Prakarana 17

Verse 327 (चौपाई)

तात बात मैं सकल सँवारी। भै मंथरा सहाय बिचारी।। कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ। भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।। सुनत भरतु भए बिबस बिषादा। जनु सहमेउ करि केहरि नादा।। तात तात हा तात पुकारी। परे भूमितल ब्याकुल भारी।। चलत न देखन पायउँ तोही। तात न रामहि सौंपेहु मोही।। बहुरि धीर धरि उठे सँभारी। कहु पितु मरन हेतु महतारी।। सुनि सुत बचन कहति कैकेई। मरमु पाँछि जनु माहुर देई।। आदिहु तें सब आपनि करनी। कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।

အိုဖခင်၊ ကျွန်ုပ်သည် အမှုကိစ္စအားလုံးကို စီစဉ်ပြီးပြောင်းလိုက်ပါပြီ။ မန္ထရာသည် ဤကိစ္စတွင် ကျွန်ုပ်အား ကူညီသူဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ကံကြမ္မာသည် အစီအစဉ်ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် နတ်မင်းကြီး၏မြို့တော်သို့ ခြေချခဲ့ပါပြီ။ ဤသို့ကြားသိရသောအခါ ဘရတမင်းသားသည် ချင်ခြင်းခံရသကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အိုဖခင်၊ အိုဖခင်၊ အိုဖခင်ဟု ငိုကြွေး၍ မြေပေါ်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ သင်သည် ထွက်ခွာသောအခါ ကျွန်ုပ်အား မြင်ခွင့်မပေးခဲ့ပါ။ အိုဖခင်၊ သင်သည် ကျွန်ုပ်အား ရာမမင်းသားထံ အပ်နှံခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ ထို့နောက် သူသည် သတိရှိစွာဖြင့် ထိုင်၍ အိုမယ်တော်၊ ကျွန်ုပ်ဖခင်၏ သေဆုံးခြင်းအကြောင်းကို ပြောပြပါဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ သားတော်၏စကားကို ကြားသိရသောအခါ ကိကေယီမိဖုရားသည် နောက်ပိုင်းတွင် အဆိပ်ကျွေးသကဲ့သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ အစပိုင်းမှစ၍ ဤအားလုံးသည် ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်ပိုင်လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်သည် လှည့်ဖျား၍ ရက်စက်ကာ စိတ်နှလုံးဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည်။

Verse 328 (दोहा/सोरठा)

भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु। हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।160।।

ရာမမင်းသားသည် တောသို့ထွက်ခွာသွားသည်ကို ကြားသိရသောအခါ ဘရတမင်းသားသည် မိမိဖခင်၏ သေဆုံးခြင်းကိုပင် မေ့ပျောက်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်တိုင် အကြောင်းရင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိ၍ စိတ်နှလုံးဆင်းရဲစွာဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်စွာ နေခဲ့သည်။

Verse 329 (चौपाई)

बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति। मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।। तात राउ नहिं सोचे जोगू। बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।। जीवत सकल जनम फल पाए। अंत अमरपति सदन सिधाए।। अस अनुमानि सोच परिहरहू। सहित समाज राज पुर करहू।। सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू। पाकें छत जनु लाग अँगारू।। धीरज धरि भरि लेहिं उसासा। पापनि सबहि भाँति कुल नासा।। जौं पै कुरुचि रही अति तोही। जनमत काहे न मारे मोही।। पेड़ काटि तैं पालउ सींचा। मीन जिअन निति बारि उलीचा।।

စိတ်ပျက်ပါးနှလုံးဖြင့် မိမိသားအား ကြည့်ရှု၍ နှစ်သိမ့်ခဲ့သည်။ မီးဒဏ်ပေါ်တွင် ဆားကို လိမ်းကျံသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အိုဖခင်၊ မင်းကြီးသည် သင့်ဝမ်းနည်းခြင်းကို မထိုက်တန်ပါ။ သူသည် မိမိကောင်းမှုကံ၏ အသီးအပွင့်ကို ခံစားခဲ့ပြီး ကျော်ကြားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် အသက်ရှင်စဉ်ပင် မွေးဖွားခြင်း၏ အသီးအပွင့်ကို ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် သေသူများ၏မင်းကြီးနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကို သိရှိ၍ ဝမ်းနည်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်ပါ။ မြို့တော်သို့ ပြန်သွားပြီး သင့်အဖွဲ့နှင့်အတူ အုပ်ချုပ်ပါ။ ဤသို့ကြားသိရသောအခါ မင်းသားသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဖြင့် တုန်လှုပ်ခဲ့သည်။ မီးကျွန်းတစ်ခုကို ထိတွေ့သကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်း၍ နက်ရှိုင်းသော အသက်ရှူမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအပြစ်ရှိသူသည် မိသားစုကို လုံးဝပျက်စီးစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သင့်တွင် ဤကဲ့သို့သော မကောင်းသောစိတ်ရှိခဲ့ပါက ကျွန်ုပ်ကို မွေးဖွားစဉ်ကပင် အဘယ့်ကြောင့် မသတ်ခဲ့ပါသနည်း။ သင်သည် သစ်ပင်ကို ခုတ်လှဲပြီးနောက် အမြစ်ကို ရေလောင်းပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သင်သတ်ထားသော ငါးများအတွက် နေ့စဉ် ရေဆွဲပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 330 (दोहा/सोरठा)

हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ। जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।161।।

ဒသရထမင်းကြီးသည် ဟံသမင်းဆက်မှ ဖြစ်သည်။ ဇနကမင်းကြီးသည် ဟံသမင်းဆက်မှ ဖြစ်သည်။ ရာမနှင့် လက္ခဏမင်းသားနှစ်ပါးသည် ညီအစ်ကိုများ ဖြစ်ကြသည်။ သင်သည် ကျွန်ုပ်အား မယ်တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီ။ ဗြဟ္မာနတ်မင်းနှင့် တာဝန်ယူမှုမရှိပါ။

Verse 331 (चौपाई)

जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ। खंड खंड होइ ह्रदउ न गयऊ।। बर मागत मन भइ नहिं पीरा। गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।। भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही। मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।। बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी। सकल कपट अघ अवगुन खानी।। सरल सुसील धरम रत राऊ। सो किमि जानै तीय सुभाऊ।। अस को जीव जंतु जग माहीं। जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।। भे अति अहित रामु तेउ तोही। को तू अहसि सत्य कहु मोही।। जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई। आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।

သင်သည် မကောင်းသောအကြံဉာဏ်ကို စိတ်နှလုံးတွင် ထားရှိသည်မှစ၍ ကျွန်ုပ်၏စိတ်နှလုံးသည် အစိတ်အပိုင်းများစွာ ကွဲထွက်သွားပြီး သင့်ထံမှ မထွက်ခွာနိုင်ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ဆုတောင်းခဲ့သောအခါ စိတ်နှလုံးတွင် ဝမ်းနည်းခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် အဆိပ်ကို မမျိုခဲ့ပါ။ ဆူးသည်လည်း ကျွန်ုပ်၏နှုတ်ခမ်းကို မထိုးဖောက်ခဲ့ပါ။ သင်သည် မင်းကြီးထံမှ ယုံကြည်မှုကို မည်သို့ရရှိခဲ့သနည်း။ သေဆုံးချိန်တွင် ဗြဟ္မာနတ်မင်းသည် သင့်ပညာဉာဏ်ကို ခိုးယူခဲ့သည်။ ဗြဟ္မာနတ်မင်းပင်လျှင် မိန်းမတစ်ဦး၏ စိတ်နှလုံးလမ်းကြောင်းကို မသိရှိပါ။ သူမသည် လှည့်ဖျားမှု၊ အပြစ်နှင့် အားနည်းချက်များ၏ သတ္တုတွင်းဖြစ်သည်။ မင်းကြီးသည် ရိုးသား၍ ဂုဏ်သိက္ခာရှိပြီး တရားမျှတမှုကို ရိုသေသူဖြစ်သည်။ မိန်းမတစ်ဦး၏ သဘာဝကို မည်သို့သိနိုင်ပါမည်နည်း။ ဤကမ္ဘာပေါ်တွင် ရာမမင်းသားအား အသက်ကဲ့သို့ မချစ်မြတ်နိုးသော သတ္တဝါရှိပါသလား။ သူသည် ရာမမင်းသားအား အလွန်ရန်သူဖြစ်ခဲ့ပြီး သင်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ သင်သည် မည်သူနည်း။ ကျွန်ုပ်အား အမှန်တရားကို ပြောပြပါ။ မည်သူမဆို ရယ်လိုပါက ရယ်ပါစေ။ မျက်နှာပေါ်တွင် မင်ကို လိမ်းကျံပါစေ။ မျက်လုံးများကို ဖုံးကာ ထိုင်၍ ထွက်ခွာသွားပါစေ။

Verse 332 (दोहा/सोरठा)

राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि। मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।162।।

ဗြဟ္မာနတ်မင်းသည် စိတ်နှလုံးထဲမှ ရာမမင်းသားအား ရန်သူဖြစ်သူတစ်ဦးကို ကျွန်ုပ်အား ထင်ရှားပြသခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်အား အမှန်တကယ်ပြောပြပါ။ ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ အပြစ်ရှိသူ အဘယ်မှာရှိပါသနည်း။

Verse 333 (चौपाई)

सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई। जरहिं गात रिस कछु न बसाई।। तेहि अवसर कुबरी तहँ आई। बसन बिभूषन बिबिध बनाई।। लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई। बरत अनल घृत आहुति पाई।। हुमगि लात तकि कूबर मारा। परि मुह भर महि करत पुकारा।। कूबर टूटेउ फूट कपारू। दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।। आह दइअ मैं काह नसावा। करत नीक फलु अनइस पावा।। सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी। लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।। भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई। कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।

ဤသို့ကြားသိရသောအခါ သတ္တရုဃနမင်းသားသည် မိမိမယ်တော်၏ လှည့်ဖျားမှုကို အမျက်ဒေါသဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူ၏ကိုယ်ခန္ဓာသည် မီးလောင်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သူ၏အမျက်ဒေါသကို မထိန်းနိုင်ခဲ့ပါ။ ထိုအခိုက်အတန့်တွင် ကုဗရသည် အဝတ်တန်ဆာများစွာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူ့ကိုမြင်သောအခါ လက္ခဏမင်းသား၏ ညီငယ်သည် အမျက်ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်ခဲ့သည်။ သူသည် ထောပတ်ဖြင့် ရိုက်သွင်းထားသော မီးကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လျင်မြန်သောခြေခတ်ဖြင့် သူသည် ကုဗရကို ရိုက်နှက်ခဲ့သည်။ ကုဗရသည် မျက်နှာအောက်သို့ ကျရောက်ပြီး မြေပေါ်တွင် ငိုကြွေးခဲ့သည်။ ကုဗရ၏ ဦးခေါင်းခွံသည် ကွဲထွက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ သူ၏သွားများ ကျိုးပဲ့ပြီး သွေးသည် မျက်နှာပေါ်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ အို၊ အဘယ့်ကြောင့် ကျွန်ုပ်ကို မသတ်ခဲ့ပါသနည်းဟု ငိုကြွေးခဲ့သည်။ သူသည် ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မကောင်းသောအသီးကိုသာ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသို့ကြားသိပြီး သူ၏ ခေါင်းမှခြေထိပ်အထိ မကောင်းမှုကို မြင်သောအခါ လက္ခဏမင်းသားသည် သူ့ကို အဖန်တလဲလဲ ဆွဲငင်ခဲ့သည်။ ကရုဏာတရား၏ ရတနာဖြစ်သော ဘရတမင်းသားသည် သူ့ကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ညီနှစ်ဦးသည် ကောသလျာမိဖုရားထံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။

Verse 334 (दोहा/सोरठा)

मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार। कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।163।।

ညစ်ပတ်သောအဝတ်များဝတ်ဆင်ထားပြီး အရောင်အဆင်းမရှိ၊ စိတ်ပျက်ပါးနှလုံးဖြင့်၊ ပိန်ချုံးသောကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်း၏ ဝန်ထုပ်ကြီးကို သယ်ဆောင်ထားသူသည် တောအတွင်းရှိ ရွှေနွယ်ချိုတစ်ခုသည် ခရမ်းခဲ့ဖြင့် ထိခိုက်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသည်။

Verse 335 (चौपाई)

भरतहि देखि मातु उठि धाई। मुरुछित अवनि परी झइँ आई।। देखत भरतु बिकल भए भारी। परे चरन तन दसा बिसारी।। मातु तात कहँ देहि देखाई। कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।। कैकइ कत जनमी जग माझा। जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।। कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही। अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।। को तिभुवन मोहि सरिस अभागी। गति असि तोरि मातु जेहि लागी।। पितु सुरपुर बन रघुबर केतू। मैं केवल सब अनरथ हेतु।। धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी। दुसह दाह दुख दूषन भागी।।

ဘရတမင်းသားကို မြင်သောအခါ မယ်တော်သည် ထိုင်ခုံမှ ထ၍ သူ့ထံသို့ ပြေးသွားခဲ့သည်။ သူမသည် မြေပေါ်သို့ ကျရောက်ပြီး သတိလစ်ခဲ့သည်။ သူမကိုမြင်သောအခါ ဘရတမင်းသားသည် အလွန်စိတ်ပျက်ပါးခဲ့သည်။ မိမိ၏အခြေအနေကိုပင် မေ့ပျောက်၍ သူမ၏ခြေထောက်များကို ဦးခိုက်ခဲ့သည်။ အိုမယ်တော်၊ သင်သည် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိပါသနည်း။ သီတာ၊ ရာမနှင့် လက္ခဏမင်းသား ညီနှစ်ပါးတို့သည် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိကြပါသနည်း။ ကိကေယီမိဖုရားသည် ဤကမ္ဘာပေါ်တွင် အဘယ့်ကြောင့် မွေးဖွားခဲ့ရပါသနည်း။ အကယ်၍ မွေးဖွားခဲ့ပါက အဘယ့်ကြောင့် သားသမီးမရှိသူအဖြစ် မမွေးဖွားခဲ့ပါသနည်း။ ကျွန်ုပ်ကို မွေးဖွားခဲ့သူသည် မျိုးနွယ်စု၏ အရှက်ကွက်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားမှုမရှိသော ကွန်ချက်နှင့် ချစ်ခင်သူများ၏ ရန်သူဖြစ်သည်။ သုံးလူ့ပြည်သုံးဘုံတွင် ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ ကံကောင်းမှုမရှိသူ မည်သူရှိပါသနည်း။ မယ်တော်သည် ဤကဲ့သို့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်၏ဖခင်သည် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရာမမင်းသားသည် တောသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်တစ်ဦးတည်းသာ ဤပျက်စီးမှုအားလုံး၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကဲ့ရှုတ်ခံရသူဖြစ်ပြီး တောအတွင်းရှိ မီးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ သည်းမခံနိုင်သော မီးလောင်မှု၊ မိသားစု၏ အရှက်ကွက်နှင့် အပြစ်ရှိသူဖြစ်ခဲ့သည်။

Verse 336 (दोहा/सोरठा)

मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।। लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।164।।

ဘရတမင်းသား၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စကားများကို အဖန်တလဲလဲ ကြားရ၍ မယ်တော်သည် ထကာ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ မယ်တော်ကို မြှောက်ယူ၍ ရင်ခွင်သို့ ပြန်ကာ မျက်လုံးများမှ မျက်ရည်များကို သုတ်ပေးခဲ့သည်။

Verse 337 (चौपाई)

सरल सुभाय मायँ हियँ लाए। अति हित मनहुँ राम फिरि आए।। भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई। सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।। देखि सुभाउ कहत सबु कोई। राम मातु अस काहे न होई।। माताँ भरतु गोद बैठारे। आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।। अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू। कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।। जनि मानहु हियँ हानि गलानी। काल करम गति अघटित जानि।। काहुहि दोसु देहु जनि ताता। भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।। जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा। अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।

ရိုးသားသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် မယ်တော်ကို ရင်ခွင်သို့ ပွေ့ဖက်ခဲ့သည်။ ထိုအခိုက် ရာမမင်းသားသည် မေတ္တာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ညီငယ် လက္ခဏမင်းသားကို တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ စိုးရိမ်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းတို့သည် နှလုံးသားတွင် မနေနိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထိုသဘောသဘာဝကို မြင်၍ လူအပေါင်းတို့က ရာမမင်းသား၏ မယ်တော်သည် ဤသို့ မဟုတ်ရဲဘဲ အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်မည်နည်းဟု ပြောကြသည်။ ဘရတမင်းသားသည် မယ်တော်များကို ပေါင်ပေါ်တွင် ထိုင်စေခဲ့သည်။ မျက်ရည်များကို သုတ်ပေး၍ နူးညံ့သော စကားများကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ယခုထက်တိုင် သားငယ် သည်းခံခြင်း၊ ခွန်အားရှိခြင်း ရှိလော့။ ဤသည်မှာ ကြမ်းတမ်းသော အခြေအနေဟု သိ၍ စိုးရိမ်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်လော့။ မယ်တော် နှလုံးသားတွင် ရှက်ရွံ့ခြင်း၊ အပြစ်ခံစားခြင်း မရှိပါလင့်။ ဤသည်မှာ ကာလနှင့် ကံ၏ အလုပ်ဖြစ်ကြောင်း၊ ပြုပြင်၍ မရသော အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ကြောင်း သိပါလော့။ ဤအတွက် မည်သူ့ကိုမျှ အပြစ်မတပ်ပါလင့် မယ်တော်။ ဤအားလုံးသည် ဖန်ဆင်းရှင်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အလိုဆန္ဒကြောင့် ကျရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဆင်းရဲဒုက္ခအားလုံးမှ ကျွနု်ပ်ကို အသက်ရှင်စေသူသည် အဘယ်သူနည်း၊ ထိုသူ၏ စိတ်ထဲတွင် အဘယ်အရာ ရှိသနည်းဟု မည်သူသိနိုင်ပါအံ့နည်း။

Verse 338 (दोहा/सोरठा)

पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर। बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर। 165।।

ခမည်းတော်မင်းကြီး၏ အမိန့်တော်အရ ရघုမင်းသားသည် မိမိ၏ လက်ဝတ်ရတနာများနှင့် အဝတ်အစားများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ နှလုံးသားတွင် ဝမ်းမြောက်ခြင်းလည်း မရှိ၊ စိုးရိမ်ခြင်းလည်း မရှိဘဲ သစ်သီးအခေါက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော အဝတ်များကိုသာ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည်။

Verse 339 (चौपाई)

मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू। सब कर सब बिधि करि परितोषू।। चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी। रहइ न राम चरन अनुरागी।। सुनतहिं लखनु चले उठि साथा। रहहिं न जतन किए रघुनाथा।। तब रघुपति सबही सिरु नाई। चले संग सिय अरु लघु भाई।। रामु लखनु सिय बनहि सिधाए। गइउँ न संग न प्रान पठाए।। यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें। तउ न तजा तनु जीव अभागें।। मोहि न लाज निज नेहु निहारी। राम सरिस सुत मैं महतारी।। जिऐ मरै भल भूपति जाना। मोर हृदय सत कुलिस समाना।।

မျက်နှာထားသည် ကြည်လင်သန့်စင်၍ နှလုံးသားတွင် တပ်မက်ခြင်းလည်း မရှိ၊ အမျက်ထွက်ခြင်းလည်း မရှိပေ။ လူအပေါင်းကို အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကျေနပ်စေရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သူသည် တောသို့ ထွက်ခွာခဲ့ရာ သီတာမယ်တော်သည် လိုက်ပါခဲ့သည်။ ရာမမင်းသား၏ ခြေတော်များမှ ခွဲခွာ၍ မနေနိုင်ခဲ့ပေ။ ဤသတင်းကို ကြား၍ လက္ခဏမင်းသားသည် ထကာ လိုက်ပါခဲ့သည်။ ရဃုမင်းသားက တားမြစ်သော်လည်း နောက်ကျန်ရစ်၍ မရခဲ့ပေ။ ထိုအခါ ရဃုအရှင်မင်းသည် အားလုံးကို ဦးချကာ သီတာမယ်တော်နှင့် ညီငယ်တို့နှင့်အတူ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ရာမ၊ လက္ခဏနှင့် သီတာတို့သည် တောသို့ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ကျွနု်ပ်၏ အသက်သည် သူတို့နှင့်အတူ မသွားခဲ့ပေ၊ ကျွနု်ပ်၏ စိတ်ဝိညာဉ်သည်လည်း လိုက်ပါခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဤအားလုံးသည် ကျွနု်ပ်၏ မျက်လုံးရှေ့တွင်ပင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော်လည်း ဤဆိုးရွားသော ကိုယ်ခန္ဓာသည် မသေကွဲနိုင်ခဲ့ပေ။ ကျွနု်ပ်တွင် ရှက်ရွံ့ခြင်း မရှိ၊ မိမိကိုယ်ကို ချစ်ခြင်းလည်း မကျန်ရစ်ပေ။ ကျွနု်ပ်သည် ရာမကဲ့သို့သော သားတော်၏ မယ်တော် ဖြစ်ပါသည်။ အသက်ရှင်သည်ဖြစ်စေ သေသည်ဖြစ်စေ မင်းကြီးသည် ကောင်းသည်ဟု သိပါသည်။ ကျွနု်ပ်၏ နှလုံးသားသည် မိုဃ်းကြိုးကဲ့သို့ မာကျောသည်။

Verse 340 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास। ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।166।।

ကောသလျာမယ်တော်၏ စကားများကို ကြား၍ ဘရတမင်းသားနှင့် နန်းတွင်းသူများသည် စိတ်ဆင်းရဲခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ငိုကြွေးခဲ့ကြသည်။ မင်းနန်းတော်သည် ငိုကြွေးသံများဖြင့် မြည်ဟိန်းခဲ့သည်၊ စိုးရိမ်ဝေဒနာသည်ပင် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။

Verse 341 (चौपाई)

बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई। कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।। भाँति अनेक भरतु समुझाए। कहि बिबेकमय बचन सुनाए।। भरतहुँ मातु सकल समुझाईं। कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।। छल बिहीन सुचि सरल सुबानी। बोले भरत जोरि जुग पानी।। जे अघ मातु पिता सुत मारें। गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।। जे अघ तिय बालक बध कीन्हें। मीत महीपति माहुर दीन्हें।। जे पातक उपपातक अहहीं। करम बचन मन भव कबि कहहीं।। ते पातक मोहि होहुँ बिधाता। जौं यहु होइ मोर मत माता।।

ဘရတနှင့် သတ္တုဃနမင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါးသည် စိတ်ဆင်းရဲခြင်းဖြင့် ငိုကြွေးခဲ့ကြသည်။ ကောသလျာမယ်တော်သည် သူတို့ကို ရင်ခွင်သို့ ပွေ့ဖက်ခဲ့သည်။ ဘရတမင်းသားသည် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် မယ်တော်ကို နှစ်သိမ့်ခဲ့သည်၊ ပညာပြည့်စုံသော စကားများကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ဘရတမင်းသား၏ မယ်တော်များသည်လည်း ပုရာဏ်နှင့် ဝေဒကျမ်းများမှ လှပသော ပုံပြင်များကို ပြောပြ၍ အပြည့်အဝ နှစ်သိမ့်ခဲ့ကြသည်။ လှည့်ဖြားခြင်းကင်းသော၊ စင်ကြယ်သော၊ ရိုးသားသော စကားဖြင့် ဘရတမင်းသားသည် လက်နှစ်ဖက်ကို ပူး၍ ပြောကြားခဲ့သည်။ မိဘ၊ သားသမီးကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ရွာများ၊ နွားကျောင်းများ၊ ပညာတတ်များ၏ အိမ်များကို မီးရှို့ခြင်း အပြစ်များ။ မိန်းမ၊ ကလေးများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် မင်းကို အဆိပ်ပေးခြင်း အပြစ်များ။ ပညာရှိတို့က ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဘဝ၏ ကျဉ်းကွပ်မှုများဟု ဆိုသည့် အပြစ်များနှင့် အသေးစားအပြစ်များ။ ဖန်ဆင်းရှင်၊ ဤသည်မှာ ကျွနု်ပ်၏ မယ်တော်၏ အကြံဉာဏ်ဖြစ်ပါက ကျွနု်ပ်သည် ထိုအပြစ်များကို ခံရပါစေသာ။

Verse 342 (दोहा/सोरठा)

जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर। तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।167।।

ဟရိနှင့် သိဝ၏ ခြေတော်များကို စွန့်လွှတ်၍ ထိတ်လန့်ဖွယ် ဘီလူးအပေါင်းတို့ကို ကိုးကွယ်ကြသူများ၊ ဖန်ဆင်းရှင်သည် ကျွနု်ပ်အား ထိုသူတို့၏ ကံကြမ္မာကို ပေးသာလင့်၊ ဤသည်မှာ မယ်တော်၏ အလိုဆန္ဒဖြစ်ပါက။

Verse 343 (चौपाई)

बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं। पिसुन पराय पाप कहि देहीं।। कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी। बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।। लोभी लंपट लोलुपचारा। जे ताकहिं परधनु परदारा।। पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा। जौं जननी यहु संमत मोरा।। जे नहिं साधुसंग अनुरागे। परमारथ पथ बिमुख अभागे।। जे न भजहिं हरि नरतनु पाई। जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।। तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं। बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।। तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ। जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।

ဝေဒကျမ်းများကို ရောင်းချ၍ ဓမ္မ၏ တန်ဖိုးကို ယူကြသူများ၊ သူတပါး၏ အပြစ်များကို ပြောဆိုသူများ။ လှည့်ဖြားသူ၊ ကျိုးကြောင်းမသင့်သူ၊ ခိုက်ရန်ကို နှစ်သက်သူ၊ အမျက်ထွက်လွယ်သူ၊ ဝေဒကျမ်းကို ကဲ့ရဲ့သူ၊ လောက၏ ရန်သူ။ လောဘကြီးသူ၊ ကာမဂုဏ်တပ်မက်သူ၊ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းသူ၊ သူတပါး၏ စည်းစိမ်နှင့် ဇနီးမယားကို တပ်မက်သူများ။ မယ်တော် ဤအကြံဉာဏ်ကို သဘောတူပါက ကျွနု်ပ်သည် ထိုသူတို့၏ ဆိုးရွားသော ကံကြမ္မာကို ရရှိပါစေသာ။ သူတော်ကောင်းများ၏ အပေါင်းအသင်းကို မချစ်သူများ၊ အမြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးလမ်းစဉ်မှ မျက်နှာလှည့်သူ ဆိုးသွမ်းသူများ။ လူ့ခန္ဓာကို ရရှိပါလျက် ဟရိကို မကိုးကွယ်သူများ၊ ဟရိနှင့် သိဝ၏ ကျော်ကြားသော ဂုဏ်ကျေးဇူးဖြင့် မွမ်းမံခြင်း မရှိသူများ။ ဝေဒလမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်၍ မှားယွင်းသော လမ်းစဉ်ကို လိုက်သူများ၊ ရသေ့ရဟန်းအသွင်ကို ဆောင်၍ လောကကို လှည့်ဖြားသူများ။ သိဝသည် ကျွနု်ပ်အား ထိုသူတို့၏ ကံကြမ္မာကို ပေးသာလင့်၊ ဤသည်ကို မယ်တော်၏ ရည်ရွယ်ချက်ဟု သိပါက။

Verse 344 (दोहा/सोरठा)

मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ। कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।168।।

မယ်တော်နှင့် ဘရတမင်းသား၏ စကားများကို ကြား၍ သဘာဝအားဖြင့် သစ္စာရှိပြီး ရိုးသားသော ရာမမင်းသားက ချစ်သော ညီငယ်၊ သင့်စကား၊ စိတ်နှလုံးသည် အမြဲတမ်း ကျွနု်ပ်တွင် တည်ရှိပါစေသားဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

Verse 345 (चौपाई)

राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे। तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।। बिधु बिष चवै स्त्रवै हिमु आगी। होइ बारिचर बारि बिरागी।। भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू। तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।। मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं। सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।। अस कहि मातु भरतु हियँ लाए। थन पय स्त्रवहिं नयन जल छाए।। करत बिलाप बहुत यहि भाँती। बैठेहिं बीति गइ सब राती।। बामदेउ बसिष्ठ तब आए। सचिव महाजन सकल बोलाए।। मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे। कहि परमारथ बचन सुदेसे।।

ရာမသည် ကျွနု်ပ်၏ အသက်ထက်ပင် ချစ်ခင်ပါသည်။ သားတော်၊ သင်သည် ရဃုအရှင်မင်းအတွက် အသက်ထက်ပင် ချစ်ခင်သူ ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ ကျွနု်ပ်သည် အဆိပ်ကို ဝါးခဲ့ပါက သို့မဟုတ် ရေခဲနှင့် မီးကို လောင်းခဲ့ပါက ရေနေသတ္တဝါ ဖြစ်သွားပြီး ရေကိုပင် စိတ်မဝင်စားနိုင်ပေ။ အကယ်၍ ကျွနု်ပ်သည် ပညာရရှိခဲ့ပါကလည်း ကျွနု်ပ်၏ မောဟသည် မပပျောက်နိုင်ပေ။ ကျွနု်ပ်သည် ရာမနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် မဖြစ်ပါစေသား။ လောကသူအပေါင်းက ချီးကျူးသော သင့်အကြံဉာဏ်သည် အိပ်မက်ထဲတွင်ပင် ချမ်းသာမှုနှင့် ကောင်းသော လမ်းစဉ်ကို မပေးနိုင်ပေ။ ဤသို့ ပြောကြား၍ ကိကေယီမယ်တော်သည် ဘရတမင်းသားကို ရင်ခွင်သို့ ပွေ့ဖက်ခဲ့သည်။ ရင်သားမှ နို့စို့များ ယိုစီးကျပြီး မျက်လုံးများတွင် မျက်ရည်များ ဝိုင်းဝန်းခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် အလွန်အမင်း ငိုကြွေးခဲ့ရာ တစ်ညလုံး ထိုင်နေခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ ဝါမဒေဝနှင့် ဝသိဋ္ဌတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ အမတ်များနှင့် သူကြီးများကို အားလုံး ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ရသေ့သည် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ဘရတမင်းသားကို ဆုံးမခဲ့သည်၊ အမြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးနှင့် ကောင်းမွန်စွာ ရွေးချယ်ထားသော စကားများကို ပြောကြားခဲ့သည်။

Verse 346 (दोहा/सोरठा)

तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु। उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।169।।

အမေ၊ သင့်စိတ်ထဲ၌ သူရိုကျိုးကို ဆောင်ထားပါ၊ ယနေ့ အခွင့်အရေး တောင်းဆိုသည့်အရာကို လုပ်ဆောင်ပါ။ ဂုရု၏ စကားကို ကြား၍ ဘရတမင်းသားသည် ထကာ ပြင်ဆင်မှုအားလုံးကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။