Opening the text

लोकसमुत्पत्ति-वर्णनम् तथा इक्ष्वाकुवंश-प्रशंसा (Cosmogony and Ikshvaku Genealogy as Counsel to Rama)
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၁၁၀ သည် ဒေါသထွက်နေသော ရာမအား ပြုပြင်ညွှန်ကြားသည့် အကြံဉာဏ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဝသိဋ္ဌ မုနိသည် ဂျာဘာလီ၏ ယခင်ဟောပြောချက်ကို အဓမ္မသဘောမဟုတ်ဘဲ ရာမကို ပြန်လည်လာစေရန် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲဆောင်သည့် နည်းလမ်းတစ်ရပ်သာဟု ပြန်လည်ရှင်းပြပြီး၊ ထို့နောက် သာသနာကျမ်းအာဏာတည်သော သင်ကြားချက်သို့ ကူးပြောင်းသည်။ ဝသိဋ္ဌက စကြဝဠာအစကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြသည်—မူလရေများ၊ ထိုမှ စွယံဘူ ဗြဟ္မာ ပေါ်ထွန်းလာခြင်း၊ နှင့် ဝရာဟ (ဝက်တော) အဝတာရဖြင့် မြေကြီးကို မြှောက်တင်ကယ်တင်ခြင်း။ ထို့နောက် မနုနှင့် အိက္ခဝာကူမှ စ၍ အယောဓျာ၏ ထင်ရှားသော မင်းများထိ ဆက်စပ်သည့် အိက္ခဝာကူ မင်းဆက်ဇာတိစဉ်ကို ရွတ်ဆိုသည်။ ဤဇာတိစဉ်သည် ဓမ္မနှင့် ဥပဒေသဘောတရားအရ သက်သေအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်—အိက္ခဝာကူ ထုံးတမ်းအရ အကြီးဆုံးသားကို အဘိသေကဖြင့် တင်မြှောက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဒဿရထ၏ အကြီးဆုံး အမွေဆက်ခံသူ ရာမသည် အာဏာပိုင်မှုကို လက်ခံကာ ပြည်သူကို ကာကွယ်၍ ဘိုးဘွားတို့၏ ရာဇဓမ္မကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် တိုက်တွန်းခံရပြီး၊ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ကုလဓမ္မ (မိသားစုထုံးတမ်း) နှင့် ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားတို့ကို ထိန်းကာကွယ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 1
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।
ရာမ မာန်ထန်နေသည်ကို သိမြင်သဖြင့် ဝသိဋ္ဌက ပြန်လည်ဆိုသည်—“ဇာဘာလီလည်း ဤလောကရှိ သတ္တဝါတို့၏ လာခြင်း၊ သွားခြင်း၊ အလားအလာနှင့် ကံကြမ္မာကို သိနားလည်သည်” ဟု။
Verse 2
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।
အို လောကနာထ (လောက၏အရှင်)၊ သူသည် သင်ကို ပြန်လှည့်စေလိုသော ဆန္ဒတစ်ခုတည်းဖြင့် ဤစကားကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ယခု ငါထံမှ လောက၏ မူလဖြစ်ပေါ်လာပုံကို နားထောင်၍ သိမြင်လော့။
Verse 3
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह।।।।
အစဦးကာလ၌ အရာအားလုံးသည် ရေတည်းဟူ၍သာ ရှိခဲ့ပြီး ထိုရေမှပင် မြေပြင်ကမ္ဘာ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ထို့နောက် မိမိအလိုအလျောက် ပေါ်ထွန်းသော ဘြဟ္မာ (စွယံဘူ) သည် ဒေဝတားတို့နှင့်အတူ ထင်ရှားပေါ်လာ၏။
Verse 4
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।
ထို့နောက် ပရဘုရားသည် ဝရာဟ (Varāha) အဝတားဖြစ်တော်မူ၍ ဝသုန္ဓရာ—မြေမိခင်—ကို မြှောက်တင်ကယ်တင်တော်မူ၏။ ထို့ပြင် စိတ်သန့်ရှင်း၍ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သော သားတော်များနှင့်အတူ လောကအလုံးစုံကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 5
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।
အာကာသမှ ပေါ်ထွန်းတော်မူသော ဘြဟ္မာသည် အစဉ်တည်၊ နိစ္စ၊ မပျက်မယွင်းသော အရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။ ထိုဘြဟ္မာမှ မရီချိ ပေါ်ထွန်း၍ မရီချိမှ ကശ്യပ သားတော် ပေါ်ထွန်း၏။
Verse 6
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।
ကശ്യပမှ ဝိဝස්ဝန်—နေဒေဝ—ပေါ်ထွန်း၍ ဝိဝස්ဝန်မှ မနု ဝိုင်ဝස්ဝတ ပေါ်ထွန်း၏။ ထိုမနုသည် အရင်ဆုံး ပရဇာပတိ ဖြစ်တော်မူပြီး မနု၏ သားတော်အဖြစ် ဣက္ခွာကု ပေါ်ထွန်း၏။
Verse 7
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।
မနုသည် ဤစည်ပင်ပြည့်စုံသော မြေပြင်ကို ပထမဦးစွာ ပေးအပ်ခဲ့သူ အိက္ခ္ဝာကုကို—အယောဓျာမြို့၏ အစောဆုံး မင်းကြီးဟု သိမှတ်လော့။
Verse 8
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।
အိက္ခ္ဝာကုတွင် ဂုဏ်သရေကြီးသော သားတော်တစ်ပါးရှိ၍ “ကុក္ခိ” ဟူသောအမည်ဖြင့် ထင်ရှား၏။ ထိုကុក္ခိမှလည်း သူရဲကောင်း “ဝိကុក္ခိ” မွေးဖွားလာ၏။
Verse 9
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपा:।।।।
ဝိကុក္ခိမှ တေဇောဓာတ်ကြီး၍ အာနုဘော်ပြင်းထန်သော သားတော် “ဗာဏ” မွေးဖွား၏။ ဗာဏမှလည်း လက်မောင်းကြီး၍ တပဿာအလွန်မြင့်သော “အနရဏ္ယ” မွေးဖွားလာ၏။
Verse 10
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।
သီလဝါဒတို့အနက် အမြတ်ဆုံး မဟာရာဇာ အနရဏ္ယာ အုပ်စိုးစဉ်က ဤပြည်တွင် မိုးခေါင်ခြင်းမရှိ၊ အစာရှားပါး၍ ဆင်းရဲဒုက္ခမရှိ၊ ခိုးသူတစ်ယောက်တောင် မရှိခဲ့။
Verse 11
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: सशरीरो दिवं गतः।
အနရဏ္ယာမှ လက်မောင်းခိုင်မာသော ဘုရင် ပೃထု မွေးဖွားလာ၏။ ပೃထုမှ မဟာရာဇာ တြိရှင်ကူ မွေးဖွားလာ၏။ ထိုသူရဲကောင်း တြိရှင်ကူသည် သစ္စာဝචန၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်သွား하였다။
Verse 12
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।
တြိရှင်ကူ၏ သားမှာ ကီရ్తိယशကြီးသော ဒုန္ဓုမာရ ဖြစ်၏။ ဒုန္ဓုမာရမှ တေဇောတောက်ပလှသော ယုဝနာရှွ မွေးဖွားလာ၏။
Verse 13
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
ယုဝနာရှွ၏ သားမှာ သရေတော်တောက်ပသော မာန္ဓာတೃ ဖြစ်၏။ မာန္ဓာတೃမှ တေဇောကြီးသော စုသန္ဓိ မွေးဖွားလာ၏။ စုသန္ဓိတွင် သားနှစ်ယောက်—ဓြုဝသန္ဓိ နှင့် ပရစေနဇစ်—ရှိ၏။ ဓြုဝသန္ဓိမှ နာမည်ကျော် ရန်သူဖျက်ဆီးသူ ဘရတ မွေးဖွားလာ၏။
Verse 14
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
ယုဝနာရှွ၏ သားတော် အလင်းရောင်တောက်ပသော မာန္ဓာတೃ မင်းကြီး ပေါ်ထွန်းလာ၏။ မာန္ဓာတೃ မှ မဟာတေဇရှိသော စုသန္ဓိ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ စုသန္ဓိ ၏ သားတော်နှစ်ပါးမှာ ဓြုဝသန္ဓိ နှင့် ပရသေနဇစ် ဖြစ်ကြ၏။ ဓြုဝသန္ဓိ မှ နာမကျော်ကြား၍ ရန်သူဖျက်ဆီးသူ ဘရတ ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 15
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।
လက်တံကြီးမားသော ဘရတ မင်းကြီးမှ အစိတ ဟူသော သားတော်တစ်ပါး ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုသူကို ဆန့်ကျင်၍ ရန်သူဖြစ်သော ပြိုင်ဘက်မင်းများ ပေါ်ထွန်းလာကြရာ ဟိုင်းဟယ မျိုး၊ တာလဇင်္ဃ မျိုးနှင့် ရဲရင့်သော ရှရှိဗိန္ဒု မျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 16
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।
ဤအကြောင်းကို ထပ်မံဆိုထားသည်မှာ—လက်တံကြီးမားသော ဘရတ မင်းကြီးမှ အစိတ ဟူသော သားတော် ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထိုသူကို ဆန့်ကျင်သည့် ရန်သူပြိုင်ဘက်မင်းများမှာ ဟိုင်းဟယ မျိုး၊ တာလဇင်္ဃ မျိုးနှင့် ရဲရင့်သော ရှရှိဗိန္ဒု မျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 17
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।
မင်းကြီးသည် စစ်မြေပြင်၌ ထိုသူတို့အားလုံးကို တားဆီးတိုက်ခိုက်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် နယ်နှင်ခံရ၏။ ထို့နောက် သာယာလှပသော တောင်တန်းဒေသ၌ နေထိုင်ကာ မုနိ (သန့်ရှင်းသော သာသနာရှင်) ကဲ့သို့ စိတ်ချမ်းသာစွာ အေးချမ်းနေထိုင်လေ၏။
Verse 18
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।
ကြားသိရသကဲ့သို့ မင်းကြီးတွင် မိဖုရားနှစ်ပါးရှိ၍ နှစ်ပါးစလုံး ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကြ၏။ ထိုအနက် မိဖုရားတစ်ပါးသည် မိမိ၏ စပတ်နီ (မိဖုရားပြိုင်) ၏ သန္ဓေကို ဖျက်ဆီးလိုသဖြင့် အဆိပ်ကို ပေးလေ၏။
Verse 19
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।
ဘားဂဝ မျိုးရိုးမှ ချေဝန (Cyavana) ဟု အမည်ရ သာသနာတော်ရသီတစ်ပါးသည် ဟိမဝန္တတောင်၌ အားကိုးနေထိုင်လျက်ရှိ၏။ ကာလိန္ဒီသည် ထိုမဟာရသီထံ ချဉ်းကပ်ကာ ရိုသေစွာ ဦးညွှတ်ပူဇော်လေ၏။ ထိုအခါ ပုတ্ৰမွေးဖွားခြင်း၏ အရှင်မင်္ဂလာပရသဒ်ကို တောင်းလိုသော နန်းမတော်အား ဗြာဟ္မဏ ရသီက မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 20
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।
“အို ဒေဝီ၊ သင်သည် ပုတ্ৰတစ်ပါးကို ရရှိလိမ့်မည်—မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိ၍ လောကတွင် ကျော်ကြားသူ။ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူ၊ သီလသမာဓိကောင်းမွန်သူ၊ မျိုးရိုးကို ဆက်လက်တည်တံ့စေသူ၊ ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းသူ ဖြစ်လိမ့်မည်။”
Verse 21
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।
ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြင့် ဒေဝီသည် မုနိကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်ကာ ခွင့်တောင်းလျက် ပြန်လည်အိမ်တော်သို့ ဝင်ရောက်လေ၏။ ထို့နောက် နန်းမတော်သည် ပုတ্ৰတစ်ပါးကို မွေးဖွားလေရာ၊ မျက်လုံးသည် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ နူးညံ့၍ ပဒ္မဂರ್ಭ (ကြာပန်းမှ ပေါ်ထွန်းသော ဘြဟ္မာ) ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။
Verse 22
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।
ပီတိဖြင့် နန်းမတော်သည် မုနိကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်ကာ ခွင့်တောင်းလျက် လာရောက်လေ၏; ထို့နောက် အိမ်တော်သို့ ပြန်ရောက်ပြီး ဒေဝီသည် ပုတ্ৰတစ်ပါးကို မွေးဖွားလေရာ မျက်လုံးသည် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ လှပ၍ ပဒ္မဂರ್ಭ (ကြာပန်းမှ ပေါ်ထွန်းသော ဘြဟ္မာ) ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။
Verse 23
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।
သို့ရာတွင် မိဖုရားအခြားတစ်ပါးသည် သန္ဓေကိုဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်ဖြင့် ‘ဂရ’ ဟူသော အဆိပ်ကို ပေးသောက်စေ하였다။ ထိုအဆိပ်နှင့်အတူ မွေးဖွားလာသောကြောင့် ကလေးကို ‘စဂရ’ (Sagara) ဟု ခေါ်ကြ၏။
Verse 24
स राजा सगरो नाम य: समुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।
ထိုမင်းသည် ‘စဂရ’ ဟူသောနာမဖြင့် ခေါ်ကြပြီး သမုဒ္ဒရာကို တူးဖော်စေသူ ဖြစ်၏။ ပွဲတော်ပုဏ္ဏမီနေ့၌ ယဇ္ဉပူဇော်ပြီးနောက် အင်အားကြီးစွာဖြင့် လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်သဖြင့် ပြည်သူတို့ကို ကြောက်ရွံ့စေ하였다။
Verse 25
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।
စဂရမင်းတွင် ‘အသမဉ္ဇ’ ဟူသော သားတော်ရှိကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ကြားသိရသည်။ အပြစ်ကာမကံကို ပြုသူဖြစ်သဖြင့် ဖခင်မင်း အသက်ရှင်စဉ်တည်းက ဖခင်၏အမိန့်ဖြင့် နှင်ထုတ်ခံရ하였다။
Verse 26
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।
အသမဉ္ဇ၏ သားတော်အဖြစ် သတ္တိဗလပြည့်ဝသော ‘အံရှုမာန်’ မွေးဖွားလာ၏။ ‘ဒိလီပ’ သည် အံရှုမာန်၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ‘ဘဂီရထ’ သည် ဒိလီပ၏ သားတော်ဖြစ်၏။
Verse 27
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।
ဘဂီရထမှ ‘ကကုတ်သ္ထ’ မွေးဖွားလာ၍ ထိုသူကြောင့် သင်တို့၏ မျိုးရိုးသည် ‘ကာကုတ်သ္ထ’ ဟူ၍ ကျော်ကြားလာ၏။ ထို့နောက် ကကုတ်သ္ထ၏ သားတော်အဖြစ် ‘ရဂု’ မွေးဖွားလာ၍ ထိုသူကြောင့် သင်တို့ကို ‘ရာဃဝ’ ဟူ၍ ခေါ်ကြ၏။
Verse 28
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।
ရဃု၏ တေဇောတောက်ပသော သားတော်သည် အင်အားကြီးမားလာပြီး လောက၌ “ကလ္မာရှပာဒ” နှင့် “ဆော်ဒာသ” ဟူသော အမည်များဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြား하였다။ ရှိ၏ သာသနာရှင် ရသီ၏ ကျိန်စာကြောင့် အချိန်တစ်ခဏ “လူစားသူ” ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ခံရ၏။
Verse 29
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।
ကလ္မာရှပာဒ၏ သားတော်သည် “ရှင်္ခဏ” ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့၏။ သူ၏ ဗီရိယကို ရင်ဆိုင်သူ မည်သူမဆို မိမိစစ်တပ်နှင့်တကွ ချေမှုန်းခံရ၏။
Verse 30
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।
ရှင်္ခဏ၏ သားတော်မှာ ဗီရသတ္တိနှင့် ဂုဏ်ရောင်တောက်ပသော စုဒර්ရှန ဖြစ်၏။ စုဒර්ရှန၏ သားတော်မှာ အဂ္နိဝර්ဏ၊ အဂ္နိဝර්ဏ၏ သားတော်မှာ ရှီဃ္ရဂ ဖြစ်၏။ ရှီဃ္ရဂ၏ သားတော်မှာ မရု၊ မရု၏ သားတော်မှာ ပရရှုရှရဝ၊ ပရရှုရှရဝ၏ သားတော်မှာ မဟာတေဇောတောက်ပသော အမ္ဗရီးရှ ဖြစ်၏။ အမ္ဗရီးရှ၏ သားတော်မှာ သစ္စာတည်သော ဗီရိယရှိသည့် နဟူෂ၊ နဟူෂ၏ သားတော်မှာ အလွန်ဓမ္မတရားမြတ်သော နာဘာဂ ဖြစ်၏။ နာဘာဂတွင် သားတော်နှစ်ပါး—အဇ နှင့် စုဝြတ—ရှိ၍၊ အဇ၏ သားတော်မှာ ဓမ္မစိတ်ရှိသော မင်း ဒဿရထ ဖြစ်၏။
Verse 31
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
သင်သည် သူ၏ အကြီးဆုံး အမွေဆက်ခံသူဖြစ်၍ “ရာမ” ဟူသော အမည်ဖြင့် အနှံ့အပြား ထင်ရှားကျော်ကြား၏။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ မိမိ၏ နိုင်ငံတော်ကို လက်ခံယူ၍ ပြည်သူတို့ကို စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုတော်မူပါ။
Verse 32
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
ဣက္ခွာကုဝంశတော်အတွင်း၌ အကြီးဆုံးသားတော်သာ မင်းဖြစ်ရ၏။ အကြီးဆုံးသားတော် အသက်ရှင်နေသမျှ အငယ်သားတော်ကို နန်းတက်အဘိသေက မပြုကြ။
Verse 33
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
မဟာယశရှိတော်မူသော ရာဃဝ၊ ယနေ့တွင် မိမိ၏ ရာဃဝဝంశ ကုလဓမ္မ အစဉ်အမြဲတည်သော သနာတနဓမ္မကို မဖျက်သင့်ပါ။ ရတနာများစွာနှင့် နိုင်ငံများကျယ်ပြန့်သော ဤမြေပြင်ကို သင်၏ဖခင်ကဲ့သို့ ပုတော်မူသကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်တော်မူပါ။
Verse 34
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।
သင်သည် သူ၏ အကြီးဆုံး အမွေဆက်ခံသူဖြစ်၍ “ရာမ” ဟူသော အမည်ဖြင့် အနှံ့အပြား ထင်ရှားကျော်ကြား၏။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ မိမိ၏ နိုင်ငံတော်ကို လက်ခံယူ၍ ပြည်သူတို့ကို စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုတော်မူပါ။
Verse 35
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।
ဣက္ခွာကုဝంశတော်အတွင်း၌ အကြီးဆုံးသားတော်သာ မင်းဖြစ်ရ၏။ အကြီးဆုံးသားတော် အသက်ရှင်နေသမျှ အငယ်သားတော်ကို နန်းတက်အဘိသေက မပြုကြ။
Verse 36
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।
မဟာယశရှိတော်မူသော ရာဃဝ၊ ယနေ့တွင် မိမိ၏ ရာဃဝဝంశ ကုလဓမ္မ အစဉ်အမြဲတည်သော သနာတနဓမ္မကို မဖျက်သင့်ပါ။ ရတနာများစွာနှင့် နိုင်ငံများကျယ်ပြန့်သော ဤမြေပြင်ကို သင်၏ဖခင်ကဲ့သို့ ပုတော်မူသကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်တော်မူပါ။
Rama’s anger and refusal to be swayed is met with Vasistha’s intervention: the dilemma is whether Rama should return and accept kingship. Vasistha frames acceptance of the throne as a dharmic obligation grounded in lawful succession and public protection.
The chapter teaches that tradition and social order are not merely custom but ethical infrastructure: cosmogony and genealogy establish authority, and rājadharma requires the rightful heir to govern for lokasaṅgraha (welfare of the people).
Ayodhya is foregrounded as the dynastic seat of the Ikshvakus; Himavat appears as Chyavana’s refuge; and the ocean (samudra) is referenced through Sagara’s excavation motif—each serving as a cultural anchor for lineage memory and royal legitimacy.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.