Sukta 9

Mantra 1

आत्मा। अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ । तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम्

ଆତ୍ମା—ଏହି ସୌମ୍ୟ, ଧୂସର କେଶଧାରୀ ହୋତୃର; ତାହାର ମଧ୍ୟମ ଭ୍ରାତା ‘ଅଶ୍ନ’ (ପଥର) ଅଟେ। ତୃତୀୟ ଭ୍ରାତା ଘୃତପୃଷ୍ଠ (ଘିଅ-ପିଠିଯୁକ୍ତ) ଅଟେ। ଏଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସପ୍ତପୁତ୍ରବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।

Mantra 2

स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः

ସାତଜଣ ଏକଚକ୍ର ରଥକୁ ଯୋଗାନ୍ତି; ଏକ ଅଶ୍ୱ—ସପ୍ତନାମା—ତାହାକୁ ବହନ କରେ। ତ୍ରିନାଭି ଚକ୍ର, ଅଜର, ଅନବର—ଯାହା ଉପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Mantra 3

इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ । स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्त॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नामा॑

ଏହି ରଥ ଉପରେ ସାତଜଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଏହା ସାତଚକ୍ରୀ, ଏବଂ ସାତ ଅଶ୍ୱ ଏହାକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ସାତ ଭଗିନୀ ଏକାସାଥି ଏହା ପ୍ରତି ନମନ କରନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ଗୋମାତାଙ୍କର ସାତ ନାମ ନିହିତ (ସଞ୍ଚିତ) ରଖାଯାଇଛି।

Mantra 4

को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति । भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्वऽस्वित् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत्

ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସେଇ ପ୍ରଥମଜନକୁ କିଏ ଦେଖିଛି—ଯାହାର ଅସ୍ଥି ଅଛି, ତାକୁ ଅସ୍ଥିହୀନ (ଅନସ୍ଥା) କିପରି ଧାରଣ କରେ? ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା, ଅସୁର-ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେ କେଉଁଠି ଅଛି, କହ? ଏହା ପଚାରିବାକୁ କେଉଁ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବୁ?

Mantra 5

इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः । शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑

ଏଠାରେ ସେ କହୁ—ଯିଏ, କହ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପକ୍ଷୀର ଗୁପ୍ତ ନିବାସ/ପଦକୁ ଜାଣେ। ତାହାର ଶିରରୁ ଗାଈମାନେ କ୍ଷୀର ଦୋହନ କରନ୍ତି; ଥଣକୁ ଆବରଣ ଭଳି ଧାରଣ କରି, ପଦଚିହ୍ନର ପଥରେ ସେମାନେ ଜଳ ପାଇଛନ୍ତି।

Mantra 6

पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ । व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑

ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି, ମନରେ ପଚାରୁଛି—ଏହି ଦେବମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ପଦ/ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ। ବଛଡ଼ା ଉପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ-ବଛଡ଼ା ଉପରେ, ସାତ ତନ୍ତୁକୁ କବିମାନେ—ବୁଣକାରମାନେ—ପ୍ରସାରିତ କରିଛନ୍ତି।

Mantra 7

अचि॑कित्वांस्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्वनो॒ न वि॒द्वान्। वि यस्त॒स्तम्भ षडि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म्

ଅଜ୍ଞ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠାରେ କବି-ଋଷିମାନଙ୍କୁ—ବିବେକୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ପଚାରୁଛି; ଯେ ଜାଣେ ଭଳି ଲାଗେ, ତଥାପି ଜାଣନ୍ତା ନୁହେଁ: କିଏ ଏହି ଛଅ ରଜାଂସି (ବିସ୍ତାର/ପ୍ରଦେଶ)କୁ ପୃଥକ କରି ଥମ୍ଭ ପରି ଭରସା ଦେଇ ସ୍ଥାପିଲା—ଅଜ (ଅଜନ୍ମା)ର ରୂପରେ—ସେ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତୁ, କହ, କ’ଣ?

Mantra 8

मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे। सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः

ଋତ (ନିୟମ/ସତ୍ୟ) ଅନୁସାରେ ମାତା ପିତାଙ୍କୁ ଭାଗ ଦେଲେ; ଆଦିରେ ପ୍ରେରିତ ଧୀ ଦ୍ୱାରା, ମନ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗର୍ଭରସରେ ସମୃଦ୍ଧ ସେଇ ଭୟଙ୍କରୀ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ତାଙ୍କର ଉପବାକ (ଆହ୍ୱାନ-କର୍ମ) ପାଖକୁ ନମସ୍କାରୀ ଭକ୍ତମାନେ ସତ୍ୟରେ ନିକଟ ହେଲେ।

Mantra 9

यु॒क्ता मा॒तासि॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द् गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः । अमी॑मेद् व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यंऽ त्रि॒षु योज॑नेषु

ହେ ମାତା, ତୁ ବାମ୍ଭାଗ ନୁହେଁ—ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱର ଦଣ୍ଡ/ଯୁଗରେ ଯୁକ୍ତ ଅଛୁ; ବ୍ରଜନୀଷୁ (ଗୃହ-ବାଡ଼ିମାନଙ୍କ) ଭିତରେ ଗର୍ଭ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ବଛଡ଼ା ଡାକିଲା; ଗାଈଙ୍କୁ ଅନୁସରି ସେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଲା—ତିନି ଯୋଜନରେ ତାହାର ବିଶ୍ୱରୂପତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Mantra 10

ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पि॒तॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्त । म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदो॒ वाच॒मवि॑श्वविन्नाम्

ତିନି ମାତା ଓ ତିନି ପିତାକୁ ଧାରଣ କରି ଏକ (ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ) ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା; ସେମାନେ ଚକ୍ରର ନେମିକୁ ଦବାଇ ଶିଥିଳ କରନ୍ତି। ସେଇ ଦୂର ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସର୍ବଜ୍ଞମାନେ ପରାମର୍ଶ କରନ୍ତି—ଅବୁଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ‘ଅବିଶ୍ୱବିଦ୍’ ନାମକ ବାଣୀକୁ (ପ୍ରେରିତ କରି) ଚଳାନ୍ତି।

Mantra 11

पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न च्छि॑द्यते॒ सना॑भिः

ପାଞ୍ଚ ଆରାଯୁକ୍ତ ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି; ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାହାର ଅକ୍ଷ ଅତି ଭାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପୁରାତନ କାଳରୁ ଏହା ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ—ତାହାର ନାଭି ଅଖଣ୍ଡ ରହେ।

Mantra 12

पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म्। अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णे स॒प्तच॑क्रे॒ षड॑र आहु॒रर्पि॑तम्

ପାଞ୍ଚ ପାଦଯୁକ୍ତ ପିତା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆକୃତିଯୁକ୍ତ—ଦିବର—ଏମିତି ସେମାନେ କହନ୍ତି; ପର ଅର୍ଧରେ ସେ ‘ପୁରୀଷିଣ’ (ପୂର୍ଣ୍ଣତା/ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ) ଅଟେ। ତାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଚକ୍ଷଣ, ଅନ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ କହନ୍ତି—ସେ ସାତ-ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ (ଢାଞ୍ଚା) ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅର୍ପିତ, ଛଅ ଆରାଯୁକ୍ତ।

Mantra 13

द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः

ଦ୍ୱାଦଶ ଆରାଯୁକ୍ତ—ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ଚକ୍ର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; ଋତର ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ପରିବେଷ୍ଟନ କରି ସେ ଅବିରତ ଘୂରେ। ଏଠାରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଗଳ-ଯୁଗଳ ସଂଯୋଗରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସାତଶେ, ଏବଂ ତାହା ସହ ଆଉ କୋଡ଼ିଏ।

Mantra 14

सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति । सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

କାନ୍ଥଯୁକ୍ତ ଚକ୍ର, ଅଜର, ଆଗକୁ ଘୂରି ବାହାରିଛି; ପ୍ରସାରିତ ପଥରେ ଦଶ ଯୁକ୍ତ (ଜୋତା) ତାହାକୁ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ଷୁ ରଜସରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଗତି କରେ; ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

Mantra 15

स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒सः आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान् न वि चे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त्

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସତୀ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁରୁଷମାନେ ମୋ ପାଇଁ ‘ପୁଂସ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଆଖି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଅନ୍ଧ ଏହାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲା ନାହିଁ। କବି—ପୁତ୍ର—ଏହି ସବୁକୁ ବୁଝିଛି; ଯେ ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ପିତାର ମଧ୍ୟ ପିତା ହୁଏ।

Mantra 16

सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षडिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒श स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः

ସହଜନ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ସେମାନେ ‘ସପ୍ତମ’—ଏକଜନ୍ମ—ବୋଲି କହନ୍ତି; ଛଅଜଣ ଯୁଗଳ ଋଷି, ଦେବଜାତ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଧାମରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ସ୍ଥିର ଆଧାର ମଧ୍ୟରେ ରୂପେ-ରୂପେ ବିକୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Mantra 17

अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात्। सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त् क्वऽस्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒स्मिन्

ଦୂର ପାଦରେ ତଳକୁ, ପୁଣି ନିକଟ ପାଦରେ—ବଛାକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗାଈ ଉଠିଛି। ସେ କେଉଁଠି, କେଉଁ ଅର୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲା? କେଉଁଠି, କହ, ସେ ପ୍ରସବ କରେ? କାରଣ ଏହି ଯୂଥରେ ସେ ନାହିଁ।

Mantra 18

अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्य॒ वेदा॒वः परे॑ण प॒र ए॒ना व॑रेण । क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद् दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम्

ପାରରୁ ମିଳୁଥିବା ସହାୟତା—ଯିଏ ଏହି ସର୍ବର ପିତାକୁ ଜାଣେ; ପାରରୁ ସହାୟତା—ଏହି ସବୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଦାନ ଦ୍ୱାରା। କବି-ପ୍ରେରଣାରେ ଏଠାରେ କିଏ ଦିବ୍ୟ ମନକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା? ସେ କେଉଁଠୁ, କେଉଁ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଜନ୍ମିତ ହେଲା?

Mantra 19

ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः । इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति

ଯେ (ବସ୍ତୁ) ଆମ ପଟେ ମୁହଁ କରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଲୋକେ ‘ପରାଞ୍ଚ’ (ଦୂରମୁଖ) ବୋଲି କହନ୍ତି; ଯେ ଦୂର ପଟେ ମୁହଁ କରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ‘ଅର୍ବାଞ୍ଚ’ (ଇଠାମୁଖ) ବୋଲି କହନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ତୁମେ ଯେ ନିୟମ/ବିଧାନ ଗଢ଼ିଛ—ସୁଯୁକ୍ତ ଧୁରା ପରି, ସେମାନେ ରଜସ (ଆକାଶୀୟ ପ୍ରଦେଶ) ବହନ କରନ୍ତି।

Mantra 20

द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते । तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति

ଦୁଇ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ), ସହଯୁକ୍ତ ସଖା—ଏକେ ଗଛକୁ ଚାରିପଟେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମିଠା ପିପ୍ପଲ (ପିପ୍ପଲର ଫଳ) ଖାଏ; ଅନ୍ୟଜଣ ନ ଖାଇ, ଧ୍ୟାନରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ।

Mantra 21

यस्मि॑न् वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ । तस्य॒ यदा॒हुः पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द् यः पि॒तरं॒ न वेद॑

ଯେ ଗଛରେ ମଧୁଭୋଜୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାହାର ଶୀର୍ଷରେ ଥିବା ମିଠା ପିପ୍ପଲ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ପିତାଙ୍କୁ ନ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ସେଥିରେ ଭାଗ ନ ନେଉ (ତାହା ନ ଭୋଜନ କରୁ)।

Mantra 22

यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भ॒क्षमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति । ए॒ना विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश

ଯେଉଁଠାରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷୀ) ଅମୃତର ଅନିମେଷ (ନ ଝିମିକାଉଥିବା) ଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ବିଦଥା (ଯଜ୍ଞ-ସଭା/ପବିତ୍ର ସତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱରରେ ଗାୟନ କରନ୍ତି—ସେହି ଶକ୍ତିରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଭୁବନର ଗୋପା (ରକ୍ଷକ) ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଧୀର (ଜ୍ଞାନୀ), ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଅପାକ/ଅପରିପକ୍ୱ (ଅଜ୍ଞ) ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ।