Shloka 12
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
नायं यज्ञो न वा धर्मो यत्र रुद्रो न इज्यते । वधबन्धं प्रपन्ना वै कि नु कालस्य पर्यय:
nāyaṁ yajño na vā dharmo yatra rudro na ijyate | vadhabandhaṁ prapannā vai ki nu kālasya paryayaḥ ||
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ရုဒ္ဒရ (Rudra) ကို မပူဇော်သည့်နေရာ၌ ထိုအရာကို ယဇ္ဉ (ပူဇော်ပွဲ) ဟု မခေါ်နိုင်၊ ဓမ္မ (dharma) ဟုလည်း မခေါ်နိုင်။ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ချုပ်နှောင်ခြင်း၏ အခြေအနေသို့ ကျရောက်သွားပြီးနောက်—ဤသည်ကား ကာလ (ကံကြမ္မာ) ၏ ပြောင်းလဲမှု မည်သို့နည်း?»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that ritual and dharma are incomplete without honoring Rudra, and it frames human suffering (slaughter, bondage) as a troubling ‘reversal of Time,’ prompting reflection on how neglect of rightful worship and moral order can coincide with catastrophic turns of fate.
Vaiśampāyana, as narrator, comments on a situation marked by violence and captivity, interpreting it through a dharmic lens: true yajña/dharma requires proper divine reverence (here, Rudra), and the present calamity is described as an astonishing turn in the course of Kāla (fate/time).