Sarga 111

Verse 1

वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः।अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः।।।।

ထိုအခါ ရာဇပုရောဟိတ် ဝသိဋ္ဌသည် ရာမအား မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ ဓမ္မနှင့်ညီညွတ်သော စကားတစ်ရပ်ကို ထပ်မံ၍ မိန့်ဆို၏။

Verse 2

पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः।आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव।।।।

ဤလောက၌ မွေးဖွားလာသော လူတိုင်းအတွက် ဂုရု သုံးပါးရှိသည်—အာစာရိယ (ဆရာ)၊ ဖခင်နှင့် မိခင်—အို ကာကုတ်သ္ထ၊ အို ရာဃဝ။

Verse 3

पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ।प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते।।।।

အို လူတို့အထဲမှ အမြတ်ဆုံးသူရေ! အဖေသည် ဤသို့ လူကို မွေးဖွားပေး၏; သို့သော် အာစာရျသည် ပညာဉာဏ်ကို ပေးအပ်သူဖြစ်သဖြင့် ထို့ကြောင့် “ဂုရု” ဟု ခေါ်ကြ၏။

Verse 4

सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप।मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

အို ရန်သူဖျက်ဆီးသူရေ! ငါသည် သင်၏ အဖေတော်၏ အာစာရျလည်းဖြစ်၊ သင်၏ အာစာရျလည်းဖြစ်၏; ငါ၏ စကားကို လိုက်နာလျှင် သင်သည် သုတေသနသူတော်ကောင်းတို့၏ လမ်းစဉ်ကို မကျော်လွန်မည်။

Verse 5

इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा।एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्ते: स‌तां गतिम्।।।।

ဤအရာတို့သည် သင်၏ကိုယ်ပိုင်ပင် ဖြစ်သည်—ဤအစည်းအဝေး၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့လည်း ပါဝင်သည်။ သားရေ၊ သူတို့အပေါ် သင်၏ဓမ္မကို လိုက်နာကျင့်သုံးလျှင် သင်သည် သုတမန်တို့၏လမ်းမှ မလွဲချော်ပါ။

Verse 6

वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम्।अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

သူမသည် သင်၏အိုမင်းသော မိခင်ဖြစ်၍ ဓမ္မသီလ၌ တည်ကြည်သူ ဖြစ်သည်။ သူမအပေါ် ဝတ္တရားပြုခြင်းကို ရှောင်လွှဲခြင်းသည် မသင့်တော်။ သူမ၏စကားကို လိုက်နာလုပ်ဆောင်လျှင် သင်သည် သုတမန်တို့၏လမ်းမှ မလွဲပါ။

Verse 7

भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव।आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम।।।।

ရాఃဃဝရေ၊ တောင်းပန်နေသော ဘရတ၏စကားကို သင်လိုက်နာပါက သင်သည် ကိုယ့်အတွင်းစိတ်ကို မလွန်ဆန်တော့မည်—သစ္စာနှင့် ဓမ္မ၌ အင်အားတည်မြဲသူရေ။

Verse 8

एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्।प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।।।

ဤသို့ ဆရာဂုရု၏ ချိုမြိန်သောစကားဖြင့် ခေါ်ဆိုခံရပြီးနောက်၊ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ရာဃဝသည် အနီး၌ ထိုင်နေသော ဝသိဋ္ဌကို ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။

Verse 9

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुत: स‌दा।न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।।।यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।।।

မိဘတို့က သားသမီးအပေါ် အမြဲပြုသော စောင့်ရှောက်မှု—တတ်နိုင်သမျှ ထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ အိပ်ပျော်အောင် လှုပ်လှုပ်ရှားရှား ချော့မော့ခြင်းနှင့် အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ပေးခြင်း၊ နေ့စဉ် ချစ်ခင်သောစကားဖြင့် ပြောဆိုခြင်း၊ ထို့ပြင် ကြီးပြင်းအောင် ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း—ဤသို့ မိခင်နှင့် ဖခင်ပြုခဲ့သမျှကို ပြန်လည်ဆပ်နိုင်ခြင်းမှာ အလွန်ခက်ခဲသည်။

Verse 10

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा।न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।।यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।

မိခင်ဖခင်တို့သည် သားသမီးအပေါ် အမြဲတမ်း ပြုမူစောင့်ရှောက်သည့် အရာအားလုံး—ကိုယ်တတ်နိုင်သမျှ ပေးကမ်းခြင်း၊ အိပ်စေ၍ အဝတ်အထည်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ပေးခြင်း၊ နေ့စဉ် ချိုသာသောစကားဖြင့် ပြောဆိုခြင်း၊ ထိုသို့ပင် ကြီးပြင်းအောင် ပြုစုမွေးမြူခြင်း—မိခင်ဖခင်တို့ ပြုခဲ့သော ဤကျေးဇူးကို လွယ်လွယ်ကူကူ ပြန်လည်ဆပ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။

Verse 11

स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम।आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति।।।।

အကြောင်းမူကား ဒဿရထမင်းသည် ကျွန်ုပ်ကို မွေးဖွားပေးသော အဖခင်တော် ဖြစ်၏။ ကျွန်ုပ်က သူ့ထံ၌ ပြုထားသော ကတိသစ္စာသည် မုသာမဖြစ်နိုင်။

Verse 12

एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम्।उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः।।।।

ဤသို့ ရာမက မိန့်ကြားသော်၊ မြတ်နိုးသနားကြင်နာ၍ သဒ္ဓါကြီးမားသော်လည်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးလွန်သော ဘရတသည် အနီး၌ ရပ်နေသော ရထားမောင်းသို့ ချက်ချင်း ပြောဆို၏။

Verse 13

इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे।आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति।।।।

အို ရထားမောင်းရေ၊ ဒီနေရာ မြေပြင်ပေါ်မှာ ကျွန်ုပ်အတွက် ကုသမြက်ကို အမြန်ခင်းပေးပါ။ အာရျအကိုကြီးက ကျွန်ုပ်ကို မနှစ်သက်မချင်း၊ ကျွန်ုပ်သည် ဤနေရာ၌ ဆန္ဒပြသကဲ့သို့ လဲလျောင်း၍ စောင့်နေမည်။

Verse 14

अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः।शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति।।।।

ကျွန်ုပ်သည် အစာမစားဘဲ နေရောင်အလင်းကို ရှောင်ကာ၊ ဥစ္စာမရှိသော ဆင်းရဲသည့် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးကဲ့သို့ ဤတဲအိမ်ရှေ့၌ လဲလျောင်းနေမည်။ သူတော်မူက ပြန်လာရန် သဘောတူသည့်အထိ မထသွား။

Verse 15

स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः।कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम्।।।।

စိတ်မကောင်းဖြစ်နေသော ဘရတသည် ရာမ၏ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်ကို စုမန္တရ စောင့်ကြည့်နေသည်ကို မြင်၏။ ထို့နောက် ဘရတသည် ကိုယ်တိုင် ကုသမြက်ခင်းကို ယူလာ၍ မြေပေါ်တွင် ခင်းပေးလေ၏။

Verse 16

तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः।किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि।।।।

တေဇာအလွန်ကြီးမြတ်၍ ရာဇဣသီတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော သီရိရာမက သူ့အား မိန့်တော်မူသည်— “ချစ်လှစွာသော ဘရတ၊ ငါသည် အဘယ်အပြစ်ကို ပြုမိသနည်း၊ သင်သည် ငါ့ရှေ့တွင် ဆန္ဒပြ၍ လမ်းကို ပိတ်ဆို့ရန် လဲလျောင်းနေမည်နည်း?”

Verse 17

ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति।न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने।।।।

ဤလောက၌ လူတို့ကို ထိုသို့တားဆီးရန် အခွင့်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသူမှာ ဘရဟ္မဏတစ်ဦးသာ ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်ဘက်လဲလျောင်း၍ ပြုလုပ်ရသည်။ သို့သော် ရာဇဘိသေက ခံပြီးသူအတွက်ကား လဲလျောင်းကာ ဆန္ဒပြခြင်းကို ခွင့်ပြုသည့် သာස්တရဝိධိ မရှိ။

Verse 18

उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम्।पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव।।।।

ထပါ၊ လူတို့အနက် ကျားသတ္တဝါကဲ့သို့ ရဲရင့်သူရေ—ဤကြမ်းတမ်းသော ဝရတကို စွန့်လွှတ်ပါ။ ဤနေရာမှ အမြန်ဆုံး မြို့တော်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး အယောဓျာသို့ သွားပါ၊ ရဃုဝంశသားရေ။

Verse 19

आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम्।उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ।।।।

ဘရတသည် ထိုင်နေဆဲဖြစ်၍ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြို့သူမြို့သားနှင့် ကျေးရွာသူကျေးရွာသားတို့ကို လှည့်ကြည့်ကာ ပြောသည်— “အဘယ်ကြောင့် သင်တို့သည် ငါ့အရိယအကို (ရာမ) ကို မဆုံးမမိန့်ကြားကြသနည်း?”

Verse 20

ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः।काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः।।।।

ထို့နောက် မြို့သူမြို့သားနှင့် ကျေးရွာသူကျေးရွာသားတို့က မဟာသတ္တဝါ ဘရတအား “ကာကုတ်သ္ထ (ရာမ) ကို ကျွန်ုပ်တို့ကောင်းကောင်းသိပါသည်။ ရာဃဝ ပြောသောစကားသည် မှန်ကန်ပါသည်” ဟု လျှောက်ကြသည်။

Verse 21

एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति।अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा।।।।

အကြောင်းမူကား ဤအရှင်မြတ်သည် မိဘတော်၏ အမိန့်တော်၌ တည်ကြည်ခိုင်မြဲစွာ ရပ်တည်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် လွယ်လင့်တကူ သို့မဟုတ် ချက်ချင်း ပြန်လှည့်စေခြင်း မတတ်နိုင်ကြပါ။

Verse 22

तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत्।एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम्।।।।

သူတို့၏စကားကို နားလည်သိမြင်ပြီးနောက် ရာမက ပြန်လည်မိန့်ကြားသည်– “ဓမ္မကို မျက်စိကဲ့သို့ထား၍ မြင်တတ်သော၊ ကောင်းမြတ်စိတ်ရှိသည့် မိတ်ဆွေတို့၏ အကြံဉာဏ်ကို ယခု နားထောင်လော့”။

Verse 23

एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव।उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम्।।।।

“နှစ်ဖက်စလုံး၏စကားကို ကြားပြီးနောက် မှန်ကန်စွာ စဉ်းစားသုံးသပ်လော့၊ ရာဃဝ။ မဟာလက်မောင်းရှင်၊ ထလော့; ငါ့ကို ထိလော့၊ ထို့နောက် ရေကို ထိ၍ (အာစမန) ပြုလော့”။

Verse 24

अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत्।श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा।।।।

ထို့နောက် ဘရတသည် ထ၍ ရေကို ထိကာ (ပူဇော်သန့်စင်ရေးအခမ်းအနားအရ) မိန့်ကြားသည်– “အစည်းအဝေးတော်သည် ငါ့စကားကို နားထောင်ကြပါစေ—အမတ်များနှင့် အသင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များလည်း အတူ”။

Verse 25

न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम्।आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम्।।।।

ကျွန်ုပ်သည် အဖခမည်းတော်ထံမှ နိုင်ငံတော်ကို မတောင်းဆိုခဲ့ပါ၊ မိခင်တော်ကိုလည်း ထိုအရာအတွက် မနှိုးဆော်ခဲ့ပါ။ ထို့ပြင် အာရျသတ္တိနှင့် ဓမ္မကို အလွန်သိမြင်သော ရာဃဝကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းအပေါ်လည်း ကျွန်ုပ် မသဘောတူခဲ့ပါ။

Verse 26

यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः।अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने।।।।

တောတွင်နေထိုင်ရခြင်းသည် မလွဲမရှောင်သာဖြစ်ပြီး အဖခမည်းတော်၏ ဝစနကို လိုက်နာရမည်ဆိုလျှင်၊ ကျွန်ုပ်ပင် တောထဲတွင် ဆယ့်လေးနှစ် နေထိုင်ပါမည်။

Verse 27

धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः।उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम्।।।।

ဓမ္မ၌ တည်ကြည်သော ရာမသည် မိမိညီ၏ စကားအမှန်တရားကြောင့် အံ့ဩသွား၏။ ထို့နောက် မြို့သူမြို့သားနှင့် နယ်သူနယ်သားတို့ကို ကြည့်ရှုကာ သူတို့အား မိန့်ကြား하였다။

Verse 28

विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम।न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा।।।।

အဖခမည်းတော် အသက်ရှင်စဉ်က ရောင်းချခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ အပေါင်ထားခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ဝယ်ယူထားခဲ့သော်လည်းကောင်း—ထိုအရာကို ကျွန်ုပ်ဖြစ်စေ ဘာရတဖြစ်စေ မဖျက်သိမ်း မပယ်ဖျက်နိုင်ပါ။

Verse 29

उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः।युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम्।।।।

တောနေခြင်းအတွက် ကျွန်ုပ်အစား အစားထိုးသူတစ်ဦးကို ထားခြင်းသည် အရှက်ရစရာ အမုန်းတရားဖြစ်၍ မပြုသင့်ပါ။ ကૈကေယီသည် သင့်လျော်သောစကားကို ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဖခမည်းတော်သည်လည်း ကုသိုလ်နှင့်တရားတော်နှင့်ညီသော အလုပ်ကို ပြုတော်မူခဲ့သည်။

Verse 30

जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम्।सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि।।।।

ငါသည် ဘရတကို သိ၏—သူသည် သည်းခံတတ်၍ ဂုရုနှင့် အကြီးအကဲတို့ကို ရိုသေကာကွယ်သူဖြစ်၏။ သစ္စာ၌ တည်ကြည်သော မဟာတ္မာအတွက် ဤနေရာ၌ အရာအားလုံးသည် မင်္ဂလာကောင်းဖြင့် အဆုံးသတ်မည်မှာ မလွဲ။

Verse 31

अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः।भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः।।।।

ဤဓမ္မသီလရှိသော ညီအစ်ကိုနှင့်အတူ၊ ငါသည် တောမှ ထပ်မံပြန်လာသောအခါ ဤမြေကြီး၏ အမြတ်ဆုံး အရှင်ဖြစ်လာမည်။

Verse 32

वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम्।अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम्।।।।

ကဲကေယီ၏ ဖိအားကြောင့် မင်းကြီးသည် အကျပ်အတည်းရောက်ခဲ့ပြီး ငါသည် ထိုစကားကို လိုက်နာပြီးသားဖြစ်၏; ထို့ကြောင့် ဤလုပ်ရပ်ဖြင့် ငါတို့၏ အဖေတော်—မြေကြီး၏ အရှင်—ကို မမှန်ကန်မှု၏ အညစ်အကြေးမှ လွတ်မြောက်စေကြလော့။