Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Verse 1

सनंदन उवाच । ज्योतिषांगं प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । यस्य विज्ञान मात्रेण धर्मसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ १ ॥

စနန္ဒနက မိန့်ကြားသည်—ယခင်က ဘြဟ္မာတော် မိန့်ကြားခဲ့သကဲ့သို့ ဂျျောတိသ (Jyotiṣa) ဟူသော ဗေဒအင်္ဂကို ငါဖော်ပြမည်။ ထိုကို သိမြင်ရုံဖြင့် လူတို့သည် ဓမ္မ၌ အောင်မြင်မှု ရရှိကြ၏။

Verse 2

त्रिस्कंधं ज्यौतिषां शास्त्रं चतुर्लक्षमुदाहृतम् । गणितं जातकं विप्र संहितास्कंधसंज्ञिताः ॥ २ ॥

အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဂျျောတိသ (Jyotiṣa) သာသနာသည် သုံးစခန္ဓာဖြစ်၍ သင်ခန်းစာအရေအတွက် လေးသိန်းရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်း၏ ခွဲခန်းများမှာ ဂဏိတ (Gaṇita), ဇာတက (Jātaka), နှင့် သံဟိတာ (Saṃhitā) ဟူ၍ ခေါ်ကြ၏။

Verse 3

गणिते परिकर्मादि खगमध्यस्फुटक्रिंये । अनुयोगश्चंद्रसूर्यग्रहणं तचोदस्याकम् ॥ ३ ॥

ဂဏိတတွင် ပရိကರ್ಮန် (parikarman) ဟူသော အစပြု လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ကောင်းကင်ဂြိုဟ်များ၏ တိကျသော တည်နေရာကို သတ်မှတ်ရန် နည်းလမ်းများကို သင်ကြားသည်။ ထို့ပြင် လက်တွေ့မေးခွန်းများ၊ လနှင့် နေကြတ်ခြင်းတို့၏ တွက်ချက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းရင်းကို သိမြင်စေသော နည်းများလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 4

छाया श्रृङ्गोन्नतियुती पातसाधानमीरितम् । जातके राशिभेदाश्च ग्रहयोनिश्च योनिजम् ॥ ४ ॥

အရိပ် (gnomon) နှင့် ချိုပုံသဏ္ဍာန်ကိရိယာ၊ မြင့်တင်မှုတိုင်းတာခြင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ «pāta» (တိမ်းဆင်း/ဒေကလိနေးရှင်း) ကို သတ်မှတ်ရာ နည်းလမ်းများကို ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည်။ ဇာတက (မွေးဖွားဇယား) အတွင်း၌လည်း ရာသီခွဲခြားမှုများ၊ ဂြိုဟ်ရင်းမြစ် (graha-yoni) နှင့် ထိုရင်းမြစ်မှ မွေးဖွားလာသောအရာ (yoni-ja) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။

Verse 5

निषेकजन्मारिष्टानि ह्यायुर्दायो दशाक्रमः । कर्माजीवं चाष्टवर्गो राजयोगाश्च नाभसाः ॥ ५ ॥

အမှန်တကယ်အားဖြင့်၊ ကိုယ်ဝန်စတင်ချိန်နှင့် မွေးဖွားချိန်ရှိ နိမိတ်လက္ခဏာများ၊ မကောင်းကံအရိပ်အယောင်များ၊ အသက်တာဝန်ခွဲဝေမှု၊ ဒဿာ (daśā) အစဉ်အလာ၊ ကမ္မအပေါ်မူတည်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ အဋ္ဌကဝဂ္ဂ (aṣṭakavarga) စနစ်၊ ရာဇယောဂ (rāja-yoga) များနှင့် နာဘသယောဂ (nābhasa) များကို ဖော်ပြထားသည်။

Verse 6

चंद्रयोगाः प्रव्रज्याख्या राशिशीलं च दृक्फलम् । ग्रहभावफलं चैवाश्रययोगप्रकीर्णके ॥ ६ ॥

အာရှရယောဂ (āśraya-yoga) မျိုးစုံအခန်းတွင် လယုနာပေါင်းစည်းမှုများ (candra-yoga)၊ «pravrajyā» ဟုခေါ်သော သံဃာဝင်ခြင်း/လောကစွန့်ခြင်း ယောဂ၊ ရာသီအလိုက် သဘောသဘာဝနှင့် အကျင့်စရိုက်၊ ဂြိုဟ်အမြင် (aspects) မှ ထွက်ပေါ်သော အကျိုးရလဒ်များ၊ ထို့ပြင် ဂြိုဟ်နှင့် ဘာဝ (houses) တို့၏ फल (အကျိုး) ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

Verse 7

अनिष्टयोगाः स्रीजन्मपलं निर्याणमेव च । नष्टजन्मविधानं च तथा द्रेष्काणलक्षणम् ॥ ७ ॥

ထို့နောက် မကောင်းယောဂများ၊ မိန်းမအဖြစ် မွေးဖွားခြင်းကို ညွှန်ပြသော အကျိုးရလဒ်များ၊ သေဆုံးခြင်း၏ လက္ခဏာများ၊ ပျောက်ဆုံးနေသော မွေးဖွားအချက်အလက်ကို သတ်မှတ်ရန် နည်းလမ်း၊ နှင့် ဒရေရှ္ကာဏ (dreṣkāṇa) — ရာသီတစ်ခု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခွဲခြားမှု — ၏ လက္ခဏာများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသည်။

Verse 8

संहिताशास्त्ररूपं च ग्रहचारोऽब्दलक्षणम् । तिथिवासरनक्षत्रयोगतिथ्यर्द्धसंज्ञकाः ॥ ८ ॥

ဤအကြောင်းအရာတွင် သံဟိတာ-ရှာသ္တရ (Saṃhitā-śāstra) ၏ ပုံသဏ္ဍာန်၊ ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းကြောင်း၊ နှစ်၏ လက္ခဏာများ—တိသီ (tithi)၊ ဝါရ (vāra)၊ နက္ခတ် (nakṣatra)၊ ယောဂ (yoga) နှင့် တိသီတစ်ဝက် (tithy-arddha) ဆိုင်ရာ နည်းပညာအမည်များ—ကို ပါဝင်ဖော်ပြထားသည်။

Verse 9

मुहूर्तोपग्रहाः सूयसंक्रांतिर्गोचरः क्रमात् । चंद्रता राबलं चैव सर्वलग्रार्तवाह्वयः ॥ ९ ॥

အစဉ်လိုက် စဉ်းစားရမည်မှာ—မုဟူရ္တ (အချိန်ရွေးချယ်မှု) ၏ အထောက်အကူအချက်များ၊ နေ၏ သင်္ကြာန္တိ (ရာသီဝင်ခြင်း)၊ ဂိုချရ (ဂြိုဟ်လှုပ်ရှားမှု)၊ လ၏ အခြေအနေ၊ ရာဟု၏ အင်အားနှင့် လဂ္နာများနှင့် ရာသီကာလတို့မှ ထွက်ပေါ်သော နိမိတ်များ ဖြစ်သည်။

Verse 10

आधानपुंससीमंतजातनामान्नभुक्तयः । चौलङ्कर्ण्ययणं मौंजी क्षुरिकाबंधनं तथा ॥ १० ॥

သတ်မှတ်ထားသော သံස්ကာရများမှာ—အာဓာန (ကိုယ်ဝန်တင်အပ်နှံခြင်း), ပုမ္သဝန (သားယောက်ျားရစေသော ရိတု), စီမန္တောန္နယန (ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလ ဆံပင်ခွဲပွဲ), ဇာတကမ္မ (မွေးဖွားရိတု), နာမကရဏ (အမည်ပေးပွဲ), အန္နပြရာရှန (အစာခဲ ပထမဆုံးကျွေးခြင်း)၊ ထို့ပြင် ခေါ်လ (ဆံချ), ကဏ္ဏဝေဓ (နားဖောက်), ဥပနယန (ဝေဒပညာသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း), မုဉ္ဇာခါးပတ်/ယဇ္ဉောပဝီတ (သန့်ရှင်းကြိုး ဆင်ခြင်း) နှင့် ပထမဆုံးမုတ်ဆိတ်/ဆံရိတ်ရန် ဓားချည်ပွဲ တို့ဖြစ်သည်။

Verse 11

समावर्तिनवैवाहप्रतिष्टासद्मलक्षणम् । यात्राप्रवेशनं सद्योवृष्टिः कर्मविलक्षणम् ॥ ११ ॥

နိမိတ်လက္ခဏာများသည်—သင်တန်းပြီးဆုံး၍ ပြန်လာခြင်း (သမာဝရ္တန), မင်္ဂလာဆောင်ခြင်း, ပရတိဋ္ဌာ (ရုပ်တော်/ဘုရားကျောင်း တင်မြှောက်သန့်စင်ခြင်း) နှင့် အိမ်၏ မင်္ဂလာလက္ခဏာများကို ဆိုင်သည်။ ထို့ပြင် ခရီးထွက်ခြင်းနှင့် နေရာတစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကိုလည်း ဆိုင်ပြီး၊ ချက်ချင်းမိုးရွာခြင်းသည်လည်း ကမ္မနှင့် လုပ်ရပ်တို့နှင့် ဆက်နွယ်သော ထူးခြားနိမိတ် ဖြစ်သည်။

Verse 12

उत्पत्तिलक्षणं चैव सर्वं संक्षेपतो ब्रुवे । एकं दश शतं चैव सहस्रायुतलक्षकम् ॥ १२ ॥

ယခု ငါသည် ဖန်ဆင်းခြင်း၏ လက္ခဏာများကို အကျဉ်းချုပ် ပြောမည်။ ပထမဦးစွာ ကိန်းဂဏန်းအတိုင်းအတာကို သိရမည်—တစ်၊ ဆယ်၊ ရာ၊ ထောင်၊ တစ်သောင်း၊ နှင့် လက္ခ (တစ်သိန်း) ဖြစ်သည်။

Verse 13

प्रयुतं कोटिसंज्ञां चार्बुदमब्जं च रर्ववकम् । निरवर्व च महापद्मं शंकुर्जलधिरेव च ॥ १३ ॥

အရင်ကိန်းများထက် ကျော်လွန်၍ အကြီးမားဆုံး ကိန်းအမည်များသည် အစဉ်လိုက်—ပရယုတ (prayuta)၊ ထို့နောက် ကိုဋိ (koṭi)၊ ထို့နောက် အရ္ဗုဒ (arbuda)၊ ထို့နောက် အဗ္ဇ (abja)၊ ထို့နောက် ရရ္ဝဝက (rarvavaka)၊ ထို့နောက် နိရဝရ္ဝ (niravarva)၊ ထို့နောက် မဟာပဒ္မ (mahāpadma)၊ ထို့နောက် သင်္ကူ (śaṅku)၊ ထို့နောက် ဇလဓိ (jaladhi—သမုဒ္ဒရာ) ဟူ၍ ဆက်တိုက် ခေါ်ကြသည်။

Verse 14

अत्यं मध्यं परार्द्धं च संज्ञा दशगुणोत्तराः । क्रमादुत्क्रमतो वापि योगः कार्योत्तरं तथा ॥ १४ ॥

«အတ္ယ», «မဓျ», «ပရာရ္ဓ» ဟူသော အမည်များသည် ဆယ်ဆတိုးတက်သည့် သတ်မှတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။ ယောဂ (ပေါင်းစည်းခြင်း) ကို အစဉ်လိုက်ဖြစ်စေ၊ ပြန်လှန်အစဉ်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့အတူ လုပ်ငန်းစဉ်ကို အဆင့်လိုက် ဆက်တိုက် ဆောင်ရွက်၍ အဆင့်တစ်ခုစီက နောက်အဆင့်၏ ရလဒ်ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 15

हन्याद्गुणेन गुण्यं स्यात्तैनैवोपांतिमादिकान् । शुद्धेद्धरोयद्गुणश्चभाज्यांत्यात्तत्फलं मुने ॥ १५ ॥

ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်ကို အသုံးပြုပြီး ဂုဏ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် အရာကို ဖျက်ဆီးရမည်။ ထိုဂုဏ်တရားတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် အနီးကပ် အပြစ်အနာအဆာများနှင့် အခြားသော ချို့ယွင်းချက်များကိုလည်း နှိမ်နင်းရမည်။ အကျင့်အကြံ ပကတိသန့်ရှင်းလာသောအခါ ထိုအတွင်း တည်မြဲသော ဂုဏ်တရားသည် မုနိရေ၊ သင့်တော်သလို အကျိုးဖလကို ပေးလိမ့်မည်။

Verse 16

समांकतोऽथो वर्गस्यात्तमेवाहुः कृतिं बुधाः । अंत्यात्तु विषमात्त्यक्त्वा कृतिं मूलंन्यसेत्पृथक् ॥ १६ ॥

ညီမျှသော (စုံ) ကိန်းဂဏန်းများမှ စတုရန်းကို ရရှိပြီး ပညာရှိတို့က ထိုကို «ကృతိ» (စတုရန်း) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုံးကိန်းဂဏန်းသည် မစုံ (အိုဒ်) ဖြစ်လျှင် ထိုကို ပယ်ဖျက်ပြီး «ကృతိ» ကို သီးခြား «မူလ» (အမြစ်/အခြေ) အဖြစ် ထားရမည်။

Verse 17

द्विगुणेनामुना भक्ते फलं मूले न्यसेत्क्रमात् । तत्कृतिं च त्यजेद्विप्र मूलेन विभजेत्पुनः ॥ १७ ॥

အို ဘက္တိရှိသူ၊ ရလာသော အကျိုးကို အဆင့်လိုက် «မူလ» ထဲသို့ ပြန်ထည့်ရာတွင် နှစ်ဆတိုး၍ ထားရမည်။ ထို့နောက် အို ဗြာဟ္မဏ၊ အလယ်အလတ် ထွက်ပေါ်သော ရလဒ်ကို ပယ်ဖျက်ပြီး «မူလ» ကို အခြေခံကာ ထပ်မံ ခွဲဝေ/တွက်ချက်ရမည်။

Verse 18

एवं मुहुर्वर्गमूलं जायते च मुनीश्वर । समत्र्यङ्कहतिः प्रोक्तो घनस्तत्रविधिः पदे ॥ १८ ॥

ဤသို့ဖြင့် မုနိဣශ්ဝရရေ၊ စတုရန်းအမြစ်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရရှိလာသည်။ ထို့ပြင် တူညီသော ကိန်းဂဏန်း သုံးခု၏ ထုတ်ကုန်ကို «ဃန» (က്യൂဘ်) ဟု ခေါ်ကြပြီး ထိုအမှု၌လည်း နည်းလမ်းကို အဆင့်လိုက် အကောင်အထည်ဖော်ရမည်။

Verse 19

प्रोच्यते विषमं त्वाद्यं समे द्वे च ततः परम् । विशोध्यं विषमादंत्याद्धनं तन्मूलमुच्यते ॥ १९ ॥

ပထမအချက်ကို မကိန်းဟု ဆိုကြ၏၊ ထို့နောက် အချက်နှစ်ခုကို ကိန်းညီဟု ဆို၏။ နောက်ဆုံး မကိန်းအချက်မှ လိုအပ်သမျှကို နုတ်ယူလျှင် ကျန်ရှိသည့်အရာကို ထိုဓန၏ အမြစ် (အခြေခံ) ဟု ခေါ်ကြ၏။

Verse 20

त्रिघ्नाद्भजन्मूलकृत्या समं मूले न्यसेत्फलम् । तत्कृतित्वेन निहतान्निघ्नीं चापि विशोधयेत् ॥ २० ॥

«တရိဃ္နာ» ဟုခေါ်သော အပင်မှ အမြစ်အခြေပြု ကೃတ்யာ ပူဇာကို ပြုလုပ်၍ အမြစ်နေရာ၌ အသီးတစ်လုံးကို ထိုကိစ္စနှင့်အတူ ထားရမည်။ ထိုလုပ်ရပ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ရန်သူ့ကိစ္စများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆုံးသူတို့သည် သက်သာကင်းလွတ်လာပြီး၊ နှိပ်စက်သော အင်အား (နိဃ္နီ) ပင်လျှင် သန့်စင်/ပျက်ပြယ်သွားသည်။

Verse 21

घनं च विषमादेवं घनमूलं मुर्हुभवेत् । अन्योन्यहारनिहतौ हरांशौ तु समुच्छिदा ॥ २१ ॥

ထို့ကြောင့် မကိန်းအရေအတွက်မှ ဃန (ကိန်းတုံးအင်အား) ကိုယူလျှင် သတ်မှတ်ထားသောနည်းဖြင့် ၎င်း၏ ကိန်းတုံးအမြစ်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရရှိနိုင်၏။ ထို့ပြင် ခွဲကိန်းနှင့် ခွဲခံကိန်း (သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများ) ကို တစ်ဦး၏ ခွဲကိန်းဖြင့် တစ်ဦးကို ထိခိုက်စေသကဲ့သို့ လုပ်လျှင် ခွဲကိန်းနှင့် အပိုင်းကိန်းအစိတ်အပိုင်းတို့သည် အပြည့်အဝ လျော့ကျ၍ ပယ်ဖျက်သွား၏။

Verse 22

लवा लवघ्नाश्च हरा हरघ्ना हि सवर्णनम् । भागप्रभागे विज्ञेयं मुने शास्रार्थचिंतकैः ॥ २२ ॥

အို မုနိ၊ «လဝါ» နှင့် «လဝဃ္နာ» ဟူသောစကားများ၊ ထို့အတူ «ဟရာ» နှင့် «ဟရဃ္နာ» ဟူသောစကားများကို တူညီသောအမျိုးအစားအမည်များ (အသံတူ/အဓိပ္ပါယ်တူ) ဟု နားလည်ရမည်။ သာသနာစာအဓိပ္ပါယ်ကို စဉ်းစားသူတို့သည် အပိုင်းကိန်းနှင့် အပိုင်းကိန်းခွဲများတွင် အထူးသဖြင့် ထိုအရာကို သိမြင်ရမည်။

Verse 23

अनुबंधेऽपवाहे चैकस्य चेदधिकोनकः । भागास्तलस्थहारेण हरं स्वांशाधिकेन तान् ॥ २३ ॥

ပေါင်းခြင်း (အနုဗန္ဓ) နှင့် နုတ်ခြင်း (အပဝါဟ) အမှုများတွင် အချက်တစ်ခုက ပိုကြီး သို့မဟုတ် ပိုငယ်လျှင်၊ အောက်တွင်ထားသော ခွဲကိန်းကို ဟရ (divisor) ဟုယူကာ အပိုင်းများကိုတွက်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုအပိုင်းများကို ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အပိုင်းဖြင့် တိုးမြှင့်ထားသော ဟရဖြင့် ထပ်မံခွဲရမည်။

Verse 24

ऊनेन चापि गुणयेद्धनर्णं चिंतयेत्तथा । कार्यस्तुल्यहरां शानां योगश्चाप्यंततो मुने ॥ २४ ॥

ပမာဏနည်းသော်လည်း မြှောက်ကိန်းဖြင့်တွက်ချက်ရမည်၊ ထို့အတူ ကျန်ရှိသောလက်ကျန် သို့မဟုတ် အကြွေးကို သေချာစွာ စဉ်းစားရမည်။ ခွဲဝေကိန်းနှင့် အပိုင်းအစတို့ကို ညီမျှအောင် ပြုလုပ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မုနိရေ၊ အဆုံးသတ်ပေါင်းခြင်းဖြင့် စုစုပေါင်းကို ရယူရမည်။

Verse 25

अहारराशौ रूप्यं तु कल्पयेद्धरमप्यथा । अंशाहतिश्छेदघातहृद्भिन्नगुणने फलम् ॥ २५ ॥

အဟာရ-ရာသိ ဟုခေါ်သော ခွဲဝေကိန်းစုတွင် ‘ရူပျ’ ဟူသော အချက်ကိုလည်း တွက်ချက်ရမည်၊ ထို့အတူ ‘ဓရ’ အချက်ကိုလည်း တွက်ရမည်။ အပိုင်းအစများကို မြှောက်၍၊ ခွဲ၍ မြှောက်ခြင်းတို့ဖြင့်၊ နှလုံး၌ ခွဲကာ (စိတ်ဖြင့်) တွက်ချက်ရာမှ အဖြေကို ရရှိသည်။

Verse 26

छेदं चापि लवं विद्वन्परिवर्त्य हरस्य च । शेषः कार्यो भागहारे कर्तव्यो गुणनाविधिः ॥ २६ ॥

ပညာရှိရေ၊ ခွဲဝေကိန်းနှင့် ခွဲခံကိန်းကို အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲပြီးနောက် ခွဲဝေကိန်းကို ဖယ်ရှားလော့။ ကျန်ငွေ (remainder) ကို ခွဲခြင်းနည်းဖြင့် ရယူရမည်၊ ထို့နောက် မြှောက်ခြင်းနည်းကို ဆက်လက် အသုံးချရမည်။

Verse 27

हारांशयोः कृती वर्गे घनौ घनविधौ मुने । पदसिद्ध्यै पदे कुर्यादथोरवं सर्वतश्च रवम् ॥ २७ ॥

မုနိရေ၊ ဟာရနှင့် အံသ ဟုခေါ်သော ရွတ်ဆိုနည်းများနှင့် ကൃတိ အမျိုးအစားတွင် ဃနနည်းအတိုင်း ဃနများကို အသုံးချရမည်။ ပဒ-သိဒ္ဓိ (စကားလုံးအောင်မြင်ခြင်း) အတွက် စကားလုံးတိုင်း၌ သင့်တော်သော အသံထွက်ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် အရပ်ရပ်သို့ ပဲ့တင်သံကို ပျံ့နှံ့စေပါ။

Verse 28

छेदं गुणं गुणं छेदं वर्गं मूलं पदं कृतिम् । ऋणं स्वं स्वमृणं कुर्यादृश्ये राशिप्रसिद्धये ॥ २८ ॥

အဖြေကို ထင်ရှားစေ၍ ကိန်းကို သေချာတည်စေရန်— ခွဲခြင်းကို မြှောက်ခြင်းကဲ့သို့၊ မြှောက်ခြင်းကို ခွဲခြင်းကဲ့သို့ ပြုလော့။ စတုရန်းကို အမြစ်သို့ ပြန်ယူ၍၊ အမြစ်ကို စတုရန်းသို့ ပြောင်းလော့။ အင်အား (power) ကို အခြေ (base) သို့ လျှော့၍၊ အခြေကို အင်အားသို့ မြှင့်လော့။ ထို့ပြင် အနုတ်ကို အပေါင်းဖြစ်စေ၍၊ အပေါင်းကို အနုတ်ဖြစ်စေပါ။

Verse 29

अथ स्वांशाधिकोने तु लवाढ्यो नो हरो हरः । अंशस्त्वविकृतस्तत्र विलोमे शेषमुक्तवत् ॥ २९ ॥

ယခု (ခွဲကိန်း) သည် မိမိ၏ အံśa ထက် အပိုအပိုင်းတစ်စိတ်ကြောင့် နည်းသော်၊ ဟရ (ခွဲလဒ်) ကို မယူရ၊ လဝ (lavas) ကို တိုးမြှင့်ရမည်။ ထိုနည်းတွင် အံśa သည် မပြောင်းလဲဘဲ ရှိနေပြီး၊ ပြန်လှန်နည်း (viloma) တွင် ကျန်တန်ဖိုးကို ယခင်က ဆိုထားသကဲ့သို့ ဖော်ပြရမည်။

Verse 30

उद्दिष्टाराशिः संक्षिप्तौ हृतोंऽशै रहितो युतः । इष्टघ्नदृष्टेनैतेन भक्तराशिरनीशितः ॥ ३० ॥

ညွှန်ပြထားသော ပမာဏ (uddiṣṭa-rāśi) ကို ချုံ့ပြီး အံśa များဖြင့် ခွဲကာ၊ လိုအပ်သလို နုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းခြင်းဖြင့် ပြင်ဆင်လျှင်—ဤ «လိုချင်သောကိန်းဖြင့် မြှောက်ခြင်း» (iṣṭa-ghna) နည်းနှင့် တွက်ချက်ရရှိသည့် ရလဒ်ကို အသုံးပြု၍ ခွဲလဒ်ပမာဏ (bhakta-rāśi) ကို မှန်ကန်စွာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။

Verse 31

योगोन्तरेणोनयुतोद्वितोराशीतसंक्रमे । राश्यंतरहृतं वर्गोत्तरं योसुतश्च तौ ॥ ३१ ॥

နေမင်းသည် ရာသီခွင်တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် ၈၂ ကိုယူ၍ နှစ်ဆမြှောက်ကာ ၉ ကိုပေါင်းပြီး ယောဂ (yoga) အကြားကာလအလိုက် လျှော့ချပါ။ ထိုရလဒ်ကို ရာသီများအကြား ကွာခြားချက်ဖြင့် ခွဲလျှင်၊ ခွဲလဒ်နှင့် ကျန်တန်ဖိုးကို ပေါင်းစည်း၍ တွက်ချက်တန်ဖိုးအဖြစ် ယူရမည်။

Verse 32

गजग्रीष्टकृतिर्व्यैका दलिता चेष्टभाजिता । एकोऽस्य वर्गो दलितः सैको राशिः परो मतः ॥ ३२ ॥

တစ်ယူနစ်ကို လုပ်ဆောင်မှု၏ အခြေခံအဖြစ် ယူပါ။ ၎င်းကို လျှော့ချပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ခွဲလျှင်၊ လျှော့ချထားသော ပမာဏ၏ စတုရန်းကို ရရှိသည်။ ထိုတစ်ယူနစ်တည်းကိုပင် ပညာရှိအရှင်တို့ သင်ကြားသကဲ့သို့ ရလဒ် rāśi အဖြစ် သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 33

द्विगुणेष्टहृतं रूपं श्रेष्टं प्राग्रूपकं परम् । वर्गयोगांतरे व्येके राश्योर्वर्गोस्त एतयोः ॥ ३३ ॥

လိုချင်သော ပမာဏဖြင့် ခွဲပြီးနောက် နှစ်ဆပြု၍ ရရှိသော ရုပ် (တန်ဖိုး) ကို အကောင်းဆုံးနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံး အစပြုနည်းဟု ကြေညာသည်။ စတုရန်းများကို ပေါင်းသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွင် အချို့က စတုရန်းရလဒ်သည် ဤပမာဏနှစ်ခု (ပေါင်းစည်းထားသော) အပေါ် သက်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 34

इष्टवगेकृतिश्चेष्टघनोष्टग्रौ च सौककौ । एषीस्यानामुभे व्यक्ते गणिते व्यक्तमेव च ॥ ३४ ॥

ထို့ပြင် လိုအပ်သလို ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သင်ကြားသည်။ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ထူထဲမှု၏ အတိုင်းအတာများ၊ နှုတ်ခမ်းနှင့် လည်ချောင်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများ၊ ထို့အပြင် eṣī နှင့် īsyā ဟူသော နှစ်ပါးကိုလည်း ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသည်။ သင်္ချာတွင်လည်း «ထင်ရှားဖော်ပြ» နည်းလမ်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ရှင်းလင်းစွာ တင်ပြထားသည်။

Verse 35

गुणघ्नमूलोनयुतः सगुणार्द्धे कृतं पदम् । दृष्टस्य च गुणार्द्धो न युतं वर्गीकृतं गुणः ॥ ३५ ॥

စတုရန်းမြစ်ကို မေတ္တာကိန်း (coefficient) ဖြင့်မြှောက်ထားသော လျော့ချသတ်မှတ်ချက်နှင့် ပေါင်းစည်း၍၊ ထို့နောက် မေတ္တာကိန်း၏ တစ်ဝက်နှင့်အတူ အသုံးချလျှင် နောက်တစ်ဆင့် အဆင့်ကွက်ကို ဖွဲ့စည်းရသည်။ စဉ်းစားနေသော ပမာဏအတွက်မူ မေတ္တာကိန်း၏ တစ်ဝက်ကို မြစ်နှင့် မပေါင်းလျှင်၊ ၎င်းကို စတုရန်းတင်ပြီးနောက် ထိုတန်ဖိုးသည် မေတ္တာကိန်းအဖြစ် ဖြစ်လာသည်။

Verse 36

यदा लवोनपुम्राशिर्दृश्यं भागोनयुग्भुवा । भक्तं तथा मूलगुणं ताभ्यां साध्योथ व्यक्तवत् ॥ ३६ ॥

မြင်နိုင်သော စုပေါင်းပမာဏကို ခွဲဝေခြင်းနှင့် စီစဉ်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူသော်၊ mūla-guṇa (မူလဂုဏ်) ဟူသော အမြစ်ဂုဏ်လည်း ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ရသည်။ ထိုနှစ်ပါးမှတစ်ဆင့် ထင်ရှားသော အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်မြင်သကဲ့သို့ တည်ထောင်နိုင်သည်။

Verse 37

प्रमाणेच्छे सजातीये आद्यंते मध्यगं फलम् । इच्छघ्नमाद्यहृत्सेष्टं फलं व्यस्ते विपर्ययात् ॥ ३७ ॥

pramāṇa ဟူသော မှန်ကန်သော သိမြင်မှုနည်းလမ်းကို လိုလား၍ တူညီသဘောတရားရှိသည့် အရာသို့ ဦးတည်လျှင်၊ အစနှင့် အဆုံးကြား အလယ်၌ အကျိုးရလဒ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ သို့ရာတွင် လိုလားမှုကို ဖျက်သိမ်းလျှင်၊ ပထမဦးဆုံးသော လှုံ့ဆော်မှုကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် ကျန်ရစ်သည့်အရာပင် အကျိုးဖြစ်သည်။ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းပြန်လုပ်လျှင် ရလဒ်သည် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်လာသည်။

Verse 38

पंचरास्यादिकेऽन्योन्यपक्षं कृत्वा फलच्छिदाम् । बहुराशिवधं भक्ते फलं स्वल्पवधेन च ॥ ३८ ॥

ရာသီငါးပါးဆိုင်ရာ သဘောတရားကဲ့သို့သော စနစ်များတွင်၊ မလိုလားသော အကျိုးကို ဖြတ်တောက်ရန် အပြန်အလှန် ဆန့်ကျင်သော “ဘက်” များကို စီစဉ်တင်ထားလျှင်၊ ရာသီပေါင်းစည်းမှု မကောင်းသည့် အများအပြား၏ အကျိုးကို အနည်းငယ်သာ ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့်ပင် သက်သာစေ၍ ပျက်ပြယ်စေနိုင်သည်။

Verse 39

इष्टकर्मवधेमूलं च्युतं मिश्रात्कलांतरे । मानघ्नकालश्चातीतकालाघ्नफलसंहृताः ॥ ३९ ॥

လိုချင်သော ကုသိုလ်ကမ္မများ၏ အကျိုးကို ဖျက်ဆီးသော အမြစ်ရင်းသည် ရောနှောသော ရည်ရွယ်ချက်များထဲမှ ကာလကြာလာသဖြင့် လျော့ကျကွာကျသွားသည်။ မာနကို ချိုးဖျက်သော အချိန်ရောက်လာသောအခါ ကာလက ဖြတ်တောက်နေပြီးသား အကျိုးများသည်လည်း အကုန်လုံး စုဆောင်းကုန်ခမ်းသွားသည်။

Verse 40

स्वयोगभक्तानिघ्नाः स्युः संप्रयुक्तदलानि च । बहुराशिपलात्स्वल्पराशिमासफलं बहु ॥ ४० ॥

ပူဇော်ရာတွင် မှန်ကန်စွာ အသုံးချထားသော ရွက်များသည် ကိုယ့်ယောဂနှင့် ဘက္တိ၌ သစ္စာရှိသူတို့အတွက် အတားအဆီးများကို ဖျက်ဆီးပေးသူ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ရွက်များကို အစုကြီးအဖြစ် ပူဇော်လျှင် လစဉ်အနည်းငယ်သော ဝတ်ပြုမှုတောင် အကျိုးကြီးမားစွာ ပေးတတ်သည်။

Verse 41

चेद्राशिविवरं मासफलांतरहृतं च यः । क्षेपा मिश्रहताः क्षेपोयोगभक्ताः फलानि च ॥ ४१ ॥

ရာသီခွင်များအကြား အကွာအဝေးကို လစဉ်ရလဒ်ကွာခြားချက်ဖြင့် ခွဲလျှင်၊ ထည့်ပေါင်းတန်ဖိုး (kṣepa) များကို ရောနှောတန်ဖိုး (miśra) ဖြင့် မြှောက်ရမည်။ ထို့နောက် ထည့်ပေါင်းစုစုပေါင်းဖြင့် ခွဲ၍ ရလာသောတန်ဖိုးများသည် ရရှိသည့် အကျိုးရလဒ်များ ဖြစ်သည်။

Verse 42

भजेच्छिदोंशैस्तैर्मिश्रै रूपं कालश्च पूर्तिकृत् । पूर्णोगच्छेत्समेध्यव्येसमेवर्गोर्द्धितेत्यतः ॥ ४२ ॥

ထိုရောနှောသော အပိုင်းအစ အချိုးအစားများအားဖြင့်—ရုပ်သဏ္ဌာန် (မူရတိ)၊ အချိန်ကာလနှင့် ချို့တဲ့သမျှကို ပြည့်စုံစေသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို အားကိုး၍—သခင်ကို ဘုရားပူဇော်ရမည်။ ထို့ကြောင့် သင့်လျော်စွာ မီးထွန်း၍ သန့်စင်ရမည့် အရာ၌ ပြည့်စုံခြင်းကို ရောက်ရှိပြီး၊ ထိုနည်းတူ ဝိညာဉ်ရေး အဆင့်အတန်းလည်း မြင့်တင်ပြည့်ဝလာသည်။

Verse 43

व्यस्तं गच्छतं फलं यद्गुणवर्गं भचहि तत् । व्येकं व्येकगुणाप्तं च प्राध्नं मानं गुणोत्तरे ॥ ४३ ॥

အကျိုးရလဒ်ကို အဆင့်လိုက် ရယူရမည်ဆိုလျှင်၊ အသုံးချထားသော အချက်အစု (guṇa-varga) ဖြင့် ထိုရလဒ်ကို ခွဲရမည်။ ထို့နောက် အချက်တစ်ခုချင်းစီကို သီးခြားယူလျှင် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းတာချက်ကို ရရှိမည်။ အချက်များပါဝင်သော မြင့်မားသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင်လည်း အဓိက တိုင်းတာချက်ကို ထိုနည်းအတိုင်း သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 44

भुजकोटिकृतियोगमूलं कर्णश्च दोर्भवेत् । श्रुतिकृत्यंतरपद कोटिर्दोः कर्णवर्गयोः ॥ ४४ ॥

လက်မောင်းအဖျား၌ ဆုံရာမှ ဖြစ်သော «ယောဂ» ၏ အမြစ်ကို «နား» ဟု ဆိုကြပြီး၊ လက်မောင်းသည်လည်း ထိုအရာနှင့် ကိုက်ညီသည်။ နားနှင့် လက်မောင်းကြားတွင် အလယ်အဆင့် «ကိုဋိ» ဟူသော အဆစ်/ထောင့် ရှိ၍ နားနှင့် လက်မောင်းအုပ်စုတို့နှင့် ဆက်နွယ်သည်။

Verse 45

विंवरात्तत्कर्णपदं क्षेत्रे त्रिचतुरस्रके । राश्योरंतरवर्गेण द्विघ्ने घाते युते तयोः ॥ ४५ ॥

သုံးထောင့် သို့မဟုတ် လေးထောင့်ကွက်အတွင်း «ကဏ္ဏ» (ထောင့်ဖြတ်) နှင့် ကိုက်ညီသော တန်ဖိုးကို «ဝိံဝရ» နည်းဖြင့် ရယူရမည်။ အစိတ်အပိုင်း တန်ဖိုးနှစ်ခု၏ စတုရန်းကိုယူ၍ ပေါင်းကာ၊ လိုအပ်သလို ၎င်းတို့၏ ကွာခြားချက်စတုရန်းကို နှစ်ဆ ထပ်သုံး၍ ရလဒ်ကို ထုတ်ယူသည်။

Verse 46

वर्गयोगोथ योगांतहंतिर्वर्गांतरं भवेत् । व्यास आकृतिसंक्षण्णोव्यासास्यात्परिधिर्मुने ॥ ४६ ॥

စတုရန်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (ဝဂ္ဂယောဂ) ကို ရယူပြီး၊ ထုတ်ကုန်၏ အဆုံးလျှော့ချမှုကြောင့် စတုရန်းကွာခြားချက် ဖြစ်လာသည်။ အို မုနိ၊ အချင်း (ဗျာသ) သည် စဉ်းစားနေသော ပုံသဏ္ဍာန်အလိုက် သတ်မှတ်ရပြီး၊ အချင်းမှ ပတ်လည်အလျား (ပရိဓိ) ကို ရယူနိုင်သည်။

Verse 47

ज्याव्यासयोगविवराहतमूलोनितोऽर्द्धितः । व्यासः शरः शरोनाञ्च व्यासाच्छरगुणात्पदम् ॥ ४७ ॥

ကြိုးတန်း (ဇျာ) ၏ စတုရန်းမှ အချင်းဝက်၏ စတုရန်းကို နုတ်၍ ဖြစ်လာသော ကွာခြားချက်၏ စတုရန်းမြစ်ကိုယူပြီး ထက်ဝက်ခွဲလျှင်—ထိုသည် «ရှရ» (မြား) ဖြစ်သည်။ «ရှရ» နှင့် အချင်း (ဗျာသ) ကို ပေါင်းစည်းကာ၊ ကြိုးတန်း၏ သဘောတရားအရ လိုအပ်သော တန်ဖိုး (ပဒ) ကို ရယူသည်။

Verse 48

द्विघ्नं जीवाथ जीवार्द्धवर्गे शरहृते युते । व्यासोष्टतेभवेदेवं प्रोक्तं गणितकोविदैः ॥ ४८ ॥

«ပထမ ဂျီဝ (jīva) ဟု ခေါ်သော ပမာဏကို နှစ်ဆလုပ်ပါ။ ထို့နောက် ဂျီဝ၏ ထက်ဝက် စတုရန်းနှင့် ပေါင်းပါ၊ ထို့ပြင် ငါးကို နုတ်ပြီး ရသော ပမာဏကိုလည်း ပေါင်းပါ။ ဤသို့ဖြင့် ရလဒ်သည် “နှစ်ဆယ့်ရှစ်” ဖြစ်လာသည်» ဟု သင်္ချာကျွမ်းကျင်သူတို့က ဆိုထားသည်။

Verse 49

चापोननिघ्नः परिधिः प्रगङ्लः परिधेः कृते । तुर्यांशेन शरध्नेनाघेनिनाधं चतुर्गणम् ॥ ४९ ॥

အဝိုင်း၏ ပတ်လည်အလျား (paridhi) ကို အချင်း (diameter) ကို သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းဂဏန်းနှင့် မြှောက်၍ ရယူရသည်။ ပတ်လည်အလျားကို သတ်မှတ်ရာတွင် ဖော်ပြထားသောတွက်နည်းအတိုင်း လေးပုံတစ်ပုံ ချိန်ညှိချက်ကို ထည့်သွင်းကာ လေးမျိုးဆောင်ရွက်မှု (caturgaṇa) ကို ဖွဲ့စည်းရသည်။

Verse 50

व्यासध्नं प्रभजेद्विप्र ज्या काशं जायते स्फुटा । ज्यांघ्रीषुध्नोवृत्तवर्गोबग्धिघ्नव्यासाढ्यमौर्विहृत् ॥ ५० ॥

အို ဗြာဟ္မဏာ၊ အချင်းကို ခွဲ၍ ထိုမှ ချော်ဒ် (jyā) ကို ထင်ရှားစွာ ရယူနိုင်သည်။ ချော်ဒ်နှင့် ဆက်စပ်သော အတိုင်းအတာများဖြင့်—ဝိုင်းပမာဏ၊ စတုရန်း (အတိုင်းအတာ၏) နှင့် အချင်းကို အသုံးချကာ—ကြိုးတံ (jyā) စည်းမျဉ်းအတိုင်း လိုအပ်သော အဖြေကို သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 51

लब्धोनवृत्तवर्गाद्रिपदेर्धात्पतिते धनुः । स्थूलमध्यापृवन्नवेधो वृत्तांकाशेषभागिकः ॥ ५१ ॥

ဝိုင်း၏ ကျန်တန်ဖိုး စတုရန်းမှ ကုဗမြစ်ကို ထုတ်ယူ၍ လေးတံ (dhanuḥ) ကို ရရှိလျှင် ထိုကို အသုံးချရသည်။ အလယ်ပိုင်းထူသော ဝိုင်းအတွက် ‘အသစ်သော ထိုးဖောက်/တိုင်းတာမှု’ (nava-vedha) ကို ဝိုင်း၏ ကျန်ရှိသော အပိုင်းအလိုက် ခွဲဝေ၍ သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 52

वृत्तांगांशकृतिर्वेधनिप्रीयनकरामितौ । वारिव्यासहतं दैर्ध्यंवेधांगुलहतं पुनः ॥ ५२ ॥

ဝိုင်းပတ်လည်အလျားကို သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုး (ခန့်မှန်းကိန်း) ဖြင့် အချင်းကို မြှောက်၍ ရယူသည်။ အချင်းကို လက်ချောင်းအကျယ် (aṅgula) ဖြင့် လက်သည်းအထိ တိုင်းတာပြီး၊ ထို့နောက် အလျားကိုလည်း aṅgula ယူနစ်များဖြင့် ထပ်မံမြှောက်ကာ တွက်ချက်သည်။

Verse 53

खरवेंदुरामविहतं मानं द्रोणादिवारिणः । विस्तारायामवेधानांमंगुल्योन्यनाडिघ्नाः ॥ ५३ ॥

အရည်အတွက် စံတိုင်းတာမှု—droṇa မှ စ၍—ကို သတ်မှတ်ထားသော ရေတွက်နည်းဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ အကျယ်၊ အလျားနှင့် ထိုးဖောက် (အနက်) တိုင်းတာမှုများအတွက် ယူနစ်များသည် aṅgula (လက်ချောင်းအကျယ်) နှင့် အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားမှုများအပေါ် အခြေခံပြီး၊ အပြန်အလှန် ကွာဟချက်များကို စံညှိပေးသော nāḍī အထိ ဆက်လက်သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 54

रसांकाभ्राब्धिभिर्भक्ता धान्ये द्रोणादिकामितिः । उत्सेधव्यासदैर्ध्याणामंगुल्यान्यस्य नो द्विज ॥ ५४ ॥

အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ စပါးအတိုင်းအတာကို «ရသ», «အင်္က», «အဘ္ရ», «အဗ္ဓိ» ဟူသော စကားလုံးများညွှန်သော ကိန်းဂဏန်းများဖြင့် ခွဲလျှင် «ဒြောဏ» မှစသော လိုအပ်သည့် အတိုင်းအတာများကို ရရှိမည်။ အမြင့်၊ အနံ၊ အလျားတို့၏ အခြေခံယူနစ်မှာ «အင်္ဂုလ» (လက်ချောင်းအနံ) ဖြစ်သည်။

Verse 55

मिथोघ्नाति भजेत्स्वाक्षेशैर्द्रोणादिमितिर्भवेत् । विस्ताराद्यं गुलान्येवं मिथोघ्नान्यपसांभवेत् ॥ ५५ ॥

«မိထိုဃ္နာ» ဟုခေါ်သော အတိုင်းအတာကို မိမိ၏ «အင်္ဂုလ» (လက်ချောင်းအနံ) များဖြင့် ခွဲလျှင် «ဒြောဏ» မှစသော စံအတိုင်းအတာများ ရရှိမည်။ ထို့အတူ အနံနှင့် အခြားသော လိုင်းအတိုင်းအတာများမှ စ၍ «ဂုလာ» နှင့် ဆက်စပ်သော အငယ်အတိုင်းအတာများကို ထိုသို့သော အချိုးကျခွဲခြားမှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 56

वाणेभमार्गणैर्लब्धं द्रोणाद्यं मानमादिशेत् । दीपशंकुतलच्छिद्रघ्नः शंकुर्भैवंभवेन्मुने ॥ ५६ ॥

တိုင်းတာတံနှင့် တိုင်းတာကြိုးတို့ဖြင့် ရရှိသော စံအခြေခံမှ «ဒြောဏ» မှစသော အတိုင်းအတာစုကို သတ်မှတ်ညွှန်ကြားရမည်။ အို မုနိရေ၊ «သင်္ကု» (တိုင်းတာတိုင်/ဂ္နိုမွန်) သည် «ဘိုင်ဝ» အမျိုးအစားဖြစ်ရမည်၊ မီးအလင်း၊ တိုင်၊ မျက်နှာပြင်နှင့် အပေါက်တို့ကြောင့် ဖြစ်သော ချို့ယွင်းချက်များကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်သော အမျိုးဖြစ်သည်။

Verse 57

नरोन दीपकशिखौच्यभक्तो ह्यथ भोद्वने । शंकौनृदीपाधश्छिद्रघ्नैर्दीपौच्च्यं नरान्विते ॥ ५७ ॥

မီးတိုင်၏ မီးလျှံကို မြင့်မား၍ တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းထားရန် သဒ္ဓါရှိသူသည် တောအတွင်း၌ မီးတိုင်အောက်တွင် ကာကွယ်အဖုံးများကို ချထားရမည်။ အပေါက်ကွာဟမှု၊ ယိုစိမ့်မှု စသည့် ချို့ယွင်းချက်များကို ဖယ်ရှားပေးသော တိုင်းတာနည်းများကို သုံးလျှင် မီးတိုင်ကို လူအစုအဝေးအတွင်း၌လည်း သင့်လျော်စွာ မြှောက်တင်၍ လုံခြုံစေသည်။

Verse 58

विंशकुदीपौच्चगुणाच्छाया शंकूद्धृता भवेत् । दीपशंक्वंतरं चाथ च्छायाग्रविवरघ्नभा ॥ ५८ ॥

«သင်္ကု» ဖြင့် တိုင်းသော အရိပ်ကို မီးတိုင်အမြင့်၏ အဆနှစ်ဆယ်ဟု ယူရမည်။ ထို့နောက် မီးတိုင်နှင့် သင်္ကု အကြားအကွာအဝေးကို အရိပ်အဖျားအထိရှိသော ကွာဟမှုကို ဖယ်ရှားပေးသည့် (တွက်ချက်ထားသော) အလင်းအခြေခံအတိုင်း သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 59

मानांतरद्रुद्भूमिः स्यादथोभूनराहतिः । प्रभाप्ता जायते दीपशिखौच्च्यं स्यात्त्रिराशिकात् ॥ ५९ ॥

တိုင်းတာယူနစ်တစ်ခုကို အခြားယူနစ်သို့ ပြောင်းလဲလျှင် သက်ဆိုင်ရာ ဧရိယာကို သတ်မှတ်နိုင်သကဲ့သို့ ထွက်ပေါ်လာသော ပမာဏကိုလည်း ရယူနိုင်သည်။ ရရှိသော အလင်းရောင်မှ တြိရာသီ (အချိုးအစား သုံးချက်) စည်းမျဉ်းဖြင့် မီးခွက်မီးလျှံ၏ အမြင့်ကို တွက်နိုင်သည်။

Verse 60

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं गणिते परिकर्मकम् । ग्रहमध्यादिकं वक्ष्ये गणिते नातिविस्तरान् ॥ ६० ॥

ဤသို့ဖြင့် သင်္ချာတွက်ချက်မှု၏ အခြေခံလုပ်ငန်းစဉ်များကို အကျဉ်းချုပ်၍ ဆိုပြီးပြီ။ ယခုမှစ၍ အလွန်မရှည်လျားစေဘဲ သင်္ချာနည်းဖြင့် ဂြိုဟ်တို့၏ အလယ်တန်းတည်နေရာနှင့် ဆက်စပ်တွက်ချက်မှုများကို ရှင်းလင်းမည်။

Verse 61

युगमानं स्मृतं विप्र खचतुष्करदार्णवाः । तद्दशांशास्तु चत्वारः कृताख्यं पादमुच्यते ॥ ६१ ॥

အို ဗြာဟ္မဏာ၊ ယုဂ၏ အတိုင်းအတာကို ‘ခ–စတုဿ္ကရ–ဒါရ္ဏဝ’ ဟု မှတ်သားထားကြသည်။ ထို၏ ဆယ်ပိုင်းအနက် လေးပိုင်းကို ကృత (သတ္တယ) ယုဂ၏ အစိတ်အပိုင်းဟု ကြေညာသည်။

Verse 62

त्रयस्रेता द्वापरः द्वौ कलिरेकः प्रकीर्तितः । मनुकृताब्दसहिता युगानामेकसप्ततिः ॥ ६२ ॥

တရေတားယုဂ သုံးခု၊ ဒွာပရယုဂ နှစ်ခု၊ ကလိယုဂ တစ်ခုဟု ဆိုကြသည်။ မနု (Manu) အတွက် သတ်မှတ်ထားသော နှစ်များနှင့် ပေါင်းလျှင် ယုဂတို့၏ စုစုပေါင်းသည် မနွန္တရတစ်ခုအတွင်း ၇၁ ဟု ဆိုသည်။

Verse 63

विधेर्द्दिने स्युर्विप्रेंद्र मनवस्तु चतुर्दश । तावत्येव निशा तस्य विप्रेंद्र परिकीर्तिता ॥ ६३ ॥

အို ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဖန်ဆင်းရှင် ဗြဟ္မာ၏ တစ်နေ့အတွင်း မနု ၁၄ ပါး ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုဗြဟ္မာ၏ ညလည်း ထိုကာလနှင့် တူညီသည့် အရှည်ရှိသည်ဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 64

स्वयंभुवा शरगतानब्दान्संपिंड्य नारद । खचरानयनं कार्यमथवेष्टयुगादितः ॥ ६४ ॥

အို နာရဒ၊ ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသော ဘြဟ္မာ၏ သင်ကြားချက်အတိုင်း မြားထဲသို့ ဝင်သွားသော အသံများကို စုပေါင်းချုံ့ကပ်ပြီးနောက်၊ အဖုံးနှစ်ထပ်ဖြင့် စတင်ကာ «ကောင်းကင်သွား အင်အားများကို ပြန်ခေါ်ခြင်း» ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 65

युगे सूर्यज्ञशुक्राणां खचतुष्करदार्णवाः । पूजार्किगुरुशुक्राणां भगणापूर्वपापिनाम् ॥ ६५ ॥

ယုဂတိုင်းတွင် နေမင်း၊ ယဇ္ဉပူဇာနှင့် သုကြ (ဗီးနပ်စ်) ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများ၊ ကောင်းကင်လှုပ်ရှားမှု လေးမျိုးနှင့် သမုဒ္ဒရာဝန်းကျင် စက်ဝိုင်းများကို ရေတွက်ခြင်း၊ ထို့ပြင် သနိ (စနေ)၊ ဂုရု (ဗြဟஸပတိ) နှင့် သုကြတို့ကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်အုပ်စုများကို ရေတွက်ခြင်းတို့သည် အတိတ်ဘဝအပြစ်များကြောင့် လေးလံသူတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 66

इंदोरसाग्नित्रिषु सप्त भूधरमार्गणाः । दस्रत्र्याष्टरसांकाश्विलोचनानि कुजस्य तु ॥ ६६ ॥

လမင်းအတွက် အရေအတွက်မှာ ခုနစ်ဖြစ်ပြီး “အဆ–အဂ္နိ–တြိ” ဟူသော စကားစုဖြင့် ညွှန်ပြထားသည်။ ကုဇ (မားစ်) အတွက်မူ “ဒသ္ရ–တြိ–အဋ္ဌ–ရသ” ဟူသော စကားစုက ၎င်း၏ “မျက်စိ” ဟုခေါ်သော တွေ့မြင်ရသည့် အမှတ်အသားအရေအတွက်ကို ဖော်ပြသည်။

Verse 67

बुधशीघ्रस्य शून्यर्तुखाद्रित्र्यंकनगेंदवः । बृहस्पतेः खदस्राक्षिवेदस्रङ्हूयस्तथा ॥ ६७ ॥

ဗုဓ (မက်ကူရီ) ၏ “မြန်ဆန်သော” (śīghra) တိုင်းတာချက်အတွက် ကိန်းဂဏန်းများကို “śūnya–ṛtu–kha–adri–tri–aṅka–naga–indu” ဟူသော စကားစုဖြင့် လျှို့ဝှက်ရေးထားသည်။ ထိုနည်းတူ ဗြဟஸပတိ (ဂုရု/ဂျူပီတာ) အတွက်လည်း “kha–daśra–akṣi–veda–sraṅ–hūya” ဟူသော စကားစုက ကိန်းဂဏန်းများကို ကုဒ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

Verse 68

शितशीघ्रस्य यष्णसत्रियमाश्विस्वभूधराः । शनेर्भुजगषट्पचरसवेदनिशाकराः ॥ ६८ ॥

သိတ (သုကြ/ဗီးနပ်စ်) နှင့် ရှီဃြ (ဗုဓ/မက်ကူရီ) အတွက် ဆက်စပ်သော အုပ်စုများကို Yaṣṇa, Satriya, Āśvi, Sva, Bhūdhara ဟု ခေါ်ကြသည်။ သနိ (စနေ/ဆက်တန်) အတွက်မူ Bhujaga, Ṣaṭpacara, Saveda, Niśākara ဟူသော အုပ်စုများဖြစ်သည်။

Verse 69

चंद्रोञ्चस्याग्निशून्याक्षिवसुसर्पार्णवा युगे । वामं पातस्य च स्वग्नियमाश्विशिखिदस्रकाः ॥ ६९ ॥

ယုဂရေတွက်မှုတွင် «လ၊ မြင့်တက်ခြင်း၊ မီး၊ သုည၊ မျက်စိ၊ ဝါစုများ၊ မြွေများ၊ သမုဒ္ဒရာများ» ဟု အစဉ်ကို ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် «ကျဆင်းခြင်း» အစဉ်၏ ဘယ်ဘက်တွင် «ကိုယ်ပိုင်၊ မီး၊ ယမ၊ အရှွင်များ၊ ရှိခီ (အဂ္နိ)၊ ဒသ္ရများ» ဟု ဆိုထားသည်။

Verse 70

उदयादुदयं भानोर्भूमैः साचेन वासराः । वसुव्द्यष्टाद्रिरूपांकसप्ताद्रितिथयो युगे ॥ ७० ॥

နေ၏ နေထွက်တစ်ကြိမ်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်အထိ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာကို «ဝါဆရ» (နေ့) ဟု ခေါ်သည်။ ယုဂတစ်ခုတွင် တိထိ (လပြည့်လကွယ်နေ့ရေတွက်) များကို «ဝါစု၊ ဒွိ၊ အဋ္ဌ၊ အဒြိ၊ ရူပါင်္က၊ သပ္တ၊ အဒြိ» ဟူသော စကား-ကိန်းများအတိုင်း ရေတွက်သည်။

Verse 71

षड् वहित्रिहुताशांकतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः ॥ ७१ ॥

အဓိမాస (ထပ်တိုးလ) ကို «ခြောက်» စသည့် ရေတွက်ချက်များနှင့် «ဝဟိတြီ၊ ဟုတာရှ၊ အင်္က၊ တိထိ» ဟူသော စကားလုံး-အမှတ်အသားများဖြင့် နားလည်ရသည်။ ထို့အတူ တိထိပျောက်ခြင်း (tithi-kṣaya) နှင့် တိထိရှည်လျားခြင်း (tithi-āyāma) ကိုလည်း ဖော်ပြထားသော ကိန်းညွှန်းများအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။

Verse 72

रवचतुष्का समुद्राष्टकुर्पचरविमासकाः । षट्त्र्यग्निवेदग्निपंचशुभ्रांशुमासकाः ॥ ७२ ॥

«ရဝ-စတုဿကာ», «သမုဒ္ဒရ-အဋ္ဌ», «ကူရပ-စရ», «ရဝိ-မာသက» ဟူသည့်အမျိုးအစားများရှိသည်။ ထို့အတူ «ဋတ်-တြိ-အဂ္နိ», «ဝေဒ-အဂ္နိ», «ပဉ္စ-သုဘ္ရాంశု-မာသက» တို့လည်း ရှိပြီး၊ ဤတို့သည် ပူဇော်ပွဲတွက်ချက်မှုနှင့် ဒါနအတိုင်းအတာတွင် သုံးသော «မာသက» အမျိုးအစားအမည်များ ဖြစ်သည်။

Verse 73

प्रागातेः सूर्यमंदस्य कल्पेसप्ताष्टवह्नयः । कौजस्य वेदस्वयमा बौधस्याष्टर्तुवह्नयः ॥ ७३ ॥

«စူရျမန်ဒ» ကလ္ပတွင် အစီအစဉ်အလိုက် သန့်ရှင်းသော မီးခုနစ်နှင့် မီးရှစ် ရှိသည်။ «ကောဇ» ကလ္ပတွင် ဝေဒများသည် ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းကြသည်။ «ဘောဓ» ကလ္ပတွင် ရတုများနှင့် ကိုက်ညီသော ရာသီမီး ရှစ်ခု ရှိသည်။

Verse 74

रवरवरंध्राणि जैवस्य शौक्रस्यार्धगुणेषवः । गोग्नयः शनिमंदस्य पातानामथवा मतः ॥ ७४ ॥

အစဉ်အလာအရ «ရဝ၊ ရဝရ၊ ရန္ဓရ» ဟူသည် ဂုရု (ဗြဟ္စပတိ) ၏ ခွဲခြားသင်္ကေတများ ဖြစ်၏။ သုက္က (ဗီနပ်စ်) အတွက် «တစ်ဝက်အတိုင်းအတာ» နှင့် «မြား» ဟူ၍ ဆိုကြ၏။ ရွေ့နှေးသော စနိ (စက်တန်) အတွက် «နွား» နှင့် «မီး» ဟူသည်—ဤသည်ပင် «ပာတ» (ကျဆင်းမှု) များ၏ ခွဲခြားချက် ဖြစ်သည်။

Verse 75

मनुदस्रास्तु कौजस्य बौधस्याष्टाष्टसागराः । कृताद्रिचंद्राजैवस्य रवैकस्याग्निरवनंदकाः ॥ ७५ ॥

ကൗဇ (Kauja) အတွက် «မနုဒသြရ» များရှိ၏။ ဘောဓ (Baudha) အတွက် «ရှစ်-သမုဒ္ဒရာ» ဟူသော ရှစ်မျိုးရှိ၏။ ထို့ပြင် «ကృతာဒြိ၊ စန္ဒြာဇ၊ အိုင်ဝသျ» အတွက်လည်းကောင်း၊ «ရဝိုင်က» အတွက် «အဂ္နိ၊ ရဝ၊ နန္ဒက» ဟူသော အမည်များရှိ၏။

Verse 76

शनिपातस्य भगणाः कल्पे यमरसर्तवः । वर्तमानयुगे पानावत्सराभगणाभिधाः ॥ ७६ ॥

ကလ္ပတစ်ခုအတွင်း စနိ၏ ဆုံဆည်းမှုများနှင့် ဆက်နွယ်သော စက်ဝန်းများ (ဘဂဏ) ကို «ယမ–ရသ–ဣတဝဟ» ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ကြ၏။ လက်ရှိ ယုဂတွင်တော့ «ပာနာဝတ်-ဆရာ-ဘဂဏ» ဟူသော အမည်ဖြင့် သိကြသည်။

Verse 77

मासीकृतायुता मासैर्मधुशुक्लादिभिर्गतैः । पृथक्त्थासिधिमासग्रासूर्यमासविभाजिताः ॥ ७७ ॥

တွက်ချက်မှုကို လအဖြစ် ပြောင်းလဲရာတွင်—မဓု၊ သုက္လ စသည့် လအမည်များဖြင့် ရေတွက်သွားလျှင်—ထို့နောက် သီးခြားအမျိုးအစားများအဖြစ် ခွဲခြားသည်။ အဆိုပါသည် စ္ထာသိ (အရပ်ဘက်) လ၊ ဓိ (လဆိုင်ရာ) လ၊ ဂြာသ (စင်နိုဒစ်) လ၊ နှင့် စူရျ (နေ) လ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 78

अथाधिमासकैर्युक्ता दिनीकृत्य दिनान्विताः । द्विस्थास्तितिक्षयाभ्यस्ताश्चांद्रवासरभाजिताः ॥ ७८ ॥

ထို့နောက် အဓိမాస (ထပ်လ) များဖြင့် ချိန်ညှိပြီးလျှင် (လဆိုင်ရာတွက်ချက်မှု) ကို နေ့ရေတွက်အဖြစ် ပြောင်းကာ နေ့အရေအတွက်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ၎င်းကို အနေအထား နှစ်မျိုးဖြင့် စီစဉ်၍ တိထိတိုးခြင်းနှင့် တိထိလျော့ခြင်း (တိုးချဲ့/လျှော့ချ) သဘောတရားများဖြင့် လေ့ကျင့်ထားကာ လဆိုင်ရာ ဝါသရ (လူနာနေ့စနစ်) အလိုက် ခွဲဝေထားသည်။

Verse 79

लथोनरात्रिरहितालंकार्यामर्द्धरात्रिकाः । सावनोद्यूगसारर्कादिर्दिनमासाब्दयास्ततः ॥ ७९ ॥

အချိန်ခွဲခြားမှုများမှ «ည», «ညမရှိသောအခြေအနေ», «အလှဆင်ထားသော (ထူးခြား) ည», «ညအလယ်», «ညတစ်ဝက်» ဟူသော အမည်ခေါ်များ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် စာဝန (လူသုံး) နေ့၊ ယုဂ၊ နှစ်၏ အနှစ်သာရ၊ နေရောင်လမ်းကြောင်းတို့ကို ရေတွက်ကာ နောက်ဆုံးတွင် နေ့၊ လ၊ နှစ်၏ အတိုင်းအတာများကို သတ်မှတ်သည်။

Verse 80

सप्तिभिः क्षपितः शेषः मूर्याद्योवासरेश्वरः । मासाब्ददिनसंख्यासंद्वित्रिघ्नं रूपसंयुतम् ॥ ८० ॥

ကျန်ရှိသည့်တန်ဖိုးကို ခုနစ်ဖြင့် ခွဲလျှင် စူရျ (တနင်္ဂနွေ) မှ စတင်သော အပတ်နေ့၏ အရှင် (weekday-lord) ကို ရရှိသည်။ ထို့နောက် လ၊ နှစ်၊ နေ့ အရေအတွက်များကို ယူ၍ သင့်လျော်သလို နှစ်ဆ သို့မဟုတ် သုံးဆ မြှောက်ကာ လိုအပ်သော တွက်ချက်တန်ဖိုးသို့ ရောက်စေသည်။

Verse 81

सप्तोर्द्धनावशेषौ तौ विज्ञेयौ मासवर्षपौ । स्नेहस्य भगणाभ्यस्तो दिनराशिः कुवासरैः ॥ ८१ ॥

ခုနစ်နှင့် တစ်ဝက်ကျော်လွန်၍ ကျန်သော အကြွင်းနှစ်ခုကို လနှင့် နှစ်ဟု သိမှတ်ရမည်။ ထို့ပြင် ပေးထားသောပမာဏပေါ်၌ ဘဂဏ (စက်ဝိုင်းကာလ) များကို အသုံးချ၍ ရသော နေ့စုစုပေါင်းကို ထွက်ပေါ်လာသော အပတ်နေ့များ (vāra) အဖြစ် ဖော်ပြရမည်။

Verse 82

विभाजितो मध्यगत्या भगणादिर्ग्रहो भवेत् । एवं ह्यशीघ्रमंदाञ्चये प्रोक्ताः पूर्वपापिनः ॥ ८२ ॥

တွက်ချက်ထားသောတန်ဖိုးကို အလယ်အလတ်လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ခွဲလျှင် ဘဂဏ စက်ဝိုင်း၏ (နေ) မှ စတင်သော ဂြိုဟ်အဖြစ် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် မလျင်မြန်သောနှင့် နှေးကွေးသော လှုပ်ရှားမှုများအတွက် ပြင်ဆင်ချက်များကို စုပေါင်းရန် ရှေ့က အဆင့်များကို ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။

Verse 83

विलोमगतयः पातास्तद्वञ्चक्राष्विशोधिताः । योजनानि शतान्यष्टौ भूकर्णौ द्विगुणाः स्मृतः ॥ ८३ ॥

ပာတားလ (Pātāla) ဒေသများသည် ပြန်လှန်သွားလာသော လမ်းကြောင်းများရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုနေရာ၌ လှည့်ကွက်ဆန်သော စက်ဝိုင်းများ (cycle) သည် မသန့်စင်ဘဲ ရှုပ်ထွေးစေတတ်သည်။ «မြေ၏နားရွက်» ဟု မှတ်သားထားသည့် အတိုင်းအတာမှာ ယောဇန ၈၀၀ ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ခုကို ထို၏ နှစ်ဆဟု ဆိုထားသည်။

Verse 84

तद्वर्गतो दशगुणात्पद भूपरिधिर्भवेत् । लंबज्याघ्नस्वजीवाप्तः स्फुटो भूपरिधिः स्वकः ॥ ८४ ॥

ထိုတန်ဖိုး၏ စတုရန်းကို ဆယ်ဆ တိုးလျှင် မြေကြီး၏ ပတ်လည်အလျားကို အဆင့်လိုက် (ခန့်မှန်း) ရနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် တိကျသော ပတ်လည်အလျားကို ဇီနစ်အကွာအဝေး၏ စိုင်န် (လမ္ဗ-ဇျာ) ဖြင့်မြှောက်ပြီး မိမိ၏ «ဇီဝ» စိုင်န်တန်ဖိုးဖြင့် ခွဲ၍ ရယူရသည်။

Verse 85

तेन देशांतराभ्यस्ता ग्रहभुक्तिर्विभाजिता । कलादितत्फलं प्रार्च्याः ग्रहेभ्यः परिशोधयेत् ॥ ८५ ॥

ထိုနည်းဖြင့် ဒေသအခြားသို့ သွားလာခြင်းကြောင့် ခံစားရသော ဂြိုဟ်ကာလ (bhukti) ကို အပိုင်းခွဲသတ်မှတ်ရမည်။ ထို့နောက် ကလာ (အချိန်အပိုင်းငယ်) မှစ၍ ထွက်ပေါ်လာသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဂြိုဟ်တို့အား သင့်တော်စွာ ပူဇော်ကန်တော့၍ သန့်စင်ပြုပြင်ရမည်။

Verse 86

रेखाप्रतीचिसंस्थाने प्रक्षिपेत्स्युः स्वदेशतः । राक्षसातपदेवौकः शैलयोर्मध्यसूत्रगाः ॥ ८६ ॥

မိမိဒေသမှ စ၍ အနောက်ဘက်လိုင်း၏ အစီအစဉ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းတင်ပြရမည်။ ရာක්ෂသများ၊ အာတပများနှင့် ဒေဝများ၏ နေရာတည်ရာတို့ကို တောင်နှစ်လုံးကြားရှိ အလယ်ကြိုး (middle cord) ပေါ်တွင် တန်းစီထားရမည်။

Verse 87

अवंतिकारोहतिकं तथा सन्निहितं सरः । वारप्रवृत्तिवाग्देशे क्षयार्द्धेभ्यधिको भवेत् ॥ ८७ ॥

ထို့အတူ အဝန္တိကာ-ရောဟတိက တီရ္ထနှင့် အနီးရှိ သန့်ရှင်းသော ရေကန်ကို «ဝါရ-ပရဝృတ္တိ-ဝါက္ဒေသ» ဟုခေါ်သော နေရာ၌ သွားရောက်ဖူးမြော်လျှင် လဆုတ်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်သော သာမန်ပရాయశ္စိတ္တများထက် ပိုမိုကြီးမားသော ကုသိုလ်ကို ပေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 88

तद्देशांतरनाडीभिः पश्चादूने विनिर्दिशेत् । इष्टनाडीगुणा भुक्तिः षष्ट्या भक्ता कलादिकम् ॥ ८८ ॥

ဒေသကွာခြားမှုနှင့် ကိုက်ညီသော နာဍီများကို အသုံးပြု၍ နောက်ပိုင်းအချိန်ကို ထိုအတိုင်း လျော့နည်းကြောင်း ဖော်ပြရမည်။ «ဘုက္တိ» ကို လိုအပ်သော နာဍီ-အချက်ဖြင့် မြှောက်၍ ရပြီး၊ ထိုကို ၆၀ ဖြင့် ခွဲလျှင် ကလာနှင့် အခြားသေးငယ်သော အချိန်ယူနစ်များကို ရရှိသည်။

Verse 89

गते शोद्ध्यं तथा योज्यं गम्ये तात्कालिको ग्रहः । भचक्रलिप्ताशीत्यंशः परमं दक्षिणोत्तरम् ॥ ८९ ॥

ပြီးသွားသောအရာတွင် နုတ်ယူရမည်၊ ရောက်မည့်အရာတွင် ပေါင်းထည့်ရမည်။ သတ်မှတ်ရမည့်အရာအတွက် ထိုအချိန်တိတိရှိ ဂြိုဟ်၏တည်နေရာကို ယူရမည်။ ရာသီစက်ဝိုင်းကို ဒီဂရီနှင့် မိနစ်ဖြင့်တွက်ကာ အဆုံးစွန်းမှာ ၈၀ ဒီဂရီဖြစ်၍ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်၏ အမြင့်ဆုံးကန့်သတ်ကို ပြသည်။

Verse 90

विक्षिप्यते स्वपातेन स्वक्रांत्यंतादनुष्णगुः । तत्र वासं द्विगुणितजीवस्रिगुणितं कुजः ॥ ९० ॥

မိမိ၏လှည့်ပတ်မှုအဆုံးမှစ၍ အနုရှ္ဏဂု သည် မိမိ၏ “ကျဆင်းမှု”(pāta) ကြောင့် တည်နေရာရွှေ့လျားသည်။ ထိုရလာသောနေရာ၌ ကုဇ (အင်္ဂါ/Mars) ကို ဂျီဝ (ဂျူပီတာ/Jupiter) ၏အကွာအဝေးကို အရင်နှစ်ဆယူပြီးနောက် သုံးဆဖြစ်အောင်ထား၍ တည်စေဟု ဆိုသည်။

Verse 91

बुधशुक्रार्कजाः पातैर्विक्षिप्यंते चतुर्गुणम् । राशिलिप्ताष्टमो भागः प्रथमं ज्यार्द्धमुच्यते ॥ ९१ ॥

ဗုဓ၊ သုကြ၊ နှင့် အာရ္ကဇ (စနေ) တို့ကို ၎င်းတို့၏ pāta (နုတ်/နိုဒ်) များဖြင့် ချိန်ညှိပြီး လေးဆမြှောက်ရမည်။ ဒီဂရီနှင့် မိနစ်ဖြင့်ဖော်ပြသော ရာသီ၏ တစ်ရှစ်ပိုင်းကို ပထမ “ဂျျာ-အာဒ္ဓ” (half-chord) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 92

ततो द्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम् । आद्येनैव क्रमात्पिंडान्भक्ताल्लब्धोनितैर्युतान् ॥ ९२ ॥

ထို့နောက် ဒုတိယပိုင်းကို နှစ်ပိုင်းခွဲပြီးနောက် ကျန်ရှိသည့်အရာကို ရောနှောပေါင်းစပ်၍ ပြုလုပ်ရမည်။ ထိုနည်းတူ ပထမစံနှုန်းကို အဆင့်ဆင့်အသုံးပြုကာ piṇḍa (လုံးတုံး) များကို စီစဉ်ရမည်—ပေးထားသောပိုင်းကို ခွဲရာမှရသော ကျန်တန်ဖိုးနှင့် တစ်လုံးချင်း ပေါင်းစည်းထားရမည်။

Verse 93

खंडकाः स्युश्चतुर्विशा ज्यार्द्धपिंडाः क्रमादमी । परमा पक्रमज्या तु सप्तरंध्रगुणेंदवः ॥ ९३ ॥

ဤတို့ကို “ခဏ္ဍက” ဟု ခေါ်ကြပြီး အရေအတွက် ၂၄ ခုရှိကာ အစဉ်လိုက်အားဖြင့် ဂျျာ၏ “ဂျျာ-အာဒ္ဓ-ပိဏ္ဍ” (half-lumps) များဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံး “ပက్రమ-ဂျျာ” သည် “လ” (အင်္ဒု) ကို “ရန္ဓ ၇” ဖြင့်မြှောက်သကဲ့သို့သော ခုနစ်ဆစံနှုန်းဖြင့် တိုင်းတာထားသည်။

Verse 94

तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रांतिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मंदोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च ॥ ९४ ॥

တွက်ချက်ထားသော «ဂုမဇျာ» ကို «တရီဇီဝါ» (အချင်းဝက်) နှင့် တွဲယူလျှင် အကွေးအလျားကို ရသည်။ ထိုအကွေးကို ဂြိုဟ်၏ «ကရန္တိ» (လျောစောင်းမှု) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့နောက် ဂြိုဟ်တည်နေရာကို ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် «မန်ဒေါစ္စ» (နှေးသော အပေါဂျီ) ကြောင့်ဖြစ်သော ပြင်ဆင်ချက်နှင့် «ရှိဃရ» (မြန်သော အနိုမလီ) ကြောင့်ဖြစ်သော ပြင်ဆင်ချက်ကိုလည်း ထပ်မံထည့်ရမည်။

Verse 95

शेषं कंदपदंतस्माद्भुजज्या कोटिरेव च । गताद्भुजज्याविषमे गम्यात्कोटिः पदे भवेत् ॥ ९५ ॥

ထိုကျန်ရှိမှုမှ «ကန္ဒပဒ» (အမြစ်သတ်မှတ်ချက်) ကို နုတ်လျှင် «ဘုဇဇျာ» (sine) နှင့် «ကိုဋိ» (cosine) ကို ရရှိသည်။ သွားပြီးသော sine သည် မညီမညာ ဖြစ်သောအခါ သက်ဆိုင်ရာ အဆင့် (pada) တွင် cosine ကို သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 96

समेति गम्याद्वाहुदज्या कोटिज्यानुगता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्यापिंडकं गतम् ॥ ९६ ॥

«ဂမ్యာ» (တွက်ချက်တန်ဖိုး) ကို ရရှိသောအခါ လက်တံကဲ့သို့သော «ဘုဇဇျာ» သည် «ကိုဋိဇျာ» (cosine) နှင့် ကိုက်ညီလာသည်။ သတ်မှတ်ထားသော မှန်ကန်သည့် အတိုင်းအတာများဖြင့် ခွဲ၍ မိနစ် (liptāḥ) အဖြစ် ဖော်ပြလျှင် ရရှိလာသော «ဇျာပိဏ္ဍက» (jyā စုစည်းတန်ဖိုး) ကို ရသည်။

Verse 97

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९७ ॥

«ဂတ» (သွားပြီး) နှင့် «ဂမ்ய» (သွားမည့်) အကြားက အကွာအဝေးကို ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်ထားသည့်အတိုင်း၊ သဘောတရားကို ရှင်းလင်းမြင်သူတို့သည် ထိုတန်ဖိုးကို ခွဲခြမ်းတွက်ချက်၍ ရလာသော အကျိုးကို «ဂတ» ဟု ခေါ်သော «ဇျာပိဏ္ဍ» (jyā စုတန်ဖိုး) ထဲသို့ ပေါင်းထည့်ရမည်။

Verse 98

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुत्क्रमज्यागता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्या पिंडकं गतम् ॥ ९८ ॥

ဤသို့ဖြင့် «က్రమဇျာ» (အဆင့်လိုက် sine) ကို ရယူသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူပင် «ဥတ္က్రమဇျာ» (ပြန်လှန် sine) ကိုလည်း ရယူနိုင်သည်။ မိနစ် (liptāḥ) ကို «တတ္တဝယမ» (မှန်ကန်သော ခွဲကိန်းများ) ဖြင့် ခွဲလျှင် တွက်ချက်ထားသော jyā ကို ရပြီး၊ ထိုတန်ဖိုးကို «ပိဏ္ဍက» ထဲသို့ သယ်ဆောင်ကာ စုစည်းပေါင်းထည့်ရမည်။

Verse 99

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९९ ॥

တတ္တဝါကိုမြင်သော ဉာဏ်မျက်စိဖြင့်၊ ကုန်လွန်သွားသောအရာ၊ မရောက်သေးသောအရာ၊ အလယ်၌ လေ့ကျင့်ထားသောအရာတို့ကို ခွဲခြားရမည်။ ထို့နောက် ရရှိလာသော အကျိုးကို «ဂတ» ဟုခေါ်သော «ဂျျာပိဏ္ဍ» (ကြိုးတုံး) ပေါ်သို့ ချိတ်ဆက်အသုံးချရမည်။

Verse 100

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुक्रमज्यास्वपिस्मृतः । ज्यां प्रोह्य शेषं तत्त्वताश्वि हंतं तद्विवरोद्धृम् ॥ १०० ॥

ဤသို့ပင် အစဉ်လိုက် ဂျျာ (krama-jyā) ၏ နည်းလမ်းကို ဆိုထားပြီး၊ ပြန်လှန်အစဉ်လိုက် ဂျျာ (u-krama-jyā) ၏ နည်းလမ်းလည်း မှတ်သားထားသည်။ ဂျျာကို နုတ်ပြီးနောက် ကျန်ရစ်သမျှကို တိတိကျကျ ယူကာ လျင်မြန်စွာ ထိုးနှက်၍ သက်ဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်ကို ထုတ်ယူ (တွက်ချက်) ရမည်။

Verse 101

संख्यातत्त्वाश्विसंवर्ग्यसंयोज्यं धनुरुच्यते । रवेर्मंदपरिध्यंशा मनवः शीतगोरदाः ॥ १०१ ॥

ရေတွက်ထားသော တတ္တဝါတို့ကို စုစည်း၍ ပေါင်းစည်းသော် ထိုစုစည်းမှုကို ကမ္ဘာလောက အချိန်အကဲအတွက် «ဓနုသ်» (Dhanus) ဟု ခေါ်သည်။ «မနု» တို့သည် နေရောင်၏ နှေးကွေးသော လှည့်ပတ်လမ်းကြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများဟု ဆိုကြပြီး၊ အေးမြမှုနှင့် နွား (အာဟာရနှင့် စည်းကမ်းတည်တံ့မှု) ကို ပေးသနားသူများ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 102

युग्मांते विषमांते तुनखलिप्तोनितास्तयोः । युग्मांतेर्थाद्रयः खाग्निसुराः सूर्यानवार्णवाः ॥ १०२ ॥

ကိန်းဂဏန်း အစုံ၏ အဆုံး၌လည်းကောင်း၊ မစုံ၏ အဆုံး၌လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ အညွှန်းများမှာ—လက်သည်းခြစ်ရာ၊ လိမ်းပွတ်ခြင်း (အဆီအနှစ်) နှင့် သွေး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အစုံ၏ အဆုံး၌ ထပ်မံဆိုသော်—ဥစ္စာ၊ တောင်တန်း၊ အာကာသ၊ မီး၊ ဒေဝတားတို့၊ နေ၊ နှင့် သမုဒ္ဒရာ ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 103

ओजेद्व्यगा च सुयमारदारुद्रागजाब्धयः । कुजादीनामतः शौघ्न्यायुग्मांतेर्थाग्निदस्रकाः ॥ १०३ ॥

ထို့ပြင် နည်းပညာဆိုင်ရာ အမည်များမှာ—Ojedvyagā, Suyamā, Ardā, Rudrā, Gajā နှင့် Abdhayaḥ ဟူ၍ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မင်္ဂလာဂြိုဟ် (Mars) နှင့် အခြားဂြိုဟ်များအတွက်လည်း—Śaughnyā, Ayugmā ဟူ၍ ဆိုထားပြီး၊ အဆုံး၌ Rthā, Agni နှင့် Dasraka ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။

Verse 104

गुणाग्निचंद्राः खनगाद्विरसाक्षीणि गोऽग्रयः । ओजांते द्वित्रियमताद्विविश्वेयमपर्वताः ॥ १०४ ॥

ဤတို့သည် ဂုဏာ (Guṇa)၊ အဂ္နိ (Agni)၊ စန္ဒြ (Candra) ဟူသော အုပ်စုများဖြစ်ပြီး၊ ထို့ပြင် ခန (Khana) နှင့် ဂါဒ (Gāda) အုပ်စုများလည်းရှိသည်။ «ဝီရာသာက္စီဏ» (Virasākṣīṇa) နှင့် အထွတ်အမြတ် «ဂို» (Go) အုပ်စုတို့လည်းပါဝင်သည်။ အဆုံးတွင် «နှစ်» နှင့် «သုံး» ဟုရေတွက်သောအုပ်စုများ၊ ထို့အတူ «ဝိශ්ဝ» (Viśva) အုပ်စုတို့ကို «အပရဝတ» (aparvata) — တောင်မရှိသောအုပ်စုဟု ဆိုကြသည်။

Verse 105

खर्तुदस्नाविपद्वेदाः शीघ्नकर्मणि कीर्तिताः । ओजयुग्मांतरगुणाभुजज्यात्रिज्ययोद्धृताः ॥ १०५ ॥

ခရ্তু (khartu)၊ ဒသ္နာ (dasnā)၊ ဝိပဒ် (vipad) စသည့် ဝေဒိက နည်းပညာဆိုင်ရာ စကားလုံးများကို လျင်မြန်သောတွက်ချက်မှု၏ စည်းကမ်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့သည် «အိုဇတ်» (ojas) ဟူသော မကိန်းအတွဲ၏ အလယ်အလတ်ကိန်းဂဏန်းများကို ယူကာ၊ ဘုဇ-ဇျာ (bhujajyā) နှင့် တြိ-ဇျာ (trijyā) — စိုင်းနှင့် တြိ-စိုင်း တိုင်းတာချက်များကို အသုံးပြု၍ ဆင်းသက်လာသည်။

Verse 106

युग्मवृत्तेधनर्णश्यादोजादूनेऽधिके स्फुटम् । तद्गुणे भुजकोटिज्येभगणांशविभाजिते ॥ १०६ ॥

ယုဂ္မ (yugma) စက်ဝိုင်း၌ ရလဒ်ကို အပေါင်း/အနုတ် ဟူ၍ သဘောထားရသည်။ မကိန်းပိုင်းက လျော့နည်းလျှင် တိုးပေး၍၊ များလွန်းလျှင် လျှော့ချကာ သန့်ရှင်းတိကျသော တန်ဖိုးကို ရယူရသည်။ ထိုတန်ဖိုးဖြင့် မြှောက်ပြီး၊ ရာသီလည်ပတ်မှု၏ သင့်လျော်သော အစိတ်အပိုင်း (bhagaṇa-aṃśa) ဖြင့် ခွဲလျှင် bhujajyā (အခြေစိုင်း) နှင့် koṭijyā (ထောင့်မှန်စိုင်း) ကို ရရှိသည်။

Verse 107

तद्भुजज्याफलधनुर्मांदं लिप्तादिकं फलम् । शैऽयकोटिफलं केंद्रे मकरादौ धनं स्मृतम् ॥ १०७ ॥

တွက်ချက်ထားသော လက်တံမှ jyā-ရလဒ်နှင့် ဓနု-အတိုင်းအတာ (bow-measure) ကို ရယူရပြီး၊ ရလဒ်ကို လိပ္တာ (lipta—မိနစ်) စသဖြင့် ဖော်ပြသည်။ śai’yakoṭi-phala ဟုခေါ်သော တန်ဖိုးကို kendra (ထောင့်တည်နေရာ) တွင် ထားလျှင် မကရ (Makara) မှစ၍ အရှေ့ဆက် «ဓန» (wealth) ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 108

संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् । तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलकर्णश्चलाभिधः ॥ १०८ ॥

သို့ရာတွင် tri-jīvā နည်းလမ်း၌ ကာရ္က (Karka) မှစ၍ အခြားရာသီများတွင် koṭi (ထောင့်မှန်) မှ ထွက်လာသော ရလဒ်ကို ပြင်ဆင်ရသည်။ ထိုလက်တံ (bāhu) ၏ စတုရန်းနှင့် ရလဒ် (phala) ၏ စတုရန်းတို့ကို ပေါင်းစည်းရာမှ mūla-karṇa ဟုခေါ်သော «calā» — လှုပ်ရှားသော ဟိုက်ပိုတီနူးစ် ကို ရရှိသည်။

Verse 109

त्रिज्याभ्यस्तं भुजफलं मकरादौ धनं स्मृतम् । संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् ॥ १०९ ॥

မကာရ (Capricorn) မှ စတင်သော အာကာသအပိုင်းတွင် ဘုဇ (sine) ကို တြိဇ္ယာ (အချင်းဝက်) နှင့် မြှောက်လျှင် «ဓန» ဟု ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် တြိဇ္ယာအပေါ် မူတည်၍ ပြင်ဆင်ပြီးနောက် ကာရက (Cancer) မှ စ၍ «ကိုဋိ» (cosine) ၏ အဖြေဖြစ်လာသည်။

Verse 110

तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलं कर्णश्चलाभिधः । त्रिज्याभघ्यस्तं भुजफलं पलकर्णविभाजितम् ॥ ११० ॥

ဘက်နှစ်ဖက်၏ အဖြေများကို စတုရန်းတင်၍ ပေါင်းကာ ထိုပေါင်းလဒ်၏ စတုရန်းမြစ်ကို «ကဏ္ဏ» (hypotenuse) ဟု ခေါ်ပြီး «စလာ» ဟုလည်း အမည်တပ်သည်။ လိုအပ်သော ဘုဇဖလ (side-result) ကို တြိဇ္ယာနှင့် မြှောက်ကာ ထို့နောက် ပလကဏ္ဏ (hypotenuse) ဖြင့် ခွဲယူရသည်။

Verse 111

लब्धस्य चापं लिप्तादि फलं शैध्र्यमिदं स्मृतम् । एतदादौ कुजादीनां चतुर्थे चैव कर्मणि ॥ १११ ॥

သတ်မှတ်ထားသော အခြေအနေ/အဖြေကို ရရှိသူအတွက် «စာပ» (လေးတံ) နှင့် «လိပ္တ» (လိမ်းကပ်၍ မဲညစ်ခြင်း) စသည့် အရာများသည် «ရှိုင်ဓြယ» (အားလျော့ခြင်း/လျော့ယွင်းခြင်း) ဟု ခေါ်သော အကျိုးကို ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤသင်ခန်းစာသည် မင်္ဂလာကာလအစတွင် မားစ်နှင့် အခြားဂြိုဟ်များအတွက်လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်း/ကర్మ အမျိုးအစား စတုတ္ထတွင်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်သည်။

Verse 112

मांद्यं कर्मैकमर्केंद्वोर्भौद्वोर्भौमादीनामाथोच्यते । शैध्र्यं माद्यं पुनर्मांद्यं शैघ्र्यं चत्वार्यनुक्रमात् ॥ ११२ ॥

ယခု နေ (အာဒಿತ್ಯ) နှင့် လ (စန္ဒြ) အတွက်သာမက မာကူရီ၊ ဗီးနပ်စ်၊ မားစ် စသည့် အခြားဂြိုဟ်များအတွက်ပါ သက်ဆိုင်သော «မာံဒျ» (နှေးကွေးမှု) ဟု ခေါ်သော တစ်ခုတည်းသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြမည်။ အစဉ်လိုက် အခြေအနေ လေးမျိုးမှာ—ရှိုင်ဓြယ (အားလျော့ခြင်း), မာဒျ (မူးဝေ/ရှုပ်ထွေးခြင်း), မာံဒျ (နှေးကွေးခြင်း), နှင့် ရှိုင်ဃြယ (လျင်မြန်ခြင်း) ဖြစ်သည်။

Verse 113

अजादिकेंद्रे सर्वेषां मांद्ये शैघ्र्ये च कर्मणि । धनं ग्रहाणां लिप्तादि तुलादावृणमेव तत् ॥ ११३ ॥

ဂြိုဟ်အားလုံး အဇ (Aries) မှ စသော ကေန္ဒြ (angular houses) များတွင် တည်နေသော် လုပ်ငန်းများ၌ အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် «မာံဒျ» (နှေး) သို့မဟုတ် «ရှိုင်ဃြယ» (မြန်) အဖြစ် ပေါ်လွင်သည်။ ဓန (wealth) အတွက်မူ ဂြိုဟ်တို့၏ «လိပ္တ» စသည့် တိုင်းတာချက်များကို တူလာ (Libra) မှ စ၍ «အठ჎» (အကြွေး) ဟုသာ သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 114

अर्कबाहुफलाभ्यस्ता ग्रहभुक्तिविभाजिताः । भचक्रकलिकाभिस्तु लिप्ताः कार्या ग्रहेऽर्कवत् ॥ ११४ ॥

အာရ္က (arka) အပင်၏ အသီးမှ ပြုလုပ်၍ ဂြိုဟ်တစ်လုံးချင်း၏ ဘုက္တိ (bhukti) ကာလအလိုက် ခွဲဝေထားသောအရာတို့ကို ရာသီစက်ဝိုင်း (bhacakra) ၏ အပိုင်းငယ်များဖြင့် လိမ်းပတ်ရမည်။ ဂြိုဟ်တိုင်းအတွက်လည်း နေဂြိုဟ်ကဲ့သို့ပင် လုပ်ဆောင်ရမည်။

Verse 115

ग्रहभक्तः फलं कार्यं ग्रहवन्मंदकर्मणि । कर्कादौ तद्धनं तत्र मकरादावृणं स्मृतम् ॥ ११५ ॥

ဂြိုဟ်ဒေဝတားများ (graha) ကို သဒ္ဓါဖြင့် ကိုးကွယ်သူသည် ရလဒ်ကို ဂြိုဟ်၏ အာနိသင်အတိုင်း အထူးသဖြင့် ကမ္မ (karma) အားနည်းသော်လည်းကောင်း ချို့တဲ့သော်လည်းကောင်း အလျောက် သတ်မှတ်ဖတ်ရှုရမည်။ ကာရ္က (Cancer) မှစ၍ ထိုနေရာ၌ ဥစ္စာကို ညွှန်ပြသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ မကာရ (Capricorn) မှစ၍ အကြွေးကို ညွှန်ပြသည်ဟု မှတ်သားကြသည်။

Verse 116

दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृता पुनः । स्वमंदपरिधिक्षुण्णा भगणांशोद्धृताःकलाः ॥ ११६ ॥

ထို့နောက် အထက်ဂုဏ (higher guṇa) ကို ကြိုးတန်း (chord) ပေါ်တွင် သက်ရောက်စေ၍ ရသော ဘုက္တိ (bhukti) ကို «တတ္တဝ-နေတရ» (tattva-netra) နည်းဖြင့် ထပ်မံ ထုတ်ယူရမည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ မန္ဒ (manda) ပြင်ဆင်ချက်နှင့် ပတ်လည်အတိုင်း ချိန်ညှိပြီးနောက် ဂြိုဟ်စက်ဝိုင်းအပိုင်း (bhagaṇa-aṃśa) မှ မိနစ်တန်ဖိုးများ (kalāḥ) ကို ဆွဲထုတ်ရမည်။

Verse 117

मंदस्फुटकृता भुक्तिः शीघ्नोच्चभुक्तितः । तच्छेषं विवरेणाथ हन्यात्रिज्यांककर्णयोः ॥ ११७ ॥

မန္ဒ (manda) လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဘုက္တိ (bhukti) ကို ရှီဃ္ရ-ဩစ္စ (śīghra-ucca) အမြန်နှင့် အမြင့် လှုပ်ရှားမှု၏ ဘုက္တိမှ ထုတ်ယူရမည်။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသည့် ကွာဟချက်ကို ပြင်ဆင်ချက်အဖြစ် သုံး၍ တြိဇ္ယာ (trijyā)၊ အင်္က (aṅka) နှင့် ကရ္ဏ (karṇa) တန်ဖိုးများကို ချိန်ညှိရမည်။

Verse 118

चक्रकर्णहृतं भुक्तौ कर्णे त्रिज्याधिके धनम् । ऋणमूनेऽधिके प्रोह्य शेषं वक्रगतिर्भवेत् ॥ ११८ ॥

တွက်ချက်ရာတွင် စက်ဝိုင်း၏ ကရ္ဏ (chakka-karṇa) ဖြင့် ခွဲရမည်။ ကရ္ဏသည် တြိဇ္ယာထက် ကြီးလျှင် ရလဒ်ကို ဓန (အပေါင်း) အဖြစ် ယူရမည်။ ထို့နောက် အနုတ် (ऋण) သို့မဟုတ် အပေါင်း (ဓန) အလိုက် နုတ်ယူ သို့မဟုတ် ပေါင်းထည့်ပြီး ကျန်သောအရာသည် ဝကရ-ဂတိ (vakra-gati) ဟူသော ကွေ့ကောက်သွားလာမှုကို ညွှန်ပြသည်။

Verse 119

कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः । शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयः ॥ ११९ ॥

အစဉ်အလာ ကုဒ်စကားများ—ရာသီနှင့် လ၊ ဝေဒ၏အရှင်များ၊ သုည–သုံး–တစ်၊ ဂုဏ်ရှစ်ပါး၊ မြားနှင့် ရုဒြာများ၊ နှင့် ရောင်ခြည်လေးပါး—တို့ဖြင့် ကိန်းဂဏန်းကို နားလည်ရမည်။ ထိုနည်းဖြင့် ဘူသုတ (မားစ်) နှင့် အခြားဂြိုဟ်များကို ၎င်းတို့၏ အင်္ဂါ၊ ရာသီနှင့် အပိုင်းခွဲများနှင့်တကွ ဖော်ညွှန်းထားသည်။

Verse 120

वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम् । क्रमज्या विषुवद्भाघ्नी क्षितिज्या द्वादशोद्धृता ॥ १२० ॥

ဂြိုဟ်လမ်းကြောင်း၏ ပြင်ဆင်ပြီးသော အင်္ဂါများကို အခြေခံ၍ တန်းတည့်လှုပ်ရှားမှုမှ နောက်ပြန်လှုပ်ရှားမှုသို့ လွဲချော်မှုကို သတ်မှတ်ရမည်။ အစဉ်လိုက် စိုင်း (kramajyā) ကို ဗိသုဝ အချက်နှင့် မြှောက်ပြီး၊ မိုးကုပ်စိုင်း (kṣitijyā) ကို တစ်ဆယ့်နှစ်ဖြင့် ခွဲ၍ ရယူရသည်။

Verse 121

त्रिज्यागुणा दिनव्यासभक्ता चापं च शत्रवः । तत्कार्मुकमुदक्रांतौ धनहीनो पृथक्क्षते ॥ १२१ ॥

သုံးဆ အတိုင်းအတာ (trijyā) ကို ထည့်သွင်း၍ နေ့၏ အကျယ်အဝန်းဖြင့် ခွဲကာ၊ လေးတံ (bow) နှင့် ရန်သူတို့ကိုလည်း စဉ်းစားရမည်။ ထိုလေးတံ (kārmuka) တက်လာသောအခါ ငွေကြေးမရှိသူသည် ထင်ရှားစွာ ထိခိုက်နစ်နာရသည်။

Verse 122

स्वाहोरात्रचतुर्भागेदिनरात्रिदले स्मृते । याम्यक्रांतौ विपर्यस्ते द्विगुणैते दिनक्षये ॥ १२२ ॥

တစ်နေ့တစ်ညကို လေးပိုင်း ခွဲရာတွင် နေ့နှင့်ည တစ်ဝက်စီကို ထိုသဘောအတိုင်း မှတ်ယူရမည်။ သို့သော် နေ၏ တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (dakṣiṇāyana) ဖြစ်လာသောအခါ ဤအပိုင်းများသည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပြီး၊ နေ့လျော့ချိန်တွင် နှစ်ဆ ဖြစ်လာသည်။

Verse 123

भभोगोऽष्टशतीर्लिप्ताः स्वाशिवशैलोस्तथात्तिथेः । ग्रहलिप्ता भगाभोगाभानि भुक्त्यादिनादिकम् ॥ १२३ ॥

“ဘဘောဂ” သည် ၈၀၀ (ယူနစ်) ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြပြီး “လိပ္တာ” (မိနစ်) ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် svāśiva၊ śaila နှင့် tithi နှင့်ဆက်နွယ်သော အတိုင်းအတာများလည်း ရှိသည်။ ထို့တူ “ဂြိုဟ်-လိပ္တာ” (graha-liptā) ဟူသော ဂြိုဟ်မိနစ်များနှင့် bhaga၊ bhoga၊ bhāni တို့၊ “bhukti” နှင့် ဆက်စပ်သော ခွဲခြားမှုများလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 124

रवींदुयोगलिप्तास्तु योगाभभोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना भुक्तियोगाप्तनाडिकाः ॥ १२४ ॥

နာဍိကာ (အချိန်ယူနစ်) များကို နေ–လ တိုက်ဆုံမှုအလိုက်တွက်ယူရသည်။ ယောဂနှင့် နက္ခတ်တို့အလိုက်၊ ထို့ပြင် ခံစားပြီးသော အပိုင်း (ဘောဂ) အလိုက် ခွဲခြားထားသည်။ ကုန်လွန်ပြီးသောနှင့် ကျန်ရှိသော အပိုင်းတို့ကို သိမြင်၍ ၆၀ ဖြင့်မြှောက်လျှင် ဘုက္တိ–ယောဂ တွက်ချက်မှုအရ ပြည့်စုံသော မာနကို ရရှိသည်။

Verse 125

अर्कोनचंद्रलिप्तास्तु तिथयो भोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना नाऽतोभुक्ततरोद्धृताः ॥ १२५ ॥

တိထိ (လဆန်းလဆုတ်နေ့) ကို နေ၏ လောင်ဂျီကျုဒ်နှင့် လ၏ လောင်ဂျီကျုဒ်မှတွက်ရသည်။ ‘ဘောဂ’ (ဖြတ်သန်းပြီးသော အာ့ခ်) ဖြင့်ခွဲလျှင် ၎င်း၏ အပိုင်းများကို ရသည်။ ထို့နောက် ကုန်လွန်ပြီးသောနှင့် ကျန်ရှိသော အပိုင်းတို့ကို ၆၀ (ကလာရရန်) ဖြင့်မြှောက်ကာ၊ ခံစားပြီးသမျှနှင့် မခံစားရသေးသမျှအလိုက် ထုတ်ယူရသည်။

Verse 126

तिथयः शुक्लप्रतिपदो द्विघ्नाः सैका न गाहताः । शेषं बवो बालवश्च कौलवस्तैतिलो गरः ॥ १२६ ॥

လဆန်းပိုင်း (သုက္လ) ၏ ပရတိပဒါမှစ၍ တိထိများကို ‘ဒွိ-ဃ္နာ’ (အတားအဆီးဖြစ်စေသော) ဟုဆိုကြသော်လည်း တစ်ခုကိုတော့ ထိုသို့မတွက်ရ။ ကျန်သောအခါများတွင် ကရဏများမှာ— ဘဝ၊ ဘာလဝ၊ ကောလဝ၊ တೈတိလ၊ နှင့် ဂရ ဖြစ်သည်။

Verse 127

वणिजोभ्रे भवेद्विष्टिः कृष्णभूतापरार्द्धतः । शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च ॥ १२७ ॥

‘ဝဏိဇ’ အပိုင်းတွင် ‘ဝိဋ္ဌိ’ (Viṣṭi) ကရဏ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ကృష్ణ-ဘူတနှင့်ဆက်နွယ်သော နောက်တစ်ဝက်မှစ၍ မကောင်းသော နိမိတ်များ—အမင်္ဂလာငှက်များ၊ မြွေများ၊ လေးခြေသတ္တဝါများ—ကို ပြသကာ၊ လုပ်ငန်းအစပြုမှုကို သတ်ပစ်တတ်သောအရာဟု ဆိုကြသည်။

Verse 128

शिलातलेवसंशुद्धे वज्रलेपेतिवासमे । तत्र शकांगुलैरिष्टैः सममंडलमालिखेत् ॥ १२८ ॥

သန့်စင်ကောင်းမွန်သော ကျောက်ပြားပေါ်တွင်၊ ဝဇ္ရကဲ့သို့ ခိုင်မာသော လိမ်းအလွှာဖြင့် ဖုံးအုပ်ပြီးနောက်၊ သတ်မှတ်ထားသော လက်ချောင်းအတိုင်းအတာများဖြင့် ထိုနေရာ၌ ညီညာသဟဇာတသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုကို ရေးဆွဲရမည်။

Verse 129

तन्मध्ये स्थापयेच्छंकुं कल्पना द्द्वादशांगुलम् । तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्णयोः ॥ १२९ ॥

အမှတ်ထားသောနေရာ၏အလယ်တွင် ထောင်တံ (gnomon) ကို ထုံးစံအတိုင်း လက်ချောင်းအကျယ် တစ်ဆယ်နှစ်ခန့်ဖြင့် ထောင်ရမည်။ မနက်ပိုင်းနှင့် နေ့လယ်ကျော်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏အရိပ်အဖျား ထိသောနေရာကို အမှတ်တင်ထားရမည်။

Verse 130

तत्र बिंदुं विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ । तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत ॥ १३० ॥

အဲဒီနေရာတွင် အရှေ့ဟုခေါ်သောစက်ဝိုင်းနှင့် အနောက်ဟုခေါ်သောစက်ဝိုင်း နှစ်ခုစလုံးတွင် အမှတ်တစ်ချက်စီထားပြီး၊ ထိုနှစ်ချက်အလယ်၌ တိုင်းတာကြိုး (timina) ဖြင့် တောင်မှ မြောက်သို့ လိုင်းတစ်ကြောင်း ဆွဲရမည်။

Verse 131

याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा । दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि ॥ १३१ ॥

တောင်နှင့် မြောက် အကြားတွင် အရှေ့–အနောက် ဦးတည်ချက်ကို timina ဖြင့် သတ်မှတ်ရသည်။ ထို့အတူ အရပ်ခွဲများ (အလယ်အရပ်များ) ကိုလည်း အရပ်အလယ်၌ တည်နေသော “ငါးများ” ဖြင့် ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 132

चतुरस्तं बहिः कुर्यात्सूत्रैर्मध्याद्विनिःसृतैः । भुजसूत्रांगुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता ॥ १३२ ॥

အလယ်မှ ကြိုးများကို အပြင်ဘက်သို့ ဆွဲထုတ်၍ အပြင်ဘက်တွင် စတုရန်းတစ်ခု ဖွဲ့ရမည်။ ထိုနေရာတွင် ဘက်ကြိုးများကို လက်ချောင်းအတိုင်းအတာဖြင့် ချမှတ်ထားလျှင် လိုအပ်သော တောက်ပမှု/အချိုးအစား ပြည့်စုံသည်ဟု ယူဆရသည်။

Verse 133

प्रांक्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममंडलम् । भमंडलं च विषुवन्मंडलं परिकीर्तितम् ॥ १३३ ॥

အရှေ့–အနောက်သို့ တန်းလျားသည့် လိုင်းကို “သမမဏ္ဍလ” (equinocital circle) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုလိုင်းကို “ဘမဏ္ဍလ” (ကောင်းကင်မဏ္ဍလ) ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး “ဝိသုဝန်မဏ္ဍလ” (အီကွေတာ) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။

Verse 134

रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रया तथा । इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्येह्यग्राभिधीयते ॥ १३४ ॥

အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို ဆွဲရမည်၊ ထို့အတူ ဗိသုဝတ် (အရှေ့–အနောက်) မျဉ်းနှင့် ကိုက်ညီသော မျဉ်းကိုလည်း ဆွဲရမည်။ «အဂြာ» ဟု ခေါ်သော အမှတ်သည် လိုအပ်သော အရိပ်အမှတ်နှင့် ဗိသုဝတ် အရိပ်အမှတ်တို့၏ အလယ်တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 135

शंकुच्छायाकृतियुतेर्मूलं कंर्णोऽय वर्गतः । प्रोह्य शंकुकृते मूलं छाया शेकुविपर्ययात् ॥ १३५ ॥

သင်္ကူ (śaṅku) နှင့် ၎င်း၏ အရိပ်ဖြင့် ဖြစ်သော ထောင့်မှန်ပုံတွင် ကဏ္ဏ (karṇa—ထောင့်ဖြတ်) ၏ မူလတန်ဖိုးကို စတုရန်းပေါင်း (sum of squares) ဖြင့် သိရသည်။ ပြန်လှန်၍ ထောင့်ဖြတ်ကို သိလျှင် သင်္ကူ၏ စတုရန်းကို နုတ်ကာ အရိပ်ကို ရနိုင်သည်၊ သင်္ကူအပေါ် မူတည်၍ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ပြန်လှန်ခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 136

त्रिंशत्कृत्योयुगे भानां चक्रं प्राक्परिलंबते । तद्गुणाद्भदिनैर्भक्त्या द्युगणाद्यदवाप्यते ॥ १३६ ॥

ယုဂတစ်ခုအတွင်း နေ၏ စက်ဝိုင်း—အလင်းရောင်တို့၏ ဘီး—သည် သုံးဆယ်ကြိမ် ပြန်လည်လှည့်ပတ်ပြီးမှ ပြည့်စုံသည်။ ထို့၏ သဘောသဘာဝအရ နေ့အစုအဖွဲ့များကို စိစစ်တွက်ချက်ကာ နေ့ရေကို သဒ္ဓါဖြင့် ဂရုတစိုက် ရယူရသည်။

Verse 137

तद्दोस्रिव्नादशाध्नांशा विज्ञेया अयतानिधाः । तत्संस्वकृताद्धहात्कांतिच्छायावरदलादिकम् ॥ १३७ ॥

ထိုမှတစ်ဆင့် အပိုင်းခွဲ တစ်ဆယ်နှစ်ပိုင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ အစိတ်အပိုင်းငယ်များကို သင့်လျော်သော ဗဟုသုတသိုလှောင်ရာများဟု သိမှတ်ရမည်။ ၎င်းတို့ကို စနစ်တကျ အသုံးချရာမှ တောက်ပမှု၊ အရိပ်၊ ထူးမြတ်မှု၊ အင်အားနှင့် အခြားအကျိုးသက်ရောက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 138

शंकुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्कभाजिते । लंबाक्षज्ये तयोस्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा ॥ १३८ ॥

တရိဇျာ (trijyā—အချင်းဝက်) ကို သင်္ကူအရိပ် (śaṅku-chāyā) နှင့် မြှောက်ပြီး ဗိသုဝတ်နှင့် ကရ்க (Cancer) ၏ စံအတိုင်းအတာများဖြင့် ခွဲလျှင် ရလာသောတန်ဖိုးသည် လမ္ဗာက္ṣ-ဇျာ (lambākṣa-jyā—လတ္တီကျုဒ်၏ စိုင်း) ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရသော အရိပ်နှစ်မျိုးမှ လတ္တီကျုဒ်နှစ်ခုကို အမြဲတမ်း တောင်ဘက် (dakṣiṇa) ဟု ယူရမည်။

Verse 139

साक्षार्कापक्रमयुतिर्द्दिक्साम्येंतरमन्यथा । शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः ॥ १३९ ॥

နေ၏ အပက్రమ (လျှောဆင်းမှု) ကို ဒိက္စမ្យ (ညီမျှသော ဦးတည်ချက်) နှင့် တိုက်ရိုက်ပေါင်းစည်းလျှင် ရလဒ်ကို ရယူနိုင်၏။ မဟုတ်လျှင် အခြားနည်းဖြင့်တွက်ရ၏။ ကျန်ရှိသော အပိုင်းများသည် နေ၏ အဏာံရှ (အသေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်း) ဖြစ်ပြီး ထိုမှ ဘဟု-ဇျာ (စိုင်/ကြိုးတိုင်းတာ) နှင့် ကိုတိ-ဇျာ (ကိုဆိုင်း) ကို ထုတ်ယူရ၏။

Verse 140

शंकुमानांगुलाभ्यस्ते भुजत्रिज्ये यथांक्रमम् । कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले ॥ १४० ॥

အင်္ဂုလဖြင့်တိုင်းထားသော သင်္ကူ (gnomon) အတိုင်းအတာကို အသုံးပြုပြီး ဘုဇာ (အခြေ) နှင့် တြိဇျာ (အချင်းဝက်) ကို အစဉ်လိုက် မြှောက်ကာ၊ ထိုရလဒ်များကို ကိုတိ-ဇျာ ဖြင့် ခွဲလျှင် ရသောတန်ဖိုးကို ချာယာ-ကမ္မ (အရိပ်တွက်ချက်မှု) ၏ အပြင်ဘက်အဆင့်တွင် သုံးရ၏။

Verse 141

स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्येऽतरमन्यथा । दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता ॥ १४१ ॥

ဦးတည်ချက်အခြေအနေသည် ညီမျှသမားတူလျှင် အစားထိုးကိစ္စအတိုင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရ၏။ မညီမျှလျှင် ဦးတည်ချက်ကွာခြားမှုမှ စ၍ ကျန်ပိုင်းကို ကိုင်တွယ်ရ၏။ ထိုကျန်ပိုင်း၏ ဇျာ (sine) ကို တြိဇျာ (အချင်းဝက်) ဖြင့် မြှောက်လျှင် လိုအပ်သောတန်ဖိုးကို ရ၏။

Verse 142

परमोपक्रमज्याप्त चापमेपादिगो रविः । कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त ॥ १४२ ॥

စက်ဝိုင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံအတိုင်း လှုပ်ရှားသော ရဝိ (နေ) ကို အမြင့်ဆုံး အုပက్రమ-ဇျာ နည်းလမ်းမှ ရသော အာ့ခ် (arc) ဖြင့် တွက်ရ၏။ ကရ்க (Cancer) နှင့် ထို့နောက် ရာသီများတွင် တစ်ဝက်စက်ဝိုင်းမှ နုတ်ယူရမည်။ တူလာ (Libra) မှစ၍ တစ်ဝက်နှင့် ပေါင်းစည်း၍ (တစ်ဝက်စက်ဝိုင်း စည်းကမ်းအတိုင်း) ချိန်ညှိရ၏။

Verse 143

मृगादौ प्रोह्यचक्रात्तु मध्याह्नेऽर्कः स्फुटो भवेत् । तन्मंदमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः ॥ १४३ ॥

မೃဂ (မೃဂశီရṣa၊ “သမင်”) မှ စတင်သော ရာသီမှ စက်ဝိုင်းအတွင်း နေက ရှေ့တိုးသွားလျှင် မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေသည် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာ၏။ ထိုအခါ အာနုဘော်သည် နူးညံ့၍ အလင်းရောင် မလွန်ကဲ; နေ့ကိုဖန်ဆင်းသူ ဒိဝာကရ သည် မိမိလမ်းကြောင်း၏ အလယ်၌ ရပ်သကဲ့သို့ ထိုသို့သော အကျိုးဖြစ်၏။

Verse 144

ग्रहोदयाः प्राणहताः खखाष्टैकोद्धता गतिः । चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः ॥ १४४ ॥

ဂြိုဟ်တို့၏ ထွက်ပေါ်ခြင်းကို «ပရာဏဟတ» ဟု ခေါ်ကြ၏။ တွက်ချက်ထားသော လှုပ်ရှားမှုကို «ခခာဩဋ္ဌဲကောဒ္ဓတာ-ဂတိ» ဟု ဆို၏။ လည်ပတ်ဝန်းကျင်များကို «စက္ကရာသဝ» ဟု ခေါ်၍ «လဗ္ဓိ» (ရရှိသော အဖြေ) နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။ ထို့အတူ နေ့နှင့်ည၏ အတိုင်းအတာကို «အဟောရာတြာသဝ» ဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 145

त्रिभद्युकर्णार्द्धगुणा स्वाहोरात्रार्द्धभाजिताः । क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक् ॥ १४५ ॥

ဤယူနစ်များကို အပိုင်းသုံးပိုင်းယူ၍ «ကရဏ၏ တစ်ဝက်» မြှောက်ကိန်းကို သုံးပြီး၊ ထို့နောက် မိမိ၏ နေ့နှင့်ည၏ တစ်ဝက်ဖြင့် ခွဲတွက်ရသည်။ အစဉ်လိုက်အားဖြင့် ဂဟ (gha) တစ်ဆ၊ နှစ်ဆ၊ သုံးဆ အတိုင်းအတာများ ထွက်ပေါ်လာပြီး၊ ထိုနှင့်သက်ဆိုင်သော အပိုင်းများကို တစ်ခုချင်း သီးသန့် ခွဲထားရမည်။

Verse 146

स्वाधोधः प्रविशोध्याथ मेषाल्लंकोदयासवः । स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः ॥ १४६ ॥

တောင်ဘက်လမ်းကြောင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက်—မေဿ (Aries) တွင် နေထွက်ခြင်းမှ စ၍ (လများကို ဤသို့ ရေတွက်ကြသည်)။ တောင်ဘက်ရွေ့လျားမှုအတွက် လရှစ်လရှိပြီး၊ တစ်လသည် ဆောင်းဦးရာသီနှင့် ဆိုင်ကာ၊ တစ်လသည် ဆောင်းရာသီနှင့် ဆိုင်သည်၊ အို နားထောင်သူ။

Verse 147

स्वदेशचरखंडोना भवंतीष्टोदयासवः । व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः ॥ १४७ ॥

မိမိဒေသအတွင်း၌ တက်မြောက်ချိန်အတိုင်းအတာများ (rising-times) ကို ဒေသဆိုင်ရာ ခွဲခြားချက်များနှင့် ပြင်ဆင်ချက်များအရ သတ်မှတ်ရသည်။ ထို့နောက် တိုက်ရိုက်နှင့် ပြန်လှန် စီစဉ်ပုံအမျိုးမျိုးဖြင့် ထိုအတိုင်းအတာများကို ပေါင်းစည်းလျှင် ကရကဋ (Cancer) မှ စ၍ အခြား ရာသီခွင်များ၏ အဖြေများကို ရရှိသည်။

Verse 148

उत्क्रमेण षडेवैते भवंतीष्टास्तुलादयः । गतभोग्यासवः कार्याः सायनास्स्वेष्टभास्कराः ॥ १४८ ॥

အစဉ်လိုက်အားဖြင့် ဤခြောက်ပါးသည် တူလာ (Libra) မှ စ၍ နှစ်သက်ရွေးချယ်သင့်သော အရာများ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် အသက်ကာလအတွင်း ကုန်လွန်ပြီးသား (ခံစားပြီးသား) အပိုင်းကို တွက်ချက်၍၊ မိမိရွေးချယ်သော နေ (သက်ဆိုင်ရာ နေတည်နေရာ) ၏ «သာယန (sāyana)»—အနိမ့်ချ/လျောဆင်းမှုကို သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 149

स्वोदयात्सुहता भक्ता भक्तभोग्याः स्वमानतः । अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत् ॥ १४९ ॥

မိမိ၏ မင်္ဂလာရှိသော နိုးထချိန်မှစ၍ ဘက္တ (သဒ္ဓါဝန်) သည် အင်္ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်၍ ကိုယ်ကို စည်းကမ်းထားကာ၊ ဘက္တိဖြင့် ပူဇော်ခံရမည့် ပရာဏ (အသက်ဓာတ်) များကို လိုအပ်သည့် မုဟူရတ/ဃဋိကာ အချိန်ကာလများဖြင့် သန့်စင်ရမည်။

Verse 150

तद्वदेवैष्यलग्नासूनेवं व्याप्तास्तथा क्रमात् । शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम् ॥ १५० ॥

ထိုနည်းတူပင် နောက်တစ်ဆင့်လာမည့် လဂ္နများအတွက်လည်း အဆင့်လိုက် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရမည်။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသည့်တန်ဖိုးကို သုံးဆယ်စီ အစဉ်လိုက်ထားပြီး၊ ယခင် မပြုပြင်သေးသော တန်ဖိုးဖြင့် ခွဲဝေရမည်။

Verse 151

भागयुक्तं च हीनं च व्ययनांशं तनुः कुजे । प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लंकोदयासुभिः ॥ १५१ ॥

မားစ် (ကူဇ) သည် လဂ္န၌ ရှိသောအခါ «ဗျယ-အံရှ» (လျော့နည်း/နုတ်ယူရမည့် အပိုင်း) ကို လိုအပ်သည့် အချိုးအစားဖြင့် တိုးလည်းတိုး၊ လျော့လည်းလျော့၍ တွက်ချက်ရမည်။ ထိုနည်းတူ အရှေ့နှင့် အနောက် «နတ-နာဍီ» (အရိပ်/ဂ္နိုမွန် တိုင်းတာချက်) များမှလည်း ထုတ်ယူရပြီး၊ ထို့အပြင် «လင်္ကာ-ဥဒယ-အစု» (စံညီမျှ ရှိန်တက်ချိန်ယူနစ်) များမှလည်း ထိုနည်းတူ ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 152

भानौ क्षयधने कृत्वा मध्यलग्नं तदा भवेत् । भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च ॥ १५२ ॥

နေ (ဘဟာနု) သည် «က္ෂယ» (လျော့ကျ) ရာသီ၌ တည်သောအခါ «မဓျ-လဂ္န» (အလယ်ကောင်းကင် လဂ္န) ကို ထိုအခါ သတ်မှတ်ရမည်။ ဤစည်းကမ်းသည် မခံစားရသေးသော ပရာဏများ နည်းသည့်အခါနှင့် သုံးစွဲပြီးသား ပရာဏများ များသည့်အခါ နှစ်မျိုးလုံးတွင် သက်ဆိုင်သည်။

Verse 153

सपिंड्यांतरलग्नासूनेवं स्यात्कालसाधनम् । विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिंद्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः ॥ १५३ ॥

ထို့ကြောင့် «ပိဏ္ဍ» နှင့် လဂ္န အကြားရှိ အန္တရ (ကြားကာလ) စည်းကမ်းကို အသုံးချလျှင် အချိန်သတ်မှတ်ခြင်းကို ရရှိသည်။ ထို့ပြင် ခွဲခွာမှုနှင့် နေ၏ ဘုဇာအံရှ ပါသော အာ့ခ်တိုင်းတာချက်များကဲ့သို့ တွက်ချက်ထားသော အကွာအဝေးအံရှများသည် «အိန္ဒြ» (အသေးယူနစ်) ထက် နည်းပါက လ၏ «ဂြဟို» (ဖမ်းဆီးသူ—လနုတ်/အဖျက်) ကို အကျိုးသက်ရောက်နေသည်ဟု ယူရမည်။

Verse 154

तेषां शिवघ्नाः शैलाप्ता व्यावर्काजः शरोंगुलैः । अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम् ॥ १५४ ॥

ထိုသူတို့အနက်၌ ရှိဝကိုသတ်မည့် ရန်သူများ၊ တောင်ပေါ်မှပေါက်ဖွား၍ ဝံပုလွေကဲ့သို့ ရက်စက်ကြမ်းတမ်းသူများရှိကြ၏။ လက်ချောင်းအကွာအဝေးဖြင့် တိုင်းထားသော မြားများဖြင့် နေကိုပင် ထိုးကျစေကြပြီး၊ မြေ၏တောက်ပမှုက လကိုဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ လည်း လသည် ဖုံးအုပ်ခံရသကဲ့သို့ မမြင်ရတော့၏။

Verse 155

छाद्यछादकमानार्धं शरोनं ग्राह्यवर्जितम् । तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम् ॥ १५५ ॥

ဖုံးရမည့်အတိုင်းအတာနှင့် ဖုံးအုပ်ပစ္စည်း၏အတိုင်းအတာတို့မှ တစ်ဝက်ကိုယူ၍၊ လက်ခံမရသောအရာကို ဖယ်ရှားလော့။ ထို့နောက် သေချာစွာဖုံးအုပ်ပြီးသော ပမာဏမှ စုစုပေါင်းအတိုင်းအတာ၏ ခြောက်ဆယ်ပုံတစ်ပုံကိုယူကာ ဆယ်ဖြင့်မြှောက်၍ ရလဒ်ကိုတွက်လော့။

Verse 156

छन्नघ्नमस्मान्मूलं तु खांगोनग्लौवपुर्हृतम् । स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यंगबाह्वंशसंमितैः ॥ १५६ ॥

ဤနည်းလမ်းအရ ‘အမြစ်’ တန်ဖိုးကို ဖုံးကွယ်ထားသော အချက်ကို ဖြုတ်ပယ်ခြင်းဖြင့် ရယူရ၏။ ထို့ပြင် kha၊ aṅga၊ na၊ gla၊ vapu ဟူသော သင်္ကေတများဖြင့် ညွှန်ပြထားသော အပိုဒ်များကို ဖယ်ရှားရ၏။ ထို့နောက် ghaṭikā စသည့် အချိန်ယူနစ်များဖြင့် တစ်ဝက်ကြာချိန်ကို သတ်မှတ်ကာ၊ ချို့ယွင်း/ပြင်ဆင်ထားသော လက်မောင်းအတိုင်းအတာနှင့် ၎င်း၏ အပိုင်းခွဲများအတိုင်း တိုင်းတာရ၏။

Verse 157

इष्टैः पलैस्तदूनाढ्यं व्यगावूनेऽर्कषङ्गुणः । तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखांत्यगे ॥ १५७ ॥

သတ်မှတ်ထားသော pala အရေအတွက် မလုံလောက်သော်လည်းကောင်း၊ ပိုလွန်သော်လည်းကောင်း ရလဒ်သည် ထိုအတိုင်း ချို့ယွင်းလာ၏။ ချို့ယွင်းမှုသည် vyagāva တစ်ခုအထိ ရောက်လျှင် ရလဒ်ကို နေ၏ အချက်ကိန်း ခြောက်ဖြင့် မြှောက်ရ၏။ အပြန်အလှန် ပိုလွန်လျှင်လည်း သင့်လျော်သလို ပြောင်းလဲရ၏—ဤသို့ တွက်ချက်ပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် သုခ၏ အပိုင်းဝေ (လောကီဖလ) သို့ ရောက်၏။

Verse 158

ग्रासेन स्वाहतेच्छाद्यमानामे स्युर्विशोपकाः । पूर्णांतं मध्यमत्र स्याद्दर्शांतेंजं त्रिभोनकम् ॥ १५८ ॥

လကြတ်ချိန်၌ လ၏ကိုယ်ပိုင် “ကိုက်ခြင်း” ကြောင့် လ၏အင်္ဂါပိုင်းများ ဖုံးကွယ်ခံရသောအခါ ထိုအပိုင်းများကို viśopakāḥ ဟု ခေါ်ကြ၏။ ဤတွက်ချက်မှုတွင် “ပြည့်ဆုံးအဆုံး” ကို အလယ်မှတ်အဖြစ်ယူပြီး၊ လဆန်းလကွယ်အဆုံး (darśānta) တွင် “မမွေးဖွားသေးသော” (aja) သည် သုံးဆ (tribhonaka) ဟု ဆိုထား၏။

Verse 159

पृथक् तत्क्रांत्यक्षभागसंस्कृतौ स्युर्नतांशकाः । तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः ॥ १५९ ॥

နေ၏ ကရန္တိ (လှည့်ယိုင်မှု) နှင့် အက္ခ (မြေပြင်လတ္တီကျု) ၏ အစိတ်အပိုင်းကို သီးခြားစီ စီမံတွက်ချက်လျှင် ထွက်လာသော တန်ဖိုးများကို «နတံရှက» ဟု ခေါ်သည်။ ထို့နောက် «ဟရီ» ဟူသော ခွဲကိန်းကို ထိုတန်ဖိုးနှင့် ဒီဂရီ၏ စတုရန်းကို နှစ်ဆမြှောက်၍ နှစ်ကို နုတ်ပြီး နေ၏ အတိုင်းအတာ၏ တစ်ဝက်ကို ပေါင်းကာ ရယူသည်။

Verse 160

त्रिभानांगार्कविश्लेषांशोंशोनघ्नाः । पुरंदराः । हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके ॥ १६० ॥

ဤပုဒ်သည် လက်ခံရရှိသော စာသားအရ အလွန်ပျက်စီး၍ ရှုပ်ထွေးနေပြီး၊ စကားလုံးများကို မှတ်မိရန် စာရင်းတစ်ခုကဲ့သို့သာ တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းအဓိပ္ပါယ်ကို သေချာစွာ ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုရန် မဖြစ်နိုင်သေးဘဲ၊ ဝေဖန်တည်းဖြတ်မူ သို့မဟုတ် အခြားလက်ရေးမူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။

Verse 161

विश्वघ्नलंबनकलाढ्योनस्तु तिथिवद्यगुः । शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात् ॥ १६१ ॥

ကျန်တန်ဖိုးကို ကလာ (မိနစ်) ဖြင့် ပေါင်းတင်ပြီး လမ္ဗန (ပြင်ဆင်ညီမျှမှု) ဖြင့် ချိန်ညှိလျှင် တိသီ (tithi) ကို ရသည်။ ထို့အပြင် ကျန်တန်ဖိုးကို «ဆဋ္-အဃ္န» (ခြောက်ဆမြှောက်) ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကာ လမ္ဗနဖြင့် ပြင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ လဝ (lava) ကို ပေါင်းတင်လျှင် ရလဒ်သည် မှန်ကန်သော တြိ-ဘားဂ (သုံးပိုင်းခွဲ) မှ မလွဲချော်။

Verse 162

नतांशास्तजांसाने प्राधृतस्तद्विवर्जित । शब्देंदुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक् ॥ १६२ ॥

နတံရှ (natāṃśa) ကို အခြေတည်စေ၍ ထိုအပြစ်အနာအဆာကို ဖယ်ရှားပြီးနောက်၊ အသံ၏ လမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော အက္ခရာခြောက်လုံးဖြင့် လိမ်းခြယ်သကဲ့သို့ ရွတ်ဆိုလျှင်၊ ဘက္တ၏ ဦးချမှုသည် အရပ်ရပ်သို့ ပြည့်စုံသန့်ရှင်းသော နမസ്കာရ ဖြစ်လာသည်။

Verse 163

तयोर्नाट्योहभिन्नैकदिक् शरः स्फुटतां व्रजेत् । ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः ॥ १६३ ॥

အရာနှစ်ခုအကြားတွင် တစ်ဖက်တည်းသို့ တည်ထားသော မြားသင်္ကေတသည် ထင်ရှားပြတ်သားလာစေရမည်။ ထို့နောက် ဖုံးကွယ်နေသော «အခြေအနေ၏ ပန်းပွင့်ရွက်» ကို တည်ဆောက်လိုသော်၊ တည်ငြိမ်မှု၏ အတိုင်းအတာ ခြောက်ကို သုံးနှင့်တစ်ဝက်ဆ မြှောက်သော ပမာဏဖြင့် ပြီးစီးစေရမည်။

Verse 164

अंशस्तैर्विंत्रिभंद्विस्थंलंबनेतयोः पूर्ववत् । संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे ॥ १६४ ॥

ထိုအပိုင်းအဆင့်များဖြင့် ရလဒ်ကို သုံးစုအတွင်း ဒုတိယနေရာ၌ ထားလော့။ လျော့တိုးနှစ်မျိုး၏တွက်ချက်မှုကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လုပ်လော့။ ထိုနှစ်ခု၏ တည်ငြိမ်မှုအလယ်၌ အမှန်တန်ဖိုးသည် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသည်။

Verse 165

ताभ्यां हीनयुतो मध्यदर्शः कालौ मुखांतगौ । अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपंचदशांशकाः ॥ १६५ ॥

ထိုနှစ်ခုဖြင့် လျော့၍တိုး၍ ပြုလျှင် ‘အလယ်မြင်’ ဟူသောတွက်ချက်မှု ရရှိသည်။ ကာလကို မုခ(အစ) နှင့် အန္တ(အဆုံး) ရှိသည်ဟု သိမှတ်ရမည်။ နေမှစ၍ စကြဝဠာမတ်တရာများကို အပိုင်း ၉ နှင့် ၁၅ (အံရှ) ဟူ၍ ဆိုထားသည်။

Verse 166

कालांशास्तैरूनयुक्ते रवौ ह्यस्तोदयौ विधोः । दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च ॥ १६६ ॥

နေ၏ ကာလာံရှကို လျော့တိုးဖြင့် သင့်တော်စွာ ပြင်ဆင်ပြီးနောက် လ၏ အစ့်တ(လိမ့်) နှင့် ဥဒယ(ထွက်) ကို သတ်မှတ်ရမည်။ အရင်ဆုံး ခေတ်/လ၏ ဝိုင်းပြားကို မြင်ကြည့်၍ မျက်စိကိုညှိကာ ထောင်လိုင်း(လံဘ) ကိုလည်း စူးစမ်းရမည်။

Verse 167

तल्लुंबपापबिंबांतर्दृणौ व्याप्तरविघ्नभाः । अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः ॥ १६७ ॥

လ၏ဝိုင်းပြားကို လိမ့်ချိန်တွင် အပြစ်အနာပါသောအဝိုင်းအဖြစ် မြင်ရပြီး၊ အတွင်းပိုင်းကို နေရောင်၏ တားဆီးသည့် တောက်ပမှုက ထိုးဖောက်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လျှင်၊ ပညာရှိတို့သည် တိထိ (tithi) များကို အစိတ်အပိုင်းပြည့်စုံစွာ သတ်မှတ်ရမည်ဟု သိမှတ်ကာ၊ ကုန်လွန်ပြီးသောအရာနှင့် မရောက်သေးသောအရာကို ခွဲခြားရမည်။

Verse 168

व्यस्ते युक्तांतिभागैश्च द्विघ्नतिथ्याहृता स्फुटम् । संस्कारदिकलंबनमंगुलाद्यं प्रजायते ॥ १६८ ॥

တွက်ထားသောပမာဏကို ချထား၍ သင့်လျော်သော အဆုံးပိုင်းအခွဲများနှင့် ပေါင်းစည်းပြီး၊ ထို့နောက် တိထိကို နှစ်ဆမြှောက်ထားသည့်အရာဖြင့် ထင်ရှားစွာ ခွဲလျှင်၊ အင်္ဂုလ (aṅgula) စသည့် ယူနစ်များမှ စ၍ ပူဇော်ပွဲဆိုင်ရာ စံချိန်လုပ်ငန်းများ၏ အခြေခံဖြစ်သော သန့်စင်ပြုပြင်ထားသည့် မတ်တရာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 169

सेष्वशोनाः सितं तिथ्यो बलन्नाशोन्नतं विधोः । श्रृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनांगुललेखनात् ॥ १६९ ॥

ကျန်သောနေ့များတွင် တိထိများအလိုက် လ၏အပိုင်းများကို «ဖြူဝင်းသော» ဟု သိမှတ်ရမည်။ လ၏တိုးလျော့မှုကို လ၏ထွက်ပေါ်ခြင်းနှင့် ကျဆင်းခြင်းမှ ခန့်မှန်းရမည်။ လကွေးတံ (လ၏ «ချို») ၏ဦးတည်ချက်ကို အခြားနေရာတွင် လက်ချောင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြု၍ စောင့်ကြည့်တိုင်းတာသည့်အတိုင်း သီးခြားဖော်ပြရမည်။

Verse 170

पंचत्वे गोंकविशिखाः शेषकर्णहताः पृथक् । विकृज्यकांगसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः ॥ १७० ॥

အုပ်စုငါးမျိုးခွဲရာတွင် Goṅkaviśikhā များနှင့် Śeṣakarṇahatā များကဲ့သို့သော အတန်းအစားများကို သီးခြားခွဲထားသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်အင်္ဂါပြောင်းလဲသူများ၊ ဝိနယဖြင့် ပြည့်စုံသူများ၊ အဂ္နိ (သန့်ရှင်းသောမီး) ကို အပ်နှံသူများ၊ ပူဇော်ဝတ်ပြုခြင်း၌ သစ္စာရှိသူများ၊ မရခဲ့ဖူးသေးသည့် အရာကို ရရှိသူများဟူသော အခြားသူတို့လည်း မိမိမိမိ လက္ခဏာများနှင့် ပြည့်စုံကြသည်။

Verse 171

त्रिज्याधिकोने श्रवणे वपूंषि स्युर्हृताः कुजात् । ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यंतरविभाजितम् ॥ १७१ ॥

နက္ခတ် Śravaṇa သည် trijyādhikona အနေအထားတွင် ရှိသောအခါ ကိုယ်ခန္ဓာများကို အမင်္ဂလာသဘောရှိသော အင်အားက ဖမ်းဆီးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ တည့်သောအရာနှင့် မတည့်သောအရာကြားရှိ အကွာအဝေးကို လှုပ်ရှားမှု (လမ်းကြောင်း) မတူညီခြင်းတို့၏ ခွဲခြားမှုအလိုက် သတ်မှတ်သည်။

Verse 172

वक्रर्त्वोर्गतियोगामं गम्येतीते दिनादिकम् । खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येंतरं युतिः ॥ १७२ ॥

ဂြိုဟ်၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် နောက်ပြန်လှည့်ရာသီ (retrograde) တို့ ပေါင်းစည်းမှုအရ နေ့စသည့် အချိန်အတိုင်းအတာများ၏ ကုန်လွန်ပြီးနှင့် ကျန်ရှိသေးမှုကို သတ်မှတ်ရမည်။ တူးဖော်ခြင်းစသည့် မသန့်စင်သေးသော လုပ်ငန်းဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများတွင် လေးမျက်နှာဦးတည်ချက်များ တန်းတူညီမျှခြင်းအတိုင်း ပျမ်းမျှယူ၍ ပြင်ဆင်ချက်ကို ရယူရသည်။

Verse 173

याम्योदक्खेटविवरं मानौक्याद्धोल्पकं यदा । यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत् ॥ १७३ ॥

တိုင်းတာခြင်းနှင့် သေချာစွာ စောင့်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် အပေါက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ခွဲခြားမှုများကို ထင်ရှားစွာ သိမြင်လာသောအခါ—နေ၏ လမ်းကြောင်းကို အမှတ်အသားပြုထားသကဲ့သို့ သီးခြား၍ ပြတ်သားလာသောအခါ—ညွှန်ပြထားသော ကိရိယာ/ညွှန်ကိန်းသည် တိကျသော သတ်မှတ်ချက်အတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရလာသည်။

Verse 174

एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा । तयुते मंडले क्रांत्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः ॥ १७४ ॥

နေမင်းနှင့် လမင်းတို့သည် အယနတစ်ခုတည်းအတိုင်း သွားလာနေ၍ မဏ္ဍလအတွင်း၌ ၎င်းတို့၏ ကရန္တိ (လောင်ဂျီကျုဒ်) တန်ဖိုးများ ညီမျှလာသော် ထိုယောဂ/တိထိကို «ဓြတ» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 175

विपटीतायनगतौ चंद्रार्कौ क्रांतिलिप्तिकाः । समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ ॥ १७५ ॥

လမင်းနှင့် နေမင်းတို့သည် အယနဆန့်ကျင်ဘက်အတိုင်း သွားလာ၍ ကရန္တိတန်ဖိုးများကို မိနစ်အထိ မှတ်တမ်းတင်ထားသကဲ့သို့ တိတိကျကျ ညီလာသော် «ဗျတီပာတ» ဟူသော ယောဂ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်လှည့်ပတ်မှု၏ အဝက်ကာလ၌ ဖြစ်၍ တပသ (တပစ်) အင်အားပါဝင်သည်။

Verse 176

भास्करेंद्वो र्भचक्रांत चक्रार्द्धावधिसंस्थयोः । दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ ॥ १७६ ॥

နေမင်းနှင့် လမင်းတို့သည် ရာသီစက်ဝိုင်း၏ အဆုံး၌ သို့မဟုတ် အဝက်စက်ဝိုင်းကန့်သတ်၌ တည်နေသော် ၎င်းတို့၏ အပကရမ (ဒိကလိနေးရှင်း/လျှောဆင်းမှု) ကို ဒြက္ကလ္ပ (စောင့်ကြည့်နက္ခတ္တဗေဒနည်း) ဖြင့်တွက်ထားသော ဒီဂရီနှင့် ဆက်စပ်တန်ဖိုးများကို အသုံးပြု၍ သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 177

अथोजपदगम्येंदोः क्रांतिर्विक्षेपसंस्कृताः । यदि स्यादधिका भानोः क्रांतेः पातो गतस्तदा ॥ १७७ ॥

ယခု လမင်းသည် အဇပဒ (နုတ်ပွိုင့်/ဂဏန်းခေါင်း) သို့ ရောက်လာသောအခါ၊ ဝိက္ခေပ (လတ္တီကျုဒ်ပြင်ဆင်ချက်) ဖြင့် ပြုပြင်ထားသော ၎င်း၏ ကရန္တိကို စဉ်းစားရမည်။ ထိုပြင်ဆင်ကရန္တိသည် နေမင်း၏ ကရန္တိထက် ကြီးလာပါက «ပာတ»—နုတ်ကို ဖြတ်သန်းခြင်း—ဖြစ်ပြီးကြောင်း ထိုအချိန်၌ သိရသည်။

Verse 178

न्यूना चेत्स्यात्तदा भावी वामं युग्मपदस्य च । यदान्यत्वं विधोः क्रांतिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति ॥ १७८ ॥

တွက်ချက်တန်ဖိုးသည် လျော့နည်းနေပါက ပြင်ဆင်ချက်ကို အတွဲ၏ ဘယ်ဘက် (ရှေ့ပိုင်း) သို့ ထည့်ရမည်။ ထို့ပြင် လမင်း၏ ကရန္တိ အနေအထားပြောင်းလဲ၍ ကွာခြားလာသော် က္ෂေပ (kṣepa) ကို ပေါင်းထည့်၍ ပြင်ရမည်၊ ထိုပေါင်းထည့်ခြင်းကြောင့် မှန်ကန်လာပါက ဖြစ်သည်။

Verse 179

क्रांत्योर्जेत्रिज्ययाभिस्ते परमायक्रमोद्धते । तच्चापांतर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ ॥ १७९ ॥

အယဉ်အလျား (chord) နှင့် နေတိုင်အလှည့်ကာလ၏ လျှောစောင်းမှု (declination) ဆိုင်ရာ sine များမှ ထွက်လာသော မာတိကာများဖြင့် အမြင့်မြတ်သော တွက်ချက်နည်းလမ်းကို ရယူနိုင်သည်။ ထို့နောက် အာ့ခ်အတွင်း၌ «အတွင်းလေ» ဟူသော လုပ်ဆောင်အားဖြင့် စီမံကာ ထွက်ပေါ်လာသော sine များက အအေးနှင့် အပူ (ရာသီအကျိုး) ကို ဖော်ပြသည်။

Verse 180

शोध्यं चंद्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् । चंद्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम् ॥ १८० ॥

လ၏ pāta (လကူးပြောင်းမှု) ကျော်လွန်သွားသောအခါ၊ ပြင်ဆင်ရန်ကျန်သောပမာဏကို နေ၏ လှုပ်ရှားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ရမည်။ ထို့နောက် လက ဖြတ်သန်းပြီးသော အာ့ခ် (candra-bhukti) ဖြင့် ခွဲလျှင် lipta စသည့် ယူနစ်များဖြင့် အဖြေထွက်ကာ လိုအပ်သောတန်ဖိုးကို ရစေသည်။

Verse 181

तदूच्छशांकपातस्य फलं देयं विपर्ययात् । कर्मैतदसकृत्तावत्क्रांती यावत्समेतयोः ॥ १८१ ॥

မြှောက်တင်ထားသော အညွှန်း၏ ကျဆင်းမှုနှင့် သံသယရှိသော ကျဆင်းမှုအတွက် အဖြေကို ပြောင်းပြန်နည်းဖြင့် သတ်မှတ်ပေးရမည်။ ထိုလုပ်ငန်းကို နှစ်ဖက်ကူးပြောင်းမှုအဆင့်ဆင့်တို့ တဖြည်းဖြည်း ကိုက်ညီလာသရွေ့ ထပ်ခါထပ်ခါ ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 182

क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका ॥ १८२ ॥

လျှောစောင်းမှုနှစ်ခု တူညီလာသောအခါ ထိုနေရာသည် pātā (ကျဆင်းအမှတ်/ဖြတ်ဆုံအမှတ်) ဖြစ်သည်။ ပြင်ဆင်ထားသော ဒီဂရီများကို သုံးသည့်နည်းတွင် တွက်ချက်တန်ဖိုး နည်းပါးလျှင် ညတစ်ဝက်နှင့် ghaṭikā တစ်ခုကို ပေါင်းထည့်ရမည်။ အနာဂတ်ခန့်မှန်းမှုတွင် တန်ဖိုးသည် ပိုကြီးလာပြီး၊ လက်ရှိအချိန်တွက်ချက်မှုတွင်တော့ အလွန်အကျွံ ပြင်ဆင်မှုဖြစ်သည်။

Verse 183

स्थिरीकृतार्द्धरा त्रार्द्धौ द्वयोर्विवरलिप्तकाः । षष्टिश्चाचंद्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः ॥ १८३ ॥

အဝက်အတိုင်းအတာကို တည်ငြိမ်စေပြီးနောက် trārdha နှစ်ခုသည် liptā ဟုခေါ်သော အကွာအဝေးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် လ၏တွက်ချက်မှုမှ ရသော ထိုယူနစ် ၆၀ ခုသည် pātakāla ဟူသော သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ခွဲခြားမှု၏ nāḍikā (အချိန်ယူနစ်) များ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 184

रवींद्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् । तयोर्भुक्तयंतरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत् ॥ १८४ ॥

နေမင်းနှင့် လမင်းတို့၏ ပေါင်းစည်းတိုင်းတာချက်၏ တစ်ဝက်ကိုယူ၍ ခြောက်ဆယ်ဖြင့်မြှောက်ပြီးနောက် ခွဲပါ။ ထိုရလဒ်ကို နှစ်ပါး၏ နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုကွာခြားချက်ဖြင့် ထပ်မံခွဲလျှင် ၎င်းတို့၏ “တည်နေချိန်” (ဆုံခြင်း/ဆန့်ကျင်ခြင်း) ၏ တစ်ဝက်ကြာချိန်ကို နာဍိကာ စသည်ဖြင့် ရရှိမည်။

Verse 185

पातकालः स्फुटो मध्यः सोऽपि स्थित्यर्द्धवर्जितः । तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः ॥ १८५ ॥

“ပာတကာလ” သည် ထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်နိုင်သော အလယ်အချိန် (ချက်ချင်း) ဖြစ်သည်။ ထိုအလယ်အချိန်ပင်လျှင် တည်နေချိန်၏ တစ်ဝက်ကို ဖယ်ရှားထားသည်။ ၎င်းပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်ကို နည်းပညာသုံးစကားဖြင့် “အမည်ရှိသော ဆုံခြင်း” (saṃyoga) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 186

आद्यंतकालयोर्मध्ये कालो ज्ञेयोऽतिदारुणः । प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः ॥ १८६ ॥

အစအချိန်နှင့် အဆုံးအချိန်ကြားတွင် “ကာလ” ကို အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ဟု သိရမည်။ မီးတောက်ပြင်းထန်သကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်း၍ လုပ်ငန်းကိစ္စအားလုံးတွင် ရှုတ်ချခံရသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် လုပ်ဆောင်မှုတို့ကို စုပ်ယူဖျက်ဆီးသဖြင့် ဖြစ်သည်။

Verse 187

इत्येतद्गणितो किंचित्प्रोक्तं संक्षेपतो द्विज । जातकं वाच्मि समयाद्राशिसंज्ञापुरःसरम् ॥ १८७ ॥

ထို့ကြောင့်၊ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ ဤတွက်ချက်မှုအနည်းငယ်ကို အကျဉ်းချုပ်၍ ငါဆိုခဲ့ပြီ။ ယခုမူ အချိန်အစဉ်အတိုင်း ရာသီအမည်သတ်မှတ်ချက်များ (rāśi-saṃjñā) ကို ရှေ့တန်းတင်၍ မွေးဇာတာ (jātaka) ဟောရာကို ငါရှင်းလင်းမည်။