
एकोनचत्वारिंशः सर्गः · Dasaratha’s Lament, Sumantra’s Commission, and Sita’s Vow of Marital Dharma
अयोध्याकाण्ड
ဤသရဂ ၃၉ တွင် ရာမသည် တပသီဝတ်စုံဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာပြီးနောက် နန်းတွင်းအိမ်ထောင်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအခြေအနေတို့၏ ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ဒဿရထနှင့် မဟာမိဖုရားများသည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲ၍ လဲကျကြပြီး၊ ဘုရင်သည် စိတ်ထိခိုက်လွန်ကဲသဖြင့် ရာမကို မျက်နှာချင်းဆိုင်ကြည့်နိုင်ခြင်းမရှိ၊ စကားပြန်လည်း မပြောနိုင်။ အနည်းငယ်တည်ငြိမ်လာသော် ကမ္မ၏အကြောင်းအကျိုးကို သတိရကာ ကေကေယီ၏ လှည့်ကွက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒုက္ခကို ငိုကြွေးမြည်တမ်းသည်။ ထို့နောက် စုမန်ထရအား အကောင်းဆုံးမြင်းများဖြင့် ခရီးထွက်ရန်အသင့် ရထားကို ပြင်ဆင်စေပြီး ရာမကို မြို့နယ်နိမိတ်ကျော်အထိ လိုက်ပါပို့ဆောင်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ ထို့နောက် နန်းတော်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ ဘုရင်သည် ဘဏ္ဍာရေးအရာရှိကို ခေါ်ကာ သီတာအတွက် တောနေကာလအတွင်း လိုအပ်မည့် ပစ္စည်းများကို ထောက်ပံ့စေသည်။ အလှဆင်ပစ္စည်းများနှင့် အဝတ်အစားများကို ယူဆောင်လာကြပြီး သီတာသည် အရုဏ်ဦးကဲ့သို့ တောက်ပလှပစွာ အလှဆင်ထား၍ နန်းတော်ကို အလင်းရောင်ဖြန့်ကျက်သကဲ့သို့ ဖော်ပြထားသည်။ အဓိကမှာ ကောသလျာနှင့် သီတာတို့၏ ဓမ္မဆွေးနွေးမှုဖြစ်သည်။ ကောသလျာသည် ဇနီး၏ သစ္စာတရား (ပတိဝရတ ဓမ္မ) ကို ထောက်ပြကာ အခက်အခဲကြုံချိန်တွင် ခင်ပွန်းကို မစွန့်ပစ်ရန် သတိပေးသည်။ သီတာသည် လက်အုပ်ချီ၍ မတည်မြဲသော အကျင့်နှင့် မနှိုင်းယှဉ်စေလိုကြောင်း ပြောပြီး၊ ခင်ပွန်းသည် မိန်းမ၏ ဒေဝတ—အမြတ်တနိုးကိုးကွယ်ရာဟု အတည်ပြုသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ကောသလျာကို သက်သာစေကာ နိရ္ဗာသကာလသည် ဆယ့်လေးနှစ်သာ ကန့်သတ်ထားကြောင်း သတိပေးပြီး မဟာမိဖုရားအားလုံးထံ မသိမသာ ပြင်းထန်သွားသော စကားများရှိခဲ့လျှင် ခွင့်လွှတ်ရန် တောင်းပန်သည်။ မင်္ဂလာတေးသံများဖြင့် တစ်ခါက လှုပ်ရှားခဲ့သော နန်းတော်သည် ယခု အစုလိုက်အပြုံလိုက် ငိုကြွေးသံများဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အယောဓျာသည် အဘိသေကမျှော်လင့်ချက်မှ ဝမ်းနည်းပူဆွေးသည့် အခမ်းအနားသဘောသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
Verses 1-2
रामस्य तु वचः शृत्वा मुनिवेशधरं च तम् ।समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥१॥नैनं दुःखेन सन्तप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम् ।न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥२॥
ရာမ၏စကားကို ကြားရ၍ ထိုသူကို မုနိ၏ဝတ်စုံဖြင့် ဝတ်ဆင်ထားသည်ကို မြင်သော်၊ ဒဿရထမင်းသည် မိဖုရားများနှင့်အတူ သတိလွတ်၍ မေ့လျော့သွား၏။ ဝမ်းနည်းဒုက္ခကြောင့် ပူလောင်နေသော စိတ်ညှိုးနွမ်းသည့် မင်းသည် ရာဃဝကို မကြည့်နိုင်ခဲ့၊ ကြည့်မိသော်လည်း စိတ်မကောင်းဖြင့် ပြန်လည်မဖြေကြားနိုင်ခဲ့။
Verse 3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः ।विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥३॥
ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် မြေကြီး၏အရှင် မဟာလက်မောင်းတော်ရှိသော မင်းကြီးသည် ခဏမျှ သတိလွတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပြီးနောက်၊ ရာမတော်ကိုသာ စိတ်ထဲတွင်တည်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေ၏။
Verse 4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवःकृताः ।प्राणिनो हिंसिता वापि तस्मादिदमुपस्थितम् ॥४॥
အမှန်တကယ် ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ များစွာသောသူတို့ကို သားသမီးကင်းမဲ့စေခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် သက်ရှိသတ္တဝါတို့ကို ထိခိုက်နာကျင်စေခဲ့ခြင်း ရှိမည်ဟု ထင်၏။ ထို့ကြောင့် ဤအပျက်အဆီးသည် ငါ့ထံသို့ ရောက်လာခြင်းဖြစ်၏။
Verses 5-6
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम् ।कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥५॥योऽहं पावकसङ्काशं पश्यामि पुरतः स्थितम् ।विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥६॥
ကံကြမ္မာချိန်မတိုင်မီ အသက်သည် ခန္ဓာကိုယ်မှ မခွာနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကိကေယီမင်းသမီးကြောင့် ငါသည် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသော်လည်း ငါ၏သားတော်ကို မြင်ရသောအခါ မီးကဲ့သို့ တောက်ပနေသူ၊ မွန်မြတ်သောအဝတ်များကို စွန့်ပြီး ရသေ့ဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားသူကို မြင်သော်လည်း ငါ၏အဆုံးသည် မရောက်သေးပါ။
Verse 7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं क्लिश्यते जनः ।स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥७॥
အမှန်တကယ် ကေကေယီတစ်ယောက်တည်းကြောင့်ပင် လူအများသည် ဆင်းရဲဒုက္ခခံနေရသည်။ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ကြိုးပမ်းလျက် ဤလှည့်စားမှုကို အားထားလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण पिहितेन्द्रियः ।रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥८॥
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် မျက်ရည်က အာရုံများကို ဖုံးလွှမ်းသွားသည်။ “ရာမ” ဟု တစ်ကြိမ်သာ ခေါ်ဆိုပြီး ထပ်မံမပြောနိုင်တော့하였다။
Verse 9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात्स महीपतिः ।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥९॥
ခဏအကြာတွင် သတိပြန်လည်ရလာသော မင်းကြီးသည် မျက်လုံးများ မျက်ရည်ပြည့်လျက် စုမန်ထရအား ဤသို့ မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः ।प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात्परम् ॥१०॥
ခရီးသွားရန်သင့်တော်သော ရထားကို ပြင်ဆင်၍ အကောင်းဆုံးမြင်းများကို ချည်တပ်လော့။ ချက်ချင်းလာပြီး ဤမဟာစိတ်ရှိသော ရာမကို ဤနေရာမှ မြို့နယ်နိမိတ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရပ်သို့ ပို့ဆောင်လော့။
Verse 11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते ।पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥११॥
ကျွန်ုပ်ထင်သည်မှာ ဤအရာပင် ဂုဏ်ရှိသူတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ‘အကျိုးफल’ ဟု ခေါ်ကြသည့်အရာဖြစ်၏—သမာဓိရှိ၍ ဓမ္မ၌တည်သော သူရဲကောင်းသားတစ်ဦးကို မိမိ၏ ဖခင်နှင့် မိခင်ကပင် တောသို့ နယ်နှင်ထုတ်ခြင်းပင်။
Verse 12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः ।योजयित्वाऽययौ तत्र रथमश्वैरलङ्कृतम् ॥१२॥
မင်း၏အမိန့်ကို နားလည်သော် စုမန်ထရားသည် လျင်မြန်သွက်လက်၍ မြင်းများကို ချည်တပ်ကာ မြင်းများဖြင့် တင့်တယ်လှပစွာ အလှဆင်ထားသော ရထားနှင့်အတူ ထိုနေရာသို့ သွားရောက်하였다။
Verse 13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम् ।आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥१३॥
ရထားမောင်းသူသည် လက်အုပ်ချီ၍ မင်းသားထံ အကြောင်းကြားလေသည်—ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး အကောင်းဆုံး မြင်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ရထားသည် အဆင်သင့် ဖြစ်နေပြီဟု။
Verse 14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंञ्चये ।उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वत श्शुचिम् ॥१४॥
နေရာနှင့် အချိန်အလိုက် သင့်တော်မှုကို သိမြင်သော မင်းကြီးသည် ဘဏ္ဍာတိုက်အလုပ်၌ မရှုပ်မရှား လုပ်ကိုင်နေသော အရာရှိကို အလျင်အမြန် ခေါ်ယူ၍—ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာပြီး အပြည့်အဝ ယုံကြည်ထိုက်သူ—ထံသို့ မိန့်ကြားလေသည်။
Verse 15
वासांसि च महार्हाणि भूषणानि वराणि च ।वर्षाण्येतानि सङ्ख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥१५॥
နှစ်များကို ရေတွက်သတ်မှတ်ပြီး၊ ဝိုင်ဒေဟီအတွက် အလွန်တန်ဖိုးကြီးသော အဝတ်အစားများနှင့် အကောင်းဆုံး အလှဆင်ပစ္စည်းများကို အမြန်ယူလာပါ။
Verse 16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः ।प्रायच्छत्सर्वमाहृत्य सीतायै सममेव तत् ॥१६॥
မင်းကြီး၏ အမိန့်ကို ခံယူပြီးနောက် သူသည် ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ သွားကာ အရာအားလုံးကို ယူဆောင်လာ၍ စီတာမယ်တော်ထံ အပြည့်အစုံ ဆက်ကပ်ပေးအပ်လေသည်။
Verse 17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम् ।भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥१७॥
အမျိုးရိုးမြင့်မြတ်သော ဝိုင်ဒေဟီသည် တောသို့ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်လျက်၊ အရောင်စုံ တောက်ပလှပသော အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် မိမိ၏ လှပသော ကိုယ်အင်္ဂါများကို တန်ဆာဆင်လေသည်။
Verse 18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत्सुविभूषिता ।उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥१८॥
အလှအပအဆင်တန်ဆာများဖြင့် အထူးတင့်တယ်စွာ တန်ဆာဆင်ထားသော ဝိုင်ဒေဟီသည် ထိုနန်းတော်ကို တောက်ပစေခဲ့သည်—နံနက်အရုဏ်တက်ချိန် နေထွက်ရောင်ခြည်ကြောင့် ကောင်းကင်တစ်ပြင်လုံး လင်းလက်သကဲ့သို့။
Verse 19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत् ।अनाचरन्ती कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥१९॥
မိခင်မယားသည် မိုင်သီလီကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ဖက်ကာ နဖူးပေါ်ကို နမ်းပြီးနောက် စကားဆို하였다—စီတာ၏ သန့်ရှင်းသော အကျင့်အကြံကြောင့် သနားစရာအကြောင်း မရှိသော်လည်း။
Verse 20
असत्य स्सर्वलोकेऽस्मिन्सततं सत्कृताः प्रियैः ।भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥२०॥
ဤလောက၌ ချစ်သူ၏ ဂုဏ်ပြုလေးစားခြင်းကို အမြဲခံရသော်လည်း ခင်ပွန်းသည် အပဒ်အန္တရာယ်ထဲကျသွားချိန်၌ အတူလိုက်ပါရန် မသဘောတူသော မိန်းမတို့ကို မသစ္စာရှိသူဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
Verse 21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम् ।अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥२१॥
ဤသည်ကို မိန်းမတို့၏ သဘာဝဟု ဆိုကြသည်—တစ်ခါတစ်ရံ ပျော်ရွှင်မှုကို ခံစားဖူးပြီးနောက် အနည်းငယ်သော အပဒ်တစ်စုံတစ်ရာ ကြုံလာသည်နှင့် အပြစ်တင်ကြပြီး၊ တခါတရံ စွန့်ပစ်သွားနိုင်သေးသည်။
Verse 22
असत्यशीला विकृता दुर्ग्राह्यहृदयास्सदा ।युवत्यः पापसंङ्कल्पाः क्षणमात्राद्विरागिणः ॥२२॥
မကောင်းသောရည်ရွယ်ချက်ရှိသည့် မိန်းမငယ်တို့သည် အကျင့်မမှန်၊ သဘာဝပျက်ယွင်း၊ နှလုံးသားကို အမြဲတမ်း ခန့်မှန်းရခက်ကာ၊ ခဏတစ်ခဏအတွင်းပင် ချစ်ခြင်းမှ အေးစက်သွားနိုင်ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि सङ्ग्रहः ।स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥२३॥
အမျိုးအနွယ်လည်းမဟုတ်၊ ယခင်ကပြုခဲ့သောကျေးဇူးလည်းမဟုတ်၊ ပညာလည်းမဟုတ်၊ လှူဒါန်းပေးကမ်းမှုလည်းမဟုတ်၊ စုဆောင်းထားသောဥစ္စာလည်းမဟုတ်—ဤအရာများဖြင့် မိန်းမ၏နှလုံးသားကို မရနိုင်ကြောင်း၊ သူတို့၏နှလုံးသားသည် မတည်မြဲဟု ဆိုကြသည်။
Verse 24
साध्वीनां हि स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते शमे ।स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥२४॥
သို့သော် သန့်ရှင်းသည့် သာဓွီမိန်းမတို့သည် သီလ၊ သစ္စာ၊ သာသနာပညာ (သုတ) နှင့် စိတ်ထိန်းချုပ်မှု၌ တည်ကြည်နေကြသဖြင့်၊ သူတို့အတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော သန့်ရှင်းမှုမှာ ခင်ပွန်းတစ်ဦးတည်းပင် ဖြစ်၍ အထွတ်အထိပ် သန့်စင်ပေးသူလည်း ဖြစ်သည်။
Verse 25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो मम ।तव दैवतमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥२५॥
ငါ့သားသည် ပြည်နှင်ဒဏ်သို့ ပို့လိုက်ရသော်လည်း သင်က မထီမဲ့မြင် မပြုရ; သူကို သင်၏ ဒေဝတာကဲ့သို့ ထားလော့—ဥစ္စာမရှိသော်လည်းကောင်း၊ ဥစ္စာရှိသော်လည်းကောင်း။
Verse 26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम् ।कृताञ्जलिरुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिताम् ॥२६॥
ထိုစကားများသည် ဓမ္မနှင့် အကျိုးအမြတ်ကို ထောက်ပံ့သည့် စကားဟု သိမြင်ပြီးနောက် စီတာသည် လက်အုပ်ချီကာ မိခင်မက် (ရှွရှု) ရှေ့တွင် ရပ်လျက် ဤသို့ ပြော하였다။
Verse 27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम् ।अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥२७॥
အရှင်မိခင်တော်မြတ်၊ သင်တော်မူသမျှကို ကျွန်မသည် အကုန်လုံးတိတိကျကျ လိုက်နာပြုလုပ်ပါမည်။ ခင်ပွန်းတော်အပေါ် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ကျွန်မ သိပြီးသားဖြစ်သကဲ့သို့ ယခင်ကလည်း ကြားနာခဲ့ပြီးပါသည်။
Verse 28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति ।धर्माद्विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥२८॥
အရှင်မိခင်တော်မြတ်၊ ကျွန်မကို လူဆိုးလူယုတ်တို့နှင့် မနှိုင်းယှဉ်ပါနှင့်။ ကျွန်မသည် ဓမ္မမှ လွဲချော်နိုင်သူ မဟုတ်ပါ၊ လကဲ့သို့ အလင်းရောင်သည် လမှ မခွာသကဲ့သို့ပင်။
Verse 29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो वर्तते रथः ।नापतिस्सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥२९॥
ကြိုးမရှိသော ဗီဏာကို မတီးနိုင်သကဲ့သို့၊ ဘီးမရှိသော ရထားကို မမောင်းနိုင်ပါ။ ထိုနည်းတူ ခင်ပွန်းမရှိသော မိန်းမသည် ပျော်ရွှင်မှု၌ မဖွံ့ဖြိုးနိုင်၊ သားတစ်ရာရှိသော်လည်း ထိုသို့ပင်။
Verse 30
मितं ददाति हि पिता मितं माता मितं सुतः ।अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥३०॥
အဖေသည် ပျော်ရွှင်မှုကို ကန့်သတ်သလောက်ပင် ပေးနိုင်သည်၊ အမေကလည်း ကန့်သတ်သလောက်၊ သားသမီးကလည်း ကန့်သတ်သလောက်ပင်။ သို့သော် ခင်ပွန်းသည် အကန့်အသတ်မဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးသူဟု ဆိုကြသည်—ထိုသို့သော ခင်ပွန်းကို မည်သည့်မိန်းမက မလေးမြတ်မည်နည်း။
Verse 31
साहमेवं गता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा ।आर्ये किमवमन्येऽहं स्त्रीणां भर्ता हि दैवतम् ॥३१॥
ကျွန်မသည် ဤအယူအဆမြတ်များအတိုင်း လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ခံရပြီး ဓမ္မ၏အကျယ်အဝန်းကိုလည်း သင်ကြားနားလည်ထားပါသည်။ အရိယာမိဖုရား၊ ကျွန်မက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး သူ့ကို မလေးမစား ပြုနိုင်မလဲ။ မိန်းမအတွက်တော့ ခင်ပွန်းသည်ပင် အမှန်တကယ် ကိုးကွယ်ရာ ဒေဝတားဖြစ်ပါသည်။
Verse 32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौशल्या हृदयङ्गमम् ।शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥३२॥
စီတာ၏ နှလုံးထိစေသော စကားကို ကြားသော် ကောသလျာမိဖုရား—စိတ်သဘောသန့်ရှင်းသူ—သည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့မှ ပေါက်ဖွားလာသော မျက်ရည်ကို ချက်ချင်း လွှတ်ချလိုက်သည်။
Verse 33
तां प्राञ्जलिरभिक्रम्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम् ।रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥३३॥
ဓမ္မကို အထူးတလည် လိုက်နာသော ရာမသည် လက်အုပ်ချီ၍ မိခင်များအတွင်း အလွန်ဂုဏ်ပြုခံရသော မိခင်ထံ ချဉ်းကပ်ကာ စကားတော်ကို မိန့်ကြား하였다။
Verse 34
अम्ब मा दुःखिता भूस्त्वं पश्य त्वं पितरं मम ॥क्षयो हि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥३४॥
“အမေ၊ ဝမ်းမနည်းပါနှင့်။ ကျွန်တော်၏ အဖေကို စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုပါ။ ဤတောနေရခြင်း (နိရ္ဗာသ) သည် မကြာမီ အဆုံးသတ်လိမ့်မည်။”
Verse 35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च ।सा समग्रमिह प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥३५॥
“အမေအတွက်တော့ ကိုးနှစ်နှင့် ထပ်၍ ငါးနှစ်သည် အိပ်မက်လိုပင် လျင်မြန်စွာ ကုန်လွန်သွားလိမ့်မည်။ ထို့နောက် ကျွန်တော်သည် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ပြန်ရောက်လာပြီး မေတ္တာရှင် မိတ်ဆွေများဝန်းရံလျက် ရှိနေသည်ကို အမေမြင်ရလိမ့်မည်။”
Verse 36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः ।त्रयश्शतशतार्धाश्च ददर्शा वेक्ष्य मातरः ॥३६॥
အဓိပ္ပါယ်သေချာ၍ အတိုင်းအတာသင့်တော်သော စကားကို မိခင်တော်အား ပြောပြီးနောက်၊ ထိုသူသည် အခြားမိခင်တော်များ—စုစုပေါင်း သုံးရာငါးဆယ်ပါး—ကို လှည့်ကြည့်တော်မူ၏။
Verse 37
ता श्चापि स तथैवार्ता मातृ़र्दशरथात्मजः ।धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥३७॥
ထိုမိခင်တော်များလည်း တူညီစွာ ဝမ်းနည်းပူပန်နေကြသဖြင့်၊ ဒသရထ၏ သားတော်သည် လက်အုပ်ချီ (ကృతাঞ္ဇလိ) ပြုကာ ဓမ္မနှင့်ညီသော ဤစကားကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 38
संवासात्परुषं किञ्चिदज्ञानाद्वापि यत्कृतम् ।तन्मे समनुजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥३८॥
“အတူနေထိုင်ရင်း ရင်းနှီးမှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ မသိနားမလည်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်က ကြမ်းတမ်းသည့်အရာတစ်စုံတစ်ရာ ပြုမိခဲ့လျှင် ခွင့်လွှတ်ပေးကြပါ။ ယခု ကျွန်ုပ်သည် သင်တို့အားလုံးကို နှုတ်ဆက်အလား လာရောက်လျက်ရှိသည်။”
Verse 39
वचनं राघवस्यैतध्दर्मयुक्तं समाहितम् ।शुश्रुवुस्ताः स्त्रियंस्सर्वा श्शोकोपहतचेतसः ॥३९॥
ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံးထိခိုက်နေသော မိန်းမများအားလုံးသည် ဓမ္မနှင့်ညီ၍ တည်ငြိမ်သေချာသော ရာဃဝ၏ ဤစကားကို နားထောင်ကြ하였다။
Verse 40
जज्ञेऽथ तासां सन्नादः क्रौञ्चीनामिव निस्वनः ।मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥४०॥
ရာဃဝက ဤသို့ မိန့်တော်မူသော် လူမင်း၏ မိဖုရားများထံမှ အလွန်ကျယ်လောင်သော ငိုကြွေးသံ ပေါ်ထွက်လာ၍ ကရောဉ္စီမ မျိုးငှက်တို့၏ အော်ဟစ်သံကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။
Verse 41
मुरजपणवमेघघोषवत् दशरथवेश्म बभूव यत्पुरा ।विलपितपरिदेवनाकुलं व्यसनगतं तदभूत्सुदुःखितम् ॥४१॥
ယခင်က မုရဇ (မృဒင်္ဂ) နှင့် ပဏဝ တီးဝိုင်းသံတို့ကြောင့် မိုးတိမ်မိုးကြိုးကဲ့သို့ ဂုဏ်ဂုဏ်ညံနေခဲ့သော ဒဿရထ၏ နန်းတော်သည် ယခုအခါ ကံဆိုးဘေးရောက်၍ ငိုကြွေးသံ၊ ဝမ်းနည်းညည်းတွားသံများဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အလွန်ဒုက္ခရောက်လေသည်။
The chapter confronts the dharma-sankat of enforced exile: Daśaratha must implement a painful, vow-driven decision while still acting as king and father—ordering Rāma’s escorted departure and arranging provisions—despite emotional incapacity.
Through Kauśalyā and Sītā, the Sarga formalizes an ethic of steadfast marital solidarity: virtue is tested in adversity, and Sītā frames loyalty to her husband as non-negotiable dharma, not contingent on comfort or status.
The narrative foregrounds Ayodhyā’s royal palace and the city boundary (a place ‘outside the city’) as liminal spaces where private grief becomes public transition; culturally, it highlights court logistics (treasury, chariotry) and the ritualized leave-taking of the royal household.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.