surpasses Vāsudeva as the remedy for saṃsāra","The stuti portraying Vāsudeva as devadeva and the inner seat of Brahmā–Rudra–devas","The darśana-doctrine: seeing Vāsudeva equals seeing Brahmā and Śiva","The closing injunction to sustained namaskāra and arcana to Devakī-suta with Bala/Rāma"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["Gandhamādana Mountain","Dvārakā","Girigahvara (mountain defile/cave associated with Jarāsandha episode)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmic-theological cosmology rather than sarga detail: Vāsudeva is described as eternal, all-pervading source/support in whom Brahmā, Rudra, devas, and worlds subsist; Śeṣa is referenced as part of Viṣṇu’s cosmic support imagery."}
Shlokas in Adhyaya 226
Verse 1
व्यास उवाच श्रुत्वैवं सा जगन्माता भर्तुर् वचनम् आदितः हृष्टा बभूव सुप्रीता विस्मिता च तदा द्विजाः //
ଏହା ୨୨୬ ଅଧ୍ୟାୟର ୧ମ ଶ୍ଲୋକର ସୂଚନା ମାତ୍ର; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ନଥିବାରୁ ଅର୍ଥାନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 2
ये तत्रासन् मुनिवरास् त्रिपुरारेः समीपतः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन गतास् तस्मिन् गिरौ द्विजाः //
ଏଠାରେ ୨ୟ ଶ୍ଲୋକର ସୂଚନା ଅଛି; ମୂଳ ପାଠ ନଥିଲେ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 3
ते ऽपि संपूज्य तं देवं शूलपाणिं प्रणम्य च पप्रच्छुः संशयं चैव लोकानां हितकाम्यया //
ଏଠାରେ ୩ୟ ଶ୍ଲୋକର ସୂଚନା ଅଛି; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ନଥିବାରୁ ଅନୁବାଦ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
Verse 4
मुनय ऊचुः त्रिलोचन नमस् ते ऽस्तु दक्षक्रतुविनाशन पृच्छामस् त्वां जगन्नाथ संशयं हृदि संस्थितम् //
ଏଠାରେ ୪ଥ ଶ୍ଲୋକର ସୂଚନା ଅଛି; ମୂଳ ପାଠ ବିନା ଏହି ପବିତ୍ର ଅର୍ଥର ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 5
संसारे ऽस्मिन् महाघोरे भैरवे लोमहर्षणे भ्रमन्ति सुचिरं कालं पुरुषाश् चाल्पमेधसः //
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ଲୋକ—ଧର୍ମାର୍ଥେ ପବିତ୍ର ବଚନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ; ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ ସେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 6
येनोपायेन मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः //
ଏଠାରେ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକ—ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନଦୀପ ଅନ୍ତରେ ଜ୍ୱଳେ; ପାପରାଶି ନଶେ।
Verse 7
महेश्वर उवाच कर्मपाशनिबद्धानां नराणां दुःखभागिनाम् नान्योपायं प्रपश्यामि वासुदेवात् परं द्विजाः //
ଏଠାରେ ସପ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ଗୁରୁପ୍ରସାଦରେ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ବିନୟଯୁକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ମାର୍ଗ ପାଏ।
Verse 8
ये पूजयन्ति तं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् वाङ्मनःकर्मभिः सम्यक् ते यान्ति परमां गतिम् //
ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ଲୋକ—ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପର କର୍ମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କଲେ ଲୋକହିତ ଏବଂ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ହେତୁ ହୁଏ।
Verse 9
किं तेषां जीवितेनेह पशुवच् चेष्टितेन च येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये //
ଏଠାରେ ନବମ ଶ୍ଲୋକ—ଏଭଳି ଧର୍ମର ମହିମା ପୁରାଣମାନେ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ପାଉ।
Verse 15
सो ऽस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च //
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ ର ପଞ୍ଚଦଶ ଶ୍ଲୋକ, ପବିତ୍ର ପୁରାଣବାଣୀ ରୂପେ।
Verse 16
स हि देवदेवः साक्षाद् देवनाथः परंतपः सर्वज्ञः सर्वसंस्रष्टा सर्वगः सर्वतोमुखः //
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ ର ଷୋଡଶ ଶ୍ଲୋକ, ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥୀୟ ବାଣୀ ରୂପେ।
Verse 17
न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन सनातनो महाभागो गोविन्द इति विश्रुतः //
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ ର ସପ୍ତଦଶ ଶ୍ଲୋକ, ପୁରାଣର ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାରେ।
Verse 18
स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानदः सुरकार्यार्थम् उत्पन्नो मानुष्यं वपुर् आस्थितः //
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ ର ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶ୍ଲୋକ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶୈଳୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Verse 19
नहि देवगणाः शक्तास् त्रिविक्रमविनाकृताः भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जितः //
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨୬ ର ଏକୋନବିଂଶ ଶ୍ଲୋକ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଜ୍ଞାନ ନିମିତ୍ତ।
Verse 20
नायकः सर्वभूतानां सर्वभूतनमस्कृतः एतस्य देवनाथस्य कार्यस्य च परस्य च //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 21
ब्रह्मभूतस्य सततं ब्रह्मर्षिशरणस्य च ब्रह्मा वसति नाभिस्थः शरीरे ऽहं च संस्थितः //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ଏଠାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଅନୁବାଦ କରିହେବ ନାହିଁ। ଦୟାକରି ମୂଳ ପାଠ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 22
सर्वाः सुखं संस्थिताश् च शरीरे तस्य देवताः स देवः पुण्डरीकाक्षः श्रीगर्भः श्रीसहोषितः //
ଶ୍ଲୋକର ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ ପାଠ ବିନା ଅନୁବାଦ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକପାଠ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 23
शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वजः उत्तमेन सुशीलेन शौचेन च दमेन च //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଧର୍ମାର୍ଥାନୁରୂପ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ମୂଳ ପାଠ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 24
पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च आरोहणप्रमाणेन वीर्येणार्जवसंपदा //
ମୂଳ ଶ୍ଲୋକପାଠ ନଥିଲେ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଶ୍ଲୋକଟି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଲେଖି ପଠାନ୍ତୁ।
Verse 25
आनृशंस्येन रूपेण बलेन च समन्वितः अस्त्रैः समुदितः सर्वैर् दिव्यैर् अद्भुतदर्शनैः //
ଏହା ଗ୍ରନ୍ଥର ପଚିଶତମ ପଦ୍ୟ; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତେଣୁ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 26
योगमायासहस्राक्षो विरूपाक्षो महामनाः वाचा मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रियः //
ଏହା ଗ୍ରନ୍ଥର ଛବିଶତମ ପଦ୍ୟ; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 27
क्षमावांश् चानहंवादी स देवो ब्रह्मदायकः भयहर्ता भयार्तानां मित्रानन्दविवर्धनः //
ଏହା ସତାଇଶତମ ପଦ୍ୟ; ମୂଳପାଠ ନଥିବାରୁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 28
शरण्यः सर्वभूतानां दीनानां पालने रतः श्रुतवान् अथ संपन्नः सर्वभूतनमस्कृतः //
ଏହା ଅଠାଇଶତମ ପଦ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ନଥିବାରୁ ଅନୁବାଦ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
Verse 29
समाश्रितानाम् उपकृच् छत्रूणां भयकृत् तथा नीतिज्ञो नीतिसंपन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः //
ଏହା ଉଣତିଶତମ ପଦ୍ୟ; ମୂଳପାଠ ବିନା ପବିତ୍ର ଅର୍ଥର ଯଥାନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 30
भवार्थम् एव देवानां बुद्ध्या परमया युतः प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते //
ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ଏଠାରେ ମୂଳପାଠ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 31
समुत्पत्स्यति गोविन्दो मनोर् वंशे महात्मनः अंशो नाम मनोः पुत्रो ह्य् अन्तर्धामा ततः परम् //
ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ଏହାର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 32
अन्तर्धाम्नो हविर्धामा प्रजापतिर् अनिन्दितः प्राचीनबर्हिर् भविता हविर्धाम्नः सुतो द्विजाः //
ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ପ୍ରମାଣିକ ଭାବାନୁବାଦ ମଧ୍ୟ ଦେଇହେବ ନାହିଁ।
Verse 33
तस्य प्रचेतःप्रमुखा भविष्यन्ति दशात्मजाः प्राचेतसस् तथा दक्षो भवितेह प्रजापतिः //
ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ଏଠାରେ କେବଳ ସଂଖ୍ୟା-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି; ଶ୍ଲୋକପାଠ ବିନା ଅନୁବାଦ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।
Verse 34
दाक्षायण्यस् तथादित्यो मनुर् आदित्यतस् ततः मनोश् च वंशज इला सुद्युम्नश् च भविष्यति //
ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ—ଶ୍ଲୋକପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଦେଲେ ଅନୁବାଦ କରାଯିବ।
Verse 35
बुधात् पुरूरवाश् चापि तस्माद् आयुर् भविष्यति नहुषो भविता तस्माद् ययातिस् तस्य चात्मजः //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୩୫ତମ ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଏଠାରେ ସୂଚିତ।
Verse 36
यदुस् तस्मान् महासत्त्वः क्रोष्टा तस्माद् भविष्यति क्रोष्टुश् चैव महान् पुत्रो वृजिनीवान् भविष्यति //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୩୬ତମ ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଏଠାରେ ସୂଚିତ।
Verse 37
वृजिनीवतश् च भविता उषङ्गुर् अपराजितः उषङ्गोर् भविता पुत्रः शूरश् चित्ररथस् तथा //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୩୭ତମ ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଏଠାରେ ସୂଚିତ।
Verse 38
तस्य त्व् अवरजः पुत्रः शूरो नाम भविष्यति तेषां विख्यातवीर्याणां चारित्रगुणशालिनाम् //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୩୮ତମ ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଏଠାରେ ସୂଚିତ।
Verse 39
यज्विनां च विशुद्धानां वंशे ब्राह्मणसत्तमाः स शूरः क्षत्रियश्रेष्ठो महावीर्यो महायशाः //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୩୯ତମ ଶ୍ଲୋକ ବୋଲି ଏଠାରେ ସୂଚିତ।
Verse 40
स्ववंशविस्तारकरं जनयिष्यति मानदम् वसुदेवम् इति ख्यातं पुत्रम् आनकदुन्दुभिम् //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ନାହିଁ; କେବଳ “40” ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଦୟାକରି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନୁବାଦ କରିବି।
Verse 41
तस्य पुत्रश् चतुर्बाहुर् वासुदेवो भविष्यति दाता ब्राह्मणसत्कर्ता ब्रह्मभूतो द्विजप्रियः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ନାହିଁ; କେବଳ “41” ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଦୟାକରି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନୁବାଦ କରିବି।
Verse 42
राज्ञो बद्धान् स सर्वान् वै मोक्षयिष्यति यादवः जरासंधं तु राजानं निर्जित्य गिरिगह्वरे //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ନାହିଁ; କେବଳ “42” ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଦୟାକରି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନୁବାଦ କରିବି।
Verse 43
सर्वपार्थिवरत्नाढ्यो भविष्यति स वीर्यवान् पृथिव्याम् अप्रतिहतो वीर्येणापि भविष्यति //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ନାହିଁ; କେବଳ “43” ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଦୟାକରି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନୁବାଦ କରିବି।
Verse 44
विक्रमेण च संपन्नः सर्वपार्थिवपार्थिवः शूरः संहननो भूतो द्वारकायां वसन् प्रभुः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ନାହିଁ; କେବଳ “44” ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଦୟାକରି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକ ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଅନୁବାଦ କରିବି।
Verse 45
पालयिष्यति गां देवीं विनिर्जित्य दुराशयान् तं भवन्तः समासाद्य ब्राह्मणैर् अर्हणैर् वरैः //
ଏହା ପଞ୍ଚଚାଳିଶତମ ଶ୍ଲୋକ-ସ୍ଥାନ; ଏଠାରେ ମୂଳପାଠ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କେବଳ ସଂଖ୍ୟା-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 46
अर्चयन्तु यथान्यायं ब्रह्माणम् इव शाश्वतम् यो हि मां द्रष्टुम् इच्छेत ब्रह्माणं च पितामहम् //
ଏହା ଛୟଚାଳିଶତମ ଶ୍ଲୋକ-ସ୍ଥାନ; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତେଣୁ କେବଳ କ୍ରମାଙ୍କ ସୂଚିତ।
Verse 47
द्रष्टव्यस् तेन भगवान् वासुदेवः प्रतापवान् दृष्टे तस्मिन्न् अहं दृष्टो न मे ऽत्रास्ति विचारणा //
ଏହା ସତଚାଳିଶତମ ଶ୍ଲୋକ-ସ୍ଥାନ; ଏଠାରେ ମୂଳପାଠ ନଥିବାରୁ କେବଳ ଶ୍ଲୋକ-ସଂଖ୍ୟା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Verse 48
पितामहो वासुदेव इति वित्त तपोधनाः स यस्य पुण्डरीकाक्षः प्रीतियुक्तो भविष्यति //
ଏହା ଅଠଚାଳିଶତମ ଶ୍ଲୋକ-ସ୍ଥାନ; ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ଅନୁପଲବ୍ଧ ଥିବାରୁ କେବଳ କ୍ରମାଙ୍କ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Verse 49
तस्य देवगणः प्रीतो ब्रह्मपूर्वो भविष्यति यस् तु तं मानवो लोके संश्रयिष्यति केशवम् //
ଏହା ଏକୋଣପଞ୍ଚାଶତମ ଶ୍ଲୋକ-ସ୍ଥାନ; ଏଠାରେ ମୂଳପାଠ ମିଳୁନାହିଁ, ତେଣୁ କେବଳ ସଂଖ୍ୟା-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି।
Verse 50
तस्य कीर्तिर् यशश् चैव स्वर्गश् चैव भविष्यति धर्माणां देशिकः साक्षाद् भविष्यति स धर्मवान् //
ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚାଶତମ ଶ୍ଲୋକ; ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Verse 51
धर्मविद्भिः स देवेशो नमस्कार्यः सदाच्युतः धर्म एव सदा हि स्याद् अस्मिन्न् अभ्यर्चिते विभौ //
ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଏକାବନତମ ଶ୍ଲୋକ; ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Verse 52
स हि देवो महातेजाः प्रजाहितचिकीर्षया धर्मार्थं पुरुषव्याघ्र ऋषिकोटीः ससर्ज च //
ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ବାଉନତମ ଶ୍ଲୋକ; ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Verse 53
ताः सृष्टास् तेन विधिना पर्वते गन्धमादने सनत्कुमारप्रमुखास् तिष्ठन्ति तपसान्विताः //
ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ତେପନତମ ଶ୍ଲୋକ; ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Verse 54
तस्मात् स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुंगवाः वन्दितो हि स वन्देत मानितो मानयीत च //
ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଚଉନତମ ଶ୍ଲୋକ; ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
Verse 55
दृष्टः पश्येद् अहरहः संश्रितः प्रतिसंश्रयेत् अर्चितश् चार्चयेन् नित्यं स देवो द्विजसत्तमाः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୫୫ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଏଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ।
Verse 56
एवं तस्यानवद्यस्य विष्णोर् वै परमं तपः आदिदेवस्य महतः सज्जनाचरितं सदा //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୫୬ ଦିଆଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ ଦିଆ ନାହିଁ।
Verse 57
भुवने ऽभ्यर्चितो नित्यं देवैर् अपि सनातनः अभयेनानुरूपेण प्रपद्य तम् अनुव्रताः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୫୭; ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ପାଠ ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ।
Verse 58
कर्मणा मनसा वाचा स नमस्यो द्विजैः सदा यत्नवद्भिर् उपस्थाय द्रष्टव्यो देवकीसुतः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୫୮ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
Verse 59
एष वै विहितो मार्गो मया वै मुनिसत्तमाः तं दृष्ट्वा सर्वदेवेशं दृष्टाः स्युः सुरसत्तमाः //
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୫୯; ମୂଳ ପାଠ ନଥିବାରୁ ଅର୍ଥାନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 60
महावराहं तं देवं सर्वलोकपितामहम् अहं चैव नमस्यामि नित्यम् एव जगत्पतिम् //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକଟି ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁବାଦ ଦେବି।
Verse 61
तत्र च त्रितयं दृष्टं भविष्यति न संशयः समस्ता हि वयं देवास् तस्य देहे वसामहे //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକଟି ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁବାଦ ଦେବି।
Verse 62
तस्यैव चाग्रजो भ्राता सिताद्रिनिचयप्रभः हली बल इति ख्यातो भविष्यति धराधरः //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକଟି ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁବାଦ ଦେବି।
Verse 63
त्रिशिरास् तस्य देवस्य दृष्टो ऽनन्त इति प्रभोः सुपर्णो यस्य वीर्येण कश्यपस्यात्मजो बली //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକଟି ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁବାଦ ଦେବି।
Verse 64
अन्तं नैवाशकद् द्रष्टुं देवस्य परमात्मनः स च शेषो विचरते परया वै मुदा युतः //
ଏହି ଶ୍ଲୋକର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ଦିଆଯାଇନାହିଁ; ଦୟାକରି ଶ୍ଲୋକଟି ପଠାନ୍ତୁ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁବାଦ ଦେବି।
Verse 65
अन्तर्वसति भोगेन परिरभ्य वसुंधराम् य एष विष्णुः सो ऽनन्तो भगवान् वसुधाधरः //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୬୫ତମ ଶ୍ଲୋକ।
Verse 66
यो रामः स हृषीकेशो ऽच्युतः सर्वधराधरः ताव् उभौ पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ दिव्यपराक्रमौ //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୬୬ତମ ଶ୍ଲୋକ।
Verse 67
द्रष्टव्यौ माननीयौ च चक्रलाङ्गलधारिणौ एष वो ऽनुग्रहः प्रोक्तो मया पुण्यस् तपोधनाः तद् भवन्तो यदुश्रेष्ठं पूजयेयुः प्रयत्नतः //
ଏହା ୨୨୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ୬୭ତମ ଶ୍ଲୋକ।
Frequently Asked Questions
The chapter’s dominant pivot is soteriology through bhakti: Śiva teaches that release from karmic bondage and the fearsome saṃsāra is achieved most decisively by worship and refuge in Vāsudeva with disciplined intention in speech, mind, and action.
It reinforces purāṇic foundations by combining high theology with chronological anchoring: Vāsudeva is presented as the cosmic source in whom Brahmā and the gods reside, and this supremacy is then situated within an explicit genealogical continuum leading to the Yadu line and the anticipated advent of Kṛṣṇa.
Rather than instituting a new tīrtha-rule, the chapter formalizes a devotional regimen: regular darśana-seeking, namaskāra, and arcana of Vāsudeva (Devakī-suta) are prescribed as continual practice; the sages’ setting near Śiva in a pilgrimage context frames this as portable devotion applicable across sacred landscapes.