Prakarana 9

Verse 164 (चौपाई)

निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े। देखे लोग बिरह दव दाढ़े।। कहि प्रिय बचन सकल समुझाए। बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।। गुर सन कहि बरषासन दीन्हे। आदर दान बिनय बस कीन्हे।। जाचक दान मान संतोषे। मीत पुनीत प्रेम परितोषे।। दासीं दास बोलाइ बहोरी। गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।। सब कै सार सँभार गोसाईं। करबि जनक जननी की नाई।। बारहिं बार जोरि जुग पानी। कहत रामु सब सन मृदु बानी।। सोइ सब भाँति मोर हितकारी। जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।

ထွက်လာ၍ ဝသိဋ္ဌဆရာကြီး၏ တံခါးပေါက်တွင် ရပ်တည်ကြ၏၊ ပြည်သူများသည် သူတို့ကို မြင်လျှင် ခွဲခွာရသော မီးလျှံကြောင့် နှလုံးများ ပူလောင်လျက် ရှိ၏။ ချစ်ခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်သော စကားများကို ပြောကာ အားလုံးကို နှစ်သိမ့်၍၊ ဗြာဟ္မဏပုဏ္ဏားအပေါင်းနှင့် ရာမကို ခေါ်ဆို၏။ ဆရာကြီးအား ပြောဆို၍ မင်းနန်းပလ္လင်ကို ပေးအပ်လေ၏၊ ရိုသေခြင်း၊ ပေးကမ်းခြင်း၊ တောင်းပန်ခြင်းတို့ဖြင့် ဆရာကြီးကို ကျေနပ်စေ၏။ လက်ခံသူသည် ပေးကမ်းခြင်းနှင့် ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ကျေနပ်၏၊ မိတ်ဆွေသည် စင်ကြယ်သော ချစ်ခြင်းကို ကျေနပ်၏။ အိမ်စောင့်မိန်းမများနှင့် အိမ်စောင့်ယောက်ျားများကို ပြန်လည်ခေါ်ဆို၍၊ လက်နှစ်ဖက် ပေါင်းထားလျက် ဆရာကြီးအား ပြောဆို၏။ အရှင်ဘုရား၊ အရေးကြီးသမျှအားလုံးကို တာဝန်ယူပါ၊ ကျွန်ုပ်၏ မယ်တော်ကို မိခင်တစ်ဦးကဲ့သို့ ဂရုစိုက်ပါ။ အကြိမ်ကြိမ် လက်နှစ်ဖက်ကို ပေါင်းထားလျက် ရိုသေစွာ ရှိခိုး၍၊ ရာမသည် အားလုံးအား နူးညံ့သော စကားများကို ပြောဆို၏။ ဤအိမ်တော်သည် ချမ်းသာစွာ နေနိုင်ရန်အတွက် ကျွန်ုပ်အကျိုးငှာ ဖြစ်သမျှအားလုံးကို ပြုလုပ်ပါ။

Verse 165 (दोहा/सोरठा)

मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन। सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।80।।

မယ်တော်၊ ကျွန်ုပ်နှင့် ခွဲခွာရသောကြောင့် အားလုံးသည် စိတ်ပျက်လျက် ရှိကြ၏၊ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် မနာကျင်သူ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ။ ထို့ကြောင့်၊ မြို့တော်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူများ ဖြစ်လာစေရန် နည်းလမ်းကို တီထွင်ပေးပါ။

Verse 166 (चौपाई)

एहि बिधि राम सबहि समुझावा। गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा। गनपती गौरि गिरीसु मनाई। चले असीस पाइ रघुराई।। राम चलत अति भयउ बिषादू। सुनि न जाइ पुर आरत नादू।। कुसगुन लंक अवध अति सोकू। हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।। गइ मुरुछा तब भूपति जागे। बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।। रामु चले बन प्रान न जाहीं। केहि सुख लागि रहत तन माहीं। एहि तें कवन ब्यथा बलवाना। जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।। पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू। लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।

ဤနည်းဖြင့် ရာမမင်းသည် အားလုံးကို ဆုံးမပြောကြားတော်မူပြီးနောက်၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မိမိဆရာ၏ ပဒုမ္မာကြာပွင့်ခြေတော်၌ ဦးခေါင်းတော်ကို ယခိုးတော်မူခဲ့သည်။ ဂဏပတိ၊ ဂေါရီနှင့် ဂိရိသမင်းတို့အား ခွင့်ပန်တောင်းပြီးနောက် ကောင်းချီးမင်္ဂလာများ ရရှိ၍ ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်သည် ခရီးထွက်တော်မူခဲ့သည်။ ရာမမင်းသည် ခရီးထွက်သွားသောအခါ ကြီးမားသော စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ ငိုကြွေးသံများကို နားမကြားနိုင်တော့ပေ။ လင်္ကာနှင့် အယေဓျာမြို့တို့တွင် မကောင်းသော နိမိတ်များပေါ်ပေါက်၍ ကြီးမားသော ဝေဒနာဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နတ်များပင် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံခဲ့ရသည်။ မင်းကြီးသည် မေ့မှောက်သွားပြီးနောက် ပြန်လည်သတိရသောအခါ သုမိတြအမတ်ကို ခေါ်၍ ဤသို့ စတင်ပြောကြားတော်မူခဲ့သည်။ "ရာမမင်းသားသည် တောသို့ သွားတော်မူခဲ့ပြီဖြစ်သော်လည်း ငါ၏အသက်သည် မခွာသေးပေ။ မည်သည့် ချမ်းသာကြောင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် ငါ့အတွင်း၌ ဆက်လက်တည်ရှိနေသနည်း။ ထို့ကြောင့် ဤကဲ့သို့သော ဝေဒနာကို ရရှိပြီးနောက် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ရသော ဤကဲ့သို့သော အားကောင်းသည့် ဆင်းရဲဒုက္ခသည် အဘယ်နည်း။" ထို့နောက် လူတို့၏အရှင်မင်းကြီးသည် မိမိကိုယ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းပြီးနောက် "ရထားကို ယူဆောင်၍ အဆွေခင်ပွန်း၊ သူနှင့်အတူ သွားလော့" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Verse 167 (दोहा/सोरठा)

-सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि। रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।81।।

နူးညံ့သိမ်မွေ့သော မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် ဇနကမင်း၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော သမီးတော်သည် ရထားကို စီးနင်းပြီးနောက် တောကို ကြည့်ရှု၍ ရက်သတ္တပတ်လေးပတ် ကုန်လွန်ပြီးနောက် ပြန်လည်လာမည်ဖြစ်သည်။

Verse 168 (चौपाई)

जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई। सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।। तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी। फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।। जब सिय कानन देखि डेराई। कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।। सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू। पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।। पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी। रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।। एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा। फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।। नाहिं त मोर मरनु परिनामा। कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।। अस कहि मुरुछि परा महि राऊ। रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।

အကယ်၍ မှန်ကြောင်း၌ တည်ကြည်၍ ကတိကဝတ်၌ ခိုင်မာသော ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သော ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်တို့သည် ပြန်မလာပါက၊ ထိုအခါ သင်သည် လက်နှစ်ဖက်ကို ပေါင်း၍ တောင်းပန်ပြီး 'အရှင်မင်းသား၊ မိထိလာမင်း၏ သမီးတော်၊ ပြန်လှည့်တော်မူပါ' ဟု ပြောကြားရမည်။ သီတာမင်းသမီးသည် တောကို မြင်သောအခါ ကြောက်ရွံ့သွားသောအခါ အချိန်အခါကျရောက်သောအခါ သူမအား ဆုံးမပြောကြားရမည်။ သင့်ယောက္ခမမင်းနှင့် ယောက္ခမမိဖုရားတို့က ဤသတင်းစကားကို ပို့ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားရမည်။ 'သမီးတော်၊ ပြန်လှည့်တော်မူပါ၊ တောသည် ကြီးမားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖြစ်စေပါသည်။' တစ်ခါတစ်ရံ သင့်ဖခင်အိမ်၌ နေပါ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ယောက္ခမအိမ်၌ နေပါ။ သင့်အား နှစ်သက်သည့်နေရာ၌ နေထိုင်ပါ။ ဤနည်းဖြင့် သင်သည် နည်းလမ်းကို စဉ်းစားရမည်။ သူမပြန်လာပါက ငါ၏အသက်သည် အမှီပြုရာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိလိမ့်မည်။ သို့မဟုတ်ပါက ငါ၏သေခြင်းသည် ရလဒ်ဖြစ်လိမ့်မည်။ ငါသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ အောင်မြင်စွာ မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ၊ ကံကြမ္မာသည် ငါ့အပေါ် မကောင်းခဲ့ပါသည်။" ဤသို့ ပြောကြားပြီးနောက် မင်းကြီးသည် မြေပေါ်၌ မေ့မှောက်သွားခဲ့သည်။ ရာမမင်းသား၊ လက္ခဏမင်းသားနှင့် သီတာမင်းသမီးတို့သည် လာ၍ မင်းကြီးအား မိမိတို့ကို ပြသခဲ့ကြသည်။

Verse 169 (दोहा/सोरठा)

-पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ। गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।82।।

ခွင့်ပြုချက်ရရှိပြီးနောက် သူသည် ဦးခေါင်းကို ယခိုးပြီး ရထားကို အလွန်လျင်မြန်စွာ မောင်းနှင်ခဲ့သည်။ သူသည် သီတာမင်းသမီးနှင့်အတူ မင်းသားညီနောင်နှစ်ပါးရှိရာ မြို့တော်ပြင်ပသို့ သွားခဲ့သည်။

Verse 170 (चौपाई)

तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए। करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।। चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई। चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।। चलत रामु लखि अवध अनाथा। बिकल लोग सब लागे साथा।। कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं। फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।। लागति अवध भयावनि भारी। मानहुँ कालराति अँधिआरी।। घोर जंतु सम पुर नर नारी। डरपहिं एकहि एक निहारी।। घर मसान परिजन जनु भूता। सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।। बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं। सरित सरोवर देखि न जाहीं।।

ထိုအခါ သုမိတြသည် မင်းကြီး၏ စကားတော်များကို ကြေညာပြီး ရိုသေစွာ ရှိခိုးကန်တော့၍ ရာမမင်းသားအား ရထားတင်ရန် ကူညီခဲ့သည်။ သီတာမင်းသမီးနှင့် ညီနောင်နှစ်ဦးနှင့်အတူ ရထားစီး၍ သူတို့သည် စိတ်နှလုံးထဲ၌ အယေဓျာမြို့ကို ဦးခေါင်းယခိုးပြီး ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ ရာမမင်းသား ခရီးထွက်သွားသည်ကို မြင်၍ မိဘမဲ့ဖြစ်သွားသော အယေဓျာမြို့သားများသည် စိတ်ပျက်စိတ်ကျဖြစ်ကာ အားလုံးသည် သူ့နောက်သို့ လိုက်ပါခဲ့ကြသည်။ ကရုဏာရောင်ခြည်တော်ရှင်သည် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် သူတို့အား ဆုံးမပြောကြားခဲ့သော်လည်း ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် လွှမ်းမိုးသူတို့သည် ပြန်လှည့်သွားကြပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်လာကြပြန်သည်။ အယေဓျာမြို့သည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်၊ သေခြင်းတရား၏ မှောင်မိုက်ညသည် ဆင်းသက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ မြို့တော်ရှိ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမများသည် ကြောက်ရွံ့နေသော သတ္တဝါများကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြပြီး တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မြင်သောအခါ တုန်လှုပ်နေကြသည်။ အိမ်များသည် သင်္ချိုင်းမြေကဲ့သို့ ဖြစ်နေကာ ဆွေမျိုးဉာတိများသည် ဘီလူးများကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ သားသမီးများသည် သူတို့၏ ဖခင်များအတွက် ယမမင်း၏ တမန်များကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ဥယျာဉ်များ၊ သစ်ပင်များနှင့် နွယ်ပင်များသည် ညှိုးနွမ်းသွားကြသည်။ မြစ်များနှင့် ရေကန်များကို ထပ်မံမသိနိုင်တော့ပေ။

Verse 171 (दोहा/सोरठा)

हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर। पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।83।।

မြင်းများ၊ နွားများ၊ ကုဋေနှင့်ချီသော သမင်များ၊ မြို့တော်၏ တိရစ္ဆာန်များ၊ စာတိရစ္ဆာန်များ၊ ငှက်များ၊ ဥဒေါင်းများ၊ ကျေးသားများ၊ ရထားဘီးများ၊ စစ်တောင်းငှက်များ၊ ငှက်စိတ်များ၊ ကြိုးကြာများ၊ ဟင်္သာများနှင့် စိတ်ဝမ်းကျားများ။

Verse 172 (चौपाई)

राम बियोग बिकल सब ठाढ़े। जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।। नगरु सफल बनु गहबर भारी। खग मृग बिपुल सकल नर नारी।। बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही। जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।। सहि न सके रघुबर बिरहागी। चले लोग सब ब्याकुल भागी।। सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं। राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।। जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू। बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।। चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई। सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।। राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही। बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।

ရာမမင်းသားနှင့် ကွဲကွာခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်စိတ်ကျဖြင့် အားလုံးသည် မရွေ့မလှုပ် ရပ်နေကြသည်၊ ဤနေရာနှင့် ထိုနေရာတို့၌ ပန်းချီပုံများကို ရေးဆွဲထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြသည်။ မြို့တော်သည် ငှက်များ၊ သမင်များ၊ ယောက်ျားများနှင့် မိန်းမများဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး တောသည် ထူထပ်နက်ရှိုင်းလှသည်။ ဗြဟ္မာဘုရားသည် ကိကေယီမိဖုရားကို မုဆိုးမကဲ့သို့ ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။ သူမသည် သ忍受မရသော အဆိပ်ကို ပေးခဲ့ပြီး ဦးတည်ရာဆယ်မျက်နှာသို့ ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ လူများသည် ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်နှင့် ကွဲကွာခြင်း၏ ဝေဒနာကို သ忍受မနိုင်ကြပေ။ သူတို့အားလုံးသည် စိတ်ရှုပ်ထွေးပြီး ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ အားလုံးသည် စိတ်နှလုံးထဲ၌ ဆင်ခြင်တွေးတောခဲ့ကြသည်။ ရာမမင်းသား၊ လက္ခဏမင်းသားနှင့် သီတာမင်းသမီးမရှိပါက ချမ်းသာမှုမရှိဟု ဆင်ခြင်ခဲ့ကြသည်။ ရာမမင်းသားရှိရာနေရာ၌ လူအပေါင်းရှိသည်။ ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်မရှိပါက အယေဓျာမြို့သည် အဘယ်အရာမျှ မဟုတ်ပေ။ သူတို့သည် ဤအတွေးဖြင့် ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ပြီး အတူတကွ သွားကြသည်။ နတ်များပင် ရရနိုင်ခဲသော ချမ်းသာသော နေအိမ်များကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည်။ ရာမမင်းသား၏ ပဒုမ္မာကြာပွင့်ခြေတော်ကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့သည် လောကီမှုစည်းစိမ်ခံစားမှု၏ လွှမ်းမိုးခြင်းအောက်၌ မည်ကဲ့သို့ နေနိုင်ကြပါမည်နည်း။

Verse 173 (दोहा/सोरठा)

बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ। तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।84।।

ကလေးသူငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် မိမိတို့အိမ်များကို စွန့်ခွာပြီး လူအပေါင်းသည် အတူတကွ ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ပထမနေ့၌ ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်သည် တမသမြစ်ကမ်းပေါ်၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။

Verse 174 (चौपाई)

रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी। सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।। करुनामय रघुनाथ गोसाँई। बेगि पाइअहिं पीर पराई।। कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए। बहुबिधि राम लोग समुझाए।। किए धरम उपदेस घनेरे। लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।। सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई। असमंजस बस भे रघुराई।। लोग सोग श्रम बस गए सोई। कछुक देवमायाँ मति मोई।। जबहिं जाम जुग जामिनि बीती। राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।। खोज मारि रथु हाँकहु ताता। आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।

ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်သည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် လွှမ်းမိုးသော တိုင်းသူပြည်သားများကို မြင်တော်မူသောအခါ သူ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စိတ်နှလုံးတော်သည် ထူးခြားသော ဝေဒနာဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့သည်။ ကရုဏာရောင်ခြည်တော်ရှင်ဖြစ်သော ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင် အရှင်မြတ်သည် သူတစ်ပါး၏ ဝေဒနာကို မိမိ၏ဝေဒနာကဲ့သို့ အမြန်ဆုံး ခံစားတော်မူသည်။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့လှသော စကားလုံးများကို ပြောကြား၍ ရာမမင်းသားသည် လူအပေါင်းအား နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆုံးမပြောကြားတော်မူခဲ့သည်။ သူသည် သူတို့အား ဓမ္မတရားဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်များစွာ ပေးခဲ့သော်လည်း ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် လွှမ်းမိုးသူတို့သည် ပြန်လှည့်ရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ကောင်းမှုနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို စွန့်လွှတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ဤသို့ဖြင့် ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သခင်သည် ခက်ခဲသော အခြေအနေ၌ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ လူအပေါင်းသည် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံခဲ့ရသည်။ ဤသည်မှာ နတ်များ၏ ပရိယာယ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အနည်းငယ်ဖြစ်သည်။ ညဉ့်သည် ကုန်လွန်သွားသောအခါ ရာမမင်းသားသည် မိမိ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်အား ချစ်ခြင်းဖြင့် ပြောကြားခဲ့သည်။ "အဆွေခင်ပွန်း၊ နေရာတစ်ခုကို ရှာဖွေပြီး ရထားကို မောင်းနှင်ပါ။ ဤကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ရန် အခြားနည်းလမ်း မရှိပေ။"

Verse 175 (दोहा/सोरठा)

राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।। सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।85।।

ရာမမင်းသား၊ လက္ခဏမင်းသားနှင့် သုမိတြတို့သည် ရထားစီးပြီး သိဝမင်း၏ ခြေတော်၌ ဦးခေါင်းယခိုးကာ ထွက်ခွာသွားကြောင်း သိသောအခါ အမတ်ကြီးသည် ချက်ချင်း ရထားကို မောင်းနှင်၍ ဤနေရာနှင့် ထိုနေရာသို့ ရှာဖွေပြီး သူတို့ကို လမ်းလွဲစေရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။

Verse 176 (चौपाई)

जागे सकल लोग भएँ भोरू। गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।। रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं। राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।। मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू। भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।। एकहि एक देंहिं उपदेसू। तजे राम हम जानि कलेसू।। निंदहिं आपु सराहहिं मीना। धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।। जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा। तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।। एहि बिधि करत प्रलाप कलापा। आए अवध भरे परितापा।। बिषम बियोगु न जाइ बखाना। अवधि आस सब राखहिं प्राना।।

လူအပေါင်းတို့ နိုးကြားလာကြ၍ မိုးလင်းခဲ့သည်။ ရာဃုအမတ်ကြီး ထွက်ခွာသွားသောအခါ ကြီးမားသော ဆူဆူညံညံ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရထားကို ရှာဖွေကြသော်လည်း မတွေ့ရှိကြပေ။ ရာမ ရာမ ဟု ခေါ်ကြလျက် လေးမျက်နှာသို့ ပြေးကြသည်။ သမုဒ္ဒရာ၌ သင်္ဘောနစ်မြုပ်သကဲ့သို့ မြို့သူမြို့သားကြီးတို့ စိတ်ဆင်းရဲ ဖောက်ခွဲကြသည်။ တစ်ဦးက တစ်ဦးအား ငါတို့သည် မိမိဆင်းရဲဒုက္ခကို သိလျက် ရာမကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ မိမိကိုယ်ကို ကဲ့ရဲ့ကြ၍ မီနာကို ချီးကျူးကြသည်။ ရာဃုသူရဲကောင်းကင်းမဲ့သော ဤအသက်သည် ဆိုးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အကယ်၍ ဘုရားသခင်သည် ချစ်သူနှင့် ကွဲကွာခြင်းကို စီရင်ခဲ့ပါမူ အဘယ်ကြောင့် သေခြင်းကို မပေးခဲ့ဘဲနည်း။ ဤသို့ ငိုကြွေးဆင်းရဲကြလျက် အယောဓယာမြို့သားတို့ စိတ်ဆင်းရဲဖောက်ခွဲလျက် လာကြသည်။ ထိုကြောက်မက်ဖွယ် ကွဲကွာခြင်းကို မပြောနိုင်ပေ။ သို့သော် အားလုံးပင် သူ့ကို နောက်တစ်ကြိမ် မြင်ရမည်ဟု မျှော်လင့်လျက် အသက်ကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။

Verse 177 (दोहा/सोरठा)

राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि। मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।86।।

ရာမမင်းသားကို မြင်ရန်အလို့ငှါ ယောက်ျားမိန်းမတို့သည် ဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းကြသည်။ ကမ္ဘာ့ဥဒကငှက်သည် ပဒုမ္မာပန်းကို ဆုံးရှုံး၍ လကို မမြင်ရသောအခါ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သကဲ့သို့ တူပေသည်။

Verse 178 (चौपाई)

सीता सचिव सहित दोउ भाई। सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।। उतरे राम देवसरि देखी। कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।। लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा। सबहि सहित सुखु पायउ रामा।। गंग सकल मुद मंगल मूला। सब सुख करनि हरनि सब सूला।। कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा। रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।। सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई। बिबुध नदी महिमा अधिकाई।। मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ। सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।। सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू। तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।

သီတာနှင့် အမတ်ကြီးကို ပါဝင်စေလျက် ညီနောင်နှစ်ပါးတို့ သရိင်္ဂဝေရပူရမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ရာမမင်းသားသည် ဆင်းသက်၍ နတ်မြစ်ကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အလုံးဖြင့် ရိုသေစွာ ဦးချကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ကြီးမားခဲ့သည်။ လက္ခဏာ၊ အမတ်ကြီး၊ သီတာတို့သည် ရိုသေစွာ ဦးချကိုးကွယ်ကြသည်။ ရာမမင်းသားသည် အားလုံးနှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည်။ ဂင်္ဂါမြစ်သည် ချမ်းသာခြင်းနှင့် ကောင်းမှုအမှု၏ အမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ချမ်းသာခြင်းအားလုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခအားလုံးကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်။ ပုံပြင်အမြောက်အမြားကို ပြောပြလျက် ရာမမင်းသားသည် ဂင်္ဂါမြစ်၏ ရေလှိုင်းတို့ကို ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ နတ်မြစ်၏ ကြီးကျယ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အမတ်ကြီး၊ ညီငယ်၊ ချစ်သူတို့အား ပြောပြခဲ့သည်။ ရေချိုးခဲ့သည်။ ခရီးပန်းသော ပင်ပန်းမှု ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ စင်ကြယ်သော ရေကို သောက်သုံးလိုက်သောအခါ စိတ်နှလုံး ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို အောက်မေ့သောအခါ ပင်ပန်းမှု၏ ဝန်ထုပ်ကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်။ ဤလောကီ ရေချိုးခြင်းသည် ထိုဝိညာဉ်ရေးရာ အနားယူခြင်း၏ ပုံစံတစ်ခုသာ ဖြစ်ပေသည်။

Verse 179 (दोहा/सोरठा)

सुध्द सचिदानंदमय कंद भानुकुल केतु। चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।87।।

စင်ကြယ်တော်မူသော၊ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရှိခြင်း၊ စိတ်ဉာဏနှင့် ချမ်းသာခြင်း၏ ပုံစံဖြစ်တော်မူသော၊ ဘက္တတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်တော်မူသော၊ နေမင်းမျိုးနွယ်၏ အလံတော်ဖြစ်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိ၏ ကျော်ကြားသော အမှုကို ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။ လူတို့သည် ထိုမြတ်စွာဘုရားကို လိုက်စားကြသည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် သံသရာ သမုဒ္ဒရာကို ကူးခတ်ရန် တံတားဖြစ်တော်မူသည်။

Verse 180 (चौपाई)

यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई। मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।। लिए फल मूल भेंट भरि भारा। मिलन चलेउ हिंयँ हरषु अपारा।। करि दंडवत भेंट धरि आगें। प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।। सहज सनेह बिबस रघुराई। पूँछी कुसल निकट बैठाई।। नाथ कुसल पद पंकज देखें। भयउँ भागभाजन जन लेखें।। देव धरनि धनु धामु तुम्हारा। मैं जनु नीचु सहित परिवारा।। कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ। थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।। कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना। मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।

နိသာဒလူမျိုး ဂုဟသည် ဤသတင်းကို ကြားသိသောအခါ ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည်။ ချစ်သော ဆွေမျိုးဉာတို့ကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကို ယူဆောင်၍ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများကို အပြည့်အဝ တင်ဆောင်ကာ တွေ့ဆုံရန် ထွက်ခဲ့သည်။ နှလုံးသား၌ များစွာသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း ရှိခဲ့သည်။ ရိုသေစွာ ဦးချကိုးကွယ်၍ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများကို ရှေ့တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သဘာဝကျသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသော ရာဃုအမတ်ကြီးသည် ချမ်းသာရေးကို မေးမြန်း၍ နီးကပ်စွာ ထိုင်စေခဲ့သည်။ အရှင်မင်းမြတ်၊ သင့်ပဒုမ္မာပန်းကဲ့သို့သော ခြေတော်များကို ကျန်းမာစွာ မြင်တွေ့ရသဖြင့် လူတို့တွင် အကောင်းဆုံး ကံရှိသူဟု မှတ်ယူပါသည်။ နတ်များ၊ မြေကြီးနှင့် အားလုံးသည် သင့်နေအိမ်ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်တော်မျိုးသည် မိသားစုအားလုံးနှင့်အတူ နိမ့်ကျသူဖြစ်ပါသည်။ ကရုဏာတော်ကို ပြသ၍ ဤမြို့၌ နေထိုင်တော်မူပါ။ ကျွန်တော်မျိုးကို အမှုလုပ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်၍ လူအပေါင်းကို ဝမ်းမြောက်စေတော်မူပါ။ ပညာရှိသော မိတ်ဆွေ၊ ငါ့အား ခမည်းတော်မှ မည်သည့်အမိန့်တော်ကို ပေးပို့လာသည်ကို မှန်ကန်စွာ ပြောပြပါ။

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु। ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।88।।

ဆယ့်လေးနှစ်ပတ်လုံး သင်သည် တောအိမ်၌ ရသေ့ရဟန်း၏ အသွင်ဖြင့် နေထိုင်ရမည်။ အမြစ်နှင့် သစ်သီးတို့ကိုသာ စားသောက်ရမည်။ ရွာ၌ နေထိုင်ခြင်းသည် မသင့်တင့်ပေ။ ဤသို့ ကြားသိသောအခါ ဂုဟသည် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။

Verse 182 (चौपाई)

राम लखन सिय रूप निहारी। कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।। ते पितु मातु कहहु सखि कैसे। जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।। एक कहहिं भल भूपति कीन्हा। लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।। तब निषादपति उर अनुमाना। तरु सिंसुपा मनोहर जाना।। लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा। कहेउ राम सब भाँति सुहावा।। पुरजन करि जोहारु घर आए। रघुबर संध्या करन सिधाए।। गुहँ सँवारि साँथरी डसाई। कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।। सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी। दोना भरि भरि राखेसि पानी।।

ရာမ၊ လက္ခဏာ၊ သီတာတို့၏ အလှအပကို မြင်တွေ့သောအခါ ရွာသူရွာသားတို့သည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။ မိတ်ဆွေ၊ ဤသို့သော လူငယ်များကို တောသို့ စေလွှတ်သော ခမည်းတော်မယ်တော်တို့သည် မည်သို့သော သူတို့နည်း။ အချို့က မင်းကြီးသည် ကောင်းမွန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ငါတို့သည် မျက်စိအတွက် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ ကံကောင်းခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ နိသာဒတို့၏ အကြီးအကဲသည် နှလုံးသား၌ စဉ်းစား၍ ရှေးသင်္ကြန်ပင်သည် အလှအပဆုံးဖြစ်သည်ဟု သိခဲ့သည်။ ရာဃုအမတ်ကြီးကို ခေါ်ဆောင်၍ နေရာကို ပြသခဲ့သည်။ ရာမမင်းသားသည် အဘက်ဘက်မှ နှစ်သက်ဖွယ် မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ မြို့သူမြို့သားတို့ကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးကိုးကွယ်၍ နေအိမ်သို့ ပြန်ကြသည်။ ရာဃုအမတ်ကြီးသည် ညနေချမ်း ကိုးကွယ်မှုကို ဆောင်ရွက်ရန် သွားခဲ့သည်။ ဂုဟသည် ကုသပင်နှင့် နူးညံ့သော အရွက်များဖြင့် ကောင်းမွန်သော အိပ်ရာကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စင်ကြယ်သော သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့သည် ချိုမြိန်နူးညံ့သည်ဟု သိ၍ ရေအိုးများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်။

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ। सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।89।।

သီတာ၊ သုမန္တရာနှင့် ညီငယ်တို့သည် အမြစ်နှင့် သစ်သီးတို့ကို စားသုံးခဲ့ကြသည်။ ရာဃုမင်းဆက်၏ ရတနာဖြစ်သော မင်းသားသည် မြေကြီးပေါ်တွင် ခန္ဓာကိုယ်ကို နားနေစေလျက် အိပ်ရာကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။