Opening the text

अयोध्याकाण्डे त्र्यशीति तमः सर्गः · Bharata’s Departure and Encampment on the Gaṅgā (Śṛṅgīberapura)
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၈၃ တွင် ဘာရတသည် မိုးလင်းချိန်၌ အကောင်းဆုံး ရထားတော်ဖြင့် ထွက်ခွာသည့်အကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ရာမကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် တွေ့မြင်လိုသည့် တစ်စိတ်တစ်လုံးတည်းသော ဆန္ဒက သူ့ကို မောင်းနှင်စေသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ပုရောဟိတ်များသည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော ရထားများဖြင့် ရှေ့မှ ဦးဆောင်သွားကြပြီး၊ တော်ဝင်တပ်ဖွဲ့၏ အင်အားကို ဆင်တပ်၊ ရထားတပ်၊ မြင်းတပ်ဟူ၍ စနစ်တကျ ရေတွက်ဖော်ပြထားသည်—ဤအင်အားသည် အောင်နိုင်ရေးအတွက် မဟုတ်ဘဲ ပြန်လည်ညီညွတ်ရေးနှင့် သဘောတူညီမှုအတွက် စုစည်းထားခြင်းကို ပြသသည်။ မိဖုရားများ (ကೈကေယီ၊ စုမိတ္ရာ၊ ကောသလျာ) သည် ခမ်းနားသော ယာဉ်တော်ဖြင့် ခရီးထွက်ကြပြီး၊ အယောဓျာမြို့သူမြို့သားများလည်း တစ်စုတစ်စည်းတည်း လိုက်ပါကာ ရာမ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ပြောဆိုချီးမွမ်း၍ ဝမ်းနည်းမှုကို သက်သာစေသော အားထားရာအဖြစ် ရာမ-သတိရခြင်းကို ထူထောင်ကြသည်။ ဤအခန်းတွင် လက်မှုပညာရှင်များ၊ ကုန်သည်များ၊ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ဖျော်ဖြေသူများ၊ ငါးဖမ်းသူများ စသည့် အလုပ်အကိုင်အုပ်စုများကိုလည်း စာရင်းပြုဖော်ပြထား၍ အယောဓျာ၏ လူမှုဘဝကျယ်ပြန့်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ရထား၊ လှည်း၊ မြင်း၊ ဆင်တို့ဖြင့် ရှည်လျားသော ခရီးပြီးနောက် ကာရဝန်သည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၊ သြရင်္ဂီဗေရပုရ အနီးသို့ ရောက်လာသည်—ရာမ၏ မိတ်ဖက် ဂုဟ၏ နယ်မြေဖြစ်ပြီး သတိရှိကာ အုပ်ချုပ်မှုကောင်းမွန်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ငှက်များနားနေသည့် မြစ်ကမ်းတွင် တပ်ဖွဲ့က စခန်းချပြီး၊ ဘာရတသည် ဝန်ကြီးများအား အဆင်ပြေသလို စခန်းတည်ရန် အမိန့်ပေးကာ နောက်နေ့ မြစ်ကူးမည်ဟု ဆုံးဖြတ်သည်။ ထို့ပြင် ကွယ်လွန်သွားသော မင်းကြီးအတွက် ရေဖြင့် အပ်နှံပူဇော်ခြင်း (တရ္ပဏ) ကို ပြုလုပ်ရန် စိတ်ကူးတည်သည်။ သရဂအဆုံးတွင် ဘာရတသည် ရာမကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာရန် နည်းလမ်းများကို စဉ်းစားကာ နိုင်ငံရေးလုပ်ရပ်ကို ဓမ္မနှင့် သီလတရား ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 1
तत स्समुत्थितः काल्यमास्थाय स्यन्दनोत्तमम् ।प्रययौ भरतश्शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया ॥१॥
ထို့နောက် မိုးလင်းအခါ ဘာရတသည် ထ၍ အကောင်းဆုံး ရထားတော်ကို စီးနင်းကာ သီရိရာမကို တွေ့မြင်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် အလျင်အမြန် ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 2
अग्रतः प्रययुस्तस्य सर्वे मन्त्रिपुरोधसः ।अधिरुह्य हयैर्युक्तान्रथान्सूर्यरथोपमान् ॥२॥
သူ၏ မန္တ្រីများနှင့် ပုရောဟိတ်များအားလုံးသည် အရှေ့တော်သို့ ဦးစွာသွားကြပြီး၊ မြင်းချည်ထားသော ရထားများကို စီးနင်းလျက်၊ နေရောင်၏ ရထားကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ하였다။
Verse 3
नवनागसहस्राणि कल्पितानि यथाविधि ।अन्वयुर्भरतं यान्तमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ॥३॥
ထုံးတမ်းအခမ်းအနားအတိုင်း ဆင်ကိုးထောင်ကို စည်းကမ်းတကျ စီရင်တပ်ဆင်ထားပြီး၊ အိက္ခဝါကူဝంశ၏ အားရဝမ်းမြောက်ရာဖြစ်သော ဘရတမင်းသား ထွက်ခွာသွားစဉ် ထိုဆင်တို့သည် လိုက်ပါအမီလိုက်ခဲ့ကြသည်။
Verse 4
षष्टी रथसहस्राणि धन्विनो विविधायुधाः ।अन्वयुर्भरतं यान्तं राजपुत्रं यशस्विनम् ॥४॥
ရထားစစ်ခြောက်သောင်းနှင့်အတူ လေးသမားများက လက်နက်မျိုးစုံကို ကိုင်ဆောင်လျက်၊ ဂုဏ်သတင်းထင်ရှားသော မင်းသား ဘရတ ထွက်ခွာသွားရာကို လိုက်ပါအမီလိုက်ကြသည်။
Verse 5
शतं सहस्राण्यश्वानां समारूढानि राघवम् ।अन्वयुर्भरतं यान्तं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम् ॥५॥
မြင်းတစ်သိန်းကို တစ်ကောင်ချင်းစီ စီးနင်းသူများနှင့်အတူ စီတန်းထား၍၊ သစ္စာကတိတည်ကြည်ပြီး အာရုံအင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူထားသော ဘရတမင်းသား ထွက်ခွာသွားရာကို လိုက်ပါအမီလိုက်ကြသည်။
Verse 6
कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी ।रामानयनसंहृष्टा ययुर्यानेन भास्वता ॥६॥
ကေကေယီ၊ စုမိတ္တာနှင့် ဂုဏ်သတင်းထင်ရှားသော ကောသလျာတို့သည် ရာမကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်နိုင်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ကြောင့် စိတ်ရွှင်လန်းကာ တောက်ပသော ယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 7
प्रयाताश्चार्यसङ्घाता रामं द्रष्टुं सलक्ष्मणम् ।तस्यैव च कथाश्चित्राः कुर्वाणा हृष्टमानसाः ॥७॥
အရွယ်အစားကြီးမားသော မြို့သူမြို့သားအုပ်စုများလည်း လက္ခမဏနှင့်အတူ ရာမကို တွေ့မြင်ရန် ထွက်ခွာကြပြီး၊ စိတ်ပျော်ရွှင်လျက် သူ၏ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော ကောင်းမြတ်သည့် လုပ်ရပ်များကို ပြောဆိုရင်း သွားကြသည်။
Verse 8
मेघश्यामं महाबाहुं स्थिरसत्त्वं दृढव्रतम् ।कदा द्रक्ष्यामहे रामं जगत श्शोकनाशनम् ॥८॥
မိုးတိမ်ညိုကဲ့သို့ အရောင်ညိုသည့် မဟာဗာဟု၊ စိတ်ဓာတ်တည်ငြိမ်၍ ဝရတသစ္စာခိုင်မာသော သီရိရာမကို—လောက၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ဖျောက်ပေးတော်မူသော အရှင်ကို—ဘယ်အခါ မြင်ရမလဲ။
Verse 9
दृष्ट एव हि न श्शोकमपनेष्यति राघवः ।तम स्सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्निव भास्करः ॥९॥
အမှန်တကယ်ပင် ရာဃဝကို မြင်ရုံသာဖြင့် ဝမ်းနည်းမှုသည် ပျောက်ကွယ်မည်—ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အမှောင်ကို နေထွက်က ဖယ်ရှားသကဲ့သို့။
Verse 10
इत्येवं कथयन्तस्ते सम्प्रहृष्टाः कथा श्शुभाः ।परिष्वजानाश्चान्योन्यं ययुर्नागरिका जनाः ॥१०॥
ဤသို့ ပြောဆိုကြလျက် သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းကာ ရာမအကြောင်း မင်္ဂလာကထာများကို ပြောပြ၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖက်လှုပ်ကာ မြို့သူမြို့သားတို့သည် ဆက်လက် ခရီးဆက်သွားကြ၏။
Verse 11
ये च तत्रापरे सर्वे सम्मता ये च नैगमाः ।रामं प्रति ययुर्हृष्टा स्सर्वाः प्रकृतयस्तथा ॥११॥
ထိုနေရာရှိ အခြားသူအားလုံးလည်း—လေးစားခံရသော မြို့သူမြို့သားများနှင့် ကုန်သည်များအပါအဝင်—ပြည်သူအပေါင်းတို့သည် ဝမ်းမြောက်စွာ သီရိရာမထံသို့ ဆက်လက် သွားကြ၏။
Verses 12-15
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः ।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः ॥१२॥मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा ।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः ॥१३॥सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः ।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा ॥१४॥रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः ।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा ॥१५॥
ရတနာထုလုပ်သူများနှင့် လှပသော အိုးလုပ်သမားများ၊ အထည်ယက်သမားများနှင့် လက်နက်လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးသူများ၊ မယုရတောင်အလှဆင်ပစ္စည်းလုပ်သူများ၊ သစ်လှီးလက်သမားများ၊ အလှပစ္စည်းသေးသေးလေးများလုပ်သူများနှင့် အပေါက်ဖောက်သမားများ၊ ဆင်စွယ်လုပ်သမားများ၊ အဖြူဆေးလိမ်းသမားများနှင့် အနံ့သာရောင်းသူများ၊ နာမည်ကြီး ရွှေလက်သမားများ၊ စောင်လျှော်သမားများ၊ ရေနွေးချိုးခန်းအကူများ၊ ဆရာဝန်များ၊ အမွှေးနံ့သာ(ဓూప)ရောင်းသူများနှင့် အရက်ရောင်းသူများ၊ အဝတ်လျှော်သမားများနှင့် အပ်ချုပ်သမားများ၊ ရွာနှင့် အုပ်စုခေါင်းဆောင်များ၊ မိန်းမများနှင့်အတူ ဇာတ်သဘင်သမားများ၊ ငါးဖမ်းသမားများ—အားလုံးသည် ဘာရတနောက်သို့ လိုက်ပါသွားကြ၏။
Verse 16
समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्तसम्मताः ।गोरथैर्भरतं यान्तमनुजग्मु स्सहस्रशः ॥१६॥
စိတ်တည်ငြိမ်၍ ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်ကာ သမာဓိနှင့် သီလကြောင့် လေးစားခံရသော ဘြာဟ္မဏများသည် နွားလှည်းများစီး၍ ခရီးသွားနေသော ဘရတကို ထောင်ချီအရေအတွက်ဖြင့် လိုက်ပါကြသည်။
Verse 17
सुवेषा श्शुद्धवसनास्ताम्रमृष्टानुलेपनाः ।सर्वे ते विविधैर्यानै श्शनैर्भरतमन्वयुः ॥१७॥
အဝတ်အစားလှပစွာ ဝတ်ဆင်၍ သန့်ရှင်းသော ဝတ်စုံများနှင့် အနီရောင် စန္ဒနကပ်တိုင်ကို နူးညံ့စွာ လိမ်းထားကြပြီး၊ သူတို့အားလုံးသည် ယာဉ်အမျိုးမျိုးဖြင့် တဖြည်းဖြည်း သွားလာကာ ဘရတကို လိုက်ပါကြသည်။
Verse 18
प्रहृष्टमुदिता सेना साऽन्वयात्कैकयीसुतम् ।भ्रातुरानयने यान्तं भरतं भ्रातृवत्सलम् ॥१८॥
ထိုစစ်တပ်သည် ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၍ စိတ်ဓာတ်မြင့်မားကာ၊ ကေကေယီ၏သား ဘရတ—အစ်ကိုကို အလွန်ချစ်ခင်သစ္စာရှိသူ—အစ်ကိုကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ထွက်ခွာသွားရာတွင် နောက်တော်လိုက်လျက်ရှိ하였다။
Verses 19-20
ते गत्वा दूरमध्वानं रथयानाश्वकुञ्जरैः ।समासेदुस्ततो गङ्गां शृङ्गीबेरपुरं प्रति ॥१९॥यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः ।निवसत्यप्रमादेन देशं तं परिपालयन् ॥२०॥
သူတို့သည် ရထားစစ်၊ ယာဉ်၊ မြင်းနှင့် ဆင်တို့ဖြင့် အဝေးကြီးခရီးကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက်၊ ရှೃင်ဂီဗေရပုရသို့ မျက်နှာမူကာ ဂင်္ဂါမြစ်သို့ ရောက်လာကြသည်။ ထိုနေရာတွင် ရာမ၏မိတ်ဆွေ ဗီရသူရဲကောင်း ဂုဟာသည် မိသားစုဆွေမျိုးများဝန်းရံလျက် နေထိုင်ကာ၊ မပေါ့မဆဖြင့် ထိုဒေသကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေ하였다။
Verse 21
उपेत्य तीरं गङ्गायाश्चक्रवाकैरलङ्कृतम् ।व्यवातिष्ठत सा सेना भरतस्यानुयायिनी ॥२१॥
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ရောက်လာသောအခါ—စက်ရဝါက ငှက်များဖြင့် လှပအလှဆင်ထားသည့် ထိုကမ်းပါး၌—ဘရတနောက်တော်လိုက်လာသော စစ်တပ်သည် ထိုနေရာတွင် ရပ်နား하였다။
Verse 22
निरीक्ष्यानुगतां सेनां तां च गङ्गां शिवोदकाम् ।भरतस्सचिवान्सर्वानब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥२२॥
နောက်တော်လိုက်လာသော စစ်တပ်ကိုလည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာရေစီးရှိသော ဂင်္ဂါမြစ်ကိုလည်းကောင်း မြင်တော်မူပြီးနောက်၊ စကားပြောရာ၌ ကျွမ်းကျင်သော ဘရတသည် မန္တ្រីအားလုံးကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 23
निवेशयत मे सैन्यमभिप्रायेण सर्वतः ।विश्रान्ताः प्रतरिष्यामश्श्व इदानीमिमां नदीम् ॥२३॥
သူတို့အဆင်ပြေသလို ပတ်လည်အနှံ့ ကျွန်ုပ်၏ စစ်တပ်ကို စခန်းချစေပါ; ယခု နားပြီးလျှင် မနက်ဖြန် ဤမြစ်ကို ကူးမည်။
Verse 24
दातुं च तावदिच्छामि स्वर्गतस्य महीपतेः ।और्ध्वदेहनिमित्तार्थमवतीर्योदकं नदीम् ॥२४॥
ယခုအခါ ကျွန်ုပ်သည် ဤမြစ်ရေထဲသို့ ဆင်း၍ ဆွರ್ಗသို့ ရောက်သွားသော မဟာဘုရင်အတွက် တർပဏ—ရေဖြင့် ပူဇော်သည့် အလှူကို ဆက်ကပ်လိုသည်၊ ထိုသို့ဖြင့် သူ၏ အထက်ဘဝသို့ သွားရာလမ်းကြောင်း မင်္ဂလာဖြစ်စေရန်။
Verse 25
तस्यैवं ब्रुवतोऽमात्यास्तथेत्युक्त्वा समाहिताः ।न्यवेशयंस्तां छन्देन स्वेन स्वेन पृथक्पृथक् ॥२५॥
သူက ထိုသို့ ပြောဆိုသော် အမတ်များသည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ သတိပြုကာ “အဲဒီအတိုင်းပါ” ဟု လက်ခံပြီး စခန်းကို စီမံတည်ဆောက်ကြသည်; တပ်ခွဲတစ်ခွဲစီသည် ကိုယ့်အဆင်ပြေရာအတိုင်း သီးသန့်နေရာယူကြ၏။
Verse 26
निवेश्य गङ्गामनु तां महानदीं चमूं विधानैः परिबर्हशोभिनीम् ।उवास रामस्य तदा महात्मनो विचिन्तयानो भरतो निवर्तनम् ॥२६॥
ဂင်္ဂါ မဟာမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် မင်းရာဇသင်္ကေတများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ထင်ရှားလှသည့် စစ်တပ်ကို စနစ်တကျ စခန်းချစေပြီးနောက် ဘရတသည် ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ကာ မဟာသတ္တိရှိသော ရာမကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် နည်းလမ်းကို စဉ်းစားနေ၏။
The pivotal action is Bharata’s state-backed journey framed not as coercion but as ethical retrieval—mobilizing royal power to restore rightful order by seeking Rama, while also honoring the deceased king through prescribed water-libations.
Legitimate authority is shown as grounded in restraint, speech-competence, and ritual responsibility: Bharata pauses to rest the army, schedules a lawful crossing, and prioritizes ancestral rites—modeling governance as disciplined dharma rather than impulsive force.
The Gaṅgā riverbank near Śṛṅgīberapura is central, along with Guha’s vigilantly governed territory; culturally, the sarga highlights civic guild participation and the rite of offering water (udaka) for the departed king’s aurdhva-deha welfare.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.