Adhyaya 283
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana Upa-Parva (राजधर्मानुशासन उपपर्व)
Parāśara outlines a normative taxonomy of livelihood and acquisition: a brāhmaṇa’s wealth is ideally linked to gifts (pratigraha), a kṣatriya’s to martial protection and conquest, a vaiśya’s to lawful commerce and production, and a śūdra’s to service; even small means are praised when directed toward dharma. He then frames occupational transgression as a risk to social and personal standing, while also acknowledging contingencies where alternative livelihoods (trade, animal husbandry, crafts, performance-based work, and certain forms of sale) are permitted when customary subsistence fails. The chapter cautions against initiating socially censured actions, while valuing the cessation of prior misconduct as a significant ethical gain; it also treats intoxication-driven wrongdoing as impaired and not exemplary. A mythic-historical vignette describes how growing adharma—through arrogance, anger, loss of modest restraint, and delusion—leads to disorder and the misapplication of punishment, prompting divine recourse to Śiva to restore balance; thereafter, order, Vedic learning, and śāstric norms resume, and governance structures (Indra’s kingship and later rulers) are re-established. The concluding instruction to the ruler is programmatic: acquire prosperity without mixture of injustice, renounce harmful action, protect dependents through svadharma, cultivate virtues over faults, and ground truthfulness and welfare in a mind cleansed of inner blemish.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में वैशम्पायन प्राचीन कथा उठाते हैं—हिमालय के पृष्ठभाग में गङ्गाद्वार के शुभ देश में दक्ष का महायज्ञ, जहाँ देव, ऋषि, गन्धर्व, अप्सरा और लोकों के निवासी एकत्र हैं। → देवी के अपमान से उत्पन्न रोष का कारण बनकर रुद्र-तत्त्व जाग उठता है; शिव के रोमकूपों से रौद्र, रुद्रतुल्य गणेश्वर प्रकट होते हैं। वातावरण तिमिरमय हो जाता है—अग्नि नहीं जलती, सूर्य-प्रकाश फीका पड़ता है, ग्रह-नक्षत्र ढँकते हैं; यज्ञ की समृद्धि (षड्रस बहाती नदियाँ, भोग-विलास) के बीच विनाश की छाया उतरती है। → रुद्रकर्मा वीरभद्र और रुद्रगण यज्ञ में धावा बोलते हैं—यज्ञ को शीघ्र दग्ध करते हैं, देवांगनाओं को उछालते-फेंकते हैं, और अंततः यज्ञस्थल में ‘यज्ञ’ का शिर छिन्न कर भीषण गर्जना करते हैं; समस्त प्राणी भयाक्रान्त हो उठते हैं। → विनाश के बाद कथा का लक्ष्य ‘प्रसाद’ की ओर मुड़ता है—देवी के मन्यु को शांत कर, शिव के अनुग्रह से दक्ष के यज्ञ का संधान/समाधान कैसे हुआ, यह प्रसंग आगे के लिए स्थापित होता है; वीरभद्र अपनी पहचान स्पष्ट करता है कि वह न रुद्र है न देवी—वह रुद्र-आज्ञा का उपकरण है। → शिव-प्रसाद से दक्ष-यज्ञ का पुनर्संधान किस विधि से हुआ, और अपमान का प्रायश्चित्त किसने कैसे किया—यह रहस्य अगले प्रवाह में खुलने को ठहरता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ह “लोक मिलाकर कुल ६३ ३ “लोक हैं) ८5 >> श््मु #* +/<< चतुरशीर्त्याधेकद्विशततमो< ध्याय: पार्वतीके रोष एवं खेदका निवारण करनेके लिये भगवान् शिवके द्वारा दक्षयज्ञका विध्वंस, दक्षद्वारा किये हुए शिवसहस्रनामस्तोत्रसे संतुष्ट होकर महादेवजीका उन्हें वरदान देना तथा इस स्तोत्रकी महिमा जनमेजय उवाच प्राचेतसस्य दक्षस्य कथ॑ं वैवस्वतेडन्तरे । विनाशमगमद् ब्रह्मन् हयमेध: प्रजापते:,जनमेजयने पूछा--ब्रह्मन्! वैवस्वत मन्वन्तरमें प्रचेताओंके पुत्र दक्षप्रजापतिका अश्वमेध यज्ञ कैसे नष्ट हो गया?
ဇနမေဇယက မေးသည်– «အို ဗြဟ္မဏ၊ ဝိုင်ဝသ္ဝတ မနွန္တရ (Vaivasvata Manvantara) အတွင်း၌ ပရချေတသတို့၏ သား ဒက္ခ ပ္ရဇာပတိ (Dakṣa Prajāpati) ၏ အရှ္ဝမေဓ ယဇ္ဉ (Aśvamedha) သည် မည်သို့ ဖျက်ဆီးခံရသနည်း?»
Verse 2
देव्या मन्युकृतं मत्वा क्रुद्धः सर्वात्मक: प्रभु: । प्रसादात् तस्य दक्षेण स यज्ञ: संधित: कथम् | एतद् वेदितुमिच्छेयं तन्मे ब्रूहि यथातथम्,दक्षके यज्ञमें मेरा आवाहन न होना पार्वतीके दुःखका कारण बन गया है-यह जानकर भगवान् शंकर, जो सम्पूर्ण प्राणियोंके आत्मा हैं, जब कुपित हो उठे, तब फिर उन्हींकी कृपापूर्ण प्रसन्नतासे दक्ष-प्रजापतिका यह यज्ञ कैसे सम्पन्न हुआ? मैं यह वृत्तान्त जानना चाहता हूँ, आप इसे यथार्थ रूपसे बतानेकी कृपा करें
ဇနမေဇယ မင်းက ဆို၏— «ဒေဝီသည် အပြစ်မဲ့စွာ ထိခိုက်နာကျင်ရ၍ ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေကြောင်းကို သိမြင်သဖြင့်၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ အတွင်းအတ္တဖြစ်တော်မူသော အရှင်သည် ဒေါသထွက်တော်မူ၏။ သို့ရာတွင် ထိုအရှင်၏ ကရုဏာတော်နှင့် ကျေးဇူးတော်ကြောင့်ပင် ဒက္ခ၏ ယဇ်ပူဇော်ပွဲသည် မည်သို့ ပြီးစီးနိုင်ခဲ့သနည်း။ ဤအကြောင်းအရာကို ငါ သိလို၏—ဖြစ်ပျက်သကဲ့သို့ တိတိကျကျ ငါ့အား ပြောကြားပါ»။
Verse 3
वैशम्पायन उवाच पुरा हिमवतः पृष्े दक्षो वै यज्ञमाहरत् । गड़ाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते,वैशम्पायनजीने कहा--प्राचीन कालकी बात है--हिमालयके पार्श्ववर्ती गंगाद्वार (हरिद्वार) के शुभ देशमें, जहाँ ऋषियों तथा सिद्ध पुरुषोंका निवास है, प्रजापति दक्षने अपने यज्ञका आयोजन किया था
ဝိုင်ရှမ္ပါယန က ဆို၏— «ရှေးကာလတစ်ခါ၊ ဟိမာလယ တောင်တန်း၏ တောင်စောင်းပေါ်၌ ပရဇာပတိ ဒက္ခသည် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို စတင်ကျင်းပ하였다။ ထိုပွဲကို ဂင်္ဂါဒွာရ ဟုခေါ်သော မင်္ဂလာဒေသ၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ထိုနေရာသည် ရှင်ရသီများနှင့် စိဒ္ဓပုရုသများ မကြာခဏ လာရောက်နေထိုင်ရာ သန့်ရှင်းသော အရပ်ဖြစ်၏—ဓမ္မတာဝန်နှင့် ၎င်း၏ အကျိုးဆက်တို့ ပေါ်ထွန်းမည့် မြတ်သော မဏ္ဍပ်တစ်ခုဖြစ်လေသည်»။
Verse 4
गन्धर्वाप्सरसाकीर्णे नानाद्रुमलतावृते । ऋषिसड्चै: परिवृतं दक्ष धर्मभूतां वरम्,वह स्थान गन्धर्वों और अप्सराओंसे भरा था। भाँति-भाँतिके वृक्षसमूह और लताएँ वहाँ सब ओर छा रही थीं। धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ प्रजापति दक्ष ऋषिसमुदायसे घिरे हुए बैठे। उस समय पृथ्वी, अन्तरिक्ष तथा स्वर्गलोकके निवासी भी वहाँ जुटे हुए थे और वे सब-के- सब हाथ जोड़कर प्रजापतिको प्रणाम करके उनकी सेवामें खड़े थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန က ဆို၏— «ထိုနေရာသည် ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အပ္စရာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး၊ အမျိုးမျိုးသော သစ်ပင်များနှင့် လျားပင်များက လေးဘက်လုံးကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ထိုအခါ ဓမ္မတရားရှိသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ပရဇာပတိ ဒက္ခသည် ရသီအစုအဝေးများ ဝိုင်းရံလျက် ထိုင်နေ၏»။
Verse 5
पृथिव्यामन्तरिक्षे च ये च स्वलोॉकवासिन: । सर्वे प्राजजलयो भूत्वा उपतस्थु: प्रजापतिम्,वह स्थान गन्धर्वों और अप्सराओंसे भरा था। भाँति-भाँतिके वृक्षसमूह और लताएँ वहाँ सब ओर छा रही थीं। धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ प्रजापति दक्ष ऋषिसमुदायसे घिरे हुए बैठे। उस समय पृथ्वी, अन्तरिक्ष तथा स्वर्गलोकके निवासी भी वहाँ जुटे हुए थे और वे सब-के- सब हाथ जोड़कर प्रजापतिको प्रणाम करके उनकी सेवामें खड़े थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန က ဆို၏— «မြေပြင်၌ နေထိုင်သူများ၊ အလယ်ဒေသ (လေထု) ၌ နေထိုင်သူများ၊ ကောင်းကင်လောကများ၌ နေထိုင်သူများ—သူတို့အားလုံး လက်အုပ်ချီ၍ ရိုသေစွာ ပရဇာပတိထံ ချဉ်းကပ်ကာ အနီး၌ စောင့်ထိန်းဝတ်ပြုလျက် ရပ်နေကြ၏»။
Verse 6
देवदानवगन्धर्वा: पिशाचोरगराक्षसा: । हाहाहूहृश्व गन्धर्वो तुम्बुरुनरिदस्तथा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန က ဆို၏— «ထိုနေရာ၌ ဒေဝများ၊ ဒာနဝများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ပိသာစများ၊ နာဂများ၊ ရက္ခသများ ရှိကြ၏။ ထို့ပြင် ဂန္ဓဗ္ဗ ဟာဟာဟူ နှင့် ဟရိရှ္ဝ၊ ထုမ္ဘုရု နှင့် နာရိဒ တို့လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏—အမျိုးမျိုးသော သတ္တဝါတို့ စုဝေးရာ မဟာအစုအဝေးတစ်ရပ် ဖြစ်လေသည်»။
Verse 7
विश्वावसुर्विश्वसेनो गन्धर्वाप्सरसस्तथा । देवता, दानव, गन्धर्व, पिशाच, नाग, राक्षस, हाहा और हूहू नामक गन्धर्व, तुम्बुरु, नारद, विश्वावसु, विश्वसेन तथा दूसरे-दूसरे गन्धर्व और अप्सराएँ वहाँ उपस्थित थीं ।। ६३ || आदित्या वसवो रुद्रा: साध्या: सह मरुद्गणै:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ဗိශ්ဝာဝಸು နှင့် ဗိශ්ဝစေန တို့အပြင် ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အပ္စရာများ၏ အစုအဝေးကြီးလည်း ရှိနေ하였다။ ဒေဝတားများ၊ ဒာနဝများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ပိသာချများ၊ နာဂများ၊ ရာက္ခသများလည်း ရှိကြပြီး—ဟာဟာ နှင့် ဟူဟူ ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ထုမ္ဘုရု နှင့် နာရဒ တို့ပါဝင်하였다။ ထိုသို့ အခြားအခြားသော ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် အပ္စရာများစွာတို့သည် ထိုအရပ်၌ စုဝေးလာကြ၏။ ထို့အတူ မာရုတ်အဖွဲ့များနှင့်အတူ အာဒိတျယများ၊ ဝಸುများ၊ ရုဒြများ၊ သာဓျယများလည်း ရှိနေ하였다။
Verse 8
ऊष्मपा: सोमपाश्चैव धूमपा आज्यपास्तथा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “အပူဓာတ်ကို အာဟာရပြုသူများ၊ ဆိုမကို သောက်သုံးသူများ၊ မီးခိုးကို အာဟာရပြုသူများ၊ ထို့အတူ ဂျီ (clarified butter) ကို သောက်သုံးသူများလည်း ရှိသည်။”
Verse 9
ऋषय: पितरश्वैव आगता ब्रह्मणा सह । ऊष्मपा (सूर्यकी किरणोंका पान करनेवाले), सोमपा (सोमरस पीनेवाले), धूमपा (यज्ञमें धूम-पान करनेवाले) और आज्यपा (घृत-पान करनेवाले) पितर और ऋषि भी ब्रह्माजीके साथ उस यज्ञमें पधारे थे ।। एते चान्ये च बहवो भूतग्रामाश्षतुर्विधा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ရှိသူတော်များ (Ṛṣi) နှင့် ပိတೃများ (Pitṛ) လည်း ဘြဟ္မာနှင့်အတူ ရောက်လာကြ၏။ ‘အပူကို သောက်သူ’ (ūṣmapā)၊ ‘ဆိုမကို သောက်သူ’ (somapā)၊ ‘ယဇ်ပူဇော်မှု၏ မီးခိုးကို သောက်သူ’ (dhūmapā)၊ ‘ဂျီ/ဂဟ္ရတ (ājyapā) ကို သောက်သူ’ ဟု ခေါ်သော ပိတೃနှင့် ရှိသူတော်တို့သည် ဘြဟ္မာနှင့်အတူ ထိုယဇ်ပူဇော်သို့ လာရောက်ကြ၏။ ထို့ပြင် အခြားအခြားသော သတ္တဝါအစုအဝေးများ—လေးမျိုးသော သတ္တဝါအုပ်စုများ—လည်း များစွာ ရှိနေ하였다။
Verse 10
आहूता मन्त्रिता: सर्वे देवाश्न सह पत्निभि:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– နတ်ဘုရားအားလုံးကို ခေါ်ယူ၍ အတူတကွ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြ၏၊ မိမိတို့၏ ဇနီးများနှင့်အတူ—ဤသည်မှာ တရားဝင် စုပေါင်းအကြံပေးမှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ နတ်ဘုရားတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးအလျောက် စည်းကမ်းတရားတောင် အကြံပေးရာ၌ ပါဝင်ကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 11
विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नय: । जिन्हें निमन्त्रित करके बुलाया गया था, वे सब देवता अपनी पत्नियोंके साथ विमानपर बैठकर आते समय प्रज्वलित अग्निके समान प्रकाशित हो रहे थे ।। तान् दृष्टवा मत्युना5<विष्टो दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– နတ်ဘုရားတို့သည် မိမိတို့၏ ဗိမာန (vimāna) ပေါ်တွင် ထိုင်လျက် မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ တောက်ပနေကြ၏။ ဖိတ်ခေါ်၍ ခေါ်ယူထားသူတို့အားလုံးသည် ဇနီးများနှင့်အတူ ဗိမာနများစီးနင်းလာကြရာ၌ မီးတောက်ကဲ့သို့ ရောင်လက်နေ하였다။ ထိုသူတို့ကို မြင်သော် ဒဓီချိ (Dadhīci) သည် သေမင်း၏ အရိပ်က ဖိနှိပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လျက် ဤစကားတို့ကို ပြော하였다။
Verse 12
नायं यज्ञो न वा धर्मो यत्र रुद्रो न इज्यते । वधबन्धं प्रपन्ना वै कि नु कालस्य पर्यय:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ရုဒ္ဒရ (Rudra) ကို မပူဇော်သည့်နေရာ၌ ထိုအရာကို ယဇ္ဉ (ပူဇော်ပွဲ) ဟု မခေါ်နိုင်၊ ဓမ္မ (dharma) ဟုလည်း မခေါ်နိုင်။ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ချုပ်နှောင်ခြင်း၏ အခြေအနေသို့ ကျရောက်သွားပြီးနောက်—ဤသည်ကား ကာလ (ကံကြမ္မာ) ၏ ပြောင်းလဲမှု မည်သို့နည်း?»
Verse 13
(महामुनि दधीचि भी उस यज्ञमण्डपमें उपस्थित थे। उन्होंने देखा कि देवता और दानव आदिका समाज तो खूब जुटा हुआ है; परंतु भगवान् शंकर दिखायी नहीं देते हैं। जान पड़ता है उनका आवाहन नहीं किया गया है। इससे उनके मनमें बड़ा दुःख हुआ।) उन सब देवताओंको वहाँ उपस्थित देख दधीचि क्रोधमें भर गये और बोले--'सज्जनो! जिसमें भगवान् शिवकी पूजा नहीं होती है, वह न यज्ञ है और न धर्म। यह यज्ञ भी भगवान् शिवके बिना यज्ञ कहनेयोग्य नहीं रहा। इसका आयोजन करनेवाले लोग वध और बन्धनकी किंनु मोहान्न पश्यन्ति विनाशं पर्युपस्थितम् । उपस्थित महाघोरं न बुध्यन्ति महाध्वरे,“इस महायज्ञमें अत्यन्त घोर विनाश उपस्थित होनेवाला है; किंतु मोहवश कोई देख नहीं रहे हैं-- समझ नहीं पाते हैं!
မောဟကြောင့် မျက်စိကွယ်နေသဖြင့် နီးကပ်လာသော ပျက်စီးမှုကို မမြင်ကြ။ ဤမဟာယဇ္ဉ၌ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးအန္တရာယ်ကြီးတစ်ရပ်က မကြာမီတင် ရောက်လာတော့မည်၊ သို့သော် သူတို့ မသိမမြင် မနားလည်ကြ။ (အကြောင်းအရာအရ ဒဓီချိသည် နတ်တို့ စုဝေးနေသော်လည်း သီဝ (Śiva) ကို မဖိတ်ခေါ် မပူဇော်သေးသည်ကို မြင်၍၊ သီဝမပါသော အခမ်းအနားသည် ယဇ္ဉလည်းမဟုတ် ဓမ္မလည်းမဟုတ်ဟု ဝမ်းနည်းကာ၊ ထိုလျစ်လျူရှုမှုက ပျက်စီးခြင်းကို ခေါ်ဆောင်မည်ဟု သတိပေးသည်။)
Verse 14
इत्युक्त्वा स महायोगी पश्यति ध्यानचक्षुषा । स पश्यति महादेवं देवीं च वरदां शुभाम्
ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် မဟာယောဂီသည် သမာဓိ၏ မျက်စိဖြင့် ကြည့်မြင်၏။ ထိုအတွင်းမြင်ကွင်း၌ မဟာဒေဝ (Śiva) နှင့် ကောင်းချီးပေးသော မင်္ဂလာတော်မူသည့် ဒေဝီကို မြင်တွေ့၏။
Verse 15
नारद च महात्मानं तस्या देव्या: समीपत: । संतोष॑ं परम लेभे इति निश्चित्य योगवित्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ယောဂကို သိကျွမ်းသော နာရဒသည် ထိုဒေဝီ၏ အနီး၌ မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူက အမြင့်ဆုံးသော စိတ်ကျေနပ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်ဟု သေချာစွာ သိမြင်ပြီး၊ ထိုအချက်ကို အခိုင်အမာ ယုံကြည်သွား၏။
Verse 16
एकमन्त्रास्तु ते सर्वे येनेशो न निमन्त्रित: । ऐसा कहकर महायोगी दधीचिने जब ध्यान लगाकर देखा, तब उन्हें भगवान् शंकर और मंगलमयी वरदायिनी देवी पार्वतीजीका दर्शन हुआ। उनके पास ही महात्मा नारदजी भी दिखायी दिये, इससे उनको बड़ा संतोष हुआ। योगवेत्ता दधीचिको यह निश्चय हो गया कि ये सब देवता एकमत हो गये हैं। इसीलिये इन्होंने महेश्वरको यहाँ निमन्त्रित नहीं किया है ।। तस्माद् देशादपक्रम्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्,यह बात ध्यानमें आते ही दधीचि यज्ञशालासे अलग हो गये और दूर जाकर कहने लगे --'सज्जनो! अपूजनीय पुरुषकी पूजा करनेसे और पूजनीय महापुरुषकी पूजा न करनेसे मनुष्य सदा ही नरहत्याके समान पापका भागी होता है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သူတို့အားလုံးသည် တစ်စိတ်တစ်သဘောတည်းဖြင့် လုပ်ဆောင်နေကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အရှင် မဟေရှ္ဝရ (Śiva) ကို ဤနေရာသို့ မဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြ»။ ထိုသို့ဆိုပြီး မဟာယောဂီ ဒဓီချိသည် သမာဓိဝင်ကာ ကြည့်မြင်သော်၊ အရှင် ရှင်ကရ (Śaṅkara) နှင့် မင်္ဂလာတော်မူ၍ ကောင်းချီးပေးသော ဒေဝီ ပါရဝတီကို တွေ့မြင်ရ၏။ သူတို့အနီး၌ မဟာမုနိ နာရဒကိုလည်း မြင်ရသဖြင့် အလွန်စိတ်ကျေနပ်သွား၏။ ယောဂပညာရှင် ဒဓီချိသည် နတ်တို့အားလုံး တစ်ညီတစ်ညွတ် အကြံတူသွားကြပြီဟု သေချာသွား၏—ထို့ကြောင့်ပင် မဟေရှ္ဝရကို ဤနေရာသို့ မဖိတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို သတိရသည့်အခါ ဒဓီချိသည် ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာ၍ ယဇ္ဉခန်းမမှ ထွက်ကာ အဝေးသို့ သွားပြီး ကြေညာသည်– «လူကောင်းတို့! မပူဇော်သင့်သူကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ပူဇော်သင့်သော မဟာပုဂ္ဂိုလ်ကို မပူဇော်ခြင်းကြောင့် လူသည် အမြဲတမ်း လူသတ်မှုနှင့် တူညီသော အပြစ်ကို မျှဝေခံရသူ ဖြစ်လာသည်»။
Verse 17
अपूज्यपूजनाच्चैव पूज्यानां चाप्यपूजनात् | नूघातकसमं पापं शश्चवत् प्राप्नोति मानव:,यह बात ध्यानमें आते ही दधीचि यज्ञशालासे अलग हो गये और दूर जाकर कहने लगे --'सज्जनो! अपूजनीय पुरुषकी पूजा करनेसे और पूजनीय महापुरुषकी पूजा न करनेसे मनुष्य सदा ही नरहत्याके समान पापका भागी होता है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မလေးစားသင့်သူကို လေးစားပူဇော်ခြင်းနှင့် လေးစားသင့်သူတို့ကို မလေးစားမပူဇော်ခြင်းကြောင့် လူသည် အမြဲတမ်း လူသတ်မှုနှင့်တူသော အပြစ်ကို ခံယူရ၏»။
Verse 18
अनृतं नोक्तपूर्व मे न च वक्ष्ये कदाचन । देवतानामृषीणां च मध्ये सत्यं ब्रवीम्पहम्,“मैंने पहले कभी झूठ नहीं कहा है और आगे भी कभी झूठ नहीं कहूँगा। इन देवताओं तथा ऋषियोंके बीचमें मैं सच्ची बात कह रहा हूँ
«အရင်ကလည်း မုသားမပြောခဲ့ဖူး၊ နောင်လည်း ဘယ်အခါမှ မုသားမပြောမည်။ ဤနေရာ၌ နတ်တို့နှင့် ရှင်ရသီတို့အလယ်တွင် ငါသည် အမှန်တရားကို ပြောကြား၏»။
Verse 19
आगतं पशुभर्तरं स्रष्टारं जगत: पतिम् | अध्वरे हााग्रभोक्तारं सर्वेषां पश्यत प्रभुम,“भगवान् शंकर सम्पूर्ण जगत्की सृष्टि करनेवाले, सम्पूर्ण जीवोंके रक्षक, स्वामी तथा सबके प्रभु हैं। तुम सब लोग देख लेना, वे इस यज्ञमें प्रधान भोक्ताके रूपमें उपस्थित होंगे!
«ကြည့်ကြလော့—သတ္တဝါတို့၏ အရှင်၊ လောကကို ဖန်ဆင်းသူ၊ ကမ္ဘာ၏ ပိုင်ရှင်တော်ဖြစ်သော အရှင်ကို မြင်ကြလော့။ ဤယဇ်ပွဲ၌ သူသည် အဓိက အလှူခံစားသူအဖြစ် ရောက်လာမည်»။
Verse 20
दक्ष उवाच सन्ति नो बहवो रुद्रा: शूलहस्ता: कपर्दिन: । एकादशस्थानगता नाहं वेझि महेश्वरम्,दक्षने कहा--हाथोंमें शूल और मस्तकपर जटाजूट धारण करनेवाले बहुत-से रुद्र हमारे यहाँ रहते हैं। वे ग्यारह हैं और ग्यारह स्थानोंमें निवास करते हैं। उनके सिवा दूसरे किसी महेश्वरको मैं नहीं जानता
ဒက္ခက ပြောသည်– «ငါတို့အကြားတွင် ရုဒ္ဒရများ များစွာရှိသည်—လက်တွင် သုံးချွန် (trident) ကိုင်၍ ဆံပင်ကို မတ်တပ်ရပ်အုပ်စု (matted locks) ချည်ထားကြ၏။ သူတို့သည် တစ်ဆယ့်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး တစ်ဆယ့်တစ်နေရာ၌ နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသူတို့အပြင် အခြား မဟေရှ္ဝရကို ငါ မသိ»။
Verse 21
दधीचिरुवाच सर्वेषामेव मन्त्रो5यं येनासौ न निमन्त्रित: । यथाह शंकरादूर्ध्व॑ नान्यं पश्यामि दैवतम् | तथा दक्षस्य विपुलो यज्ञोडयं न भविष्यति,दधीचि बोले--मैं जानता हूँ, आप सब लोगोंका ही यह मिल-जुलकर किया हुआ निश्चय है। इसीलिये उन महादेवजीको निमन्त्रित नहीं किया गया है; परंतु मैं भगवान् शंकरसे बढ़कर दूसरे किसी देवताको नहीं देखता। यदि यह सत्य है तो प्रजापति दक्षका यह विशाल यज्ञ निश्चय ही नष्ट हो जायगा
ဒဓိချိက ပြောသည်– «ဤအရာသည် သင်တို့အားလုံး၏ ပေါင်းစည်းထားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ငါသိ၏။ ထို့ကြောင့် မဟာဒေဝ ရှင်ကရာကို မဖိတ်ကြားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ငါသည် ရှင်ကရာထက် မြင့်မြတ်သော နတ်တော်ကို မမြင်။ ဤသည် အမှန်ဖြစ်လျှင် ပရဇာပတိ ဒက္ခ၏ ကြီးမားသော ယဇ်ပွဲသည် မအောင်မြင်နိုင်—အမှန်တကယ် ပျက်စီးမည်သာ»။
Verse 22
दक्ष उवाच एतन्मखेशाय सुवर्णपात्रे हवि: समस्तं विधिमन्त्रपूतम् | विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं प्रभुर्विभुश्नाहवनीय एष:,दक्षने कहा--महर्षे! देखो, विधिपूर्वक मन्त्रसे पवित्र की हुई यह सारी हवि सुवर्णके पात्रमें रखी हुई है। यह यज्ञेश्वर श्रीविष्णुकोी समर्पित है। भगवान् विष्णुकी कहीं समता नहीं है। मैं उन्हींको हविष्यका यह भाग अर्पित करूँगा। ये भगवान् विष्णु ही सर्वसमर्थ, व्यापक और यज्ञभाग अर्पित करनेके योग्य हैं
ဒက္ခက ပြောသည်– «အို မဟာရိရှီ၊ ကြည့်ပါ—ရွှေခွက်အတွင်း၌ စည်းကမ်းတကျ အခမ်းအနားနှင့် မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော ဟဝိ (ပူဇော်အနုဘော) အားလုံးကို ထည့်ထားသည်။ ယခု ငါသည် ဤအပိုင်းကို မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အရှင် ဗိဿနုထံသို့ ဆောင်ယူပူဇော်မည်။ အမှန်တကယ် ဤဗိဿနုသည် အာဏာရှင်၊ အလုံးစုံပျံ့နှံ့သူ ဖြစ်၍ ယဇ్ఞအပိုင်းကို လက်ခံရန် အမှန်တကယ် ထိုက်တန်သူမှာ သူတစ်ပါးမဟုတ်၊ သူတော်တည်း။»
Verse 23
देव्युवाच कि नाम दान॑ नियमं तपो वा कुर्यामहं येन पतिर्ममाद्य । लभेत भागं भगवानचिन्त्यो हार्ध तथा भागमथो तृतीयम्,(दूसरी ओर कैलास पर्वतपर) पार्वती देवी (बहुत दुखी होकर) कह रही थीं--आह,, मैं कौन-सा व्रत, दान या तप करूँ, जिसके प्रभावसे आज मेरे पतिदेव अचिन्त्य भगवान् शंकरको यज्ञका आधा अथवा तिहाई भाग अवश्य प्राप्त हो?”
ဒေဝီက ပြောသည်– «ယနေ့ ငါ့ခင်ပွန်းတော် အစဉ်မတွေးမခန့်နိုင်သော ဘဂဝန် ရှင်ကာရ (ရှီဝ) သည် မိမိထိုက်တန်သော အပိုင်းကို ရရှိစေရန် ငါသည် မည်သို့သော ဒါန၊ နိယမဝတ်၊ သို့မဟုတ် တပဿ (အာစတီ) ကို ပြုလုပ်ရမည်နည်း။ ယဇ్ఞ၏ အပိုင်းကို အနည်းဆုံး တစ်ဝက်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်လျှင် တစ်သုံးပုံတစ်ပုံဖြစ်စေ၊ ထိုအရှင်သည် ရရှိပါစေ။»
Verse 24
एवं ब्रुवाणां भगवान् स पत्नीं प्रह्ष्टरूप: क्षुभितामुवाच । न वेत्सि मां देवि कृशोदराड्ि कि नाम युक्त वचनं मखेशे,क्षोभमें भरकर इस प्रकार बोलती हुई पत्नीकी बात सुनकर भगवान् शंकर हर्षसे खिल उठे और इस प्रकार बोले--'देवि! कृशोदराज्लि! तू मुझे नहीं जानती, मैं सम्पूर्ण यज्ञोंका ईश्वर हूँ। मेरे विषयमें किस प्रकारके वचन कहना चाहिये, यह भी तुम नहीं जानती
ဇနီးသည် စိတ်လှုပ်ရှား၍ ထိုသို့ ပြောဆိုနေစဉ်၊ ဘဂဝန် ရှင်ကာရသည် မျက်နှာတော် ပျော်ရွှင်တောက်ပလျက် ဇနီးတော်ကို မိန့်တော်မူသည်– «အို ဒေဝီ၊ ခါးသေးသွယ်သူ၊ သင်သည် ငါ့ကို အမှန်တကယ် မသိသေး။ ငါသည် ယဇ్ఞအားလုံး၏ အရှင်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ယဇ్ఞ၏ အရှင်ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုရာတွင် မည်သို့သော စကားသည် သင့်လျော်သည်ကိုလည်း သင်မသိသေး။»
Verse 25
अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन हीना न विदन्त्यसन्त: । तवाद्य मोहेन च सेन्द्रदेवा लोकास्त्रय: सर्वत एव मूढा:,“पर मैं सब कुछ जानता हूँ। विशाललोचने! जिनका चित्त एकाग्र नहीं है, वे ध्यानशून्य असाधु पुरुष मेरे स्वरूपको नहीं जानते। आज तुम्हारे इस मोहसे इन्द्र आदि देवताओंसहित तीनों लोक सब ओरसे किंकर्तव्य-विमूढ हो गये हैं
«သို့သော် ငါသည် အရာအားလုံးကို သိ၏။ အို မျက်လုံးကျယ်သူ၊ စိတ်မစုစည်းနိုင်၍ သမာဓိမရှိသော မသန့်ရှင်း မစည်းကမ်းရှိသူတို့သည် ငါ့၏ အမှန်တရားကို မသိနိုင်ကြ။ သို့ရာတွင် ယနေ့ သင်၏ မောဟကြောင့် အိန္ဒြာနှင့် နတ်တို့အပါအဝင် လောကသုံးပါးလုံးသည် အဘယ်ကို ပြုရမည်မသိဘဲ အရပ်ရပ်၌ ရှုပ်ထွေးဝေဝါးသွားကြ၏။»
Verse 26
मामध्वरे शंसितार: स्तुवन्ति रथन्तरं सामगाश्चोपगान्ति । मां ब्राह्मणा ब्रह्मविदो यजन्ते ममाध्वर्यव: कल्पयन्ते च भागम्,'यज्ञमें प्रस्तोतालोग मेरी स्तुति करते हैं। सामगान करनेवाले ब्राह्मण रथन्तर सामके रूपमें मेरी ही महिमाका गान करते हैं। वेदवेत्ता विप्र मेरा ही यजन करते और ऋत्विजलोग यज्ञमें मुझे ही भाग अर्पित करते हैं!
«ယဇ్ఞအတွင်း ပရစ္တောတာတို့သည် ငါ့ကို ချီးမွမ်းကြ၏။ စာမဂါ ဘြာဟ္မဏတို့သည် ရထန္တရ သာမသီချင်းဖြင့် ငါ့၏ ဂုဏ်တော်ကို သီဆိုကာ ချဉ်းကပ်လာကြ၏။ ဝေဒပညာရှိ ဗိပရတို့သည် ငါ့ကိုပင် ယဇနာပြုကြပြီး၊ အဓ္ဝရျု ပုရောဟိတ်တို့သည် ယဇ్ఞ၌ ငါ့အတွက် ဟဝိ၏ အပိုင်းကို တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးကြ၏။»
Verse 27
देव्युवाच सुप्राकृतो5पि पुरुष: सर्व: स्त्रीजनसंसदि । स्तौति गर्वायते चापि स्वमात्मानं न संशय:,देवीने कहा--नाथ! अत्यन्त गँवार पुरुष भी क्यों न हो, प्राय: सभी स्त्रियोंके बीचमें अपनी प्रशंसाके गीत गाते और अपनी श्रेष्ठतापर गर्व करते हैं--इसमें तनिक भी संशय नहीं है
ဒေဝီက မိန့်တော်မူသည်– «အရှင်ဘုရား! လူယုတ်မာလောက်အောင် မသိမသာသော ယောက်ျားတစ်ယောက်ဖြစ်စေကာမူ၊ မိန်းမများ စုဝေးရာအလယ်တွင် မိမိကိုယ်ကို ချီးမွမ်းသီဆို၍ မိမိအထက်မြတ်မှုကို ဂုဏ်ယူအော်ဟစ်တတ်ကြသည်—ဤအရာ၌ သံသယမရှိပါ»။
Verse 28
श्रीभगवानुवाच नात्मानं॑ स्तौमि देवेशि पश्य मे तनुमध्यमे । यं स्रक्ष्यामि वरारोहे यागार्थे वरवर्णिनि,श्रीभगवान् शिव बोले--देवेश्वरि! तनुमध्यमे! वरारोहे! वरवर्णिनि! मैं अपनी प्रशंसा नहीं करता हूँ। मेरा प्रभाव देखो। जिसके कारण तुम्हें दुःख हुआ है, उस यज्ञको नष्ट करनेके लिये मैं जिस वीर पुरुषकी सृष्टि कर रहा हूँ” उसपर दृष्टिपात करो
ဘုရားသခင် (ရှီဝ) မိန့်တော်မူသည်– «ဒေဝေရှီ၊ ခါးသေးသွယ်သူ၊ တင်ပါးလှပသူ၊ အရောင်အဆင်းလှသူ! ငါသည် မိမိကိုယ်ကို မချီးမွမ်း။ ငါ၏ အာနုဘော်ကို ကြည့်လော့။ သင်၏ ဝမ်းနည်းမှု၏ အကြောင်းဖြစ်လာသော ထိုယဇ်ကို ဖျက်ဆီးရန်၊ ယဇ်အတွက်ဟူ၍ ငါဖန်ဆင်းမည့် သူရဲကောင်းကို ကြည့်လော့»။
Verse 29
इत्युक्त्वा भगवान् पत्नीमुमां प्राणैरपि प्रियाम् । सो5सृजद् भगवान् वक्त्राद् भूतं॑ घोरं प्रहर्षणम्,अपने प्राणोंसे भी अधिक प्यारी पत्नी उमासे ऐसी बात कहकर भगवान् महेश्वरने अपने मुखसे एक अद्भुत एवं भयंकर प्राणीको प्रकट किया, जो उनका हर्ष बढ़ानेवाला था
ထိုသို့ မိန့်တော်မူပြီးနောက်၊ အသက်ထက်ပင် ချစ်မြတ်နိုးသော ဇနီး ဥမာအား ပြောဆိုကာ၊ မဟေရှ္ဝရ ဘုရားသည် မိမိ၏ မျက်နှာမှ အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သတ္တဝါတစ်ပါးကို ဖန်ဆင်းထုတ်ပေါ်စေ하였다။ ထိုသတ္တဝါသည် ဘုရား၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို တိုးပွားစေ၏။
Verse 30
तमुवाचाक्षिप मखं दक्षस्येति महेश्वर: । ततो वक्त्राद् विमुक्तेन सिंहेनेकेन लीलया
မဟေရှ္ဝရက ထိုသတ္တဝါအား မိန့်တော်မူသည်– «ဒက္ခ၏ ယဇ်ကို ဖျက်ချလိုက်»။ ထို့နောက် မျက်နှာမှ လွတ်မြောက်လာသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင်တည်းကပင် အလွယ်တကူ ကစားသကဲ့သို့ ထိုအမိန့်ကို ဆောင်ရွက်လေ၏။
Verse 31
मन्युना च महाभीमा महाकाली महेश्वरी
အမျက်ဒေါသဖြင့်—အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် မဟာကာလီ၊ အမြင့်ဆုံး အရှင်မဟေရှ္ဝရီ။
Verse 32
आत्मन: कर्मसक्षित्वे तेन सार्थ सहानुगा । उस समय भवानीके क्रोधसे प्रकट हुई अत्यन्त भयंकर रूपवाली महाकाली महेश्वरीने भी अपना पराक्रम दिखानेके लिये सेवकोंसहित उस वीरके साथ प्रस्थान किया था ।। ३१ *॥ देवस्यानुमतं मत्वा प्रणम्य शिरसा तत:,(वीरभद्रने किस प्रकार उस यज्ञका विध्वंस किया, यह प्रसंग आगे बताया जाता है--) महादेवजीकी अनुमति जानकर उसने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया। वह वीर अपने ही समान शौर्य, रूप और बलसे सम्पन्न था (उसकी कहीं उपमा नहीं थी)। भगवान् शिवका वह सब कुछ करनेमें समर्थ क्रोध ही मूर्तिमानू होकर उस वीरके रूपमें प्रकट हुआ था। उसके बल, वीर्य, शक्ति और पुरुषार्थका कहीं अन्त नहीं था। पार्वतीदेवीके क्रोध और खेदका निवारण करनेवाला वह पुरुष वीरभद्रके नामसे विख्यात हुआ
ဒက္ခက ပြောသည်– «သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ရပ်ကို သက်သေခံရန်အတွက် သူမလည်း—အဖော်အပါများနှင့်အတူ—ထိုသူရဲကောင်းနှင့်တကွ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်»။ အကြောင်းအရာအတွင်း၌ ဤသည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ် သာသနာတော်အင်အား၏ ပေါ်ထွန်းမှုကို ညွှန်ပြသည်– မဟာကာလီ (နတ်မ၏ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော ရုပ်သဏ္ဌာန်) သည် အမှုထမ်းများနှင့်အတူ သွားရောက်ကာ ယဇ်ပူဇော်ပွဲ၏ အဟင်္ကာရကို ချိုးဖျက်မည့် စစ်အင်အားနှင့် လိုက်ပါသည်။ သဘောတရားအရ ဤဖျက်ဆီးမှုသည် အကြောင်းမဲ့ အကြမ်းဖက်မှုမဟုတ်ဘဲ၊ ရူပကာရပူဇော်မှုကို မာနနှင့် ပျက်စီးစေကာ သီဝအား မလေးစားသည့်အခါ ဓမ္မကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ပြုပြင်တည့်မတ်သည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Verse 33
आत्मन: सदृश: शौर्याद् बलरूपसमन्वित: । स एव भगवान् क्रोध: प्रतिसरूपसमन्वित:,(वीरभद्रने किस प्रकार उस यज्ञका विध्वंस किया, यह प्रसंग आगे बताया जाता है--) महादेवजीकी अनुमति जानकर उसने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया। वह वीर अपने ही समान शौर्य, रूप और बलसे सम्पन्न था (उसकी कहीं उपमा नहीं थी)। भगवान् शिवका वह सब कुछ करनेमें समर्थ क्रोध ही मूर्तिमानू होकर उस वीरके रूपमें प्रकट हुआ था। उसके बल, वीर्य, शक्ति और पुरुषार्थका कहीं अन्त नहीं था। पार्वतीदेवीके क्रोध और खेदका निवारण करनेवाला वह पुरुष वीरभद्रके नामसे विख्यात हुआ
ဒက္ခက ပြောသည်– «သူသည် သီဝကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ပင်—နှိုင်းမရသော သတ္တိ၊ အင်အားနှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၏။ အမှန်တကယ်မှာ လုပ်ငန်းအားလုံးကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော ဘုရားသခင်၏ သာသနာတော်အမျက်ဒေါသပင် ထိုသူရဲကောင်း၏ ရုပ်ကောင်အဖြစ် သက်ဝင်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်»။ အကြောင်းအရာအရ ဤသည်မှာ ဝီရဘဒ္ဓရကို သီဝ၏ တရားမျှတ၍ ကမ္ဘာကို ပြန်လည်တည့်မတ်စေသော အမျက်ဒေါသ၏ ကိုယ်စားပြုရုပ်ကောင်အဖြစ် မိတ်ဆက်ကာ၊ မာနနှင့် မလေးစားမှုကြောင့် ယဇ်ပူဇော်မှု ပျက်စီးသွားလျှင် ဓမ္မကို ပြန်လည်တည်ဆောက်မည့် အင်အားကို ဖိတ်ခေါ်လာမည်ဟု သတိပေးသည်။
Verse 34
अनन्तबलवीर्यश्ष॒ अनन्तबलपौरुष: । वीरभद्र इति ख्यातो देव्या मन्युप्रमार्जक:,(वीरभद्रने किस प्रकार उस यज्ञका विध्वंस किया, यह प्रसंग आगे बताया जाता है--) महादेवजीकी अनुमति जानकर उसने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया। वह वीर अपने ही समान शौर्य, रूप और बलसे सम्पन्न था (उसकी कहीं उपमा नहीं थी)। भगवान् शिवका वह सब कुछ करनेमें समर्थ क्रोध ही मूर्तिमानू होकर उस वीरके रूपमें प्रकट हुआ था। उसके बल, वीर्य, शक्ति और पुरुषार्थका कहीं अन्त नहीं था। पार्वतीदेवीके क्रोध और खेदका निवारण करनेवाला वह पुरुष वीरभद्रके नामसे विख्यात हुआ
ဒက္ခက ပြောသည်– «သူသည် အဆုံးမရှိသော အင်အားနှင့် သတ္တိရှိပြီး၊ အကန့်အသတ်မဲ့သော တန်ခိုးနှင့် ယောကျာ်းပီသမှုရှိ၏။ သူသည် နတ်မ၏ အမျက်ဒေါသကို ဖျောက်ပစ်သူ—ဝီရဘဒ္ဓရ ဟူ၍ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်»။ အကြောင်းအရာအရ ဤသည်မှာ သီဝ၏ ခွင့်ပြုထားသော အမျက်ဒေါသ၏ ထိရောက်သော အင်အားအဖြစ် ဝီရဘဒ္ဓရကို မိတ်ဆက်ကာ၊ သာသနာတော်စည်းကမ်းကို စော်ကားပြီးနောက် ဓမ္မတည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ သူ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ အကြမ်းဖက်မှုသာမက၊ မာနနှင့် မလေးစားမှုကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ယဇ်ပူဇော်မှုကို ပြုပြင်တည့်မတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 35
सो5सृजद् रोमकूपेभ्यो रौम्यान् नाम गणेश्वरान् । रुद्रतुल्या गणा रौद्रा रुद्रवीर्यपराक्रमा:,उसने अपने रोमकूपोंसे सैन्य नामवाले गणेश्वरोंको प्रकट किया, जो रुद्रके समान ही होनेके कारण रौद्रगण कहलाये। उन सबके बल-पराक्रम भी रुद्रके ही समान थे
ဒက္ခက ပြောသည်– «သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအပေါက်အမြှေးများမှ ‘ရောမ်ယ’ ဟုခေါ်သော တပ်ဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များကို ထုတ်ဖော်ပေါ်ထွန်းစေ하였다။ ရုဒြနှင့်တူအောင် ကြမ်းတမ်းသဖြင့် သူတို့ကို ‘ရောဒြ-ဂဏ’ ဟုခေါ်ကြပြီး၊ သူတို့၏ အင်အားနှင့် သတ္တိသည် ရုဒြနှင့်တူညီ하였다»။
Verse 36
ते निपेतुस्ततस्तूर्ण दक्षयज्ञविहिंसया । भीमरूपा महाकाया: शतशो5थ सहसत्रश:
ထို့နောက် ဒက္ခ၏ ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို အကြမ်းဖက်စွာ ချိုးဖျက်နေစဉ် သူတို့သည် ချက်ချင်းပင် ကျဆင်းလာကြသည်—ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားလှ၍—ရာချီပြီးနောက် ထောင်ချီအထိ ကျလာကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် မာနကြောင့် မောင်းနှင်သည့် သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုဖြင့် ချိုးဖောက်ခံရသည့် ပူဇော်ပွဲစည်းကမ်းသည် အလွယ်တကူ ပျက်ကျကာ အရှုပ်အထွေးနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖျက်ဆီးမှုသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 37
तेन शब्देन महता त्रस्तास्तत्र दिवौकस:,उस महाभयंकर कोलाहलसे उस यज्ञमें पधारे हुए समस्त देवता व्याकुल हो उठे। पर्वत टूक-टूक होकर बिखर गये। धरती डोलने लगी, आँधी चलने लगी और समुद्रमें तूफान आ गया
ဒက္ခက ပြောသည်– «အလွန်ကြီးမားသော ထိုအသံကြောင့် ယဇ္ဈပွဲအတွက် ထိုနေရာတွင် စုဝေးလာသော ဒေဝတားတို့သည် ကြောက်လန့်ကာ ရှုပ်ထွေးသွားကြ၏။ ထိုအော်ဟစ်သံသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်၍ တောင်တန်းများပင် ကွဲကာ ပြန့်ကျဲသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးလည်း တုန်ခါလာကာ ပြင်းထန်သော လေမုန်တိုင်းများ ထလာ၍ သမုဒ္ဒရာသည်လည်း မုန်တိုင်းအဖြစ် လှုပ်ရှားကာ ရုန်းကန်သွား၏»။
Verse 38
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त चकम्पे च वसुंधरा । मास्ताश्रैव घूर्णन्ते चुक्षुभे वरुणालय:,उस महाभयंकर कोलाहलसे उस यज्ञमें पधारे हुए समस्त देवता व्याकुल हो उठे। पर्वत टूक-टूक होकर बिखर गये। धरती डोलने लगी, आँधी चलने लगी और समुद्रमें तूफान आ गया
ဒက္ခက ပြောသည်– «တောင်တန်းများ ကွဲကာ ပြိုကျသွားပြီး မြေကြီးသည်လည်း တုန်ခါလာ၏။ လေဝဲလေထန်များ ထလာကာ၊ ဗရုဏ၏ နေရာဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာသည်လည်း ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ရှား၍ ရုန်းကန်သွား၏»။ ဤဇာတ်ကြောင်းတွင် ဤကမ္ဘာလောကဆိုင်ရာ တုန်လှုပ်မှုများသည် ပူဇော်ပွဲ၏ စည်းကမ်းနှင့် သီလတရား စနစ် ပျက်ကွက်သွားခြင်းကို အမှတ်အသားပြုသည်။ သန့်ရှင်းသော ယဇ္ဈကို အပြစ်ကြီးနှင့် ပဋိပက္ခက နှောင့်ယှက်သည့်အခါ သဘာဝတရားသည် ထိုမတည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ သတိပေးသည်—ယဇ္ဈအတွင်း အဓမ္မသည် မီးပူဇော်ခုံပေါ်တွင်သာ မကန့်သတ်ဘဲ ကမ္ဘာကိုပါ တုန်ခါစေတတ်သည်ဟု။
Verse 39
अग्नयो नैव दीप्यन्ते नैव दीप्ति भास्कर: । ग्रहा नैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न चन्द्रमा:,उस समय आग नहीं जलती थी, सूर्यका प्रकाश फीका पड़ गया; ग्रह, नक्षत्र और चन्द्रमा भी निस्तेज हो गये। इस प्रकार वहाँ चारों ओर अँधेरा छा गया। देवता, ऋषि और मनुष्य--सभी छिप गये--कोई दिखायी नहीं देते थे। दक्षसे अपमानित हुए रुद्रगण यज्ञशालामें सब ओर आग लगाने लगे
ဒက္ခက ပြောသည်– «မီးများ မလောင်ကျွမ်းတော့၊ နေ၏ အလင်းရောင်ပင် မှိန်သွား၏။ ဂြိုဟ်များလည်း မတောက်ပ၊ ကြယ်များနှင့် လမင်းလည်း အလင်းမဲ့သွား၏»။ ဤမြင်ကွင်းသည် သီလနှင့် ကမ္ဘာလောကဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်ကို ပြသသည်—သန့်ရှင်းသော စည်းကမ်းကို ချိုးဖောက်ပြီး ထိုက်တန်သူတို့ကို အရှက်ခွဲသည့်အခါ ကောင်းမြတ်သည့် နိမိတ်လက္ခဏာများ ဆုတ်ခွာသွားကာ အပြင်အတွင်း အမှောင်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ပျံ့နှံ့လာ၏။
Verse 40
ऋषयो न प्रकाशन्ते न देवा न च मानुषा: । एवं तु तिमिरीभूते निर्दहन्त्यपमानिता:,उस समय आग नहीं जलती थी, सूर्यका प्रकाश फीका पड़ गया; ग्रह, नक्षत्र और चन्द्रमा भी निस्तेज हो गये। इस प्रकार वहाँ चारों ओर अँधेरा छा गया। देवता, ऋषि और मनुष्य--सभी छिप गये--कोई दिखायी नहीं देते थे। दक्षसे अपमानित हुए रुद्रगण यज्ञशालामें सब ओर आग लगाने लगे
ဒက္ခက ပြောသည်– «ရိရှီတို့လည်း မမြင်ရ၊ ဒေဝတားတို့လည်း မမြင်ရ၊ လူသားတို့လည်း မမြင်ရတော့။ အရာအားလုံး အမှောင်ဖုံးလွှမ်းသွားသည့်အခါ အရှက်ခွဲခံရသူတို့သည် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရန် ထိုနေရာကို မီးရှို့လောင်ကျွမ်းစတင်ကြ၏»။
Verse 41
प्रहरन्त्यपरे घोरा यूपानुत्पाटयन्ति च । प्रमर्दन्ति तथा चान्ये विमर्दन्ति तथा परे,दूसरे भयंकर भूत उसी यज्ञके सदस्योंको पीटने लगे। कुछ यूप उखाड़ने लगे। बहुतेरे रुद्रगण यज्ञकी सामग्रीको कुचलने और रौंदने लगे
ဒက္ခက ပြောသည်– «ကြောက်မက်ဖွယ် သတ္တဝါအချို့သည် ယဇ္ဈပွဲတွင် ပါဝင်သူများကို တိုက်ခိုက်ရိုက်နှက်စတင်ကြ၏။ အချို့က ယဇ္ဈတိုင်များကို ဆွဲထုတ်ဖြုတ်ချကြ၏။ အခြားသူတို့ကလည်း ပူဇော်ပစ္စည်းများနှင့် အခမ်းအနားသုံးကိရိယာများကို ကြိတ်နင်းဖျက်ဆီးကြ၏»။ ဤမြင်ကွင်းတွင် ယဇ္ဈ၏ သန့်ရှင်းမြတ်နိုးမှုကို ချိုးဖောက်ထားပြီး ထိန်းမနိုင်သော ဒေါသနှင့် ရန်လိုမှုသည် ဓမ္မစည်းကမ်းကို လှန်လှောကာ သန့်ရှင်းသော ပူဇော်ပွဲကို အကြမ်းဖက်မှု၏ နေရာအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။
Verse 42
आधावन्ति प्रधावन्ति वायुवेगा मनोजवा: । चूर्ण्यन्ते यज्ञपात्राणि दिव्यान्याभरणानि च,वायु और मनके समान वेगशाली कितने ही पार्षद इधर-उधर दौड़ लगाने लगे। कुछ लोग यज्ञके उपयोगमें आनेवाले पात्रों तथा दिव्य आभूषणोंको चूर-चूर कर रहे थे
လေကဲ့သို့ မြန်၍ စိတ်ကူးကဲ့သို့ လျင်မြန်သော အမှုထမ်းအစုအဝေးတို့သည် အရပ်ရပ်သို့ ပြေးလွှားကာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်နေကြ၏။ ယဇ္ဈပူဇာသုံး ပစ္စည်းအိုးအခွက်တို့ကို အမှုန့်အဖြစ် ချေမွကာ၊ နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့ကိုပါ ချိုးဖျက်ပစ်ကြ၏။
Verse 43
विशीर्यमाणा दूृश्यन्ते तारा इव नभस्तले । दिव्यान्नपानभक्ष्याणां राशय: पर्वतोपमा:,उनके बिखरकर गिरते हुए टुकड़े आकाशगमें छिटके हुए तारोंके समान दिखायी देते थे। उस यज्ञभूमिमें जहाँ-तहाँ दिव्य अन्न, पान और भक्ष्य पदार्थोंके पर्वतों-जैसे ढेर दिखायी देते थे
ကွဲပြားကျသွားသော အစိတ်အပိုင်းတို့သည် ကောင်းကင်ပြင်၌ ပြန့်ကျဲနေသော ကြယ်များကဲ့သို့ မြင်ရ၏။ ထိုယဇ္ဈမြေပြင်အနှံ့တွင် နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ အစားအစာ၊ သောက်စရာနှင့် အမျိုးမျိုးသော စားဖွယ်တို့၏ တောင်တန်းသဖွယ် အစုအပုံများ ပေါ်လွင်နေ၏။
Verse 44
क्षीरनद्यो5थ दृश्यते घृतपायसकर्दमा: । दघिमण्डोदका दिव्या: खण्डशर्करवालुका:,दूधकी दिव्य नदियाँ वहाँ बहती दीखती थीं, घी और खीरकी कीच जम गयी थी, दही और मट्ठा पानीकी तरह बह रहे थे तथा खाँड़ और शक्कर वहाँ बालूकी भाँति बिछ गये थे
ဒက္ခက ပြော၏—“အဲဒီမှာ နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ နို့မြစ်များ စီးဆင်းနေသည်ကို မြင်ရ၏။ မြေပြင်သည် ဂျီ (ghee) နှင့် ချိုမြိန်ဆန်ပြုတ် (payasa) တို့ဖြင့် ဖြစ်သော ရွှံ့ကပ်ကပ်ဖြင့် ထူထပ်နေ၏။ ဒဟိ (curd) နှင့် မဋ္ဌ (buttermilk) တို့သည် ရေကဲ့သို့ စီးဆင်းပြီး၊ ကြမ်းသကြားနှင့် သကြားသန့်တို့သည် သဲကဲ့သို့ ပြန့်ကျဲနေ၏။”
Verse 45
षड् रसान् निवहन्त्येता गुडकुल्या मनोरमा: । उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च,ये सब नदियाँ षट्रस भोजन प्रवाहित कर रही थीं। गुड़के रसकी छोटी-छोटी मनोरम नहरें दृष्टिगोचर होती थीं। नाना प्रकारके फलोंके गूदे और भाँति-भाँतिके भक्ष्य-पदार्थ प्रस्तुत किये गये थे
ထိုမြစ်တို့သည် အစားအစာ၏ အရသာခြောက်ပါးကို သယ်ဆောင်စီးဆင်းနေကြ၏။ ဂုဍ (jaggery) ရည်ဖြင့် ပြည့်နှက်သော သာယာလှပသည့် ချောင်းငယ်ချောင်းလေးများလည်း မြင်ရ၏။ ထို့ပြင် အမျိုးမျိုးသော အသားနှင့် စားဖွယ်အမျိုးစုံတို့ကိုလည်း တင်ဆက်ထား၏။
Verse 46
पानकानि च दिव्यानि लेह[चोष्याणि यानि च | भुज्जते विविधैर्वक्त्रैविलुम्पन्त्याक्षिपन्ति च,दिव्य पेय पदार्थ, लेह्ठ और चोष्य आदि जो-जो भोजन वहाँ उपलब्ध हुए, उन सबको वे रुद्रणण अपने विविध मुखोंद्वारा खाने, नष्ट करने और चारों ओर छींटने तथा फेंकने लगे
ဒက္ခက ပြော၏—“နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ သောက်စရာများနှင့် လျက်စားရသော အစာများ၊ စုပ်စားရသော အစာများ အစုံအလင် ရှိ၏။ ရုဒြအစုအဝေးတို့သည် မျက်နှာပေါက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထိုအရာတို့ကို စားသောက်ကြသော်လည်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖျက်ဆီးကာ ပက်ဖြန့်၍ အရပ်ရပ်သို့ ပစ်လွှတ်ကြ၏။”
Verse 47
रुद्रकोपान्महाकाया: कालाग्निसदृशोपमा: । क्षोभयन् सुरसैन्यानि भीषयन्त: समन्ततः,वे विशालकाय भूत रुद्रदेवके क्रोधसे कालाग्निके समान होकर देवताओंकी सेनाओंको चारों ओरसे डराने और शक्षुब्ध करने लगे
ဒက္ခက ပြောသည်– «ရုဒြ၏ အမျက်မှ ကာလအဂ္နိ (ယုဂအဆုံးက အချိန်မီး) နှင့်တူသော ကိုယ်ထည်ကြီးမားသည့် ဘူတ/ယက္ခတို့ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ သူတို့သည် ဒေဝတားတပ်များကို လှုပ်ရှားကာ ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်စေပြီး အရပ်လေးမျက်နှာလုံးတွင် ကြောက်လန့်စေ하였다»။
Verse 48
क्रीडन्ति विविधाकाराश्रिक्षिपु: सुरयोषित: । रुद्रक्रोधात् प्रयत्नेन सर्वदेवै: सुरक्षितम्
ဒက္ခက ပြောသည်– «ကောင်းကင်နတ်သမီးတို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံ ပြောင်းလဲကာ ကစားမြူးတမ်းပြီးနောက် ထွက်ပြေးကြ၏။ သို့သော် ရုဒြ၏ အမျက်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ထိုနေရာကို ဒေဝတားအားလုံးက အလွန်ကြိုးစား၍ တင်းကျပ်စွာ ကာကွယ်ထားခဲ့သည်»။
Verse 49
चकार भैरवं नादं सर्वभूतभयंकरम्
ဒက္ခက ပြောသည်– «သူသည် သတ္တဝါအားလုံးကို ကြောက်လန့်စေသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းသံတစ်ခုကို ထုတ်လွှင့်하였다»။
Verse 50
ततो ब्रह्मादयो देवा दक्षश्नैव प्रजापति:
ထို့နောက် ဘြဟ္မာနှင့် အခြားဒေဝတားတို့၊ သတ္တဝါတို့၏ အရှင် ပ္ရဇာပတိ ဒက္ခနှင့်အတူ ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကြသည်။
Verse 51
ऊचुः प्राउज्जलय: सर्वे कथ्यतां को भवानिति | तब ब्रह्मा आदि देवता तथा प्रजापति दक्ष--ये सब के-सब हाथ जोड़कर बोले --देवदेव! कहिये, आप कौन हैं?” || ५० है ।। वीरभद्र उवाच नाहं रुद्रो न वा देवी नैव भोक्तुमिहागत:
ဘြဟ္မာအစရှိသော ဒေဝတားအားလုံးနှင့် ပ္ရဇာပတိ ဒက္ခတို့သည် လက်အုပ်ချီ၍ ပြောကြသည်– «ဒေဝဒေဝ၊ သင်သည် မည်သူနည်း၊ ပြောပါ»။ ဗီရဘဒ္ရက ပြောသည်– «ငါသည် ရုဒြမဟုတ်၊ ဒေဝီလည်း မဟုတ်၊ ထို့ပြင် ဤနေရာသို့ ပူဇော်ပွဲအပိုင်းကို စားသုံးရန် သို့မဟုတ် အပျော်အပါးခံရန် လာခဲ့ခြင်းလည်း မဟုတ်»။
Verse 52
द्रष्ट॑ वा नैव विप्रेन्द्रा_ नैव कौतूहलेन वा
ဝီရဘဒ္ဒရက ပြောသည်– «အို ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ မကြည့်ရန်ပင်—စိတ်ဝင်စားလိုစိတ် (ကောတူဟလ) သက်သက်ကြောင့်လည်း မဟုတ်»။
Verse 53
तव यज्ञविघातार्थ सम्प्राप्तं विद्धि मामिह । मैं यहाँ आये हुए श्रेष्ठ ब्राह्मणोंका दर्शन करने या कौतूहलवश इस यज्ञका तमाशा देखनेके लिये नहीं आया हूँ। तुम्हें यह मालूम होना चाहिये कि मैं तुम्हारे इस यज्ञका विनाश करनेके लिये ही यहाँ आया हूँ ।। वीरभद्र इति ख्यातों रुद्रकोपाद् विनि:सृत:,मेरा नाम वीरभद्र है। रुद्रदेवके क्रोधसे मेरा प्राकटय हुआ है। यह नारी भद्रकालीके नामसे विख्यात है और देवी पार्वतीके कोपसे प्रकट हुई है। देवाधिदेव महादेवने हम दोनोंको यहाँ भेजा है। इसलिये हम दोनों इस यज्ञके निकट आये हैं
ဝီရဘဒ္ဒရက ပြောသည်– «သင်တို့၏ ယဇ္ဉကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက်ပင် ငါ ဤနေရာသို့ ရောက်လာသည်ဟု သိထားလော့။ ဤနေရာတွင် စုဝေးနေသော ဂုဏ်သရေရှိ ဗြာဟ္မဏတို့ကို တွေ့မြင်ရန်လည်း မဟုတ်၊ ယဇ္ဉကို ပြဇာတ်သဖွယ် ကြည့်ရန် စိတ်ဝင်စားလိုစိတ်ကြောင့်လည်း မဟုတ်။ ထင်ရှားစွာ နားလည်လော့—ငါသည် ဤယဇ္ဉကို ဖျက်ဆီးရန်ပင် လာသည်။ ငါ့နာမည်မှာ ဝီရဘဒ္ဒရ၊ ရုဒ္ဒရ၏ ဒေါသမှ ပေါ်ထွန်းလာသူဟု လူသိများသည်»။
Verse 54
भद्रकालीति विख्याता देव्या: कोपाद् विनि:सृता । प्रेषितो देवदेवेन यज्ञान्तिकमिहागतौ,मेरा नाम वीरभद्र है। रुद्रदेवके क्रोधसे मेरा प्राकटय हुआ है। यह नारी भद्रकालीके नामसे विख्यात है और देवी पार्वतीके कोपसे प्रकट हुई है। देवाधिदेव महादेवने हम दोनोंको यहाँ भेजा है। इसलिये हम दोनों इस यज्ञके निकट आये हैं
«ဤမိန်းမသည် ဘဒ္ဒရကာလီဟု ကျော်ကြားပြီး ဒေဝီ၏ ဒေါသမှ ပေါ်ထွန်းလာသူဖြစ်သည်။ ဒေဝတို့၏ ဒေဝတော်က စေလွှတ်သဖြင့် ငါတို့နှစ်ဦးသည် ဤယဇ္ဉအနီးသို့ ရောက်လာကြသည်»။
Verse 55
शरणं गच्छ विप्रेन्द्र देवदेवमुमापतिम् । वरं क्रोधो5पि देवस्य वरदानं न चान्यत:,विप्रवर! तुम देवाधिदेव उमावललभ भगवान् शिवकी शरणमें जाओ। महादेवजीका क्रोध भी परम मंगलमय है और दूसरोंसे मिला हुआ वरदान भी मंगलकारक नहीं होता
ဝီရဘဒ္ဒရက ပြောသည်– «အို ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဒေဝတို့၏ ဒေဝတော်၊ ဥမာ၏ အရှင် (ရှီဝ) ထံသို့ ခိုလှုံလော့။ ဒေဝတော်၏ ဒေါသတောင်မှ ပိုကောင်း၏—နောက်ဆုံးတွင် မင်္ဂလာသို့ ဦးတည်နိုင်သော်လည်း၊ အခြားအရင်းအမြစ်မှ ရသော ကောင်းချီးပေးခြင်းသည် အမှန်တကယ် အကျိုးမရှိ»။
Verse 56
वीरभद्रवच: श्रुत्वा दक्षो धर्मभृतां वर: । तोषयामास स्तोत्रेण प्रणिपत्य महेश्वरम्,वीरभद्रकी यह बात सुनकर धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ दक्षने भगवान् शिवके उद्देश्यसे प्रणाम करके निम्नांकित स्तोत्रके द्वारा उनकी स्तुति की--
ဝီရဘဒ္ဒရ၏ စကားကို ကြားသော် ဒက္ခသည်—ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး—မဟေရှ္ဝရ (ရှီဝ) ထံ၌ ဦးညွှတ်ကန်တော့၍ စတုတ္ထရ (ချီးမွမ်းသီချင်း) ဖြင့် သူ့ကို သက်သာစေလိုက်သည်။
Verse 57
प्रपद्ये देवमीशानं शाश्व॒तं ध्रुवमव्ययम् । महादेवं महात्मानं विश्वस्य जगत: पतिम्,“जो सम्पूर्ण जगत्के शासक, पालक, महान् आत्मा, नित्य, सनातन, अविकारी और आराध्यदेव हैं, उन महादेवजीकी आज मैं शरण लेता हूँ”
အကျွန်ုပ်သည် အီရှာန—မဟာဒေဝ—အရှင်တော်ထံသို့ ခိုလှုံပါ၏။ ထာဝရတည်မြဲ၍ မလှုပ်မယှက်၊ မပျက်မယွင်းသော အရှင်တော်၊ မဟာစိတ်ရှိသော ကမ္ဘာလောကအပေါင်း၏ အရှင်၊ အုပ်စိုးကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော သခင်တော်ထံသို့ ယနေ့ အကျွန်ုပ် လက်အုပ်ချီ ခိုလှုံပါ၏။
Verse 58
प्राणापानौ संनिरुध्य वक्त्रस्थानेन यत्नतः । विचार्य सर्वतो दृष्टिं बहुदृष्टिरमित्रजित्
ကြိုးစားအားထုတ်၍ အသက်ရှူဝင်နှင့် အသက်ရှူထွက်ကို ထိန်းချုပ်ကာ ပါးစပ်အနီးနေရာ၌ တည်စေပြီးနောက်၊ မျက်စိအမြင်ကို အရပ်ရပ်သို့ စူးစမ်းကြည့်ရှု하였다။ ထို့ကြောင့် ရန်သူအနိုင်ယူသူသည် “မျက်စိများသူ” ဟူ၍ အာရုံစူးစိုက်၍ အမြင်ကျယ်ဝန်းလာ၏။
Verse 59
सहसा देवदेवेशो हाग्निकुण्डात् समुत्थित: । बिश्रत्सूर्यसहस्रस्थ तेज: संवर्तकोपम:
ထိုခဏချင်းပင် တေဝတားတို့၏ အရှင်အရှင်တော်သည် မီးပူဇော်ကန်ထဲမှ ထွက်ပေါ်လာ၍ နေရောင်တစ်ထောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလောင်ကျွမ်းသော တေဇောကို ထုတ်လွှင့်하였다။ ထိုအလင်းသည် ကမ္ဘာပျက်ကာလ၏ မီးကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်၏။
Verse 60
स्मितं कृत्वाब्रवीद् वाक््यं ब्रूहि कि करवाणि ते । तब अनेक नेत्रोंवाले, शत्रुविजयी, महादेव अपने मुखोंद्वारा यत्नपूर्वक प्राण और अपान वायुको अवरुद्ध करके सम्पूर्ण दिशाओंमें दृष्टिपात करते हुए सहसा अग्निकुण्डसे निकल पड़े। प्रलयकालीन अग्निके समान तेजस्वी स्वरूपसे सहस्रों सूर्योकी प्रभा धारण किये वे दक्षके सामने खड़े हो गये और मुसकराकर बोले--'प्रजापते! बोलो, मैं आज तुम्हारा कौन- सा कार्य सिद्ध करूँ” || ५८-५९; || श्राविते च मखाध्याये देवानां गुरुणा तत:
ထို့နောက် အနည်းငယ် ပြုံး၍ မိန့်တော်မူသည်—«ပြောလော့၊ သင်အတွက် ငါ ဘာကို လုပ်ပေးရမည်နည်း»။
Verse 76
इन्द्रेण सहिता: सर्वे आगता यज्ञभागिन: । आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य और मरुदगण--ये सब-के-सब इन्द्रके साथ यज्ञमें भाग लेनेके लिये वहाँ पधारे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်—ယဇ်ပူဇော်အပိုင်းကို ခံယူခွင့်ရှိသော အားလုံးသည် အင်ဒြာနှင့်အတူ ရောက်လာကြ၏။ အာဒိတျများ၊ ဝစုများ၊ ရုဒြများ၊ သာဓျများနှင့် မာရုတ်အဖွဲ့တို့—အားလုံးပင်—အင်ဒြာနှင့်အတူ ယဇ်ပူဇော်၌ မိမိတို့၏ အပိုင်းကို ခံယူရန် ထိုနေရာသို့ လာရောက်ကြ၏။
Verse 93
जरायुजाण्डजाश्वैव सहसा स्वेदजोद्धिजै: । ये तथा और भी बहुत-से चतुर्विध प्राणिसमुदाय जरायुज, अण्डज, स्वेदज और उद्भिज्ज वहाँ उपस्थित हुए थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌လည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ အမျိုးအစားလေးမျိုး—မိခင်ဝမ်းမှ မွေးဖွားသူ၊ ဥမှ မွေးဖွားသူ၊ ချွေး သို့မဟုတ် စိုစွတ်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်သူ၊ မြေမှ ပေါက်ထွက်သူ—တို့နှင့် ထိုသို့သော အုပ်စုများစွာလည်း ရှိနေ하였다။ ဤကာလပတ်လုံးက ဇီဝလောက၏ ကျယ်ပြန့်၍ အားလုံးကို ခံယူသည့် စည်းကမ်းတရားကို ထင်ဟပ်စေပြီး မွေးဖွားပုံစံအားလုံးကို တစ်ခုတည်းသော သီလဓမ္မကမ္ဘာအတွင်း စုစည်းထားကြောင်း ပြသသည်။
Verse 283
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें ज्वरकी उत्पत्तिविषयक दो सौ तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် မဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝအတွင်းရှိ ဂိုက္ခ-ဓမ္မ အပိုင်း (Gokṣa-dharma sub-parvan) တွင် “ဖျားနာမှု (jvara) ၏ ပေါ်ပေါက်လာပုံ” ကို ဆွေးနွေးသည့် အခန်း အမှတ် ၂၈၃ ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 303
देव्या मन्युव्यपोहार्थ हतो दक्षस्य वै क्रतु: । महेश्वरने उस पुरुषको आज्ञा दी--'वीर! तुम दक्षके यज्ञका नाश कर दो।' फिर तो भगवानके मुखसे निकले हुए उस सिंहके समान पराक्रमी एक ही वीरने पार्वतीदेवीके दुःख और क्रोधका निवारण करनेके लिये खेलही खेलमें प्रजापति दक्षके उस यज्ञका विध्वंस कर डाला
ဒေဝီ၏ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ဒေါသကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် ဒက္ခ၏ ယဇ్ఞကို ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ဓမ္မ၏ စည်းကမ်းတရားသည် လှုပ်ခတ်သွားလေသည်။ မဟေရှွရ၏ အမိန့်—“သူရဲကောင်း၊ ဒက္ခ၏ ယဇ్ఞကို ဖျက်စီးလော့”—အတိုင်း၊ သခင်၏ အရှိန်အဝါမှ မွေးဖွားလာသကဲ့သို့သော ခြင်္သေ့တူ အင်အားကြီး သူရဲကောင်းတစ်ဦးတည်းက ပာရဝတီ၏ ဒုက္ခနှင့် အမျက်ကို သက်သာစေရန် ကစားသလိုပင် ပရဇာပတိ ဒက္ခ၏ ယဇ्ञကို အလွယ်တကူ ချေမှုန်းပစ်လေသည်။
Verse 366
ततः: किलकिलाशब्दैसकाशं पूरयन्निव । वे भयंकर रूपधारी विशालकाय रुद्रगण सैकड़ों और हजारोंकी टोलियाँ बनाकर अपनी किलकारियोंसे आकाशको गुँजाते हुए-से दक्षयज्ञका विध्वंस करनेके लिये बड़ी तेजीके साथ टूट पड़े
ထို့နောက် ကောင်းကင်တစ်လျှောက်လုံးကို စူးရှသော စစ်ဟစ်သံများဖြင့် ပြည့်နှက်စေသကဲ့သို့၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် ကိုယ်ထည်ကြီးမားသော ရုဒြဂဏများသည် ရာချီ ထောင်ချီ အုပ်စုများအဖြစ် စုရုံးကြလေသည်။ သူတို့၏ ကိလကိလာ ဟစ်ကြွသံများကြောင့် ကောင်းကင်သည် တုန်ဟုန်သွားပြီး၊ ဒက္ခ၏ ယဇ्ञကို ဖျက်ဆီးရန် အလွန်လျင်မြန်စွာ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်ကြလေသည်။ ဤပိုဒ်သည် ရိုသေမှုနှင့် မှန်ကန်သော အကျင့်မှ ခွဲကွာသွားသော အခမ်းအနားတစ်ရပ်သည် ကုသိုလ်မဟုတ်ဘဲ ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းအရာ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 483
त॑ यज्ञमदहच्छीघ्रं रुद्रकर्मा समनन््ततः । अनेक प्रकारकी आकृतिवाले वे रुद्रगण खेलते-कूदते और देवांगनाओंको दूर फेंक देते थे। यद्यपि सम्पूर्ण देवताओंने मिलकर प्रयत्नपूर्वक उस यज्ञकी रक्षा की थी तथापि रुद्रकर्मा वीरभद्रने रुद्रदेवके क्रोधसे प्रेरित हो सब ओरसे शीघ्र ही उसे जलाकर भस्म कर दिया
ဒက္ခက ပြောသည်– “ရုဒြ၏ ကိုယ်စားလှယ်သည် ထိုယဇ्ञကို အရပ်ရပ်မှ လျင်မြန်စွာ မီးလောင်စေ하였다။ ရုဒြဂဏများသည် အမျိုးမျိုးသော ထူးခြားရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ဆောင်ကာ ရိုင်းပြစွာ ကစားမြူးထူးပြီး ကောင်းကင်နတ်သမီးများကို အဝေးသို့ ပစ်လွှတ်ကြသည်။ နတ်အားလုံး ပေါင်းစည်း၍ ကြိုးစားကာ ထိုအခမ်းအနားကို ကာကွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ရုဒြ၏ ဒေါသကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံရသော ရုဒြကမ္မဝီရ ဗီရဘဒြသည် အရပ်ရပ်မှ လျင်မြန်စွာ မီးရှို့၍ ထိုယဇ्ञကို ပြာကျအောင် လောင်ကျွမ်းစေ하였다။”
Verse 496
छित्त्वा शिरो वै यज्ञस्थ ननाद च मुमोद च । तत्पश्चात् उसने ऐसी भीषण गर्जना की, जो समस्त प्राणियोंके मनमें भय उत्पन्न करनेवाली थी। फिर उसने यज्ञका सिर काटकर बड़े जोरसे सिंहनाद किया और मन-ही-मन आनन्दका अनुभव किया
Dakṣa said: “Having cut off the head at the sacrifice, he roared and exulted. Thereafter he let out a dreadful bellow that struck fear into the hearts of all living beings. Then, after severing the sacrifice’s head, he gave a mighty lion-like roar and inwardly tasted a grim satisfaction.”
Verse 513
देव्या मन्युकृतं मत्वा क्रुद्धः सर्वात्मक: प्रभु: । वीरभद्रने कहा--ब्रह्मन! मैं न तो रुद्र हूँ, न देवी हूँ और न यहाँ भोजन करनेके लिये ही आया हूँ। तुम्हारा यह यज्ञ देवी पार्वतीके रोषका कारण बन गया है--ऐसा जानकर सर्वात्मा भगवान् शिव कुपित हो उठे हैं
Knowing that this sacrifice has provoked the Goddess’s wrath, the Lord—who abides as the Self of all—has become enraged. The statement frames the disruption of ritual as a moral consequence: when a sacred act is performed with disrespect toward the divine and toward dharma, it rebounds as cosmic anger embodied here by Śiva’s fury.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to secure subsistence and state stability without violating justice: the text prioritizes varṇa-linked norms and lawful acquisition, yet permits certain alternative livelihoods under necessity, while warning against initiating socially censured or harmful practices.
Prosperity should be pursued through nyāya (justice) and restraint: renounce violence-oriented or unjust gain, protect dependents through svadharma, prefer virtues over faults, and cultivate an inner clarity that supports truthfulness and public welfare.
Yes: the chapter distinguishes between not initiating censured conduct and the high ethical value of abandoning previously adopted misconduct, presenting cessation as a major dharmic achievement even when prior error exists.