Sukta 1

Mantra 1

मधुविद्या। ६ यवमध्या अतिशक्वरीगर्भा महाबृहती, ७ यवमध्या अतिजागतर्भा महाबृहती, ८ बृहतीगर्भा संस्तारपङ्क्तिः, ९ पराबृहती प्रस्तारपङ्क्तिः, १० परोष्णिक्पङ्क्तिः, २१ एकावसाना द्विपदार्च्यनुष्टुप्, २२ त्रिपदा ब्राह्मी पुर उष्णिक्, २३ द्विपदा आर्ची पङ्क्तिः, २४ त्र्यवसाना षट् पदाष्टिः। दि॒वस्पृ॑थि॒व्या अ॒न्तरि॑क्षात् समु॒द्राद॒ग्नेर्वाता॑न्मधुक॒शा हि ज॒ज्ञे। तां चा॑यि॒त्वामृतं॒ वसा॑नां हृ॒द्भिः प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति॒ सर्वाः॑

ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ, ପୃଥିବୀରୁ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ, ସମୁଦ୍ରରୁ, ଅଗ୍ନିରୁ, ବାୟୁମାନଙ୍କରୁ—ନିଶ୍ଚୟ ମଧୁକଶା ଜନ୍ମିଲା। ଏବଂ ତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅମୃତ (ଅମରତ୍ୱ) ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନିଜ ହୃଦୟଦ୍ୱାରା ତାହାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

Mantra 2

म॒हत् पयो॑ वि॒श्वरू॑पमस्याः समु॒द्रस्य॑ त्वो॒त रेत॑ आहुः । यत॒ ऐति॑ मधुक॒शा ररा॑णा॒ तत् प्रा॒णस्तद॒मृतं॒ निवि॑ष्टम्

ତାହାର ଦୁଧ ମହାନ—ବିଶ୍ୱରୂପ; ତାହାକୁ ସମୁଦ୍ରର, ହଁ, ବୀଜ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ମଧୁକଶା ଆନନ୍ଦରେ ଯାହାକୁ ଚଳାଇ ଦିଏ—ସେଇ ପ୍ରାଣ; ସେଇ ଅମୃତ, ଭିତରେ ନିବିଷ୍ଟ।

Mantra 3

पश्य॑न्त्यस्याश्चरि॒तं पृ॑थि॒व्यां पृथ॒ङ् नरो॑ बहु॒धा मीमां॑समानाः । अ॒ग्नेर्वाता॑न्मधुक॒शा हि ज॒ज्ञे म॒रुता॑मु॒ग्रा न॒प्तिः

ପୃଥିବୀରେ ତାହାର ଚରିତ୍ରକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଖନ୍ତି, ନାନା ପ୍ରକାରେ ମୀମାଂସା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରୁ, ବାତମାନଙ୍କୁ ନେଇ ହିଁ ମଧୁକଶା ଜନ୍ମିଛି—ମରୁତମାନଙ୍କର ଉଗ୍ର ନପ୍ତି (ବଂଶଜ)।

Mantra 4

मा॒तादि॒त्यानां॑ दुहि॒ता वसू॑नां प्रा॒णः प्र॒जाना॑म॒मृत॑स्य॒ नाभिः॑ । हिर॑ण्यवर्णा मधुक॒शा घृ॒ताची॑ म॒हान् गर्भ॑श्चरति॒ मर्त्ये॑षु

ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ମାତା, ବସୁମାନଙ୍କର କନ୍ୟା—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଅମୃତର ନାଭି-କେନ୍ଦ୍ର। ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା ମଧୁକଶା, ଘୃତପ୍ରଭା; ମହାନ ଗର୍ଭ ସଦୃଶ, ସେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚରେ।

Mantra 5

मधोः॒ कशा॑मजनयन्त दे॒वास्तस्या॒ गर्भो॑ अभवद् वि॒श्वरू॑पः । तं जा॒तं तरु॑णं पिपर्ति मा॒ता स जा॒तो विश्वा॒ भुव॑ना॒ वि च॑ष्टे

ମଧୁର ମଧୁରତାରୁ ଦେବମାନେ ଏକ କଶା (ଚାବୁକ/ଲେଶ) ଜନ୍ମାଇଲେ; ତାହାରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଗର୍ଭ ହେଲା। ତାକୁ—ନବଜାତ, ତରୁଣକୁ—ମାତା ପୋଷେ; ସେ ଜନ୍ମିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୁବନ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସର୍ବତ୍ର ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ।

Mantra 6

कस्तं प्र वे॑द॒ क उ॒ तं चि॑केत॒ यो अ॑स्या हृ॒दः क॒लशः॑ सोम॒धानो॒ अक्षि॑तः । ब्र॒ह्मा सु॑मे॒धाः सो अ॑स्मिन् मदेत

ଏହାକୁ ଯଥାର୍ଥ କିଏ ଜାଣେ? ଏବଂ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କିଏ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନେ—ତାହାର ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି କଳଶ, ସୋମଧାରକ, ଅକ୍ଷିତ (ଅବିନାଶୀ)? ସୁମେଧା ବ୍ରହ୍ମା ତାହାରେ ଆନନ୍ଦମଦ ପାଉ।

Mantra 7

स तौ प्र वे॑द॒ स उ॒ तौ चि॑केत॒ याव॑स्याः॒ स्तनौ॑ स॒हस्र॑धारा॒वक्षि॑तौ । ऊर्जं॑ दुहाते॒ अन॑पस्फुरन्तौ

ସେଇ ତାହାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ; ସେଇ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସେ ଦୁଇଟିକୁ ଚିହ୍ନେ—ତାହାର ସ୍ତନ, ସହସ୍ରଧାରା, ଅକ୍ଷିତ (ଅଖୁଟ)। ସେମାନେ ଅନପସ୍ଫୁରନ୍ତ (ଅଚଞ୍ଚଳ) ରହି ଊର୍ଜା ଦୋହନ କରନ୍ତି।

Mantra 8

हि॒ङ्करि॑क्रती बृह॒ती व॑यो॒धा उ॒च्चैर्घो॑षा॒भ्येति॒ या व्र॒तम्। त्रीन् घ॒र्मान॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः

ହିଙ୍-କାର ସହ ରମ୍ଭୁଥିବା ସେ ମହତୀ, ପ୍ରାଣଦାୟିନୀ, ଉଚ୍ଚ ଘୋଷା—ବ୍ରତ (ବିଧି) ନିକଟକୁ ଆସେ। ତିନି ଘର୍ମ (ଗରମ ପାନୀୟ) ପ୍ରତି ରମ୍ଭି, ସେ ମାପଦଣ୍ଡରେ ମାପେ; ଦୁଧର ଧାରାମାନେ ସହ ସେ ଦୁଧ ଝରାଏ।

Mantra 9

यामापी॑नामुप॒सीद॒न्त्यापः॑ शाक्व॒रा वृ॑ष॒भा ये स्व॒राजः॑ । ते व॑र्षन्ति॒ ते व॑र्षयन्ति त॒द्विदे॒ काम॒मूर्ज॒मापः॑

ଯାହାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫୁଲୁଥିବା ଜଳଧାରାମାନେ (ଆପଃ) ଆସି ବସନ୍ତି—ବଳବାନ, ବୃଷଭସଦୃଶ, ସ୍ୱରାଜ—ସେମାନେ ବର୍ଷନ୍ତି, ବର୍ଷା କରାନ୍ତି; ଯେ ଜାଣେ, ତାହାକୁ ଆପଃ କାମନା ଓ ଊର୍ଜା ଦିଅନ୍ତି।

Mantra 10

स्त॒न॒यि॒त्नुस्ते॒ वाक् प्र॑जापते॒ वृषा॒ शुष्मं॑ क्षिपसि॒ भूम्या॒मधि॑ । अ॒ग्नेर्वाता॑न्मधुक॒शा हि ज॒ज्ञे म॒रुतामु॒ग्रा न॒प्तिः

ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ତୁମର ବାକ୍ ସ୍ତନୟିତ୍ନୁ—ଗର୍ଜନା ଅଟେ; ବୃଷଭ ପରି ତୁମେ ଭୂମି ଉପରେ ଶୁଷ୍ମ (ବଳ/ତେଜ) ନିକ୍ଷେପ କର। ଅଗ୍ନିରୁ, ବାତରୁ ମଧୁକଶା—ମଧୁ-ଚାବୁକ ଜନ୍ମିଲା; ସେ ମରୁତମାନଙ୍କର ଉଗ୍ର ନପ୍ତି (ବଂଶଜ) ଅଟେ।

Mantra 11

यथा॒ सोमः॑ प्रातःसव॒ने अ॒श्विनो॒र्भव॑ति प्रि॒यः । ए॒वा मे॑ अश्विना॒ वर्च॑ आ॒त्मनि॑ ध्रियताम्

ଯେପରି ପ୍ରାତଃସବନ (ପ୍ରଭାତ ସୋମପୀଡନ)ରେ ସୋମ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ସେପରି ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ମୋର ବର୍ଚ୍ଚସ୍ (ତେଜ/ପ୍ରଭା) ମୋ ଆତ୍ମନି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରିତ ହେଉ।

Mantra 12

यथा॒ सोमो॑ द्वि॒तीये॒ सव॑न इन्द्रा॒ग्न्योर्भव॑ति प्रि॒यः । ए॒वा म॑ इन्द्राग्नी॒ वर्च॑ आ॒त्मनि॑ ध्रियताम्

ଯେପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ସବନରେ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ସେପରି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ମୋର ଆତ୍ମନି—ମୋ ଭିତରେ—ତେଜ (ବର୍ଚସ୍) ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।

Mantra 13

यथा॒ सोम॑स्तृ॒तीये॒ सव॑न ऋभू॒णां भव॑ति प्रि॒यः । ए॒वा म॑ ऋभवो॒ वर्च॑ आ॒त्मनि॑ ध्रियताम्

ଯେପରି ତୃତୀୟ ସବନରେ ସୋମ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ସେପରି, ହେ ଋଭୁମାନେ, ମୋର ଆତ୍ମନି—ମୋ ଭିତରେ—ତେଜ (ବର୍ଚସ୍) ଧାରିତ ରହୁ।

Mantra 14

मधु॑ जनिषीय॒ मधु॑ वंसिषीय । पय॑स्वानग्न॒ आग॑मं॒ तं मा॒ सं सृ॑ज॒ वर्च॑सा

ମଧୁରତା ମୁଁ ଜନାଇବି, ମଧୁରତା ମୁଁ ଲାଭ କରିବି। ହେ ପୟସ୍ୱାନ୍ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ସେଇ ବରକୁ—ତେଜ (ବର୍ଚସ୍) ସହିତ—ମୋ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକତ୍ର କର।

Mantra 15

सं मा॑ग्ने॒ वर्च॑सा सृज॒ सं प्र॒जया॒ समायु॑षा । वि॒द्युर्मे॑ अ॒स्य दे॒वा इन्द्रो॑ विद्यात् स॒ह ऋषि॑भिः

ହେ ଅଗ୍ନି, ତେଜସ୍‌ ସହିତ ମୋତେ ଏକତ୍ର କର; ପ୍ରଜା ସହିତ ମୋତେ ଏକତ୍ର କର; ଦୀର୍ଘାୟୁ ସହିତ ମୋତେ ଏକତ୍ର କର। ମୋର ଏହି ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ଦେବମାନେ ଜାଣନ୍ତୁ; ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନ୍ତୁ।

Mantra 16

यथा॒ मधु॑ मधु॒कृतः॑ सं॒भर॑न्ति॒ मधा॒वधि॑ । ए॒वा मे॑ अश्विना॒ वर्च॑ आ॒त्मनि॑ ध्रियताम्

ଯେପରି ମଧୁ-କର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ମଧୁ-ଭଣ୍ଡାରରେ ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି, ସେପରି, ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ବର୍ଚ୍ଚସ୍ (ତେଜ) ମୋ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଧାରିତ ହେଉ।

Mantra 17

यथा॒ मक्षाः॑ इ॒दं मधु॑ न्य॒ञ्जन्ति॒ मधा॒वधि॑ । ए॒वा मे॑ अश्विना॒ वर्च॒स्तेजो॒ बल॒मोज॑श्च ध्रियताम्

ଯେପରି ମଧୁ-କୀଟମାନେ ଏହି ମଧୁକୁ ଲେପନ କରି ମଧୁରେ ହିଁ ଲଗାଇ ରଖନ୍ତି, ସେପରି, ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ବର୍ଚ୍ଚସ୍, ତେଜ, ବଳ ଓ ଓଜସ୍ ମୋ ଭିତରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଧାରିତ ହେଉ।

Mantra 18

यद् गि॒रिषु॒ पर्व॑तेषु॒ गोष्वश्वे॑षु॒ यन्मधु॑ । सुरा॑यां सि॒च्यमा॑नायां॒ यत् तत्र॒ मधु॒ तन्मयि॑

ଗିରି ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କରେ ଯେ ମଧୁର ସାର ଅଛି, ଗୋମାନଙ୍କରେ ଯେ ଅଛି, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କରେ ଯେ ଅଛି; ସୁରା ଢାଳାଯାଉଥିବାବେଳେ ତାହାରେ ଯେ ମଧୁ ଅଛି—ସେଠାର ଯେ ମଧୁରତା, ସେ ମୋ ଭିତରେ ରହୁ।

Mantra 19

अश्वि॑ना सार॒घेण॑ मा॒ मधु॑नाङ्क्तं शुभस्पती । यथा॒ वर्च॑स्वतीं॒ वाच॑मा॒वदा॑नि॒ जनाँ॒ अनु॑

ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ଶୁଭସୌନ୍ଦର୍ୟର ପତିମାନେ, ସାରଘ (sāragha) ଓ ମଧୁଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଲେପ/ଅଭିଷେକ କର; ଯେପରି ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ହୋଇ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣୀ କହିପାରିବି।

Mantra 20

स्त॒न॒यि॒त्नुस्ते॒ वाक् प्र॑जापते॒ वृषा॒ शुष्मं॑ क्षिपसि॒ भूम्यां॑ दि॒वि। तां प॒शव॒ उप॑ जीवन्ति॒ सर्वे॒ तेनो॒ सेष॒मूर्जं॑ पिपर्ति

ହେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମର ସ୍ତନୟିତ୍ନୁ (ଗର୍ଜନ) ହିଁ ବାଣୀ; ବୃଷଭ ସମ ତୁମେ ଦିବି ଓ ଭୂମିରେ ବଳ (ଶୁଷ୍ମ) ନିକ୍ଷେପ କର। ସେହି ବଳରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ-ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି ଓ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେହି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଊର୍ଜା-ପୋଷଣରେ ପୂରଣ କରାଯାଏ।

Mantra 21

पृ॒थि॒वी द॒ण्डो॒३न्तरि॑क्षं॒ गर्भो॒ द्यौः कशा॑ वि॒द्युत् प्र॑क॒शो हि॑र॒ण्ययो॑ बि॒न्दुः

ପୃଥିବୀ ଦଣ୍ଡ; ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଗର୍ଭ; ଦ୍ୟୌଃ (ସ୍ୱର୍ଗ) କଶା; ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକାଶ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବିନ୍ଦୁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Mantra 22

यो वै कशा॑याः स॒प्त मधू॑नि॒ वेद॒ मधु॑मान् भवति । ब्रा॒ह्म॒णश्च॒ राजा॑ च धे॒नुश्चा॑न॒ड्वांश्च॑ व्री॒हिश्च॒ यव॑श्च॒ मधु॑ सप्त॒मम्

ଯେ ସତ୍ୟରେ କଶାର ସାତ ମଧୁକୁ ଜାଣେ, ସେ ମଧୁସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜା, ଦୁଧାଳୁ ଧେନୁ ଓ ଭାରବାହୀ ଅନଡ୍ୱାନ୍ (ବଳଦ), ବ୍ରୀହି (ଚାଉଳ) ଓ ଯବ (ଜଉ/ବାର୍ଲି)—ମଧୁ ସାତମ।

Mantra 23

मधु॑मान् भवति॒ मधु॑मदस्याहा॒र्यंऽ भवति । मधु॑मतो लो॒कान् ज॑यति॒ य ए॒वं वेद॑

ସେ ମଧୁସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାହା ପାଇଁ ଆହାର ଓ ଲାଭ ମଧୁର ହୁଏ। ଯେ ଏଭଳି ଜାଣେ, ସେ ମଧୁମୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ।

Mantra 24

यद् वी॒ध्रे स्त॒नय॑ति प्र॒जाप॑तिरे॒व तत् प्र॒जाभ्यः॑ प्रा॒दुर्भ॑वति । तस्मा॑त् प्राचीनोपवी॒तस्ति॑ष्ठे॒ प्रजा॑प॒तेऽनु॑ मा बुध्य॒स्वेति॑ । अन्वे॑नं प्र॒जा अनु॑ प्र॒जाप॑तिर्बुध्यते॒ य ए॒वं वेद॑

ଯେତେବେଳେ ବୀଧ୍ରରେ ଗର୍ଜନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ପ୍ରାଚୀନୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ଦାଁଡ଼ି ରହି କହୁ: ‘ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୋ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ।’ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ପ୍ରଜାମାନେ ଚାଲନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି—ଯେ ଏଭଳି ଜାଣେ।