Next Verse→

Paramahansa Upanishad: Verse 1

अथ योगिनं परमहंसं कोऽयं मार्गस्तेषां का स्थितिरिति नारदो भगवन्तमुपगत्योवाच । तं भगवानाह । योऽयं परमहंसमार्गो लोके दुर्लभतरो न तु बाहुल्यो; यद्येको भवति स एव नित्यपूतस्थः, स एव वेदपुरुष इति विदुषो मन्यन्ते । महापुरुषो यच्चित्तं तत्सर्वदा मय्येवावतिष्ठते; तस्मादहं च तस्मिन्नेवावस्थीयते । असौ स्वपुत्रमित्रकलत्रबन्ध्वादीन् शिखायज्ञोपवीते स्वाध्यायं च सर्वकर्माणि संन्यस्य, अयं ब्रह्माण्डं च हित्वा, कौपीनं दण्डमाच्छादनं च स्वशरीरोपभोगार्थाय च लोकस्योपकारार्थाय च परिगृह्णीयात्; तच्च न मुख्योऽस्ति । कोऽयं मुख्य इति चेदयं मुख्यः ॥ १॥

अथ । योगिनम् । परमहंसम् । कः । अयम् । मार्गः । तेषाम् । का । स्थितिः । इति । नारदः । भगवन्तम् । उपगत्य । उवाच । तम् । भगवान् । आह । यः । अयम् । परमहंस-मार्गः । लोके । दुर्लभतरः । न । तु । बाहुल्यः । यदि । एकः । भवति । सः । एव । नित्य-पूत-स्थः । सः । एव । वेद-पुरुषः । इति । विदुषः । मन्यन्ते । महा-पुरुषः । यत् । चित्तम् । तत् । सर्वदा । मयि । एव । अवतिष्ठते । तस्मात् । अहम् । च । तस्मिन् । एव । अवस्थीयते । असौ । स्व-पुत्र-मित्र-कलत्र-बन्धु-आदीन् । शिखा-यज्ञोपवीते । स्वाध्यायम् । च । सर्व-कर्माणि । संन्यस्य । अयम् । ब्रह्माण्डम् । च । हित्वा । कौपीनम् । दण्डम् । आच्छादनम् । च । स्व-शरीर-उपभोग-अर्थाय । च । लोकस्य । उपकार-अर्थाय । च । परिगृह्णीयात् । तत् । च । न । मुख्यः । अस्ति । कः । अयम् । मुख्यः । इति । चेत् । अयम् । मुख्यः ॥ १॥

Recitation with translationParamahansa Upanishad 1

atha yoginaṃ paramahaṃsaṃ ko'yaṃ mārgaḥ teṣāṃ kā sthitir iti nārado bhagavantam upagatya uvāca | taṃ bhagavān āha | yo'yaṃ paramahaṃsa-mārgo loke durlabhataraḥ na tu bāhulyaḥ; yady eko bhavati sa eva nitya-pūta-sthaḥ, sa eva veda-puruṣa iti viduṣo manyante | mahāpuruṣo yac cittaṃ tat sarvadā mayy evāvatiṣṭhate; tasmād ahaṃ ca tasminn evāvasthīyate | asau sva-putra-mitra-kalatra-bandhv-ādīn śikhā-yajñopavīte svādhyāyaṃ ca sarva-karmāṇi saṃnyasya, ayaṃ brahmāṇḍaṃ ca hitvā, kaupīnaṃ daṇḍam ācchādanaṃ ca sva-śarīropabhogārthāya ca lokasyopakārārthāya ca parigṛhṇīyāt; tac ca na mukhyo'sti | ko'yaṃ mukhya iti ced ayaṃ mukhyaḥ || 1 ||

ထို့နောက် နာရဒသည် ဘဂဝန်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ “ပရမဟံသဟု ခေါ်သော ယောဂီသည် မည်သူနည်း။ သူ၏ လမ်းစဉ်သည် အဘယ်နည်း၊ သူ၏ အနေအထားသည် မည်သို့နည်း” ဟု မေးလျှောက်၏။ ဘဂဝန်က “ပရမဟံသ၏ လမ်းစဉ်သည် လောက၌ အလွန်ရှားပါး၍ မပျံ့နှံ့။ ထိုသို့သောသူ တစ်ဦးတည်းရှိလျှင်ပင် သူတည်းသာ အမြဲသန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ဗေဒသိဒ္ဓိ၏ ရုပ်သဘောဖြစ်သော ‘ဗေဒပုရုရှ’ ဟု ပညာရှိတို့ ယူဆကြ၏။ မဟာပုရုရှ၏ စိတ်သည် အမြဲ ငါ၌ တည်နေသဖြင့် ငါလည်း သူ၌သာ တည်၏။ သား၊ မိတ်ဆွေ၊ ဇနီး၊ ဆွေမျိုးစသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆံထုံး (śikhā) နှင့် သန့်ရှင်းကြိုး (yajñopavīta) ကိုလည်းကောင်း၊ ဗေဒစာတော်ဖတ်ခြင်းနှင့် အခမ်းအနားကမ္မများအားလုံးကိုလည်းကောင်း စွန့်လွှတ်၍ ဤ ‘ဗြဟ္မာဏ္ဍ’ (လောကီဝန်းကျင်) ကိုပါ စွန့်ပြီးနောက် ကိုယ်ခန္ဓာထိန်းသိမ်းရန်နှင့် လောကအကျိုးပြုရန်သာ လင်ကွတ်၊ တောင်တံ (ဒဏ္ဍ) နှင့် အဖုံးအကာကို ယူနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုအရာများသည် အဓိကလက္ခဏာ မဟုတ်။ “အဓိကသည် အဘယ်နည်း” ဟု မေးလျှင်—ဤအရာတည်းဟူသည် အဓိကဖြစ်၏။

Now Nārada approached the Blessed One and said: “Who is the yogin called a Paramahaṃsa? What is his path, and what is his state?” The Blessed One replied: “This path of the Paramahaṃsa is exceedingly rare in the world and not widespread. If there is even one such person, he alone abides as ever-purified; the knowers consider him to be the ‘Person of the Veda’ (the embodiment of Vedic realization). The great person—whose mind ever rests in Me—therefore I too abide in him alone. Having renounced son, friends, wife, relatives and the like; the topknot and sacred thread; Vedic recitation and all rites; and having abandoned this ‘cosmic egg’ (worldly sphere), he may take up a loincloth, a staff, and a covering—only for the maintenance of the body and for the welfare of the world; yet these are not the essential (mark). If it is asked, ‘What is the essential?’—this is the essential.”

athanow/then
atha:
TypeIndeclinable
Rootatha (avyaya)
Formavyaya (maṅgala/ārambha)
yoginama yogin
yoginam:
TypeNoun
Rootyogin (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
paramahaṃsamthe paramahaṃsa
paramahaṃsam:
TypeNoun
Rootparamahaṃsa (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
kaḥwhat?/which?
kaḥ:
TypePronoun
Rootkim (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
ayamthis
ayam:
TypePronoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
mārgaḥpath
mārgaḥ:
TypeNoun
Rootmārga (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
teṣāmof them
teṣām:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formṣaṣṭhī, bahuvacana
kāwhat?
kā:
TypePronoun
Rootkim (sarvanāman)
Formstrīliṅga, prathamā, ekavacana
sthitiḥstate/abidance
sthitiḥ:
TypeNoun
Rootsthiti (prātipadika)
Formstrīliṅga, prathamā, ekavacana
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (avyaya)
Formquotative avyaya
nāradaḥNārada
nāradaḥ:
TypeNoun
Rootnārada (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
bhagavantamthe Blessed One
bhagavantam:
TypeNoun
Rootbhagavat (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
upagatyahaving approached
upagatya:
TypeVerb
Rootupa√gam (dhātu)
Formktvā (absolutive), avyaya; ‘having approached’
uvācasaid
uvāca:
TypeVerb
Root√vac (dhātu)
Formliṭ (perfect), parasmaipada, prathama, ekavacana
tamto him
tam:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
bhagavānthe Blessed One
bhagavān:
TypeNoun
Rootbhagavat (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
āhasaid
āha:
TypeVerb
Root√ah (dhātu)
Formliṭ (perfect), parasmaipada, prathama, ekavacana
yaḥwhich/who
yaḥ:
TypePronoun
Rootyad (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
ayamthis
ayam:
TypePronoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
paramahaṃsa-mārgaḥthe path of the paramahaṃsa
paramahaṃsa-mārgaḥ:
TypeNoun
Rootparamahaṃsa + mārga (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
lokein the world
loke:
TypeNoun
Rootloka (prātipadika)
Formpuṃliṅga, saptamī, ekavacana
durlabhataraḥrarer/more difficult to obtain
durlabhataraḥ:
TypeAdjective
Rootdurlabha (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana; tārātamya (tara)
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formniṣedha-avyaya
tubut
tu:
TypeIndeclinable
Roottu (avyaya)
Formavyaya (contrast)
bāhulyaḥabundance/commonness
bāhulyaḥ:
TypeNoun
Rootbāhulya (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
yadiif
yadi:
TypeIndeclinable
Rootyadi (avyaya)
Formconditional avyaya
ekaḥone (person)
ekaḥ:
TypeAdjective
Rooteka (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
bhavatibecomes/is
bhavati:
TypeVerb
Root√bhū (dhātu)
Formlaṭ, parasmaipada, prathama, ekavacana
saḥhe
saḥ:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formemphatic avyaya
nitya-pūta-sthaḥever-pure and established
nitya-pūta-sthaḥ:
TypeAdjective
Rootnitya + pūta + stha (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
saḥhe
saḥ:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formemphatic avyaya
veda-puruṣaḥthe Veda-person
veda-puruṣaḥ:
TypeNoun
Rootveda + puruṣa (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (avyaya)
Formquotative avyaya
viduṣaḥthe wise (people)
viduṣaḥ:
TypeNoun
Rootvidvas (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, bahuvacana
manyantethink/consider
manyante:
TypeVerb
Root√man (dhātu)
Formlaṭ, ātmanepada, prathama, bahuvacana
mahāpuruṣaḥthe great person
mahāpuruṣaḥ:
TypeNoun
Rootmahā + puruṣa (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
yatwhich
yat:
TypePronoun
Rootyad (sarvanāman)
Formnapuṃsaka, prathamā, ekavacana
cittammind
cittam:
TypeNoun
Rootcitta (prātipadika)
Formnapuṃsaka, prathamā, ekavacana
tatthat
tat:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formnapuṃsaka, prathamā, ekavacana
sarvadāalways
sarvadā:
TypeIndeclinable
Rootsarvadā (avyaya)
Formkāla-avyaya
mayiin me
mayi:
TypePronoun
Rootasmad (sarvanāman)
Formsaptamī, ekavacana
evaalone/indeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formemphatic avyaya
avatiṣṭhateabides/remains
avatiṣṭhate:
TypeVerb
Rootava√sthā (dhātu)
Formlaṭ, ātmanepada, prathama, ekavacana
tasmāttherefore/from that
tasmāt:
TypeIndeclinable
Roottad (sarvanāman)
Formablatival adverbial (tasmāt)
ahamI
aham:
TypePronoun
Rootasmad (sarvanāman)
Formprathamā, ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
tasminin that
tasmin:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃliṅga/napuṃsaka, saptamī, ekavacana
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formemphatic avyaya
avasthīyateis established/abides
avasthīyate:
TypeVerb
Rootava√sthā (dhātu)
Formlaṭ, ātmanepada, prathama, ekavacana (passive-like sense: ‘is established’)
asauthat (person)
asau:
TypePronoun
Rootadas (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
sva-putra-mitra-kalatra-bandhu-ādīnsons, friends, wife, relatives, etc.
sva-putra-mitra-kalatra-bandhu-ādīn:
TypeNoun
Rootsva + putra + mitra + kalatra + bandhu + ādi (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, bahuvacana
śikhātuft of hair
śikhā:
TypeNoun
Rootśikhā (prātipadika)
Formstrīliṅga, dvitīyā, ekavacana
yajñopavītesacred thread
yajñopavīte:
TypeNoun
Rootyajñopavīta (prātipadika)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, ekavacana
svādhyāyamVedic study/recitation
svādhyāyam:
TypeNoun
Rootsvādhyāya (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
sarva-karmāṇiall actions/rites
sarva-karmāṇi:
TypeNoun
Rootsarva + karman (prātipadika)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, bahuvacana
saṃnyasyahaving renounced
saṃnyasya:
TypeVerb
Rootsam√nyas (dhātu)
Formktvā (absolutive), avyaya; ‘having renounced/laid down’
ayamthis
ayam:
TypePronoun
Rootidam (sarvanāman)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, ekavacana
brahmāṇḍamthe universe
brahmāṇḍam:
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (prātipadika)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
hitvāhaving abandoned
hitvā:
TypeVerb
Root√hā (dhātu)
Formktvā (absolutive), avyaya; ‘having abandoned’
kaupīnamloincloth
kaupīnam:
TypeNoun
Rootkaupīna (prātipadika)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, ekavacana
daṇḍamstaff
daṇḍam:
TypeNoun
Rootdaṇḍa (prātipadika)
Formpuṃliṅga, dvitīyā, ekavacana
ācchādanamcovering/cloth
ācchādanam:
TypeNoun
Rootācchādana (prātipadika)
Formnapuṃsaka, dvitīyā, ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
sva-śarīra-upabhoga-arthāyafor the use of one’s own body
sva-śarīra-upabhoga-arthāya:
TypeNoun
Rootsva + śarīra + upabhoga + artha (prātipadika)
Formpuṃliṅga, caturthī, ekavacana (arthāya)
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
lokasyaof the world/people
lokasya:
TypeNoun
Rootloka (prātipadika)
Formpuṃliṅga, ṣaṣṭhī, ekavacana
upakāra-arthāyafor the benefit (of others)
upakāra-arthāya:
TypeNoun
Rootupakāra + artha (prātipadika)
Formpuṃliṅga, caturthī, ekavacana (arthāya)
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
parigṛhṇīyātshould accept/take up
parigṛhṇīyāt:
TypeVerb
Rootpari√grah (dhātu)
Formvidhi-liṅ (optative), parasmaipada, prathama, ekavacana
tatthat
tat:
TypePronoun
Roottad (sarvanāman)
Formnapuṃsaka, prathamā/dvitīyā, ekavacana (here prathamā: ‘that’)
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formconjunctive avyaya
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formniṣedha-avyaya
mukhyaḥprimary/main
mukhyaḥ:
TypeAdjective
Rootmukhya (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
astiis
asti:
TypeVerb
Root√as (dhātu)
Formlaṭ, parasmaipada, prathama, ekavacana
kaḥwhat?/which?
kaḥ:
TypePronoun
Rootkim (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
ayamthis
ayam:
TypePronoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
mukhyaḥprimary
mukhyaḥ:
TypeAdjective
Rootmukhya (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (avyaya)
Formquotative avyaya
cetif (it be asked)
cet:
TypeIndeclinable
Rootcet (avyaya)
Formconditional/particle
ayamthis
ayam:
TypePronoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
mukhyaḥprimary
mukhyaḥ:
TypeAdjective
Rootmukhya (prātipadika)
Formpuṃliṅga, prathamā, ekavacana
  • ko'yaṃ → kaḥ ayam
  • upagatya uvāca → upagatya + uvāca
  • yo'yaṃ → yaḥ ayam
  • mayy evā- → mayi eva avatiṣṭhate
  • tasminn evā- → tasmin eva avasthīyate
  • bandhv-ādīn → bandhu-ādīn
  • mukhyo'sti → mukhyaḥ asti
  • cedayaṃ → cet ayam
Sannyāsa and the rarity of the Paramahaṃsa; inner purity and Brahman-abidance beyond external marksMahavakya: Implicitly supports Atharva-veda mahāvākya ‘Ayam Ātmā Brahma’ by emphasizing the realized sage as embodiment of Vedic truth and divine indwelling; not a direct quotationAtharvaChandas: Prose

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play