
वरूथिनीकलिरूपान्तरप्रसङ्गः (Varūthinī–Kali–Rūpāntara-prasaṅgaḥ)
Sumati's Tale
အဓ್ಯಾಯ ၆၂ တွင် မီးဘုရား အဂ္နိသည် ဗြာဟ္မဏ လူငယ်၏ ကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ သာသနာရေးကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။ ဝရုသိနီသည် ချစ်ခြင်းကြောင့် စိတ်နာကျင်၍ အလွန်ပူပန်ကာ၊ ကာလီသည် ရုပ်ပြောင်းဖုံးကွယ်၍ လှည့်စားစမ်းသပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ ब्राह्मणवाक्यम् नामैकषष्टितमोऽध्यायः । द्विषष्टितमोऽध्यायः—६२ मार्कण्डेय उवाच । एवंतु वदतस्तस्य द्विजपुत्रस्य पावकः । गार्हपत्यः शरीरे तु सन्निधानमथाकरॊत् ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက ဆိုသည်— «သူ (ဗြာဟ္မဏ၏သား) ထိုသို့ ပြောဆိုသည့်အခါ၊ ဂါर्हပတ္ယ (Gārhapatya) ဟူသော သန့်ရှင်းသော ယဇ္ဈမီးသည် ထိုသူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ပင် တည်နေရာယူလာ하였다»။
Verse 2
तेन चाधिष्ठितः सोऽथ प्रभामण्डलमध्यगः । व्यदीपयत तं देशं मूर्तिमानिव हव्यवाट् ॥
ထိုမီး၏ အာနုဘော်/အင်အားဖြင့် ပြည့်ဝကာ၊ သူသည် တောက်ပသော အလင်းဝိုင်းအတွင်း၌ ရပ်တည်ပြီး ထိုနေရာတစ်ခုလုံးကို ထွန်းလင်းစေ하였다—မီးကိုယ်တိုင်က ကိုယ်ခန္ဓာယူလာသကဲ့သို့။
Verse 3
तस्यास्तु सुतरां तत्र तादृग्रूपे द्विजन्मनि । अनुरागोऽभवद्विप्रं पश्यन्त्या देवयोषितः ॥
သို့သော် ကောင်းကင်ကညာမိန်းကလေးအတွက်မူ၊ ထိုနေရာ၌ ဗြာဟ္မဏလူငယ်ကို ထိုသို့သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် မြင်သော်၊ သူ့အပေါ်သို့ ပြင်းထန်သော ချစ်ခင်တွယ်တာမှု/အာသကတိ ပေါ်ပေါက်လာ하였다။
Verse 4
ततः सोऽधिष्ठितस्तेन हव्यवाहेन तत्क्षणात् । यथापूर्वं तथा गन्तुं प्रवृत्तो द्विजनन्दनः ॥
ထို့နောက် ထိုမီး (အဂ္နိ) ၏ အာနုဘော်ဖြင့် ပိုင်ဆိုင်/အားဖြည့်ခံရသော ဗြာဟ္မဏ၏သားသည် ယခင်ကကဲ့သို့ပင် ချက်ချင်း ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 5
जगाम च त्वरायुक्तस्तया देव्याः निरीक्षितः । आदृष्टिपातात्तन्वङ्ग्या निश्वासोत्कम्पिकन्धरम् ॥
သူသည် အလျင်အမြန် ဆက်လက်သွားလေ၏။ သို့ရာတွင် ထိုသမီးတော်ဒေဝီ၏ မျက်စိတစ်ချက်ကြည့်ခြင်း—ပါးလျားလက်တံသွယ်လျသောသူမ၏ မျက်လုံးအလင်းကျရောက်မှုကြောင့်—သူ၏ လည်ချောင်းသည် သက်ပြင်းများဖြင့် တုန်ယင်လာ၏။
Verse 6
ततः क्षणेनैव तदा निजगेहमवाप्य सः । यथाप्रोक्तं द्विजश्रेष्ठश्चकार सकलाः क्रियाः ॥
ထို့နောက် ခဏချင်းအတွင်း သူသည် မိမိအိမ်သို့ ရောက်လေ၏။ ထိုအထူးကောင်းမြတ်သော ဗြာဟ္မဏသည် သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း အခမ်းအနားနှင့် ကရိယာအားလုံးကို တိတိကျကျ ဆောင်ရွက်လေ၏။
Verse 7
अथ सा चारुसर्वाङ्गी तत्रासक्तात्ममानसा । निश्वासपरमा निन्ये दिनशेषं तथा निशाम् ॥
ထို့နောက် အင်္ဂါအလှပြည့်စုံသော သမီးကညာသည် စိတ်နှလုံးကို ထိုနေရာ၌ (သူ့အပေါ်) ချိတ်ဆက်ထားလျက်၊ နေ့၏ ကျန်အချိန်နှင့် ညအချိန်ကိုပါ အများအားဖြင့် သက်ပြင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်လွန်စေ၏။
Verse 8
निश्वसन्त्यनवद्याङ्गी हाहेति रुदती मुहुः । मन्दभाग्येति चात्मानं निनिन्द मदिरेक्षणा ॥
သက်ပြင်းချလျက်၊ အင်္ဂါအပြစ်ကင်းစင်၍ မျက်လုံးက သမင်မျက်လုံးကဲ့သို့သော သမီးကညာသည် «အို၊ အလား!» ဟု အကြိမ်ကြိမ် ငိုကြွေးလေ၏။ ထို့ပြင် «ငါသည် ကံမကောင်းသူ» ဟု မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်လေ၏။
Verse 9
न विहारे न चाहारे रमणीयॆ न वा वने । न कन्दरॆषु रम्यॆषु सा बबन्ध तदा रतिम् ॥
ထို့နောက် သူမသည် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ၌လည်းကောင်း၊ အစားအစာ၌လည်းကောင်း၊ သာယာသော တောအုပ်၌လည်းကောင်း၊ ချစ်စရာကောင်းသော ဂူအတွင်း၌လည်းကောင်း ပျော်ရွှင်မှု မတွေ့ရတော့ချေ။ သူမ၏ ပျော်ရွှင်ခြင်းသည် မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မကပ်နိုင်ဘဲ ချုပ်နှောင်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 10
चकार रममाणे च चक्रवाकयुगे स्पृहाम् । मुक्ता तेन वरारोहा निनिन्द निजयौवनम् ॥
စက္ကရာဝါက ငှက်နှစ်ကောင် အတူကစားပျော်ရွှင်နေသည်ကို မြင်သော် ခါးလှသော မိန်းမသည် လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေ၏။ ထိုခံစားချက်ကြောင့် ထိန်းချုပ်မှု ပျက်ကွက်ကာ မိမိ၏ ယောကျ်ားမဟုတ်သေးသော ယုဝတိဘဝကို ပြစ်တင်လေ၏။
Verse 11
क्वागताहमिमं शैलं दुष्टदैवबलात्कृता । क्व च प्राप्तः स मे दृष्टेर्गोचरं तादृशो नरः ॥
ကြမ်းတမ်းသော ကံကြမ္မာ၏ အင်အားကြောင့် ငါသည် ဤတောင်သို့ ဘယ်လိုရောက်လာခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ငါ့မျက်စိအတွင်း ဝင်လာခဲ့သော ထိုကဲ့သို့သော လူကောင်းကြီးသည် ယခု ဘယ်သို့ သွားသနည်း။
Verse 12
यद्यद्य स महाभागो न मे सङ्गमुपैष्यति । तत्कामाग्निरवश्यं मां क्षपयिष्यति दुःसहः ॥
ထိုမြတ်နိုးဖွယ် လူကောင်းကြီးသည် ငါနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းသို့ မလာလျှင် မခံနိုင်သော ကာမလိုလားမှု၏ မီးသည် ငါ့ကို အမှန်တကယ် လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးလိမ့်မည်။
Verse 13
रमणीयमभूद्यत्तत्पुंस्कोकिलनिनादितम् । तेन हीनन्तदेवैतद्दहतीवाद्य मामलम् ॥
ထိုတောအုပ်သည် အထူးလှပ၍ အထီးကူကူ၏ ခေါ်သံများဖြင့် မြည်ဟည်းနေ၏။ သို့ရာတွင် သူမရှိသဖြင့် ထိုလှပမှုတည်းဟူသောအရာက ယနေ့ ငါ့ကို ပြင်းထန်စွာ လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။
Verse 14
मार्कण्डेय उवाच इथ्थं सा मदनाविष्टा जगाम मुनिसत्तम । ववृधे च तदा रागस्तस्यास्तस्मिन् प्रतिक्षणम् ॥
မားကဏ္ဍေယက ပြောသည်—အို ရှင်ပညာရှိတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ထိုသို့ပင် သူမသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာက လွှမ်းမိုးထားလျက် ဆက်လက်ပြောဆိုနေ၏။ ထို့နောက် သူ့အပေါ်ရှိ သူမ၏ ရမ္မက်သည် အခဏခဏ တိုးပွားလာလေ၏။
Verse 15
कलिर्नाम्ना तु गन्धर्वः सानुरागो निराकृतः । तया पूर्वमभूत्सोऽथ तदवस्थां ददर्श ताम् ॥
ထို့နောက် အမည် ကာလီ ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗတစ်ဦးသည် ယခင်က သူမကို ချစ်သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သူဖြစ်၍ ထိုအခြေအနေဖြင့် သူမကို တွေ့မြင်하였다။
Verse 16
स चिन्तयामास तदा किं न्वेषा गजगामिनी । निश्वासपवनम्लाना गिरावत्र वरूथिनी ॥
ထို့နောက် သူက စဉ်းစားသည်– “တောင်ပေါ်၌ ရှိနေသော ဆင်လျှောက်သကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသည့် ဤအမျိုးသမီးသည် အဘယ်ကြောင့် သက်သာမဲ့၍ လေကဲ့သို့သော သက်ပြင်းချသံ၏ လှိုင်းကြောင့် နွမ်းနယ်ကျဆင်းနေရသနည်း?”
Verse 17
मुनिशापकृता किंनु केनचित् किं विमानिता । वाष्पवारिपरिक्लिन्नमियं धत्ते यतो मुखम् ॥
“သူမသည် ရှင်တော်တစ်ပါး၏ အပစ်တင်ကျိန်စာကို ခံရသလား၊ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်က စော်ကားခဲ့သလား။ အကြောင်းမူကား သူမ၏ မျက်နှာသည် မျက်ရည်ရေဖြင့် စိုစွတ်နေသည်။”
Verse 18
ततः स दध्यौ सुचिरं तमर्थं कौतुकात् कलिः । ज्ञातवांश्च प्रभावेण समाधेः स यथातथम् ॥
ထို့နောက် ကာလီသည် စူးစမ်းလိုစိတ်ကြောင့် ထိုကိစ္စကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားတော်မူပြီး၊ သမာဓိ၏ အာနုභာဝကြောင့် အမှန်အတိုင်း တိတိကျကျ သိမြင်လာ하였다။
Verse 19
पुनः स चिन्तयामास तद्विज्ञाय मुनेः कलिः । ममोपपादितं साधु भाग्यैरेतत्पुराकृतैः ॥
ထို့နောက် ကာလီသည် (ရဟန်းတော်တစ်ပါးထံမှ ကြားသကဲ့သို့) အကြောင်းကို သိပြီးနောက် ထပ်မံစဉ်းစားသည်– “ဤအရာသည် ရှေးက ပြုခဲ့သော ကမ္မကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ကံကောင်းခြင်းတို့က ငါ့အတွက် ကောင်းစွာ စီမံထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 20
मयैषा सानुरागेण बहुशः प्रार्थिता सती । निराकृतवती सेयमद्य प्राप्या भविष्यति ॥
ဤသီလရှိသောမိန်းမကို မေတ္တာဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်ခဲ့သည်။ သူမက ငါ့ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့တွင် ငါက သူမကို အနိုင်ယူ၍ ရယူမည်။
Verse 21
मानुषे सानुरागेयं तत्र तद्रूपधारिणि । रंस्यते मय्यसंदिग्धं किं कालेन करोमि तत् ॥
အဲဒီနေရာမှာ လူ့ရုပ်ကို ငါယူဆောင်သည့်အခါ၊ မေတ္တာပြည့်ဝသော ဒီမိန်းမက ငါနှင့်အတူ သေချာပေါက် ပျော်ရွှင်မည်။ အချိန်ကို စောင့်ရန် (နှောင့်နှေးရန်) ငါ့မှာ ဘာလိုသနည်း။
Verse 22
मार्कण्डेय उवाच आत्मप्रभावेण ततस्तस्य रूपं द्विजन्मनः । कृत्वा चचार यत्रास्ते निषण्णा सा वरूथिनी ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်– ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏အင်အားဖြင့် ထိုဒွိဇပုရుష၏ရုပ်ကို ယူဆောင်ကာ ဝရူသိနီ ထိုင်နေသောနေရာသို့ သွားလေ၏။
Verse 23
सा तं दृष्ट्वा वरारोहा किञ्चिदुत्फुल्ललोचना । समेत्य प्राह तन्वङ्गी प्रसीदेति पुनः पुनः ॥
သူ့ကိုမြင်သောအခါ တင်ပါးလှသော မိန်းမသည် မျက်လုံးများ အနည်းငယ် တောက်ပလာကာ နီးကပ်လာပြီး ကိုယ်လက်သွယ်လျသောသူမက အကြိမ်ကြိမ် “ကျေးဇူးပြု၍ သနားပါ” ဟု ပြောလေ၏။
Verse 24
त्वया त्यक्ता न सन्देहः परित्यक्ष्यामि जीवितम् । तत्राधर्मः कष्टतरोः क्रियालोपो भविष्यति ॥
သင်က ငါ့ကို စွန့်ပစ်လျှင်—သံသယမရှိ—ငါသည် အသက်ကို စွန့်မည်။ ထို့နောက် ထိုနေရာတွင် ပိုမိုကြမ်းတမ်းသော အဓမ္မတရား ပေါ်ပေါက်လာပြီး ယဇ္ဉာဓမ္မ (ပူဇော်ရေး) တာဝန်များကို လျစ်လျူရှုကြလိမ့်မည်။
Verse 25
मया समेत्य रम्येऽस्मिन् महाकन्दरकन्दरे । मत्परित्राणजं धर्ममवश्यं प्रतिपत्स्यसे ॥
ဤလှပသော ကြီးမားသည့် ဂူအတွင်းသို့ ငါနှင့်အတူ စုဝေးလာကြလော့; ငါ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုမှ ပေါက်ဖွားသော ဓမ္မကို သင်တို့သည် မလွဲမသွေ လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြလိမ့်မည်။
Verse 26
आयुषः सावशेषं मे नृणमस्ति महामते । निवृत्तस्तेन नूनं त्वं हृदयाह्लादकारकः ॥
အို စိတ်ကြီးမြတ်သူ၊ ငါ၏ အသက်ရှိသမျှကာလပတ်လုံး လူတို့အပေါ် အကြွေးတစ်ရပ်သည် ငါ၌ ကျန်နေသေး၏။ ထို့ကြောင့် သင်သည် အမှန်တကယ် ငါ၏ နှလုံး၌ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေသူ၊ ငါ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ဆုတ်ခွာမှုကို ပြောင်းလဲစေသူ ဖြစ်၏။
Verse 27
कलिरुवाच किं करोमि क्रियाहानिर्भवत्यत्र सतो मम । त्वमप्येवंविधं वाक्यं ब्रवीषि तनुमध्यमे ॥
ကာလီက ပြောသည်—“ငါ ဘာလုပ်ရမည်နည်း။ ဤနေရာ၌ ငါကဲ့သို့ ဓမ္မတရားရှိသူအတွက်ပင် သင့်လျော်သော ကုသိုလ်ကံ/အခမ်းအနားများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု ပေါ်ထွက်လာသည်။ သင်လည်း အို ခါးသေးသူ၊ ထိုသို့သော စကားများကို ပြောလေသေး၏!”
Verse 28
तदहं सङ्कटं प्राप्तो यद्ब्रवीमि करोṣi तत् । यदि स्यात् सङ्गमो मेऽद्य भवत्याः सह नान्यथा ॥
ထို့ကြောင့် ငါသည် ဒုက္ခအကျပ်အတည်းသို့ ရောက်လာပြီ—ငါပြောသမျှကို လုပ်ဆောင်လော့။ ယနေ့ ငါနှင့် သင်တို့အကြား ပေါင်းစည်းခြင်း ဖြစ်စေပါ—မဟုတ်လျှင် အခြားအဖြေ မရှိ။
Verse 29
वरूथिनी उवाच प्रसीद यद्ब्रवीṣi त्वं तत्करोमि न ते मृṣā । ब्रवीम्येतदनाशङ्कं यत्ते कार्यं मयाधुना ॥
ဝရုသိနီက ပြောသည်—“ကျေနပ်ပါစေ။ သင်ပြောသမျှကို ငါလုပ်မည်—ဤသည် မလိမ်မညာ။ မတွန့်ဆုတ်ဘဲ ငါပြော၏—ယခု သင့်အတွက် ငါ ဘာကို လုပ်ပေးရမည်နည်း?”
Verse 30
कालिरुवाच नाद्य संभोगसमये द्रष्टव्योऽहं त्वया वने । निमीलिताक्ष्याः संसर्गस्तव सुभ्रु मया सह ॥
ကာလီက ပြောသည်– «ယနေ့တွင် မဟုတ်၊ တောအတွင်း ပေါင်းစည်းရာအချိန်၌ ငါ့ကို မကြည့်ရ။ အလှမျက်ခုံးရှိသူမ၊ မျက်စိပိတ်၍ ငါနှင့် ကာမဆက်ဆံရမည်»။
Verse 31
वरूथिन्युवाच एवं भवतु भद्रन्ते यथेच्छसि तथास्तु तत् । मया सर्वप्रकारं हि वशे स्थेयं तवाधुना ॥
ဝရူသိနီက ပြောသည်– «အဲဒီအတိုင်းပါ၊ အမြတ်မြတ်သောသူရေ; သင်လိုသလို ဖြစ်ပါစေ။ အမှန်တကယ်ပင် ယခုမှစ၍ နည်းလမ်းအားလုံးဖြင့် သင့်အာဏာအောက်၌ ငါနေမည်»။
The chapter stages a conflict between dharma (the brahmin youth’s prescribed rites and proper conduct) and kāma (Varūthinī’s overpowering desire), while also foregrounding the ethics of deception through Kali’s shapeshifting—raising the question of how desire distorts judgment and undermines righteous action.
It does not develop Manvantara chronology directly; instead, it functions as an episodic moral-narrative unit within the broader Purāṇic discourse, emphasizing psychological causality (desire, rejection, opportunism) and ritual framing (gārhapatya/Agni) rather than dynastic or Manu-lineage transitions.
This chapter is outside the Devi Mahatmyam (Adhyayas 81–93) and contains no stuti, battle narrative, or explicit Śākta theology; its ‘devayoṣit’ figure (Varūthinī) operates as a celestial character in an ethical-romance episode rather than as an epithet or manifestation of the Devī.