Sarga 64

Verse 1

वधमप्रतिरूपं तु महर्षेस्तस्य राघवः।विलपन्नेव धर्मात्मा कौसल्यां पुनरब्रवीत्।।।।

ထိုမဟာရိရှီအား မသင့်လျော်လွန်စွာ သတ်ဖြတ်မိခြင်းကို ငိုကြွေးပူဆွေးလျက်၊ ဓမ္မတရားရှိသော ရဃုဝంశသား ဒဿရထသည် ကောသလျာအား ထပ်မံ ပြောကြား하였다။

Verse 2

तदज्ञानान्महत्पापं कृत्वाहं सङ्कुलेन्द्रियः।एकस्त्वचिन्तयं बुध्या कथं नु सुकृतं भवेत्।।।।

အဗိဇ္ဇာကြောင့် အကြီးမားဆုံးသော အပြစ်ကို ကျွန်ုပ် ပြုမိသဖြင့် အာရုံအင်္ဂါများလည်း ရှုပ်ထွေးလှုပ်ရှားသွားသည်။ တစ်ယောက်တည်း စိတ်ထဲတွင် “ကောင်းမှုတစ်စုံတစ်ရာ—ပရာယရှ္စိတ္တ (အပြစ်ဆပ်ခြင်း) တစ်စုံတစ်ရာ—ဘယ်လိုဖြစ်နိုင်မလဲ” ဟု တွေးတောနေခဲ့သည်။

Verse 3

ततस्तं घटमादाय पूर्णं परमवारिणा।आश्रमं तमहं प्राप्य यथाऽख्यातपथं गतः।।।।

ထို့နောက် သန့်ရှင်းမြတ်သော ရေဖြင့် ပြည့်နေသော ရေခွက် (အိုး) ကို ယူဆောင်ကာ၊ ပြောပြထားသည့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း တိတိကျကျ သွား၍ ထိုအာရှရမ်သို့ ကျွန်ုပ် ရောက်ရှိ하였다။

Verse 4

तत्राहं दुर्बलावन्धौ वृद्धावपरिणायकौ।अपश्यं तस्य पितरौ लूनपक्षाविव द्विजौ।।।।तन्निमित्ताभिरासीनौ कथाभिरपरिश्रमौ।तामाशां मत्कृते हीनावुदासीनावनाथवत्।।।।

အဲဒီနေရာမှာ ငါသည် သူ၏ မိဘနှစ်ပါးကို မြင်ရသည်—အားနည်း၍ မျက်စိကန်း၊ အိုမင်းကာ ကာကွယ်သူမရှိ—တောင်ပံဖြတ်ခံရသော ငှက်နှစ်ကောင်ကဲ့သို့။ သူတို့သည် ပင်ပန်းမနေဘဲ ထိုင်နေကြပြီး သားအကြောင်းသာ ပြောဆိုနေကြသည်။ ငါ့ကြောင့် ထိုမျှော်လင့်ချက်ကို ဆုံးရှုံးကာ မိဘမဲ့ကဲ့သို့ အားကိုးရာမဲ့၍ စိတ်မဝင်စားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြ၏။

Verse 5

तत्राहं दुर्बलावन्धौ वृद्धावपरिणायकौ। अपश्यं तस्य पितरौ लूनपक्षाविव द्विजौ।।2.64.4।।तन्निमित्ताभिरासीनौ कथाभिरपरिश्रमौ।तामाशां मत्कृते हीनावुदासीनावनाथवत्।।2.64.5।।

ထိုနေရာ၌ ကျွန်ုပ်သည် သူ၏ မိဘနှစ်ပါးကို မြင်ရ၏—အားနည်း၍ မျက်မမြင်၊ အသက်ကြီး၍ အားကိုးရာမရှိသူများ၊ တောင်ပံဖြတ်ခံရသော ငှက်နှစ်ကောင်ကဲ့သို့။ သူတို့သည် ထိုင်နေကာ ပင်ပန်းမသိဘဲ သူ့အကြောင်းသာ ပြောဆိုနေကြပြီး၊ ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ရပ်ကြောင့် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့ကာ မိဘမဲ့ကဲ့သို့ အနာထာ၊ ငြိမ်သက်ဝမ်းနည်းလျက် ရှိနေကြ၏။

Verse 6

शोकोपहतचित्तश्च भयसन्त्रस्तचेतनः।तच्चाऽश्रमपदं गत्वा भूयश्शोकमहं गतः।।।।

ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံးထိခိုက်ကာ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် သတိစိတ်လည်း တုန်လှုပ်နေသဖြင့်၊ ငါသည် ထိုအာရှရမ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ငါ၏ဝမ်းနည်းမှုသည် ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။

Verse 7

पदशब्दं तु मे श्रुत्वा मुनिर्वाक्यमभाषत।किं चिरायसि मे पुत्र पानीयं क्षिप्रमानय।।।।

ကျွန်ုပ်၏ခြေလှမ်းသံကို ကြားသဖြင့် ရသီက ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏— “သားရေ၊ အဘယ်ကြောင့် ကြာနေရသနည်း။ ရေကို အမြန်ယူလာပါ။”

Verse 8

यन्निमित्तमिदं तात सलिले क्रीडितं त्वया।उत्कण्ठिता ते मातेयं प्रविश क्षिप्रमाश्रमम्।।।।

သားလေးရေ၊ ဘာအကြောင်းကြောင့်ပဲဖြစ်ဖြစ် ရေထဲမှာ ဒီလောက်ကြာကြာ ကစားနေတာပဲ၊ အမြန်ဆုံး အာရှရမ်ထဲ ဝင်လာပါ; မင်းအမေက ဒီမှာ စိတ်ပူနေတယ်။

Verse 9

यद्व्यलीकं कृतं पुत्र मात्रा ते यदि वा मया।न तन्मनसि कर्तव्यं त्वया तात तपस्विना।।।।

သားတော်ရေ၊ မင်းအမေကဖြစ်စေ ငါကဖြစ်စေ မင်းကို မနှစ်သက်စေတဲ့ အရာတစ်စုံတစ်ရာ လုပ်မိခဲ့ရင်၊ သားလေးရေ၊ အဲဒါကို စိတ်ထဲ မထားပါနဲ့; မင်းက တပသ (တပ) နဲ့ သည်းခံထိန်းချုပ်မှုကို လေ့ကျင့်ထားသူပဲ။

Verse 10

त्वं गतिस्त्वगतीनां चक्षुस्त्वं हीनचक्षुषाम्।समासक्तास्त्वयि प्राणाः किं त्वं नो नाभिभाषसे।।।।

သင်သည် အားကိုးရာမရှိသူတို့၏ အားကိုးရာ၊ မျက်စိမရှိသူတို့၏ မျက်စိ ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အသက်ရှူသက်တမ်းသည် သင့်ထံတွင် ကပ်လျက်ရှိနေသည်—အဘယ်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အား မပြောမဆိုသနည်း။

Verse 11

मुनिमव्यक्तया वाचा तमहं सज्जमानया।हीनव्यञ्जनया प्रेक्ष्य भीतचित्त इवाब्रुवम्।।।।

ထိုမုနိကို မြင်သောအခါ၊ မရှင်းလင်းသောအသံဖြင့် စကားပြောမိ၍ တုန့်တုန့်တားတား၊ အသံအက္ခရာများလည်း မပြည့်စုံ—ကြောက်ရွံ့မှုက စိတ်ကို ဖမ်းဆီးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။

Verse 12

मनसः कर्म चेष्टाभिरभिसंस्तभ्य वाग्बलम्।आचचक्षे त्वहं तस्मै पुत्रव्यसनजं भयम्।।।।

စိတ်ကို ထိန်းချုပ်၍ ကြိုးစားအားထုတ်ကာ စကားပြောနိုင်စွမ်းကို တည်ငြိမ်စေပြီး၊ ကြောက်ရွံ့နေသော်လည်း ထိုသူအား သူ၏သား သေဆုံးခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ဘေးအန္တရာယ်ကို ငါ ပြောကြား하였다။

Verse 13

क्षत्रियोऽहं दशरथो नाहं पुत्रो महात्मनः।सज्जनावमतं दुःखमिदं प्राप्तं स्वकर्मजम्।।।।

ကျွန်ုပ်သည် ဒဿရထ မင်းဖြစ်၍ က္ෂတ္တရိယ ဖြစ်သည်။ ထိုမဟာအတ္မာ၏ သားမဟုတ်ပါ။ သဒ္ဓါရှိသောသူတို့၏ မျက်စိတွင် အပြစ်တင်စရာဖြစ်သော ဤဒုက္ခသည် ကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ပိုင်ကံ၏ အကျိုးအဖြစ် ကျွန်ုပ်ထံသို့ ရောက်လာသည်။

Verse 14

भगवंश्चापहस्तोऽहं सरयूतीरमागतः।जिघांसुश्श्वापदं कञ्चिन्निपाने चाऽगतं गजम्।।।।

အို ဘဂဝန်အရှင်၊ ကျွန်ုပ်သည် လက်ထဲတွင် လေးကိုင်ကာ စရယုမြစ်ကမ်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ရေသောက်ရာနေရာသို့ လာသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်—ဒံပိုး(ဆင်)ကို သတ်လိုသော စိတ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။

Verse 15

ततश्श्रुतो मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः।द्विपोऽयमिति मत्वाऽयं बाणेनाभिहतो मया।।।।

ထို့နောက် မြစ်ရေထဲတွင် ရေခွက်(အိုး) ဖြည့်သံကို ကျွန်ုပ်ကြားရသည်။ “ဤသည် ဆင်ပင်ဖြစ်မည်” ဟု ထင်ကာ ကျွန်ုပ်သည် မြားဖြင့် ထိုသူကို ထိုးခတ်လိုက်သည်။

Verse 16

गत्वा नद्यास्तत स्तीरमपश्यमिषुणा हृदि।विनिर्भिन्नं गतप्राणं शयानं भुवि तापसम्।।।।

ထို့နောက် မြစ်ကမ်းသို့ သွားရာတွင် မြားက နှလုံးအနီးတင် ထိုးဖောက်ထားသော တပသ(တရားကျင့်သူ) တစ်ပါးသည် မြေပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေ၍ အသက်ရှုသံလည်း လျော့နည်းကာ အသက်စွမ်းအား ကွယ်လွန်လုနီးပါး ဖြစ်နေသည်ကို မြင်ရသည်။

Verse 17

भगवच्छशब्दमालक्ष्य मया गजजिघांसुना।विसृप्टोऽम्भसि नाराचस्तेन ते निहतस्सुतः।।।।

အို ဘဂဝန်အရှင်၊ ဆင်ကို သတ်လိုသော စိတ်ဖြင့် ရေထဲမှ ထိုအသံကို ပစ်မှတ်ထားကာ ချွန်ထက်သော မြားကို လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုမြားကြောင့်ပင် အရှင်၏ သားတော်သည် ထိခိုက်ကာ ကျဆုံးသွားရသည်။

Verse 18

ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः।स मया सहसा बाण उधृतो मर्मतस्तदा।।।।

ထို့နောက် သူ့ကိုယ်တိုင် တောင်းဆိုသည့်အတိုင်း၊ နာကျင်ဝေဒနာဖြင့် တုန်လှုပ်လိမ့်မည်ကဲ့သို့ လူးလှိမ့်နေသော သူ့အနားသို့ ကျွန်ုပ် ချဉ်းကပ်သွား၍ ချက်ချင်းပင် သူ၏ အသက်အရေးပါသော မာမနေရာမှ မြားကို ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။

Verse 19

स चोधृतेन बाणेन तत्रैव स्वर्गमास्थितः।भवन्तौ पितरौ शोचन्नन्धाविति विलप्य च।।।।

မြားကို ဆွဲထုတ်လိုက်သောအခါ သူသည် ထိုနေရာတင်ပင် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိဘနှစ်ပါးအတွက် ဝမ်းနည်းငိုကြွေးကာ “မိဘနှစ်ပါးသည် မျက်ကန်းပါ” ဟု ငိုယိုအော်ဟစ်လေ၏။

Verse 20

अज्ञानाद्भवतः पुत्र स्सहसाऽभिहतो मया।शेषमेवं गते यत्स्यात्तत्प्रसीदतु मे मुनिः।।।।

အို မုနိမြတ်ကြီး၊ အဗိဇ္ဇာကြောင့် သင့်သားကို ကျွန်ုပ် အလျင်အမြန် အလွန်အကျွံဖြင့် ထိခိုက်စေကာ သေဆုံးစေမိပါသည်။ ယခုကိစ္စ ဖြစ်ပြီးသွားသောကြောင့် ရှင်ရသီသည် ကရုဏာပြု၍ ကျွန်ုပ်အတွက် ကျန်ရှိသေးသော လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာကို မိန့်ကြားပေးပါစေ။

Verse 21

स तच्च्रुत्वा वचः क्रूरं मयोक्तमघशंसिना।नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुं भगवानृषिः।।।।

အပြစ်ကို ဝန်ခံသူဖြစ်သော ကျွန်ုပ် ပြောထွက်သည့် ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ကြားသော် မြတ်စွာသော ရသီသည် ပြင်းထန်လှသော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု၏ လှိုင်းလုံးကို မတားဆီးနိုင်ခဲ့ပါ။

Verse 22

स बाष्पपूर्णवदनो निश्श्वसन्शोककर्शितः।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम्।।।।

တေဇာတောက်ပသော တပသီသည်—မျက်နှာ၌ မျက်ရည်ပြည့်လျက်၊ သက်ပြင်းချကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် နွမ်းနယ်နေသဖြင့်—လက်အုပ်ချီ၍ ရှေ့တွင် ရပ်နေသော ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားလေ၏။

Verse 23

यद्येतदशुभं कर्म न त्वं मे कथयेस्स्वयम्।फलेन्मूर्धा स्म ते राजन् सद्य श्शतसहस्रधा।।।।

အို မင်းကြီး၊ ဤအမင်္ဂလာကံကို မင်းကြီးကိုယ်တိုင် မပြောပြခဲ့လျှင် မင်းကြီး၏ ခေါင်းသည် ချက်ချင်းပင် တစ်သိန်းပိုင်းကွဲသွားမည်ဖြစ်သည်။

Verse 24

क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः।ज्ञानपूर्वं कृत स्स्थानाच्च्यावयेदपि वज्रिणम्।।।।

အို မင်းကြီး၊ က္ෂတ္တရိယ၏ သတ်ဖြတ်မှု—အထူးသဖြင့် တောတွင်နေထိုင်သော ဝါနပရသ္ထကို—သိသိသာသာ ရည်ရွယ်၍ ပြုလျှင် ဝဇ္ရင် (အိန္ဒြာ) ကိုပင် အဆင့်အတန်းမှ လှဲချနိုင်သည်။

Verse 25

सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति।ज्ञानाद्विसृजतश्शस्त्रं तादृशे ब्रह्मावादिनि।।।।

သို့သော် တပသ၌ တည်ကြည်၍ ဗြဟ္မဝိဒ္ယာကို ဟောကြားသင်ပြသော မုနိတော်မျိုးအပေါ် သိသိသာသာ လက်နက်ကို လွှတ်သူ၏ ခေါင်းသည် ခုနစ်ပိုင်းကွဲလိမ့်မည်။

Verse 26

अज्ञानाद्धिकृतं यस्मादिदं तेनैव जवसि।अपि ह्यद्य कुलं न स्यादिक्ष्वाकूणां कुतो भवान्।।।।

ဤကိစ္စသည် မသိမှုကြောင့် ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် မင်းကြီးသည် ယခုထိ အသက်ရှင်နေသည်။ မဟုတ်လျှင် ယနေ့တွင် အိက္ရှဝါကူ မျိုးရိုးတောင် မကျန်တော့မည်—မင်းကြီးကိုဆိုလျှင် ဘာဖြစ်မည်နည်း။

Verse 27

नय नौ नृप तं देशमिति मां चाभ्यभाषत।अद्य तं द्रष्टुमिच्छावः पुत्रं पश्चिमदर्शनम्।।।।रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रकीर्णाजिनवाससम्।शयानं भुवि निस्संज्ञं धर्म राजवशं गतम्।।।।

သူက ကျွန်ုပ်အား “အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာသို့ ကျွန်ုပ်တို့ကို ခေါ်ဆောင်ပါ။ ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့၏ သားကို နောက်ဆုံးတစ်ကြိမ် မြင်လိုပါသည်” ဟု ပြော하였다—သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ သွေးဖြင့် စိုစွတ်လျက်၊ သမင်အရေဝတ်စုံလည်း ပြန့်ကျဲကာ၊ မြေပေါ်တွင် သတိလစ်၍ လဲနေပြီး၊ ဓမ္မရာဇ (ယမမင်း) ၏ အာဏာအောက်သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။

Verse 28

नय नौ नृप तं देशमिति मां चाभ्यभाषत।अद्य तं द्रष्टुमिच्छावः पुत्रं पश्चिमदर्शनम्।।2.64.27।।रुधिरेणावसिक्ताङ्गं प्रकीर्णाजिनवाससम्।शयानं भुवि निस्संज्ञं धर्म राजवशं गतम्।।2.64.28।।

သူက ကျွန်ုပ်အား “အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာသို့ ကျွန်ုပ်တို့ကို ခေါ်ဆောင်ပါ။ ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့၏ သားကို နောက်ဆုံးတစ်ကြိမ် မြင်လိုပါသည်” ဟု ပြော하였다—သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ သွေးဖြင့် စိုစွတ်လျက်၊ သမင်အရေဝတ်စုံလည်း ပြန့်ကျဲကာ၊ မြေပေါ်တွင် သတိလစ်၍ လဲနေပြီး၊ ဓမ္မရာဇ (ယမမင်း) ၏ အာဏာအောက်သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။

Verse 29

अथाहमेकस्तं देशं नीत्वा तौ भृशदुःखितौ।अस्पर्शयमहं पुत्रं तं मुनिं सह भार्यया।।।।

ထို့နောက် ကျွန်ုပ်တစ်ယောက်တည်းကပင် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော သူတို့နှစ်ဦးကို ထိုနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး၊ တပသီမုနိနှင့် သူ၏ ဇနီးအား မိမိတို့၏ သား၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိတွေ့စေ하였다။

Verse 30

तौ पुत्रमात्मन स्स्पृष्ट्वा तमासाद्य तपस्विनौ।निपेततुश्शरीरेऽस्य पिता चास्येदमब्रवीत्।।।।

သူတို့နှစ်ဦး တပသီတို့သည် မိမိတို့၏ သားအနီးသို့ ရောက်၍ ထိတွေ့ပြီးနောက်၊ သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်သို့ လဲကျကြသည်။ ထို့နောက် သူ၏ ဖခင်က ဤစကားများကို ဆို하였다။

Verse 31

नाभिवादयसे माद्य न च माऽमभिभाषसे।किं नु शेषे तु भूमौ त्वं वत्स किं कुपितो ह्यसि।।।।

“သားလေးရေ၊ ယနေ့ မင်းက ငါ့ကို မနက်ခင်းအဘိဝါဒ (ကန်တော့) မလုပ်သလား၊ ငါ့ကို စကားမပြောသလား။ ဘာကြောင့် မြေပေါ်မှာ အိပ်လဲနေသလဲ သားရေ—ငါတို့ကို စိတ်ဆိုးနေသလား?”

Verse 32

न त्वहं ते प्रियं पुत्र मातरं पश्य धार्मिक।किं नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद।।।।

အို သားရေ၊ ဓမ္မကိုလိုက်နာသူရေ။ မိခင်ကို သင်မချစ်တော့ဘူးဆိုလည်း အနည်းဆုံး သင့်မိခင်ကိုတော့ ကြည့်ပါ။ နူးညံ့သော သားရေ၊ အဘယ်ကြောင့် မိခင်ကို မဖက်လှမ်းသနည်း။ စကားတစ်ခွန်းတော့ ပြောပါ။

Verse 33

कस्य वाऽपररात्रेऽहं श्रोष्यामि हृदयङ्गमम्।अधीयानस्य मधुरं शास्त्रं वान्यद्विशेषतः।।।।

ည၏နောက်ဆုံးယာမတွင် ယခုမှစ၍ မည်သူထံမှ ငါသည် နှလုံးသားကိုနှစ်သက်စေသော ချိုမြိန်သည့် ရွတ်ဖတ်သံကို ကြားရမည်နည်း—သတ္တရ (śāstra) ဖြစ်စေ၊ အခြားထူးခြားသော ကျမ်းစာများ ဖြစ်စေ?

Verse 34

को मां सन्द्यामुपास्यैव स्नात्वा हुतहुताशनः।श्लाघयिष्यत्युपासीनः पुत्र शोकभयार्दितम्।।।।

အို သားရေ၊ ငါသည် ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် နှိပ်စက်ခံနေရသည်—ယခုမှစ၍ မည်သူက ငါ့ဘေးနားတွင် နီးနီးကပ်ကပ် ထိုင်ကာ ငါ့ကို ပြုစုမည်နည်း၊ ရေချိုးပြီး Sandhyā ဥပာသနာ ပြုကာ သန့်ရှင်းသော မီးထဲသို့ āhuti ပူဇော်ပြီးနောက်?

Verse 35

कन्दमूलफलं हृत्वा को मां प्रियमिवातिथिम्।भोजयिष्यत्यकर्मण्यमप्रग्रहमनायकम्।।।।

မည်သူက မျိုးဥ၊ အမြစ်နှင့် အသီးအနှံများကို ယူလာ၍ ငါ့ကို—ချစ်ခင်ရသော ဧည့်သည်တစ်ဦးကဲ့သို့—ကျွေးမွေးမည်နည်း၊ ငါသည် အကူအညီမဲ့၍ အလုပ်မလုပ်နိုင်၊ လိုအပ်ရာကို မစုဆောင်းနိုင်၊ အားကိုးရာမရှိသူဖြစ်၏။

Verse 36

इमामन्धां च वृद्धां च मातरं ते तपस्विनीम्।कथं वत्स भरिष्यामि कृपणां पुत्रगर्धिनीम्।।।।

သားရေ၊ သင့်မိခင်ကို—မျက်မမြင်လည်းဖြစ်၊ အိုမင်းလည်းဖြစ်သော၊ တပသ္ဝိနီ (tapasvinī) အဖြစ် ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ သားကိုသာ တမ်းတနေသူ—ငါသည် မည်သို့ ထောက်ပံ့ပြုစုနိုင်မည်နည်း။

Verse 37

तिष्ठ मां मागमः पुत्र यमस्य सदनं प्रति।श्वो मया सह गन्तासि जनन्या च समेधितः।।।।

သားရေ၊ ငါနဲ့အတူနေပါ၊ ယမမင်း၏ နန်းတော်သို့ မသွားပါနှင့်။ မနက်ဖြန်တွင် ငါနှင့် မိခင်နှင့်အတူ သင် သွားနိုင်လိမ့်မည်။

Verse 38

उभावपि च शोकार्तावनाथौ कृपणौ वने।क्षिप्रमेव गमिष्यावस्त्वया हीनौ यमक्षयम्।।2.4.38।।

သင်မရှိလျှင် ငါတို့နှစ်ဦးသည် တောထဲ၌ အားကိုးရာမဲ့ကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ချိုးဖောက်ခံရပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ အထောက်အပံ့မဲ့သွားမည်။ မကြာခင် ယမမင်း၏ လောကသို့ သွားရလိမ့်မည်။

Verse 39

ततो वैवस्वतं दृष्ट्वा तं प्रवक्ष्यामि भारतीम्।क्षमतां धर्मराजो मे बिभृयात्पितरावयम्।।।।

ထို့နောက် ဗိုင်ဝသွတ (ယမမင်း) ကို မြင်လျှင် ငါသည် သူ့အား ဤသို့ လျှောက်မည်— “ဓမ္မရာဇာတော် မိမိကို ခွင့်လွှတ်ပါစေ။ ဤကလေးသည် မိဘနှစ်ပါးကို ဆက်လက်ပြုစုစောင့်ရှောက်ခွင့် ရပါစေ။”

Verse 40

दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः।ईदृशस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम्।।।।

ဓမ္မတရားရှိ၍ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော လောကကာကွယ်ရှင် (ယမမင်း) သည် ငါကဲ့သို့သူအား မပျက်မယွင်းသော ဆုတောင်းတစ်ပါးကို ပေးသင့်သည်—ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသော အဘယဒက္ခိဏာ။

Verse 41

अपापोऽसि यदा पुत्र निहतः पापकर्मणा।तेन सत्येन गच्छाऽऽशु ये लोकाश्शस्त्रयोधिनाम्।।।।

သားရေ၊ သင်သည် အပြစ်ကင်းစင်သူဖြစ်သော်လည်း အပြစ်ပြုသူ၏ လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရ၏။ ထိုသစ္စာတရားအတိုင်း—လက်နက်ကိုင်သူရဲကောင်းတို့ ရောက်ရာ လောကသို့ အမြန်သွားလော့။

Verse 42

यान्ति शूरा गतिं यां च सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः।हतास्त्वभिमुखाः पुत्र गतिं तां परमां व्रज।।2.64.42।।

စစ်မြေပြင်၌ မနောက်ဆုတ်သော သူရဲကောင်းတို့ ရောက်သည့် ဂတိအတိုင်း—ရန်သူကို မျက်နှာမူကာ ကျဆုံးသူတို့ ရောက်သည့် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဂတိသို့ သားရေ၊ သင်လည်း သွားရောက်လော့။

Verse 43

यां गतिं सगरश्शैब्यो दिलीपो जनमेजयः।नहुषो दुन्दुमारश्च प्राप्तास्तां गच्छ पुत्रक।।।।

ချစ်သားရေ၊ စဂရ၊ ရှိုင်ဗျ၊ ဒိလီပ၊ ဇနမေဇယ၊ နဟုရှ နှင့် ဒုန္ဒုမာရ တို့ ရောက်ခဲ့သည့် ဂတိတူညီသော အခြေအနေသို့ သွားလော့။

Verse 44

या गति स्सर्वसाधूनां स्वाध्यायात्तपसाच या।या भूमिदस्याहिऽताग्नेरेकपत्नी व्रतस्य च।।।।गोसहस्रप्रदातृ़णां या या गुरुभृतामपि।देहन्यासकृतां या च तां गतिं गच्छ पुत्रक।।।।

ချစ်သားရေ၊ သာဓုသူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ရရှိခဲ့သည့် ဂတိသို့ သွားလော့—ဝေဒသင်ကြားခြင်း (svādhyāya) နှင့် တပဿ (tapas) ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြေယာကို ဒါနပြုသူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သန့်ရှင်းသော မီးတော်များကို ထိန်းသိမ်းသူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ဇနီးတည်းသစ္စာ (ekapatnī-vrata) ကို စောင့်ထိန်းသူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နွားတစ်ထောင် ဒါနပေးသူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆရာနှင့် အကြီးအကဲတို့ကို ပြုစုထောက်ပံ့သူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို စိတ်လိုလက်လို စွန့်လွှတ်သူတို့ကြောင့်လည်းကောင်း ရရှိသည့် ဂတိတော်သို့ သွားလော့။

Verse 45

या गति स्सर्वसाधूनां स्वाध्यायात्तपसाच या।या भूमिदस्याहिऽताग्नेरेकपत्नी व्रतस्य च।।2.64.44।।गोसहस्रप्रदातृ़णां या या गुरुभृतामपि।देहन्यासकृतां या च तां गतिं गच्छ पुत्रक।।2.64.45।।

ဤမျိုးရိုး၌ မွေးဖွားသူ မည်သူမျှ မကောင်းသော ဂတိသို့ မသွားရ။ သို့သော် သင့်ကို သတ်ခဲ့သူ—ငါ၏ ဆွေမျိုး—သူသည် အဆိုးဝါးသော ကံကြမ္မာသို့ သွားရလိမ့်မည်။

Verse 46

न हि त्वस्मिन्कुले जातो गच्छत्यकुशलां गतिम्।स तु यास्यति येन त्वं निहतो मम बान्धवः।।।।

ဤမျိုးရိုး၌ မွေးဖွားသူ မည်သူမျှ မကောင်းသော ဂတိသို့ မသွားရ။ သို့သော် သင့်ကို သတ်ခဲ့သူ—ငါ၏ ဆွေမျိုး—သူသည် အဆိုးဝါးသော ကံကြမ္မာသို့ သွားရလိမ့်မည်။

Verse 47

एवं स कृपणं तत्र पर्यदेवयतासकृत्।ततोऽस्मै कर्तुमुदकं प्रवृत्तस्सहभार्यया।।।।

ထို့ကြောင့် သူသည် ထိုနေရာ၌ အကြိမ်ကြိမ် ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ ငိုကြွေးလေ၏။ ထို့နောက် မိမိဇနီးနှင့်အတူ သားအတွက် အုဒကဒါန (ရေကပ်လှူ) နှင့် တර්ပဏ (ရေဖြင့်ပူဇော်) ကို စတင်ပြုလုပ်လေ၏။

Verse 48

स तु दिव्येन रूपेण मुनिपुत्रस्स्वकर्मभिः।स्वर्गमध्यारुहत्क्षिप्रं शक्रेण सह धर्मवित्।।।।

သို့သော် မုနိ၏သားသည် ဓမ္မကိုသိမြင်သူဖြစ်၍ မိမိကံကောင်းမှု၏ ပုဏ္ဏယကြောင့် ဒိဗ္ဗရုပ်ကို ခံယူကာ သက္ကရ (အိန္ဒြာ) နှင့်အတူ လျင်မြန်စွာ ဆွဂ္ဂသို့ တက်ရောက်လေ၏။

Verse 49

आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः।आश्वास्यच मुहूर्तं तु पितरौ वाक्यमब्रवीत्।।।।

သက္ကရ (အိန္ဒြာ) နှင့်အတူရှိစဉ် ထိုတပသီသည် အသက်ကြီးသော မိဘနှစ်ပါးထံ စကားဆိုလေ၏။ ခဏတာ နှစ်သိမ့်ပေးပြီးနောက် သူတို့အား စကားတော်ကို ပြောကြားလေ၏။

Verse 50

स्थानमस्मि महत्प्राप्तो भवतोः परिचारणात्।भवन्तावपि च क्षिप्रं मम मूलमुपैष्यतः।।।।

“မိဘနှစ်ပါးကို ပြုစုဝန်ဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းကို ရောက်ရှိခဲ့ပါပြီ။ မိဘနှစ်ပါးလည်း မကြာမီ ကျွန်ုပ်၏ မူလနေရာ—ထိုမြင့်မြတ်သော နေရာတော်—သို့ ရောက်လာကြမည်။”

Verse 51

एवमुक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता।आरुरोह दिवं क्षिप्रं मुनिपुत्रो जितेन्द्रियः।।।।

ဤသို့ပြောဆိုပြီးနောက် အာရုံများကို အောင်နိုင်သော ရသေ့၏သားသည် တောက်ပသော ကောင်းကင်ရထားဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံသို့ လျင်မြန်စွာ တက်သွားလေ၏။

Verse 52

स कृत्वा तूदकं तूर्णं तापस स्सह भार्यया।मामुवाच महातेजाः कृताञ्जलिमुपस्थितम्।।।।

ဇနီးသည်နှင့်အတူ ရေစက်ချအမျှဝေခြင်းကို လျင်မြန်စွာ ပြုလုပ်ပြီးနောက် တန်ခိုးကြီးသော ရသေ့သည် လက်အုပ်ချီလျက်ရှိသော ကျွန်ုပ်အား မိန့်တော်မူ၏။

Verse 53

अद्यैव जहिं मां राजन्मरणे नास्ति मे व्यथा।यच्छरेणैकपुत्रं मां त्वमकर्षीरपुत्रकम्।।।।

အို မင်းကြီး၊ ယနေ့ပင် အကျွန်ုပ်ကို သတ်ပါလော့။ သေခြင်းသည် အကျွန်ုပ်အတွက် မနာကျင်ပါ။ အကြောင်းမူကား သင်သည် မြှားဖြင့် အကျွန်ုပ်၏ တစ်ဦးတည်းသောသားကို ဆုံးရှုံးစေခဲ့ပြီ။

Verse 54

त्वया तु यदविज्ञानान्निहतो मे सुतश्शुचिः।तेन त्वामभिशप्स्यामि सुदुःखमतिदारुणम्।।।।

သင်သည် အကျွန်ုပ်၏ သန့်ရှင်းသောသားကို မသိနားမလည်ဘဲ သတ်ဖြတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် သင့်အား ပြင်းထန်သော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုဖြင့် ကျိန်စာတိုက်မည်။

Verse 55

पुत्रव्यसनजं दुःखं यदेतन्मम साम्प्रतम्।एवं त्वं पुत्रशोकेन राजन्कालं करिष्यसि।।।।

ယခု အကျွန်ုပ် ခံစားနေရသော သားသေဆုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကဲ့သို့ပင်၊ အို မင်းကြီး၊ သင်သည်လည်း သားအတွက် ပူဆွေးသောကဖြင့် သေဆုံးရလိမ့်မည်။

Verse 56

अज्ञानात्तु हतो यस्मात्क्षत्रियेण त्वया मुनिः।तस्मात्त्वां नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप।।।।

မသိမသာအဝိဇ္ဇာကြောင့် က္ෂတ္တရိယဖြစ်သော သင်၏လက်ဖြင့် မုနိတော်ကို သတ်မိခဲ့သဖြင့်၊ လူတို့၏အရှင် မင်းမြတ်ရေ— «ဗြဟ္မဟတ္တယာ» (ဗြဟ္မဏသတ်မှု) အပြစ်သည် သင့်ကို ချက်ချင်း မကပ်ရောက်သေးပါ။

Verse 57

त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति।जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा।।।।

သို့ရာတွင် အသက်ကို အဆုံးသတ်စေသော ထိတ်လန့်ဖွယ် အခြေအနေတူညီသည့်အရာသည် မကြာမီ သင့်အပေါ်သို့ ကျရောက်လာမည်၊ ယဇ္ဉာ၌ ပူဇော်သည့် «ဒက္ခိဏာ» သည် ပေးသူထံသို့ မလွဲမသွေ ရောက်သကဲ့သို့ပင်။

Verse 58

एवं शापं मयि न्यस्य विलप्य करुणं बहु।चितामारोप्य देहं तन्मिथुनं स्वर्गमभ्ययात्।।।।

ဤသို့ ကျိန်စာကို ငါ့အပေါ်သို့ တင်ထားပြီးနောက် ကရုဏာပြည့်ဝစွာ အကြာကြီး ငိုကြွေးမြည်တမ်းကာ၊ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် မိမိတို့၏ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ မီးသင်္ဂြိုဟ်စင် (စိတာ) ပေါ်သို့ တက်၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ထွက်ခွာသွား하였다။

Verse 59

तदेतच्छिन्तयानेन स्मृतं पापं मया स्वयम्।तदा बाल्यात्कृतं देवि शब्दवेध्यनुशिक्षिणा।।।।

ယခု ငါစဉ်းစားဆင်ခြင်သော်၊ ဒေဝီမယ်တော်ရေ— ငါကိုယ်တိုင် ထိုအပြစ်ကို ပြန်လည်သတိရလာသည်။ အဲဒါသည် ငယ်ရွယ်စဉ် အမိုက်မဲမှုကြောင့်၊ အသံကိုလိုက်၍ ပစ်ခတ်သည့် «သဗ္ဒဝေဓျ» ပညာကို လေ့ကျင့်နေစဉ် ပြုမိခဲ့သောအပြစ်ပင်။

Verse 60

तस्यायं कर्मणो देवि विपाकस्समुपस्थितः।अपथ्यैस्सहम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा।।।।

အို မဟာဒေဝီ၊ ထိုကမ္မ၏ အကျိုးအပြစ်သည် ယခု ငါ့ထံသို့ ရင့်မှည့်၍ ရောက်လာပြီ—မသင့်လျော်သော အစားအစာနှင့် အရည်ကို စားသောက်ရာမှ ရောဂါပေါ်ထွန်းသကဲ့သို့။

Verse 61

तस्मान्मामागतं भद्रे तस्योदारस्य तद्वचः।यदहं पुत्रशोकेन सन्त्यक्ष्याम्यद्य जीवितम्।।।।

ထို့ကြောင့် အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ ထိုမြတ်သော တပသီ၏ စကားသည် ငါ့အပေါ်၌ အမှန်တကယ် ဖြစ်လာပြီ—ယနေ့ ငါသည် သားအပေါ် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် အသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။

Verse 62

चक्षुभ्यां त्वां न पश्यामि कौसल्ये साधु मां स्फृश।इत्युक्त्वा स रुदंस्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः।।।।

“မျက်စိနှစ်လုံးဖြင့် သင်ကို မမြင်နိုင်တော့ဘူး၊ အို ကောသလျာ၊ နူးညံ့စွာ ငါ့ကို ထိပါ” ဟုဆိုပြီးနောက် မြေပြင်၏ အရှင်မင်းသည် ကြောက်ရွံ့၍ မျက်ရည်ကျလျက် မိဖုရားအား ပြောလေ၏။

Verse 63

एतन्मे सदृशं देवि यन्मया राघवे कृतम्।सदृशं तत्तु तस्यैव यदनेन कृतं मयि।।।।

အို မဟာဒေဝီ၊ ငါသည် ရာဃဝအား ပြုခဲ့သမျှသည် ယခု ငါ့အပေါ်သို့ သင့်တော်စွာ ပြန်လည်ရောက်လာပြီ။ သူက ငါ့အပေါ် ပြုသမျှသည်လည်း သူ၏ဂုဏ်သတ္တိနှင့်သာ ကိုက်ညီသော အရာပင် ဖြစ်သည်။

Verse 64

दुर्वृत्तमपि कः पुत्रं त्यजेद्भुवि विचक्षणः।कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरं सुतः।।।।

ဤလောက၌ ဉာဏ်ရှိသူ မည်သူက သားသည် အကျင့်မကောင်းသော်လည်း စွန့်ပစ်မည်နည်း။ ထို့ပြင် နိရ္ဗာသနခံရသည့်အခါ သားမည်သူက မိဘအဖကို မနာလိုမကျေနပ်ဘဲ နေနိုင်မည်နည်း။

Verse 65

यदि मां संस्पृशेद्रामस्सकृदद्य लभेत वा।यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः।।।।

ယနေ့ မသေမီ ရာမသည် ငါ့ကို တစ်ကြိမ်တည်းပင် ထိတွေ့ပေးမလား၊ သို့မဟုတ် ငါ့အနားသို့ လာရောက်မလား။ ယမမင်း၏ နေရာသို့ ရောက်သွားသူကို လူတို့သည် ချစ်သူတို့ကို ထပ်မံ မမြင်နိုင်တော့ချေ။

Verse 66

चक्षुषा त्वां न पश्यामि स्मृतिर्मम विलुप्यते।दूता वैवस्वतस्यैते कौसल्ये त्वरयन्ति माम्।।।।

အို ကောသလျာ မယ်တော်၊ မျက်စိဖြင့် မယ်တော်ကို မမြင်နိုင်တော့ပါ၊ မှတ်ဉာဏ်လည်း လျော့လျော့ပါးပါး ပျောက်ကွယ်နေပါသည်။ ဤသူတို့သည် ဝိုင်ဝသွဝတ (ယမမင်း) ၏ တမန်များဖြစ်၍ ငါ့ကို အလျင်အမြန် ခေါ်ဆောင်နေကြသည်။

Verse 67

अतस्तु किं दुःखतरं यदहं जीवितक्षये।न हि पश्यामि धर्मज्ञं रामं सत्यपराक्रमम्।।।।

ဤထက် ပို၍ ဆင်းရဲနာကျင်စရာ ဘာရှိနိုင်မည်နည်း—အသက်ဆုံးခါနီး၌ ဓမ္မကို သိမြင်တတ်သော၊ သစ္စာပေါ်တွင် အင်အားတည်သော ရာမကို ငါ မမြင်ရခြင်းပင်။

Verse 68

तस्यादर्शनजश्शोकस्सुतस्याप्रतिकर्मणः।उच्छोषयति मे प्राणान्वारिस्तोकमिवातपः।।।।

မမြင်ရခြင်းမှ ပေါ်လာသော ဝမ်းနည်းမှုသည်—အလုပ်အကိုင်အကျင့်အကြံ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သားတော်ကြောင့်—ငါ့အသက်ရှူသံကိုပင် ခြောက်သွေ့စေသည်၊ နေရောင်အပူက ရေကန်ငယ်တစ်ကန်ကို ခြောက်သွေ့စေသကဲ့သို့။

Verse 69

न ते मनुष्या देवास्ते ये चारुशुभकुण्डलम्।मुखं द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पञ्चदशे पुनः।।।।

နှစ်တစ်ဆယ့်ငါးမြောက်တွင် ပြန်လည်ရောက်လာသောအခါ ရာမ၏ မျက်နှာတော်ကို—လှပ၍ မင်္ဂလာရှိသော နားကပ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော—မြင်ရမည့်သူတို့သည် သာမန်လူမဟုတ်ကြ၊ ဒေဝတားတို့ကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 70

पद्मपत्रेक्षणं सुभ्रु सुदंष्ट्रं चारुनासिकम्।धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य ताराधिपनिभं मुखम्।।।।

ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံး၊ လှပသော မျက်ခုံး၊ သွားညီညာ၍ နှာတံလှသော—လမင်းတော်ကဲ့သို့သော ရာမ၏ မျက်နှာတော်ကို မြင်ရမည့်သူတို့သည် အလွန်ကံကောင်းသူများပင်။

Verse 71

सदृशं शारदस्येन्दोः पुल्लस्य कमलस्य च।सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन्मुखम्।।।।

ဆောင်းဦးလမင်းကဲ့သို့၊ ပွင့်ပြည့်ကြာပန်းကဲ့သို့—အနံ့သင်းပျံ့သော ကျွန်ုပ်၏ နာထ်၏ မျက်နှာတော်ကို မြင်ရမည့်သူတို့သည် ကံကောင်းမြတ်သူများပင်။

Verse 72

निवृत्तवनवासं तमयोध्यां पुनरागतम्।द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामं शुक्रं मार्गगतं यथा।।।।

တောဝနဝါသကို ပြီးဆုံး၍ အယောဓျာသို့ ပြန်လည်ရောက်လာသော ရာမကို ပျော်ရွှင်သူတို့သည် မြင်ကြလိမ့်မည်—သုက္က (ဗီးနပ်စ်) သည် သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသကဲ့သို့။

Verse 73

कौसल्ये चित्तमोहेन हृदयं सीदतीव मे।वेदये न च संयुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम्।।।।

အို ကောသလျာမယ်တော်၊ ဤစိတ်မောဟကြောင့် ကျွန်ုပ်၏နှလုံးသားသည် နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏; အသံ၊ ထိတွေ့မှုနှင့် အရသာတို့ ပေါင်းစည်းသော အာရုံခံစားမှုကိုလည်း မှန်ကန်စွာ မသိမြင်နိုင်တော့ပါ။

Verse 74

चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येन्द्रियाणि मे।क्षीणस्नेहस्य दीपस्य संसक्ता रश्मयो यथा।।।।

စိတ်ဓာတ်ပျက်စီးသွားသဖြင့် ငါ၏ အင်ဒြိယာအားလုံးလည်း ယိုင်လဲကုန်၏—ဆီကုန်သည့် မီးအိမ်၏ အလင်းရောင်များ ပေါင်းတူညီစွာ မှိန်သွားသကဲ့သို့။

Verse 75

अयमात्मभवश्शोको मामनाथमचेतनम्।संसादयति वेगेन यथा कूलं नदीरयः।।।।

ငါ့အတွင်းမှပင် ပေါက်ဖွားလာသော ဤဝမ်းနည်းခြင်းသည် ငါကို အားမဲ့အကူမဲ့၊ မသိမသာဖြစ်အောင် လျင်မြန်စွာ ချေဖျက်နေ၏—မြစ်ရေစီးက ကမ်းပါးကို အလျင်အမြန် ချိုးဖောက်သကဲ့သို့။

Verse 76

हा राघव महाबाहो हा ममाऽयासनाशन।हा पितृप्रिय मे नाथ हाऽद्य क्वासि गतस्सुत।।।।

အို ရာဃဝ၊ လက်မောင်းကြီးသန်မာသူရေ! အို ငါ့ဒုက္ခကို ဖျောက်ပေးသူရေ! အို အဖေချစ်မြတ်နိုးသူ၊ ငါ၏ နာထ၊ ငါ၏ သားရေ—ယနေ့ မင်း ဘယ်သို့ သွားခဲ့သနည်း?

Verse 77

हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि।हा नृशंसे ममामित्रे कैकेयि कुलपांसनि।।।।

အို ကောသလျာရေ! အို စုမိတ္တရာ၊ တပသီကဲ့သို့ သည်းခံသူရေ! အို ကေကေယီ မရဏာမဲ့ရက်စက်သူ၊ ငါ့ရန်သူ၊ ငါ့မျိုးရိုးကို မဲညစ်စေသူ—ငါ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်၏။

Verse 78

इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ।राजा दशरथ श्शोचञ्जीवितान्तमुपागमत्।।।।

ထိုသို့ ရာမ၏ မိခင်နှင့် စုမိတ္တရာ၏ ရှေ့မှောက်၌ ဘုရင် ဒဿရထသည် ငိုကြွေးဝမ်းနည်းလျက်ပင် အသက်၏ အဆုံးသို့ ရောက်လေ၏။

Verse 79

यदा तु दीनं कथयन्नराधिपः प्रियस्य पुत्त्रस्य विवासनातुरः।गतेऽर्धरात्रे भृशदुःखपीडितस्तदा जहौ प्राणमुदारदर्शनः।।।।

လူတို့၏ဘုရင်သည် ချစ်မြတ်နိုးသော သားတော်၏ ပြည်နှင်ဒဏ်ကြောင့် စိတ်ပူပန်၍ သနားဖွယ် ငိုကြွေးလျက်၊ သန်းခေါင်ကျော်သွားသောအခါ ပြင်းထန်သော ဝမ်းနည်းမှုက ဖိစီးလာသဖြင့်၊ မြင့်မြတ်သဘောရှိသော မင်းကြီးသည် ထိုအခါ အသက်ရှူသက်ကို လွှတ်၍ ကွယ်လွန်တော်မူ၏။