Opening the text

तपस्विनाम् औत्सुक्यं राक्षसत्रासश्च (Ascetics’ Anxiety and the Fear of Rakshasas)
अयोध्याकाण्ड
စိတြကုဋတောရကျောင်းတွင် ဘရတမင်းသား ပြန်သွားပြီးနောက် ရာမမင်းသားသည် နေထိုင်ကြသော ရသေ့များအကြား ထူးခြားသော ပြောင်းလဲမှုကို သတိပြုမိသည်။ ရသေ့များသည် စိုးရိမ်ပူပန်နေကြပြီး တီးတိုးတိုင်ပင်နေကြသည်။ မိမိ သို့မဟုတ် လက္ခဏ၊ သီတာဒေဝီတို့၏ အမှားတစ်ခုခုကြောင့် ကျောင်းသင်္ခမ်း၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်ဟု စိုးရိမ်သဖြင့် ရာမသည် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ကြီးအား ရိုသေစွာ မေးမြန်းလေသည်။ ဆရာတော်ကြီးက သီတာဒေဝီတွင် အပြစ်မရှိကြောင်းနှင့် ရာမမင်းသား ရောက်ရှိနေခြင်းကြောင့် ရက္ခသများ၏ ရန်လိုမှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ရက္ခသများသည် ကြောက်မက်ဖွယ် အသွင်သဏ္ဌာန်များ ဖန်ဆင်းကာ ရသေ့များကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ပွဲများကို ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် မီးပူဇော်ရာတွင် ရေလောင်းချခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ရာဝဏ၏ ညီတော် ခရ သည် ဤဒေသအနီးတွင် နေထိုင်ပြီး ရသေ့များကို နှောင့်ယှက်လေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ ထို့ကြောင့် ရသေ့များသည် ဘေးကင်းရာ တောအုပ်တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။ ရာမမင်းသားသည် ရသေ့များအား လိုက်လံပို့ဆောင်ကာ ဂါရဝပြု နှုတ်ဆက်ပြီးနောက် မိမိ၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
Verse 1
प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने ।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥१॥
ဘရတ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် တပောဝန (တပသ်တော) တွင် နေထိုင်သော ရာမသည် တပသ်ဝီများအတွင်း စိုးရိမ်တုန်လှုပ်မှုနှင့် အလျင်အမြန်မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုကို သတိပြုမိ하였다။
Verse 2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥२॥
ထိုနေရာ၌ စိတြကူဋတောင်ရှေ့ဘက်ရှိ တပသအာရှရမ်တွင်၊ ရာမသည် မိမိကို အားကိုးကာ ခိုလှုံ၍ ထိုနေရာတွင် နေရန် ရည်ရွယ်ထားကြသော ရှင်ရသီတို့ကို တွေ့မြင်ရာ၊ ယခုမူ စိတ်လှုပ်ရှား၍ မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေကြသည်ကို သတိပြုမိ하였다။
Verse 3
नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥३॥
တပသီတို့သည် ရာမကို သံသယဖြင့် မျက်လုံးဖြင့်စူးစမ်းကြည့်ကာ မျက်ခုံးချုံ့၍ တိတ်တဆိတ် အချင်းချင်း တိုးတိုးပြောဆိုကာ လျှို့ဝှက်စကားများကို အပြန်အလှန် လဲလှယ်ကြ၏။
Verse 4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥४॥
သူတို့၏ စိတ်လှုပ်ရှားပူပန်မှုကို မြင်သဖြင့် ရာမသည် မိမိအတွင်းစိတ်၌ စိုးရိမ်လာ၏။ ထို့နောက် လက်အုပ်ချီ၍ ဂုဏ်ပြုကာ အာရှရမ၏ အကြီးအကဲဖြစ်သော ရှင်ရသီအား ဤသို့ မေးမြန်းတော်မူ၏။
Verse 5
न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥५॥
“ဘဂဝန်မြတ်ရှင်၊ ကျွန်ုပ်၏ ယခင်အကျင့်အကြံ၌ မည်သည့်ချော်ယွင်းမှု သို့မဟုတ် ပျက်ပြားမှုကို မြင်တော်မူပါသလော—ကျွန်ုပ်၌ အပြောင်းအလဲတစ်စုံတစ်ရာရှိ၍ ဤတပသီတို့ စိတ်မငြိမ်ဖြစ်ကြသလော?”
Verse 6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥६॥
“သို့မဟုတ် ကျွန်ုပ်၏ ညီလေး လက္ခမဏသည် မသတိကြောင့် တစ်စုံတစ်ရာ ပြုလုပ်မိ၍ ရသီတို့က သူ့အတွက် မသင့်တော်သကဲ့သို့ မြင်တော်မူကြသလော?”
Verse 7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि ।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥७॥
“သို့မဟုတ် စီတာသည်—ကျွန်ုပ်ကို စေတနာဖြင့် ပြုစုဝန်ဆောင်ကာ သင်တို့အားလည်း ဝန်ဆောင်မှု၌ အလေးထားသူဖြစ်သော်လည်း—မိန်းမတစ်ဦးအတွက် သင့်တော်ဟု သတ်မှတ်သော အကျင့်အဝတ်အစားကို သင့်လျော်သည့်အတိုင်း မထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သလော?”
Verse 8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥८॥
ထို့နောက် အသက်အရွယ်ကြောင့် အိုမင်း၍ တပသဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားသော ရသီတစ်ပါးသည် တုန်လှုပ်သကဲ့သို့ဖြင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့ကို ကရုဏာမေတ္တာကြီးမားသော ရာမထံသို့ မိန့်ကြား하였다။
Verse 9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥९॥
ချစ်သားရေ၊ သဘောသန့်မြတ်၍ မင်္ဂလာကောင်းကို နှစ်သက်သော ဝိုင်ဒေဟီမှာ အထူးသဖြင့် တပသရှင်များအပေါ် အပြုအမူ၌ ဘယ်လိုမှ ချော်လဲမှု ဖြစ်နိုင်ပါမည်နည်း။
Verse 10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते ।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥१०॥
ဤကြောက်ရွံ့မှုသည် သင့်ကြောင့် တပသ်ဝီများအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရာက္ခသတို့ကြောင့် ထိတ်လန့်ကာ၊ ထို့ကြောင့် အချင်းချင်း နောင်ဖြစ်လာမည့်အကြောင်းကို ပြောဆိုနေကြသည်။
Verses 11-12
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान् ॥११॥धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः ।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥१२॥
အိုချစ်သား၊ ရာဝဏ၏ ညီငယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ခရသည် အနီးအနားရှိ ဇနသ္တာနတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ ထိုရာက္ခသသည် ရိုင်းပျစွာ ပြောဆိုတတ်သူ၊ စစ်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသူဟု ကျော်ကြားသူ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အပြစ်ရှိသူ၊ လူစားသမားနှင့် မာနထောင်လွှားသူ ဖြစ်သည်။ ထိုသူသည် ဇနသ္တာနရှိ ရသေ့ရဟန်းအားလုံးကို နှင်ထုတ်ပြီး ဖြစ်သည်။ သင့်ကိုပင် သည်းမခံတော့ပါ။
Verse 13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥१३॥
ချစ်လှစွာသောကလေးရေ၊ မင်းက ဒီအာရှရမ်မှာ နေထိုင်လာကတည်းက ရက္ခသတို့က တပသီများကို အမြဲနှောင့်ယှက်ဒုက္ခပေးနေကြသည်။
Verse 14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥१४॥
သူတို့သည် ပုံသဏ္ဍာန်မျိုးစုံဖြင့် ထင်ရှားလာကြသည်—အမဲမိုက်စက်ဆုပ်ဖွယ်၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်၊ ကြောက်မက်ဖွယ်၊ ပုံပျက်ပန်းပျက်—မြင်ရသူကို ရွံရှာစေသော ရုပ်သဏ္ဍာန်များဖြစ်သည်။
Verse 15
अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान् ।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः ॥१५॥
သူတို့သည် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရပ်ကာ အနာရိယတို့က တပသီများအပေါ် တားမြစ်၍ မသန့်ရှင်းသော နည်းလမ်းများကို သုံးပြီး၊ ထို့နောက် အခြားသူများကိုလည်း လျင်မြန်စွာ ထိုးနှက်လဲကျစေကြသည်။
Verse 16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः ॥१६॥
စိတ်သေးသိမ်သူတို့သည် အာရှရမ်နေရာတစ်ခုစီ၌ မမြင်ရအောင် လျှို့ဝှက်ဝင်ရောက်ပုန်းကွယ်ကာ၊ ထိုနေရာတွင် တပသီများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် ပျော်မြူးနေကြသည်။
Verse 17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा ।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥१७॥
ယဇ္ဈပူဇာ စတင်မည့်အချိန်နီးလာသော် ထိုမကောင်းသူတို့သည် ဟဝနအတွက် စရုဂ်(လှော်တံ)နှင့် ဟဝိသ်အိုးခွက်များကို ပစ်ချကာ၊ သန့်ရှင်းသော မီးကို ရေဖြင့်လောင်း၍ မီးငြိမ်းစေပြီး၊ ရေအိုး(ကလသ)များကိုပါ ချိုးဖျက်ကြသည်။
Verse 18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः ।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम् ॥१८॥
ယခုအခါ ရှိသူတို့၏ မကောင်းသူများကြောင့် မသန့်စင်သွားသော အာရှရမ်များကို စွန့်ခွာလိုသော ရှင်ရသီတို့သည်၊ ကျွန်ုပ်အား အခြားဒေသသို့ ထွက်ခွာရန် တိုက်တွန်းနေကြသည်။
Verse 19
तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु ।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥१९॥
အို ရာမရေ၊ ထိုဒုෂ္ဌသူတို့သည် အစကတည်းကပင် တပသဝင်(တပသ)များအပေါ် ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုကို ပြသကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤအာရှရမ်ကို စွန့်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးပြီ။
Verse 20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥२०॥
ဤနေရာမှ မဝေးလှသောအရပ်၌ အမြစ်နှင့် အသီးအနှံ ပေါများ၍ လှပသော တောအုပ်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် ကျွန်ုပ်သည် အဖော်အပေါင်းတို့နှင့်အတူ ရှေးဟောင်းအာရှရမ်တစ်ခုကို ထပ်မံ ခိုလှုံနေထိုင်မည်။
Verse 21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते ।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते ॥२१॥
ချစ်သားရေ၊ ခရာသည် အရင်ကတည်းကလိုပင် သင့်အပေါ်၌ပါ မသင့်လျော်စွာ ပြုမူနေသည်။ သင်၏ ဉာဏ်အမြင်အရ သင့်တော်သည်ဟု ထင်လျှင် ငါတို့နှင့်အတူ ဒီနေရာမှ ထွက်ခွာကြစို့။
Verse 22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥२२॥
အို ရာဃဝ၊ မိမိဇနီးနှင့်အတူ ဒီနေရာ၌ နေထိုင်သူအတွက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုသည် အမြဲတမ်းရှိနေသည်။ သင်ကဲ့သို့ အင်အားပြည့်စုံသူပင်လျှင် ယနေ့ ဒီမှာ နေခြင်းသည် ဒုက္ခနှင့် အန္တရာယ်များစွာ ပါဝင်နေသည်။
Verse 23
इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम् ।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम् ॥२३॥
ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် တပသဝင် ရသီသည် ထွက်ခွာရန် အလွန်အမင်း စိတ်အားထက်သန်နေ၏။ မင်းသား ရာမသည် ပြန်လည်ပြောဆိုသည့် စကားများဖြင့်ပင် သူ့ကို မတားဆီးနိုင်ခဲ့။
Verse 24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह ॥२४॥
ရာဃဝအား ဂုဏ်ပြုချီးမွမ်းကာ နှုတ်ဆက်လျက် ကိစ္စရပ်ကိုလည်း သေချာစီစဉ်ပြီးနောက် အုပ်စုခေါင်းဆောင်သည် မိမိအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ အာရှရမ်ကို စွန့်ခွာကာ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 25
रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥२५॥
ရာမသည် ရသီအုပ်စုနှင့်အတူ အနည်းငယ်အကွာအဝေးထိ လိုက်ပါသွားပြီးနောက် သူတို့ကို နှုတ်ဆက်ကာ အုပ်စုခေါင်းဆောင် ရသီအား ဦးညွှတ်နမസ്കာရ ပြု하였다။ စိတ်ပျော်ရွှင်သော ရသီတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိပြီး သူတို့၏ အကြံဉာဏ်အဓိပ္ပါယ်ကို ကောင်းစွာ နားလည်သဖြင့် နေထိုင်ရန် မိမိ၏ သန့်ရှင်းမြတ်နိုးသော နိဝါသသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ하였다။
Verse 26
आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः ।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः ॥२६॥
ရသီများမရှိတော့သော အာရှရမ်ကို အရှင် ရာဃဝသည် ခဏတစ်လည်း မစွန့်ခွာခဲ့ပေ။ ထို့ပြင် ဂုဏ်သီလ၌ တည်ကြည်၍ ရသီတို့၏ အကျင့်စဉ်လာကို ထိန်းသိမ်းသော တပသရှင်များသည် ရာဃဝကို အမြဲတမ်း လိုက်ပါကာ ကာကွယ်အမီလိုက်ခဲ့ကြသည်။
The dilemma is whether Rāma’s continued residence—though personally dharmic—indirectly endangers vulnerable ascetics by attracting rākṣasa aggression. The action pivot is the ascetics’ decision to relocate and their invitation to Rāma to leave with them, framing security as a communal ethical responsibility.
The dialogue teaches that dharma is relational and context-sensitive: personal virtue must be evaluated alongside its effects on dependents and host communities. It also underscores ritual order (yajña) as a civilizational good whose disruption signals moral disorder requiring protective response.
Citrakūṭa and its tapas-āśrama serve as the immediate setting, while Janasthāna is introduced as a nearby rākṣasa-dominated zone associated with Khara. Culturally, the sarga foregrounds yajña infrastructure—agni, srug-bhāṇḍa, and kalaśa—as key markers of hermitage life targeted by hostile forces.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.