Adhyaya 45: Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे जडोपाख्यानं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः । जैमिनिरुवाच सम्यगेतनमाख्यातं भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् ॥

ဤသို့ဖြင့် သီရိ မာရ္ကဏ္ဍေယ ပုရာဏ၌ အဖနှင့် သား၏ ဆွေးနွေးပွဲအတွင်း «ဇဋာ ဖြစ်ရပ်» ဟု ခေါ်သော လေးဆယ့်လေးမြောက် အခန်းသည် အဆုံးသတ်၏။ ဇိုင်မိနီက ဆိုသည်– «အို နှစ်ကြိမ်မွေး အထက်မြတ်သူ၊ သင်သည် ငါ့အား မှန်ကန်စွာ ရှင်းလင်းပေးခဲ့၏။ ဝေဒက ကမ္မသည် နှစ်မျိုးရှိသည်– ပါဝတ္တိ (pravṛtti) ဟူသော လုပ်ဆောင်ခြင်း၏ လမ်းနှင့် နိဝတ္တိ (nivṛtti) ဟူသော ဆုတ်ခွာခြင်း၏ လမ်း»။

Verse 2

अहो पितृप्रसादेन भवतां ज्ञानमीदृशम् । येन तिर्यक्त्वमप्येतत् प्राप्य मोहस्तिरस्कृतः ॥

အာ! သင်၏အဖ၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ထိုသို့သော ဉာဏ်ပညာသည် သင်၌ ရှိလာ၏—ထိုဉာဏ်ကြောင့်ပင် တိရစ္ဆာန်အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သော်လည်း မောဟကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခဲ့သည်။

Verse 3

धन्या भवन्तः संसिद्ध्यै प्रागवस्थास्थितं यतः । भवतां विषयोद्भूतैर्न मोहैश्चाल्यते मनः ॥

သင်သည် မင်္ဂလာရှိသူဖြစ်၏၊ အကြောင်းမှာ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်အောင် မူလကတည်းက တည်ထားခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အာရုံဝတ္ထုများမှ ပေါ်ပေါက်လာသော မောဟတို့ကြောင့် သင်၏စိတ် မလှုပ်ရှား။

Verse 4

दिष्ट्या भगवता तेन मार्कण्डेयेन धीमता । भवन्तो वै समाख्याताः सर्वसन्देहहृत्तमाः ॥

ကံကောင်းစွာဖြင့် မင်္ဂလာရှိ၍ ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝသော မာရ္ကဏ္ဍေယကြောင့် သင်သည် အမှန်တကယ် ကောင်းစွာ သင်ကြားခံရ၏—သူသည် သံသယနှင့် အမှောင်အတိမ်အမြှောင် အားလုံးကို ဖယ်ရှားသူဖြစ်၏။

Verse 5

संसारेऽस्मिन् मनुष्याणां भ्रमतामतिसङ्कटे । भवद्विधैः समं सङ्गो जायते नातपस्विनाम् ॥

အန္တရာယ်များသော သံသရာ၌ လူတို့ လမ်းမှားလျှောက်လှမ်းနေကြရာ၊ သင်တို့ကဲ့သို့ သမဏနှင့် ရှင်ရဟန်း(ရိရှီ)တို့နှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်းသည် တပသ္ယာမရှိသူတို့အတွက် လွယ်ကူစွာ မဖြစ်ပေါ်တတ်။

Verse 6

यद्यहं सङ्गमासाद्य भवदिभर्ज्ञानदृष्टिभिः । न स्यां कृतार्थस्तन्नूनं न मेऽन्यत्र कृतार्थता ॥

ပညာအခြေခံသော မြင်ကွင်းရှိသည့် သင်တို့နှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်းကို ရရှိပြီးနောက်တောင် ငါ မပြည့်စုံမဖြစ်လျှင်၊ အခြားနေရာမည်သည့်နေရာတွင်မျှ ငါ့အတွက် ပြည့်စုံမှု မရှိနိုင်ကြောင်း သေချာသည်။

Verse 7

प्रवृत्ते च निवृत्ते च भवतां ज्ञानकर्मणि । मतिमस्तमलां मन्ये यथा नान्यस्य कस्यचित् ॥

ပြုလုပ်ခြင်း(pravṛtti) နှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း(nivṛtti) နှစ်မျိုးလုံး၌လည်းကောင်း၊ သင်၏ ပညာနှင့် ကမ္မ(လုပ်ရပ်)၌လည်းကောင်း၊ သင်၏ နားလည်မှုကို အညစ်အကြေးကင်းစင်သောအဖြစ် ငါယူဆသည်—အခြားသူမည်သူ၏ နားလည်မှုနှင့်မျှ မတူ။

Verse 8

यदि त्वनुग्रहवती मयी बुद्धिर्द्विजोत्तमाः । भवतां तत्समाख्यातुमर्हतेदमशेषतः ॥

အို ဒွိဇအထူးမြတ်သူ၊ သင်သည် ငါ့အပေါ် ကရုဏာပြုလျှင်၊ ဤအရာအားလုံးကို အကျန်မထားဘဲ ပြည့်စုံစွာ ငါ့အား ရှင်းလင်းဖော်ပြသင့်သည်။

Verse 9

कथमेतत्समुद्भूतं जगत् स्थावरजङ्गमम् । कथञ्च प्रलयङ्काले पुनर्यास्यति सत्तमाः ॥

လှုပ်ရှားသောအရာနှင့် မလှုပ်ရှားသောအရာတို့ပါဝင်သည့် ဤလောကသည် မည်သို့ ပေါ်ပေါက်လာသနည်း။ ထို့ပြင် ပျက်သိမ်းချိန်၌ မည်သို့ ပြန်လည် လျောကွယ်၍ အဆုံးသို့ (ပြန်လည်စုပ်ယူခြင်းသို့) ရောက်မည်နည်း၊ အကျင့်သီလရှိသူတို့အနက် အထူးမြတ်သူ။

Verse 10

कथञ्च वंशाः देवर्षि-पितृभूतादिसम्भवाः । मन्वन्तराणि च कथं वंशानुचरितञ्च यत् ॥

နတ်တို့၊ ရှိသူ (ṛṣi) တို့၊ ပိတೃ (Pitṛ) တို့၊ ဘူတ (bhūta) တို့နှင့် အခြားတို့မှ ပေါ်ပေါက်လာသော မျိုးရိုးစဉ်ဆက်များသည် မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း။ မနွန္တရ (Manvantara) များကို မည်သို့ ဖော်ပြရမည်နည်း၊ ထိုမျိုးရိုးများနောက်လိုက်သော သမိုင်းအကြောင်းအရာများကိုလည်း မည်သို့နည်း။

Verse 11

यावत्यः सृष्टयश्चैव यावन्तः प्रलयास्तथा । यथा कल्पविभागश्च या च मन्वन्तरस्थितिḥ ॥

ဖန်ဆင်းခြင်းများသည် မည်မျှ ရှိသနည်း၊ ထိုနည်းတူ ပျက်လဲခြင်း (pralaya) များသည် မည်မျှ ရှိသနည်း။ ကလ္ပ (kalpa) များ၏ ခွဲခြားပုံသည် မည်သို့နည်း။ မနွန္တရ (manvantara) တစ်ခု၏ ကြာချိန်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံသည် မည်သို့နည်း—ကျွန်ုပ်အား ပြောပါ။

Verse 12

यथा च क्षितिसंस्थानं यत् प्रमाणञ्च वै भुवः । यथास्थिति समुद्राद्रि-निम्नगाः काननानि च ॥

ထို့ပြင် မြေကြီး၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် မည်သို့နည်း၊ ၎င်း၏ အတိုင်းအတာသည် အမှန်တကယ် မည်မျှနည်း။ သမုဒ္ဒရာများ၊ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များနှင့် တောအုပ်များကို မည်သို့ စီစဉ်ထားသနည်း—ပြောပါ။

Verse 13

भूर्लोकादिस्वर्लोकानां गणः पातालसंश्रयः । गतिस्तथार्कसोमादि-ग्रहर्क्षज्योतिषामपि ॥

(ရှင်းပြပါ) ဘူရ္လောက (Bhūrloka) မှ စ၍ ဆွರ್ಗလောက (Svargaloka) အထိ လောကစနစ်နှင့် ပာတာလ (Pātāla) တွင် တည်ရှိသော အောက်လောကများကိုလည်း။ ထို့ပြင် နေ၊ လ၊ ဂြိုဟ်များ၊ နက္ခတ်စုများနှင့် တောက်ပသော အလင်းကိုယ်များ၏ လမ်းကြောင်းများကိုလည်း။

Verse 14

श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वमेतदाहूतसम्प्लवम् । उपसंहृते च यच्छेषं जगत्यस्मिन् भविष्यति ॥

ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ် ကြားလိုပါသည်—ခေါ်ယူလာသော/လွှမ်းမိုးသော မဟာရေလွှမ်းမိုးမှုအကြောင်းကိုလည်း—နှင့် လောကကြီး ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းသွားသောအခါ ဤဗြဟ္မာဏ္ဍအတွင်း မည်သည့် အကျန်အကြွင်း ကျန်ရစ်မည်နည်း။

Verse 15

पक्षिण ऊचुः प्रश्नभारोऽयमतुलो यस्त्वया मुनिसत्तम । पृष्टस्तं ते प्रवक्ष्यामस्तत् शृणुष्वेह जैमिने ॥

ငှက်တို့က ဆိုကြသည်– “အို ရှင်ပညာရှိတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ သင်မေးမြန်းသော မေးခွန်း၏ အလေးချိန်သည် နှိုင်းယှဉ်မရလောက်အောင် ကြီးမား၏။ ငါတို့သည် သင့်အား ရှင်းလင်းပြမည်၊ အို ဇိုင်မိနီ၊ ဤနေရာ၌ နားထောင်လော့”။

Verse 16

मार्कण्डेयेन कथितं पुरा क्रौष्टुकये यथा । द्विजपुत्राय शान्ताय व्रतस्त्राताय धीमते ॥

ယခင်က မာရ္ကဏ္ဍေယက ကရောဋ္ဌုကီအား ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့—အေးချမ်းသော ဗြာဟ္မဏ၏ သား၊ ဝတ်ကတိကာကွယ်သူ၊ ပညာရှိသူအား (ထိုသို့) ပြောကြားခဲ့၏။

Verse 17

मार्कण्डेयं महात्मानमुपासीनं द्विजोत्तमैः । क्रौष्टुकिः परिपप्रच्छ यदेतत् पृष्टवान् प्रभो ॥

ကရောဋ္ဌုကီသည် ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးတို့က ဝန်းရံစောင့်ရှောက်နေသော မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိ မာရ္ကဏ္ဍေယအား—မိမိမေးခဲ့သည့် အကြောင်းအရာတည်းဟူသော ထိုကိစ္စကိုပင် မေးမြန်းခဲ့၏၊ အို အရှင်။

Verse 18

तस्य चाकथयत् प्रीत्या यन्मुनिर्भृगुनन्दनः । तत्ते प्रकथयिष्यामः शृणु त्वं द्विजसत्तम ॥

ထို့နောက် ဘೃဂုဝంశ၏ အလှတရားဖြစ်သော ထိုရသီက သူ့အား ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် ပြောကြားခဲ့သမျှကို—ယခု ငါတို့သည် သင့်အား ပြန်လည်ဖော်ပြမည်။ နားထောင်လော့၊ အို နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး။

Verse 19

प्रणिपत्य जगन्नाथं पद्मयोनिं पितामहम् । जगद्योनिं स्थितं सृष्टौ स्थितौ विष्णुस्वरूपिणम् । प्रलये चान्तकर्तारं रौद्रं रुद्रस्वरूपिणम् ॥

လောကဓာတ်၏ အရှင်—ပိတာမဟ၊ ကြာပန်းမှ မွေးဖွားသူ—လောက၏ မိခင်အိမ် (ဂರ್ಭ) ဖြစ်တော်မူသောသူအား ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက်; ဖန်ဆင်းရာ၌ ဗြဟ္မာအဖြစ် တည်ရှိတော်မူ၍, ထိန်းသိမ်းရာ၌ ဗိෂ္ဏု၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်တော်မူကာ, ပျက်သုဉ်းရာ၌ ရုဒ္ရရုပ်ဖြင့် ကြမ်းတမ်းသော အဆုံးပြုသူ ဖြစ်တော်မူ၏။

Verse 20

मार्कण्डेय उवाच उत्पन्नमात्रस्य पुरा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । पुराणमेतद्वेदाश्च मुखेभ्योऽनुविनिः सृताः ॥

မာရ္ကဏ္ဍေယက ပြောသည်။ ရှေးကာလ၌ မဖော်ပြနိုင်သော မွေးဖွားခြင်းရှိသည့် ဘြဟ္မာသည် ပေါ်ထွန်းလာသည့်အခါ၊ ဤ ပုရာဏနှင့် ဝေဒများသည် သူ၏ ပါးစပ်များမှ စီးဆင်းထွက်ပေါ်လာ하였다။

Verse 21

पुराणसंहिताश्चक्रुर्बहुलाः परमर्षयः । वेदानां प्रविभागश्च कृतस्तैस्तु सहस्रशः ॥

အမြင့်မြတ်သော ရှင်ရသီများသည် ပုရာဏ အကျဉ်းချုပ်များကို များစွာ စီစဉ်ရေးသားခဲ့ကြပြီး၊ ဝေဒများကိုလည်း အမှန်တကယ် အထောင်ပေါင်းများစွာသော နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲခြားစီမံခဲ့ကြသည်။

Verse 22

धर्मज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यञ्च महात्मनः । तस्योपदेशेन विना न हि सिद्धं चतुष्टयम् ॥

ဓမ္မ၊ ဉာဏ်ပညာဝိညာဉ်ရေး၊ မကပ်ငြိမှု၊ နှင့် အမှန်တကယ်သော အရှင်အာဏာ—ထို မဟာအတ္တမ၏ သင်ကြားမှုမရှိလျှင် ဤ လေးမျိုးသော အောင်မြင်မှုကို မရရှိနိုင်။

Verse 23

वेदान् सप्तर्षयस्तस्माज्जगृहुस्तस्य मानसाः । पुराणं जगृहुश्चाद्या मुनयस्तस्य मानसाः ॥

သူထံမှ ရှင်ရသီ ခုနစ်ပါးသည် စိတ်မှပေါက်ဖွားသော သားများကဲ့သို့ ဝေဒများကို လက်ခံရရှိခဲ့ကြပြီး၊ အစဉ်အလာ ရှင်ရသီများလည်း ထိုနည်းတူ ပုရာဏကို စိတ်မှပေါက်ဖွားသောအဖြစ် လက်ခံရရှိ하였다။

Verse 24

भृगोः सकाशाच्च्यवनस्तेनोक्तञ्च द्विजन्मनाम् । ऋषिभिश्चापि दक्षाय प्रोक्तमेतन्महात्मभिः ॥

စျဝနသည် ဘೃဂုထံမှ ထိုအရာကို သင်ယူပြီး နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူများ (ဒွိဇ) ထံသို့ သင်ကြားပေး하였다။ ထို့အပြင် မဟာအတ္တမ ရှင်ရသီများက ဒက္ရှကိုလည်း ထိုအရာကို သင်ကြားပေး하였다။

Verse 25

दक्षेण चापि कथितमिदमासीत्तदा मम । तत्तुभ्यं कथयाम्यद्य कलिकल्मषनाशनम् ॥

ဤအကြောင်းကိုလည်း ယခင်က ဒက္ခရှက ငါ့အား ပြောကြားခဲ့သည်။ ကလိယုဂ၏ အညစ်အကြေးတို့ကို ဖျက်ဆီးသော ထိုသင်ခန်းစာတည်းဟူသော အကြောင်းကို ယခု သင်တို့အား ပြန်လည်ဟောကြားမည်။

Verse 26

सर्वमेतन्महाभाग ! श्रूयतां मे समाधिना । यथाश्रुतं मया पूर्वं दक्षस्य गदतो मुने ॥

အို ကံကောင်းသူ၊ မုနိရေ—ဒက္ခရှ ပြောဆိုစဉ် ငါ ယခင်က ကြားခဲ့သကဲ့သို့၊ ငါ့ထံမှ ဤအရာအားလုံးကို စိတ်တည်ငြိမ်၍ အာရုံစိုက်ကာ နားထောင်လော့။

Verse 27

प्रणिपत्य जगद्योनिमजमव्ययमाश्रयम् । चराचरस्य जगतो धातारं परमं पदम् ॥

စကြဝဠာ၏ မိခင်-မူလအရင်းအမြစ်တော်—မမွေးဖွား၊ မပျက်စီး၊ အားကိုးရာ—နှင့် လှုပ်ရှားသည့်လောကနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်လောကကို ထိန်းသိမ်းသူ၊ အမြင့်ဆုံးသော အဘိဓာန်/အာသ్రယတော်အား ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီးနောက်၊

Verse 28

ब्रह्माणमादिपुरुषमुत्पत्तिस्थितिसंयमे । यत्कारणमनौपम्यं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥

(ငါသည်) ဗြဟ္မာတော်၊ မူလပုရုရှ—ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပျက်လဲခြင်းတို့၌ အကြောင်းကာရဏာတန်ခိုး လည်ပတ်နေသူ—နှိုင်းယှဉ်မရသူ၊ အရာအားလုံး တည်မြဲရာဖြစ်သူအား ဦးညွှတ်ပူဇော်၏။

Verse 29

तस्मै हिरण्यगर्भाय लोकतन्त्राय धीमते । प्रणम्य सम्यग्वक्ष्यामि भूतवर्गमनुत्तमम् ॥

ထို ဟိရဏ္ယဂರ್ಭတော်—ပညာရှိ၊ လောကဓမ္မစည်းကမ်းကို စီမံထိန်းညှိသူ—အား သင့်လျော်စွာ ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီးနောက်၊ အလွန်မတူညီနိုင်သော သတ္တဝါ/တတ္တဝါ အမျိုးအစားများကို ယခု ငါ မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြမည်။

Verse 30

महताद्यं विशेषान्तं सवैरूप्यं सलक्षणम् । प्रमाणैः पञ्चभिर्गम्यं स्रोतॊभिः षड्भिरन्वितम् ॥

ဤသင်္ခါဒေါ်က မဟတ်မှ စ၍ ဝိသေသများအထိ အစဉ်အဆက်ကို ၎င်းတို့၏ အမျိုးအစားများနှင့် သတ်မှတ်လက္ခဏာများနှင့်အတူ ဖော်ပြသည်။ ပရမာဏ ၅ မျိုးဖြင့် သိရပြီး စ္ရောတသ ၆ လမ်းကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်။

Verse 31

पुरुषाधिष्ठितं नित्यमनित्यमिव च स्थितम् । तच्छ्रूयतां महाभाग ! परमॆण समाधिना ॥

၎င်းသည် အနန္တကာလတည်မြဲ၍ ပုရုရှ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင်ရှိသော်လည်း မတည်မြဲသကဲ့သို့ ထင်မြင်ပေါ်လွင်သည်။ အို မဟာဂုဏ်ရှိသူ၊ အမြင့်ဆုံး စိတ်တည်ငြိမ်မှုဖြင့် ထိုအကြောင်းကို နားထောင်ပါ။

Verse 32

प्रधानं कारणं यत्तदव्यक्ताख्यं महर्षयः । यदाहुः प्रकृतिं सूक्ष्मां नित्यां सदसदात्मिकाम् ॥

«ပရဓာန» ဟု ခေါ်သော အကြောင်းကိန်း—«အဗျက္တ» (မပေါ်လွင်သေးသော) ဟုလည်း အမည်ရ—ကို မဟာရိရှီတို့က «ပရကృతి» ဟု ဖော်ညွှန်းကြသည်။ ၎င်းသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အနန္တကာလတည်မြဲကာ ရှိခြင်းနှင့် မရှိခြင်း နှစ်မျိုးသဘောပါဝင်သည်။

Verse 33

ध्रुवमक्षय्यमजरममेयं नान्यसंश्रयम् । गन्धरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् ॥

၎င်းသည် တည်ငြိမ်၍ ပျက်ယွင်းမသွား၊ အိုမင်းမလာ၊ တိုင်းတာမရ၊ အခြားအရာတစ်စုံတစ်ခုကို မမှီခို။ အနံ့၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရသာ မရှိဘဲ အသံနှင့် ထိတွေ့မှုမှလည်း လွတ်ကင်းသည်။

Verse 34

अनाद्यन्तं जगद्योनिं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् । असाम्प्रतमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत ॥

အစမရှိ အဆုံးမရှိ၊ စကြဝဠာ၏ အရင်းအမြစ်—ဂုဏ်သုံးပါး၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် ပျောက်ကွယ်ခြင်း၏ အခြေခံ—ထိုအချိန်၌ တိုက်ရိုက်မသိနိုင်ခဲ့ဘဲ၊ ဗြဟ္မာ မပေါ်မီကတည်းက ရှိနေ하였다။

Verse 35

प्रलयस्यानु तेनेदं व्याप्तमासीदशेषतः । गुणसाम्यात्ततस्तस्मात् क्षेत्रज्ञाधिष्ठितान्मुने ॥

ပျက်လဲပြီးနောက် စကြဝဠာအားလုံးသည် ထိုမဖော်ပြနိုင်သော သဘောတရားဖြင့် အပြည့်အဝ ပျံ့နှံ့နေ၏။ ထို့နောက် ဂုဏ်သုံးပါး၏ ညီမျှမှုမှ၊ က္ရှေတရဇ္ဉ (ကွင်း၏ သိသူ) ၏ အုပ်စိုးတည်ရှိမှုအောက်တွင်၊ အို ရှင်ရသီ၊ ဖန်ဆင်းမှု စတင်ဖြစ်ပေါ်၏။

Verse 36

गुणभावात् सृज्यमानात् सर्गकाले ततः पुनः । प्रधानं तत्त्वमुद्भूतं महान्तं तत् समावृणोत् ॥

ထို့နောက် ထပ်မံ၍ ဖန်ဆင်းချိန်တွင် ဂုဏ်များသည် မိမိတို့၏ အရောင်အဆင်းကို စတင်ဖော်ထုတ်လာသည့်အခါ “ပရဓာန” ဟု ခေါ်သော သဘောတရား ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုပရဓာနသည် “မဟတ်” (အကြီးမားသော သဘောတရား) ကို ဖုံးလွှမ်း၏။

Verse 37

यथा बीजं त्वचा तद्वदव्यक्तेनावृतो महान् । सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्च त्रिधोदितः ॥

မျိုးစေ့ကို အခွံက ဖုံးအုပ်ထားသကဲ့သို့ မဟတ်သည်လည်း မဖော်ပြနိုင်သော အဗျက္တ (avyakta) ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထား၏။ ထို့ပြင် ၎င်းကို သုံးမျိုးဟု ကြေညာကြသည်—သာတ္တဝိက၊ ရာဇသ၊ တာမသ။

Verse 38

ततस्तस्मादहङ्कारस्त्रिविधो वै व्यजायत । वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्च सतामसः ॥

ထိုမှ အမှန်တကယ် အဟင်္ကာရ (အတ္တသဘော) သုံးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာ၏—ဝိုင်ကာရိက၊ တိုင်ဇသ၊ နှင့် တာမသသဘောရှိသော ဘူတာဒီ။

Verse 39

महताचावृतः सोऽपि यथाव्यरक्तेन वै महान् । भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दतन्मात्रकन्ततः ॥

ထိုအဟင်္ကာရသည်လည်း မဟတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး မဟတ်သည် မဖော်ပြနိုင်သော အဗျက္တဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ဘူတာဒီ (တာမသ အဟင်္ကာရ) သည် ပြောင်းလဲကာ အသံ၏ သေးငယ်သဘောတရား (ရှဗ္ဒ-တန်မာတြ) ကို ထုတ်ပေါ်စေ၏။

Verse 40

ससर्ज शब्दतन्मात्रादाकाशं शब्दलक्षणम् । आकाशं शब्दमात्रन्तु भूतादिश्चावृणोत्ततः ॥

အသံ၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော အနှစ်သာရမှ အာကာသ (ākāśa) ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၍ ၎င်း၏ လက္ခဏာမှာ အသံဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဘူတာဒီ (bhūtādi) သည် အသံတစ်မျိုးတည်းသာ ဂုဏ်သတ္တိရှိသော အာကာသကို ဖုံးလွှမ်းလိုက်သည်။

Verse 41

स्पर्शतन्मात्रमेवेह जायते नात्र संशयः । बलवान् जायते वायुस् तस्य स्पर्शगुणो मतः ॥

ဤနေရာတွင် ထိတွေ့မှု၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော အနှစ်သာရ (sparśa-tanmātra) ကို ထုတ်ပေါ်စေသည်—သံသယမရှိ။ ထို့နောက် အင်အားကြီးသော vāyu (လေ) မွေးဖွားလာပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ထိတွေ့မှုဟု ဆိုကြသည်။

Verse 42

वायुश्चापि विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह । ज्योतिरुत्पद्यते वायोस् तद्रूपगुणमुच्यते ॥

vāyu သည်လည်း ပြောင်းလဲ၍ ရုပ်သဏ္ဌာန်၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော အနှစ်သာရ (rūpa-tanmātra) ကို ထုတ်ပေါ်စေ하였다။ vāyu မှ jyotis (မီး/အလင်း) ပေါ်ထွန်းလာပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ရုပ်သဏ္ဌာန်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 43

स्पर्शमात्रस्तु वै वायूरूपमात्रं समावृणोत् । ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह ॥

ထိတွေ့မှုတစ်မျိုးတည်းကိုသာ ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ်ရှိသော vāyu သည် rūpa (ရုပ်/ပုံသဏ္ဌာန်) ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရသည်။ ထို့ပြင် jyotis သည်လည်း ပြောင်းလဲ၍ အရသာ၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော အနှစ်သာရ (rasa-tanmātra) ကို ထုတ်ပေါ်စေသည်။

Verse 44

सम्भवन्ति ततो ह्यापश्चासन् वै ता रसात्मिकाः । रसमात्रन्तु ता ह्यापो रूपमात्रं समावृणोत् ॥

ထိုမှပင် āpas (ရေ) ပေါ်ပေါက်လာသည်; ၎င်းတို့သည် အရသာ၏ သဘာဝရှိသည်။ ထိုရေတို့သည် အရသာကို ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ်ရှိ၍ ရုပ် (rūpa) ကို ဖုံးလွှမ်းသည်။

Verse 45

आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे । सङ्घातो जायते तस्मात्तस्य गन्धो गुणो मतः ॥

ရေသည်လည်း ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း အနံ့၏ သေးငယ်သဘော (တန်မာတြ) ကို ဖြစ်ပေါ်စေ၏။ ထိုမှ စုပေါင်းသော ကြမ်းသဘော (မဟာဘူတ) ပေါ်ထွန်းလာသဖြင့် အနံ့ကို ၎င်း၏ ဂုဏ်သတ္တိဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 46

तस्मिंस्तस्मिंस्तु तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता । अविशेषवाचकत्वादविशेषास्ततः च ते ॥

သတ္တုတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းနှင့်ကိုက်ညီသော သေးငယ်သဘော (တန်မာတြ) ရှိသဖြင့် ‘တန်မာတြဖြစ်ခြင်း’ ဟု မှတ်မိကြ၏။ ထို့ပြင် မသတ်မှတ်နိုင်သော (မခွဲခြားသေးသော) ကို ဖော်ပြသဖြင့် ထိုတန်မာတြတို့ကို ‘မသတ်မှတ်နိုင်သော’ ဟု ခေါ်ကြ၏။

Verse 47

न शान्ता नापि घोरास्ते न मूढाश्चाविशेषतः । भूततन्मात्रसर्गोऽयमहङ्कारात्तु तामसात् ॥

၎င်းတို့သည် ငြိမ်သက်ခြင်းလည်း မဟုတ်၊ ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်ခြင်းလည်း မဟုတ်၊ မောဟဖြစ်ခြင်းလည်း မဟုတ်—အနှစ်သာရအားဖြင့် မသတ်မှတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကြမ်းသဘောရှိသော ဘူတများ၏ သေးငယ်သဘော (bhūta-tanmātra) ကို ဖန်ဆင်းခြင်းသည် အဟင်ကာရ၏ တာမသ (tāmasa) အစိတ်အပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာ၏။

Verse 48

वैकारिकादहङ्कारात् सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात् । वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते ॥

သတ္တဝါဂုဏ် (sattva) အလွန်ထင်ရှားသဖြင့် စာတ္တဝိက ဖြစ်သော ဝိုင်ကာရိက (vaikārika) အဟင်ကာရ-တတ္တဝါမှ ဝိုင်ကာရိက ဖန်ဆင်းမှု ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း (အစုတစ်စုအဖြစ်) ဖွံ့ဖြိုးထွားပွား၏။

Verse 49

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । तैजसानिन्द्रियाण्याहुर्देवा वैकारिका दश ॥

အသိဉာဏ်အင်္ဂါ (jñānendriya) ငါးပါးနှင့် လုပ်ဆောင်အင်္ဂါ (karmendriya) ငါးပါး ရှိ၏။ အင်္ဂါများကို တိုင်ဇသ (taijasa) ဟု ဆိုကြပြီး၊ အုပ်စိုးသည့် ဒေဝတားများ (presiding powers) သည် ဝိုင်ကာရိက (စာတ္တဝိက) စီးကြောင်းမှ မွေးဖွားသည်—ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်း ဆယ်ပါး ဖြစ်၏။

Verse 50

एकादशं मनस्तत्र देवा वैकारिका: स्मृता: । श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥

ထိုနေရာ၌ စိတ်သည် တစ်ဆယ့်တစ်မြောက် အင်္ဂါဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်း၏ အုပ်စိုးသည့် ဒေဝတာများကို «ဝိုင်ကာရိက» ဟု မှတ်ယူကြသည်။ (အသိဉာဏ် အင်္ဂါ ၅ ပါးမှာ) နား၊ အရေပြား၊ မျက်စိနှစ်လုံး၊ လျှာ၊ နှာခေါင်း (ပဉ္စမ) ဖြစ်သည်။

Verse 51

शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि वक्ष्यते । पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक् पञ्चमी भवेत् ॥

၎င်းတို့သည် အသံနှင့် အခြား အာရုံဝတ္ထုများကို ရယူရန် ပညာ (ဗုဒ္ဓိ) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ (ကမ္မအင်္ဂါ ၅ ပါးမှာ) ခြေထောက်နှစ်ဖက်၊ အနာလ် (အညစ်ထုတ်ရာ), လိင်အင်္ဂါ, လက်နှစ်ဖက်၊ နှင့် စကားပြောခြင်း (ပဉ္စမ) ဖြစ်သည်။

Verse 52

गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यं च कर्म तत् । आकाशं शब्दमात्रन्तु स्पर्शमात्रं समाविशत् ॥

လှုပ်ရှားခြင်း၊ အညစ်ထုတ်ခြင်း၊ သာယာမှု၊ လက်မှုအလုပ် (craft) နှင့် စကားပြောခြင်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အသံတစ်မျိုးတည်းသာ ပါဝင်သည့် အာကာသ (ākāśa) ထဲသို့ ထိတွေ့မှု၏ သုက္ခမဓာတ် (subtle element) တစ်မျိုးတည်း ဝင်ရောက်၍ ပြန့်နှံ့သွားသည်။

Verse 53

द्विगुणो जायते वायुः तस्य स्पर्शो गुणो मतः । रूपन्तथैवाविशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ ॥

လေ (vāyu) သည် ဂုဏ်သတ္တိ နှစ်မျိုး ပါဝင်သဖြင့် မွေးဖွားလာသည်။ ၎င်း၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ထိတွေ့မှုဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့နောက် ရုပ်သဏ္ဌာန် (rūpa) လည်း ဝင်ရောက်လာ၍ အသံနှင့် ထိတွေ့မှု ဂုဏ်သတ္တိ နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်စေသည်။

Verse 54

द्विगुणस्तु ततश्चाग्निः स शब्दस्पर्शरूपवान् । शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रस मात्रं समाविशत् ॥

ထို့နောက် မီး (agni) သည် အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန် ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်လျက် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်တို့သည် အရသာ (rasa) ၏ သုက္ခမဓာတ် တစ်မျိုးတည်းထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။

Verse 55

तस्माच्चतुर्गुणा ह्यापो विज्ञेयास्ता रसात्मिकाः । शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसो गन्धं समाविशत् ॥

ထို့ကြောင့် ရေသည် အရသာကို မူလသဘာဝအဖြစ်ထား၍ ဂုဏ်သတ္တိ လေးပါးရှိသည်ဟု သိမြင်ရမည်။ အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် အရသာတို့သည် ပေါင်းဝင်ကာ နံ့ (အနံ့) သို့ ရောက်လာ၏။

Verse 56

संहता गन्धमात्रेण आवृण्वंस्ते महीमिमाम् । तस्मात् पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु दृश्यते ॥

နံ့တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ထူထဲစေရာ၌ ၎င်းတို့သည် ဤမြေကို ဖုံးလွှမ်း하였다။ ထို့ကြောင့် မြေသည် ဂုဏ်သတ္တိ ငါးပါးရှိပြီး၊ ဓာတ်တို့အနက် အကြမ်းဆုံး (အခိုင်မာဆုံး) ဟု မြင်ရသည်။

Verse 57

शान्ता घोराश्च मूढाश्च विशेषास्तेन ते स्मृताः । परस्परानुप्रवेशाद्धारयन्ति परस्परम् ॥

ထို့ကြောင့် ထူးခြားသတ်မှတ်ထားသော ဓာတ်များ (viśeṣa) ကို ငြိမ်သက်သော၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော၊ မောဟဖြစ်စေသော ဟူ၍ မှတ်မိကြသည်။ အပြန်အလှန် စိမ့်ဝင်ပေါင်းစည်းခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထောက်ပံ့ကြ၏။

Verse 58

भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकं घनावृतम् । विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः ॥

ဤမြေထဲ၌ အမှန်တကယ်အားဖြင့် အရာအားလုံး—Lokāloka (လောကနှင့် အလောက၏ နယ်နိမိတ်/ဒေသ)—သည် ထူထဲသော အစုအဝေးကြီးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ထို့ပြင် ထူးခြားသတ်မှတ်ထားသော ဓာတ်များကို အာရုံများဖြင့် ဖမ်းယူနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 59

गुणं पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरॊत्तरम् । नानावीऱ्याः पृथग्भूताḥ सप्तैते संहतिं विना ॥

နောက်တစ်ခုချင်းစီသည် မတိုင်မီရှိသည့် တစ်ခုချင်းစီ၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ရယူလာသည်။ ဤခုနစ်ပါးသည် အင်အားမျိုးစုံရှိ၍ သီးခြားတည်ရှိသော်လည်း ပေါင်းစည်းမှုမရှိသဖြင့် (ဖန်ဆင်းရန် မထိရောက်) ဖြစ်ခဲ့သည်။

Verse 60

नाशक्नुवन् प्रजाः स्रष्टुमसमागम्य कृत्स्नशः । समेत्यान्योन्यसंयोगमन्योन्याश्रयिणश्च ते ॥

သူတို့သည် အပြည့်အဝ မပေါင်းစည်းသေးသရွေ့ သတ္တဝါများကို မဖန်ဆင်းနိုင်ခဲ့ကြ။ စုစည်းပြီးနောက် အချင်းချင်း ဆက်စပ်ပေါင်းစည်းကာ တစ်ဦးချင်းစီသည် တစ်ဦးချင်းစီကို အားထားခဲ့ကြသည်။

Verse 61

एकसङ्घातचिह्नाश्च संप्राप्यैक्यमशेषतः । पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च ॥

တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်သည့် အမှတ်အသားကို ဆောင်၍ အပြည့်အဝ ညီညွတ်မှုသို့ ရောက်ရှိပြီး၊ ပုရုရှ (Puruṣa) ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင်ရှိကာ မထင်ရှားသော အဝျက္တ (Unmanifest) ၏ ကျေးဇူးတော်ဖြင့် ထောက်ပံ့ခံရသောကြောင့်၊

Verse 62

महदाद्या विशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते । जलबुद्बुदवत्तत्र क्रमाद्वै वृद्धिमागतम् ॥

မဟတ် (Mahat) မှ စ၍ သီးခြားဖြစ်လာသော အစိတ်အပိုင်းများအဆုံးထိ ထိုတတ္တဝများသည် စကြဝဠာဥ (cosmic egg) ကို ဖြစ်ပေါ်စေ하였다။ ထိုနေရာ၌ ၎င်းသည် ရေပေါ်ရှိ ဖ泡ကဲ့သို့ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာ하였다။

Verse 63

भूतेभ्यो 'ण्डं महाबुद्धे ! वृहत्तदुदकेशयम् । प्राकृते 'ण्डे विवृद्धः सन् क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः ॥

အို မဟာစိတ်ရှိသူ၊ ဓာတ်များမှ စကြဝဠာဥသည် ပေါ်ပေါက်လာ၏—အလွန်ကြီးမား၍ ရေများပေါ်တွင် တည်ရှိ၏။ ထို ပရာကృత (Prākṛta) ဥသည် ကြီးထွားလာသောအခါ၊ က్షೇತ್ರဇ్ఞ (Knower of the Field) သည် ပေါ်ထွန်းလာ၍ «ဗြဟ္မာ» (Brahmā) ဟူသော အမည်ဖြင့် သိကြ၏။

Verse 64

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । आदिकर्ता च भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत ॥

သူသည် အမှန်တကယ် ပထမဆုံး ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူ ဖြစ်၏; ထို့ကြောင့် «ပုရုရှ» (Puruṣa) ဟု ခေါ်ကြ၏။ ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့၏ မူလဖန်ဆင်းရှင်အဖြစ် ဗြဟ္မာ (Brahmā) သည် အစကာလ၌ ပေါ်ပေါက်လာ၏။

Verse 65

तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । मेरुस्तस्यानुसंभूतो जरायुश्चापि पर्वताः ॥

ထို တတ္တဝါ/ကောသမိက သဘောတရားကြောင့် လောကသုံးပါးနှင့် လှုပ်ရှားသောအရာ၊ မလှုပ်ရှားသောအရာ အားလုံးကို ပြည့်ဝစွာ ပျံ့နှံ့ဖုံးလွှမ်းခဲ့သည်။ ထို ဘြဟ္မာဏ္ဍ (ကောသမိက ဥ) မှ မေရုတောင် ပေါ်ထွန်းလာ၍ တောင်တန်းများသည် ၎င်း၏ အမြှေးအလွှာ (jarāyu) ကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။

Verse 66

समुदा गर्भसलिलं तस्याण्डस्य महात्मनः । तस्मिन्नण्डे जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥

သမုဒ္ဒရာများသည် ထို မဟာဘြဟ္မာဏ္ဍ၏ ကိုယ်ဝန်ရေ/ဂರ್ಭရေ ဖြစ်ကြသည်။ ထို ဥအတွင်း၌ လောကတစ်ခုလုံး—ဒေဝတား၊ အသူရ၊ လူသားတို့နှင့်တကွ—တည်ရှိနေ하였다။

Verse 67

दीपाद्यद्रिसमुद्राश्च राज्योतिर्लोकसंग्रहः । जलानिलानलाकाशैस्ततो भूतादिना बहिः ॥

ကျွန်းများစသဖြင့်၊ တောင်တန်းနှင့် သမုဒ္ဒရာများ၊ ထို့ပြင် အလင်းရောင်များနှင့် လောကဌာနများပါဝင်သော လောကစုစည်းပုံတို့ ရှိ하였다။ ထိုအပြင်ဘက်တွင် ရေ၊ လေ၊ မီး၊ အာကာသ တို့၏ အလွှာများ အဆက်ဆက်ရှိပြီး၊ ထို့နောက် ဘူတ (ဒြပ်/အခြေခံအရာ) များမှစ၍ ဆက်လက်တိုးချဲ့သွားသည်။

Verse 68

वृतमण्डं दशगुणैरेकेकैकत्वेन तैः पुनः । महता तत्प्रमाणेन सहैवानेन वेष्टितः ॥

လောကမဏ္ဍလသည် ထိုအလွှာများဖြင့် ပိတ်လှောင်ထားပြီး၊ အလွှာတစ်ခုချင်းစီသည် အရင်အလွှာထက် ဆယ်ဆ ပိုကြီးလာသည်ဟု အစဉ်လိုက် ဆိုသည်။ ထို မဟာပမာဏနှင့်တကွ၊ ဤ ဖုံးအုပ်စနစ်ဖြင့် အမှန်တကယ် လွှမ်းခြုံထားသည်။

Verse 69

महांस्तैः सहितः सर्वैरव्यक्तेन समावृतः । एभिरावरणैरण्डं सप्तभैः प्राकृतैर्वृतम् ॥

မဟတ် (Mahat) သည် ထို တတ္တဝါများအားလုံးနှင့်တကွ အဗျက္တ (avyakta) — မဖော်ပြနိုင်သော အခြေအနေ — ဖြင့် ဖုံးအုပ်ခံရသည်။ ဤ ပရာကృత (prākṛta) အလွှာဖုံးအုပ် ခုနစ်ပါးကြောင့် ဘြဟ္မာဏ္ဍသည် ပိတ်လှောင်ထားသည်။

Verse 70

अन्योन्यमावृत्य च ता अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः । एषा सा प्रकृतिर्नित्या यदन्तः पुरुषश्च सः ॥

တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဖုံးလွှမ်းလျက် ထို ပရကృతိ (prakṛti) ရှစ်ပါးသည် တည်နေကြ၏။ ဤသည်မှာ အနန္တကာလ ပရကృతိ ဖြစ်ပြီး၊ အတွင်း၌ ရှိသောအရာသည် ပုရုရှ (Puruṣa) ဖြစ်၏။

Verse 71

ब्रह्माख्यः कथितो यस्ते समासात् श्रूयतां पुनः । यथा मग्नो जले कश्चिदुन्मज्जन् जलसम्भवः ॥

‘ဗြဟ္မာ’ ဟု ခေါ်သောအရာကို သင်တို့အား အကျဉ်းချုပ် ပြောပြီးပြီ။ ယခု ထပ်မံ၍ (ပိုမိုပြည့်စုံစွာ) နားထောင်ကြလော့။ ရေထဲ၌ မြုပ်နေသူတစ်ဦးက ရေမှ ထွက်ပေါ်လာသကဲ့သို့—

Verse 72

जलञ्च क्षिपति ब्रह्मा स तथा प्रकृतिर्विभु । अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं ब्रह्मा क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥

ဗြဟ္မာက ရေကို စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော ပရကృతိလည်း ထိုရေကို ထုတ်လွှတ်၏။ မဖော်ပြနိုင်သေးသော အဗျက္တ (Unmanifest) ကို ‘က்ஷೇತ್ರ’ (kṣetra) ဟု ကြေညာကြ၏။ ဗြဟ္မာကို ‘က்ஷೇತ್ರဇ్ఞ’ (kṣetrajña) — က္ෂેત્રကို သိသူ ဟု ခေါ်ကြ၏။

Verse 73

एतत्समस्तं जानीयात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञलक्षणम् । इत्येष प्राकृतः सर्गः क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्तु सः । अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा ॥

ဤအရာအားလုံးကို ‘က္ෂેત્ર’ နှင့် ‘က္ෂેત્રဇ్ఞ’ တို့၏ သတ်မှတ်လက္ခဏာဟူ၍ နားလည်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ဤသည်မှာ က္ෂેત્રဇ్ఞ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်ရှိ ပရကൃത (ပစ္စည်း) ဖန်ဆင်းခြင်းဖြစ်၏။ ၎င်းသည် (စဉ်းစားသုံးသပ်သော) ဉာဏ်မပေါ်မီ ပထမဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး— မိုးကြိုးလက်သကဲ့သို့ ချက်ချင်း ထင်ရှားလာ၏။