Adhyaya 265
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation Teachings) — Ethical Causality of Pāpa, Dharma, Nirveda, and Mokṣa
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma four linked questions: how one becomes sinful (pāpātmā), how one performs dharma, how one acquires nirveda (dispassion), and how one reaches mokṣa. Bhīṣma replies by presenting an etiological chain beginning with the five sense-domains: desire arises first for cognition/experience, and upon contact it becomes kāma or dveṣa. From repeated pursuit of pleasing forms and smells (sense-objects), attachment (rāga) and aversion (dveṣa) develop, followed by greed (lobha) and delusion (moha). Overpowered by these, one lacks true discernment for dharma and performs “dharma” through pretext (vyāja), which then extends into pretextual acquisition of wealth; the mind settles on that track and initiates wrongdoing even when advised otherwise. Such a person rationalizes actions with rule-like speech, but adharma grows in multiple modes; thought, speech, and action align toward harm, and the wise detect the faults. Conversely, the dharmic person anticipates defects through prajñā, associates with sādhus, and strengthens discernment through disciplined practice; wealth gained through dharma supports virtues and beneficial friendships, producing well-being here and hereafter. Yet even dharmic fruits do not satisfy indefinitely; with knowledge-vision one adopts nirveda, recognizes the defects in kāma without abandoning dharma, strives for comprehensive relinquishment upon seeing the perishable nature of the world, and then undertakes the means to mokṣa. Gradually nirveda deepens, sinful action is abandoned, dharmic stability arises, and the highest mokṣa is attained.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पूछते हैं—मनुष्य को किसी कार्य का निर्णय कैसे करना चाहिए, ताकि वह धर्म से न चूके और पश्चात्ताप से बचे? → भीष्म उत्तर में गौतम-वंश के ‘चिरकारी’ का प्राचीन आख्यान उठाते हैं। समाज उसे ‘आलसी’ कहकर तिरस्कृत करता है, क्योंकि वह हर काम में देर तक सोचता है; पर भीष्म बताते हैं कि दूरदर्शिता और बुद्धि-लाघव (हड़बड़ी) में भेद है। → भीष्म ‘चिरकारी’ की प्रशंसा को सूत्र-वाक्य की तरह स्थापित करते हैं—जो दीर्घकाल तक विचार कर बोलता/करता है, वह कर्मों में अपराध नहीं करता; और धर्मोपदेश/उत्तर भी सोच-विचार कर देने से दीर्घ पश्चात्ताप नहीं होता। → अध्याय का निष्कर्ष नीति-सूत्रों में उतरता है: मित्रता जोड़ने में दीर्घ विचार, मित्र को सहसा न छोड़ना; प्रश्नों के उत्तर धर्म-संहित होकर भी ‘चिरं’ विचार कर देना; तथा जीवन-व्यवहार (भोग्य, भोज्य, संस्कार, गृहस्थ-समायोग) में भी विवेकपूर्ण विलम्ब को गुण मानना।
Shlokas
Verse 1
अफ्-४-क+ षट्षष्ट्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय: महर्षि गौतम और चिरकारीका उपाख्यान--दीर्घकालतक सोच-विचारकर कार्य करनेकी प्रशंसा युधिछिर उवाच कथं कार्य परीक्षेत शीघ्रं वाथ चिरेण वा । सर्वथा कार्यदुर्गेडस्मिन् भवान् न: परमो गुरु:,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! आप मेरे परम गुरु हैं। कृपया यह बतलाइये कि यदि कभी सर्वथा ऐसा कार्य उपस्थित हो जाय, जो गुरुजनोंकी आज्ञाके कारण अवश्य कर्तव्य हो, परंतु हिंसायुक्त होनेके कारण दुष्कर एवं अनुचित प्रतीत होता हो तो ऐसे अवसरपर उस कार्यकी परख कैसे करनी चाहिये? उसे शीघ्र कर डाले या देरतक उसपर विचार करता रहे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်။ «လုပ်ရမည့်အမှုကို မည်သို့ စိစစ်သင့်သနည်း—မြန်မြန် ဆောင်ရွက်သင့်သလား၊ သို့မဟုတ် အချိန်ကြာကြာ စဉ်းစားပြီးမှ ဆောင်ရွက်သင့်သလား။ အဘယ်အရာကို လုပ်သင့်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရသော ဤခက်ခဲသည့်ကိစ္စတွင် သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆရာဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့အား သင်ကြားပေးပါ။»
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | चिरकारेस्तु यत् पूर्व वृत्तमाड्निरसे कुले,भीष्मजीने कहा--बेटा! इस विषयमें जानकार लोग इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं, जो पहले आंगिरस-कुलमें उत्पन्न चिरकारीपर बीत चुका है
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ «ဤအကြောင်းအရာတွင်လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ပြကြသည်။ အင်္ဂိရသ မျိုးရိုးမှ မွေးဖွားသော စိရကာရီအပေါ် အတိတ်ကာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။»
Verse 3
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक । चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु,“चिरकारी! तुम्हारा कल्याण हो। चिरकारी! तुम्हारा मंगल हो। चिरकारी बड़ा बुद्धिमान् है। चिरकारी कर्तव्योंके पालनमें कभी अपराध नहीं करता है।” (यह बात चिरकारीकी प्रशंसा करते हुए उसके पिताने कही थी)
ဘိဿမက ဆိုသည်– «စိရကာရိက၊ သင့်အပေါ် ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိပါစေ—ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိပါစေ၊ စိရကာရိက။ စိရကာရီသည် အမှန်တကယ် ပညာရှိသူဖြစ်၍ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် အပြစ်မကျူးလွန်တတ်» ဟု။ ထိုသို့ စိရကာရိကကို ချီးမွမ်းလျက် သူ၏ဖခင်က ပြောကြားခဲ့သည်—အရာရာကို နှောင့်နှေးစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်းနှင့် တာဝန်ကို သေချာစွာ လိုက်နာခြင်းကို ပညာနှင့် ဓမ္မကျင့်ဝတ်၏ လက္ခဏာဟု ထင်ဟပ်ပြသလျက်။
Verse 4
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत् सुतः । चिरेण सर्वकार्याणि विमृश्यार्थान् प्रपद्यते,कहते हैं, महर्षि गौतमके एक महाज्ञानी पुत्र था, जिसका नाम था चिरकारी। वह कर्तव्य-विषयोंका भलीभाँति विचार करके सारे कार्य विलम्बसे किया करता था
ဘိဿမက ဆိုသည်– «မဟာရိရှီ ဂေါတမ၌ စိရကာရီဟူသော အမည်ရှိသည့် အလွန်ပညာကြီးသော သားတစ်ဦးရှိ၏။ တာဝန်တစ်ရပ်ချင်းစီ၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အကျိုးဆက်ကို သေချာစွာ စိစစ်သုံးသပ်ပြီးမှသာ လုပ်ဆောင်မှုအားလုံးကို သင့်လျော်သည့် နှောင့်နှေးမှုနောက်မှ စတင်တတ်၏»။
Verse 5
चिरं स चिन्तयत्यर्थश्रिरं जाग्रच्चिरं स्वपन् । चिरं कार्याभिपत्तिं च चिरकारी तथोच्यते,वह सभी विषयोंपर बहुत देरतक विचार करता था, चिरकालतक जागता था और चिरकालतक सोता था तथा चिर-विलम्बके बाद ही कार्य पूर्ण करता था; इसलिये सब लोग उसे चिरकारी कहने लगे
ဘိဿမက ဆိုသည်– «သူသည် အကျိုးအမြတ်နှင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ကြာရှည်စွာ စဉ်းစားတတ်၏။ ကြာရှည်စွာ နိုးနေတတ်သကဲ့သို့ ကြာရှည်စွာ အိပ်လည်းတတ်၏။ ထို့ပြင် စတင်ထားသော အလုပ်များကိုလည်း ကြာရှည်သော နှောင့်နှေးမှုနောက်မှသာ ပြီးမြောက်စေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် လူတို့က သူ့ကို ‘စိရကာရီ’—နောက်ကျမှ လုပ်သူဟု ခေါ်လာကြသည်»။
Verse 6
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते । बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना,जो दूरतककी बात नहीं सोच सकते, ऐसे मन्दबुद्धि मानवोंने उसे आलसीकी उपाधि दे दी। उसे दुर्बुद्धि कहा जाने लगा
ဘိဿမက ဆိုသည်– «လူတစ်ဦးကို ‘ပျင်းရိ’ ဟု အပြစ်တင်တံဆိပ်ကပ်လိုက်သည်နှင့် ထိုသူကို ‘ဉာဏ်မကောင်း’ ဟုလည်း ပြောဆိုကြတတ်သည်။ နားလည်မှုနက်ရှိုင်းမရှိ၍ အဝေးမြင်မရှိသူတို့သည် ခဏချင်းမြင်ရသည့်အရာကိုသာ မူတည်ကာ အလျင်အမြန် တံဆိပ်ကပ်ကြသည်—ပျင်းရိ၊ မသိမသာဟု ခေါ်ကြသည်—အချိန်လက်ရှိထက် ကျော်လွန်သည့်အရာကို မမြင်နိုင်ကြသဖြင့်»။
Verse 7
व्यभिचारे तु कम्मिंश्षिद् व्यतिक्रम्पापरान् सुतान् । पित्रोक्त: कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति,एक दिनकी बात है, गौतमने अपनी स्त्रीके द्वारा किये गये किसी व्यभिचारपर कुपित हो अपने दूसरे पुत्रोंकी न कहकर चिरकारीसे कहा--बेटा! तू अपनी इस पापिनी माताको मार डाल'
ဘိဿမက ဆိုသည်– «တစ်ခါက မယား၏ ဖောက်ပြန်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားသော် ဂေါတမသည် ထိုလွန်ကျူးမှုကြောင့် ဒေါသထွက်ကာ အခြားသားများကို မခေါ်ဘဲ စိရကာရီကိုသာ ပြော၏– ‘သားရေ၊ ဤအပြစ်ရှိသော မိခင်ကို သတ်လိုက်’ ဟု»။
Verse 8
इत्युक्त्वा स तदा विप्रो गौतमो जपतां वर: | अविमृश्य महाभागो वनमेव जगाम स:,उस समय बिना बिचारे ही ऐसी आज्ञा देकर जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ ब्रह्मर्षि महाभाग गौतम वनमें चले गये
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် မန္တရဇပၸနာ၌ အထူးမြတ်သော ဗြာဟ္မဏ ဂေါတမသည် မစဉ်းစားမတွေးခေါ်ဘဲ အမိန့်ကို ချမှတ်လိုက်၏။ ထို့နောက် မဟာပုဏ္ဏား ရှင်ရသီသည် ချက်ချင်းပင် တောသို့ ထွက်ခွာသွားလေ၏။
Verse 9
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच्चिरकारिक: । विमृश्य चिरकारित्वाच्चिन्तयामास वै चिरम्,चिरकारीने अपने स्वभावके अनुसार देर करके कहा, “बहुत अच्छा'। चिरकारी तो वह था ही, चिरकालतक उस बातपर विचार करता रहा
သူသည် “အဲဒီလိုပဲ” ဟု အချိန်ကြာမြင့်ပြီးမှသာ ပြန်ဆို၏။ အကြောင်းမှာ သူ့သဘာဝက အလုပ်ကို နှေးနှေးကွေးကွေး သေချာစွာ ဆောင်ရွက်သူဖြစ်သည်။ ထိုအကျင့်ကြောင့်ပင် ထိုကိစ္စကို အချိန်ကြာကြာ စဉ်းစားတွေးခေါ်နေခဲ့လေ၏။
Verse 10
पितुराज्ञां कथं कुर्या न हन्यां मातरं कथम् । कथं धर्मच्छलेनास्मिन् निमज्जेयमसाधुवत्,उसने सोचा कि “मैं किस उपायसे काम लूँ जिससे पिताकी आज्ञाका पालन भी हो जाय और माताका वध भी न करना पड़े। धर्मके बहाने यह मेरे ऊपर महान् संकट आ गया है। भला, अन्य असाधु पुरुषोंकी भाँति मैं भी इसमें ड्ूबनेका कैसे साहस करूँ?
သူက စဉ်းစားသည်—“အဖေရဲ့ အမိန့်ကို ဘယ်လိုနည်းနဲ့ လိုက်နာရမလဲ၊ ဒါပေမယ့် အမေကို မသတ်ဘဲ ဘယ်လိုရှောင်ရမလဲ။ ‘ဓမ္မ’ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ပဲ ငါ့အပေါ် အလွန်ကြီးမားတဲ့ အန္တရာယ်ကျရောက်လာပြီ။ မတရားသူများလို ငါက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ဒီအပြစ်ထဲကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို နစ်မြုပ်စေမလဲ။”
Verse 11
पितुराज्ञा परो धर्म: स्वधर्मो मातृ्रक्षणम् । अस्वतन्त्रं च पुत्रत्वं कि तु मां नानुपीडयेत्,'पिताकी आज्ञाका पालन परम धर्म है और माताकी रक्षा करना पुत्रका प्रधान धर्म है। पुत्र कभी स्वतन्त्र नहीं होता, वह सदा माता-पिताके अधीन ही रहता है, अतः क्या करूँ जिससे मुझे धर्मकी हानिरूप पीड़ा न हो
သူက စဉ်းစားသည်—“အဖေရဲ့ အမိန့်ကို နာခံခြင်းက အမြင့်ဆုံး ဓမ္မ ဖြစ်တယ်။ အမေကို ကာကွယ်ခြင်းကလည်း သားတစ်ယောက်ရဲ့ အဓိက ဓမ္မ ပဲ။ သားဖြစ်ခြင်းဆိုတာ လွတ်လပ်မှုမဟုတ်ဘူး—သားက မိဘတို့ရဲ့ အာဏာအောက်မှာပဲ ရှိတယ်။ ဒါဆို ဓမ္မပျက်စီးခြင်းရဲ့ နာကျင်မှု မခံရအောင် ငါ ဘာလုပ်ရမလဲ။”
Verse 12
स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत् । पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्रुयात्,“एक तो स्त्री-जाति, दूसरे माताका वध करके कौन पुत्र कभी भी सुखी हो सकता है? पिताकी अवहेलना करके भी कौन प्रतिष्ठा पा सकता है?
သူက စဉ်းစားသည်—“မိန်းမတစ်ယောက်ကို၊ ထို့ပြင် ကိုယ့်အမေကိုပင် သတ်ပြီးနောက် ဘယ်သားက အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်နိုင်မလဲ။ ထို့အပြင် အဖေကို မလေးစား မထီမဲ့မြင်ပြုသူက ဘယ်သူက ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အမြဲတမ်းတည်မြဲတဲ့ အထင်ကရမှုကို ရနိုင်မလဲ။”
Verse 13
अनवज्ञा पितुर्युक्ता धारणं मातृरक्षणम् । युक्तक्षमावुभावेतौ नातिवर्तेत मां कथम्
ဘိဿမက ဆိုသည်– «အဖကို မထီမဲ့မြင်ခြင်း မပြုသင့်၊ မိခင်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်းလည်း သား၏ သင့်တော်သော တာဝန်ဖြစ်သည်။ ဤနှစ်ပါးစလုံးသည် မှန်ကန်သော ဓမ္မတာဝန်များဖြစ်သဖြင့် မိခင်၏ အမိန့်ကို ငါ မည်သို့ လွန်ကျူးနိုင်မည်နည်း?»
Verse 14
“पिताका अनादर उचित नहीं है, साथ ही माताकी रक्षा करना भी पुत्रका धर्म है। ये दोनों ही धर्म उचित और योग्य हैं। मैं किस प्रकार इनका उल्लंघन न करूँ? ।। पिता हात्मानमाधत्ते जायायां जज्ञिवानिति । शीलचारित्रगोत्रस्थ धारणार्थ कुलस्य च,'पिता स्वयं अपने शील, सदाचार, कुल और गोत्रकी रक्षाके लिये स्त्रीके गर्भमें अपना ही आधान करता और पुत्ररूपमें उत्पन्न होता है
ဘိဿမက ဆိုသည်– «အဖကို မလေးစားခြင်း မသင့်တော်၊ မိခင်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းလည်း သား၏ ဓမ္မတာဝန်ဖြစ်သည်။ ဤနှစ်ပါးစလုံးသည် မှန်ကန်၍ ထိုက်တန်သော တာဝန်များဖြစ်သဖြင့် ငါ မည်သို့ တစ်ဖက်ဖက်ကို မလွန်ကျူးဘဲ ရှောင်နိုင်မည်နည်း။ အဖသည်—ဆိုထားသကဲ့သို့—မိမိ၏ ကိုယ်တိုင်ကို ဇနီး၏ ဝမ်း၌ ထည့်သွင်းကာ သားအဖြစ် ပြန်လည်မွေးဖွားလာသည်။ ထိုသို့ဖြင့် မိသားစုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ၎င်း၏ သီလ၊ အကျင့်စာရိတ္တ၊ မျိုးရိုးနှင့် ဂိုထရကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။»
Verse 15
सोऊहं मात्रा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे प्रकृत: पुनः । विज्ञानं मे कथं न स्याद् द्वौ बुद्धये चात्मसम्भवम्,“अतः मुझे माता और पिता-दोनोंने ही पुत्रके रूपमें जन्म दिया है। मैं इन दोनोंको ही अपनी उत्पत्तिका कारण समझता हूँ। मेरा ऐसा ही ज्ञान क्यों न सदा बना रहे?
ဘိဿမက ဆိုသည်– «မိခင်နှင့် အဖ—တစ်ဦးချင်းစီ၏ နည်းလမ်းအတိုင်း—ငါကို သားအဖြစ် မွေးဖွားစေခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ငါသည် သူတို့နှစ်ဦးလုံးကို ငါ့မွေးဖွားခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများဟု မှတ်ယူသည်။ ထိုသဘောတရားသည် ငါ့အတွင်း၌ မခိုင်မြဲဘဲ ဘယ်လိုဖြစ်နိုင်မည်နည်း—ဤနှစ်ဦးထံမှပင် ငါ၏ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စွမ်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသော အတ္တဘဝတို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု?»
Verse 16
जातकर्मणि यत् प्राह पिता यच्चोपकर्मणि । पर्याप्त: स दृढीकार: पितुर्गौरवनिश्चये,“जातकर्म-संस्कार और उपनयन-संस्कारके समय पिताने जो आशीर्वाद दिया है, वह पिताके गौरवका निश्चय करानेमें पर्याप्त एवं सुदृढ़ प्रमाण है
ဘိဿမက ဆိုသည်– «မွေးဖွားရာ အခမ်းအနား (jātakarma) တွင်လည်းကောင်း၊ ဝေဒပညာ စတင်ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား (upakarma) တွင်လည်းကောင်း အဖက ပေးသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာစကားသည်၊ အဖ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အာဏာတန်ခိုးကို သတ်မှတ်အတည်ပြုရန် အလုံအလောက်ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာသော သက်သေတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။»
Verse 17
गुरुरग्र्य: परो धर्म: पोषणाध्यापनान्वित: । पिता यदाह धर्म: स वेदेष्वपि सुनिश्चित:,“पिता भरण-पोषण करने तथा शिक्षा देनेके कारण पुत्रका प्रधान गुरु है। वह परम धर्मका साक्षात् स्वरूप है। पिता जो कुछ आज्ञा दे, उसे ही धर्म समझकर स्वीकार करना चाहिये। वेदोंमें भी उसीको धर्म निश्चित किया गया है
ဘိဿမက သင်ကြားသည်– «အဖသည် သားကို ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်၍ ပညာသင်ပေးသောကြောင့် အမြင့်ဆုံးသော ဂုရုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဖသည် အမြင့်ဆုံး ဓမ္မ၏ ရုပ်သဘောတရားကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အဖက အမိန့်ပေးသမျှကို မိမိ၏ တာဝန်ဓမ္မဟု လက်ခံသင့်သည်။ ဝေဒများတွင်လည်း ထိုအရာကို ဓမ္မဟု အတည်ပြုထားသည်။»
Verse 18
प्रीतिमात्र पितु: पुत्र: सर्व पुत्रस्य वै पिता । शरीरादीनि देयानि पिता त्वेक: प्रयच्छति,“पुत्र पिताकी सम्पूर्ण प्रीतिरूप है और पिता पुत्रका सर्वस्व है। केवल पिता ही पुत्रको देह आदि सम्पूर्ण देने योग्य वस्तुओंको देता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «သားသည် ဖခင်၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ကိုယ်ထည်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သားအတွက် ဖခင်သည် အားကိုးရာအလုံးစုံ၊ ပိုင်ဆိုင်ရာအလုံးစုံ ဖြစ်၏။ သားအား ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ပေးအပ်သင့်သော အခြားအလှူအတန်းအလုံးစုံကို ပေးအပ်သူမှာ ဖခင်တစ်ဦးတည်းသာ ဖြစ်သည်»။
Verse 19
तस्मात् पितुर्वच: कार्य न विचार्य कदाचन । पातकान्यपि पूयन्ते पितु: शासनकारिण:,“इसलिये पिताके आदेशका पालन करना चाहिये। उसपर कभी कोई विचार नहीं करना चाहिये। जो पिताकी आज्ञाका पालन करनेवाला है, उसके पातक भी नष्ट हो जाते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «ထို့ကြောင့် ဖခင်၏ အမိန့်ကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ မည်သည့်အခါမျှ တွန့်ဆုတ်၍ မစဉ်းစားမနေရ။ ဖခင်၏ အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာသူ၏ အပြစ်ပင်လျှင် သန့်စင်ပျောက်ကင်းသွားသည်»။
Verse 20
भोग्ये भोज्ये प्रवचने सर्वलोकनिदर्शने । भर्त्रां चैव समायोगे सीमन्तोन्नयने तथा,'पुत्रके भोग्य (वस्त्र आदि), भोज्य (अन्न आदि), प्रवचन (वेदाध्ययन), सम्पूर्ण लोक- व्यवहारकी शिक्षा तथा गर्भाधान, पुंसतवन और सीमन्तोन्रयन आदि समस्त संस्कारोंके सम्पादनमें पिता ही प्रभु है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «အသုံးအဆောင်နှင့် ခံစားသုံးစွဲရမည့်အရာများ၊ စားသောက်ရမည့်အရာများ၊ သင်ကြားပညာနှင့် ဝေဒပညာလေ့လာမှု၊ လောကအပြုအမူစံနှုန်းတို့ကို သင်ယူရာတွင်လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ သားသမီးရရန် လင်မယားပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် စီမန္တောန္နယန စသည့် သံस्कारပွဲများ ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း—ဖခင်သည် တရားဝင် အာဏာပိုင်ဖြစ်သည်»။
Verse 21
पिता धर्म: पिता स्वर्ग: पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वा: प्रीयन्ति देवता:,“इसलिये पिता धर्म है, पिता स्वर्ग है और पिता ही सबसे बड़ी तपस्या है। पिताके प्रसन्न होनेपर सम्पूर्ण देवता प्रसन्न हो जाते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «ထို့ကြောင့် ဖခင်သည် ဓမ္မဖြစ်၏၊ ဖခင်သည် ကောင်းကင်ဘုံဖြစ်၏၊ ဖခင်သည် အမြင့်ဆုံး တပဿဖြစ်၏။ ဖခင် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်လာသောအခါ နတ်ဒေဝတာတို့ အားလုံးလည်း ပျော်ရွှင်နှစ်သက်ကြသည်»။
Verse 22
आशिषस्ता भजन्त्येनं परुषं प्राह यत् पिता । निष्कृति: सर्वपापानां पिता यच्चाभिनन्दति,'पिता पुत्रसे यदि कुछ कठोर बातें कह देता है तो वे आशीर्वाद बनकर उसे अपना लेती हैं और पिता यदि पुत्रका अभिनन्दन करता है--मीठे वचन बोलकर उसके प्रति प्यार और आदर दिखाता है तो इससे पुत्रके सम्पूर्ण पापोंका प्रायश्चित्त हो जाता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «ဖခင်က တခါတရံ ကြမ်းတမ်းစွာ ပြောဆိုသော်လည်း သားသည် ထိုစကားကို ကောင်းချီးမင်္ဂလာကဲ့သို့ လက်ခံယူတတ်၏။ ထို့ပြင် ဖခင်က ချီးမွမ်းအတည်ပြု၍ ချိုမြိန်သောစကားဖြင့် ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ပြသလျှင် ထိုအရာသည် သား၏ အပြစ်အကုန်လုံးအတွက် ပရాయရှ္စိတ္တ ဖြစ်လာသည်»။
Verse 23
मुच्यते बन्धनात् पुष्पं फल वक्षात् प्रमुच्यते । क्लिश्यन्नपि सुतं स्नेहै: पिता पुत्र न मुडचति,“फूल डंठलसे अलग हो जाता है, फल वृक्षसे अलग हो जाता है; परंतु पिता कितने ही कष्टमें क्यों न हो, लाड़-प्यारसे पाले हुए अपने पुत्रको कभी नहीं छोड़ता है अर्थात् पुत्र कभी पितासे अलग नहीं हो सकता
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ပန်းသည် တံတောင်မှ လွတ်ကင်းသွားတတ်၏၊ သီးသည် သစ်ပင်မှ ခွာကွာသွားတတ်၏။ သို့ရာတွင် အဖေသည် ဒုက္ခအခက်အခဲကြား၌ပင် ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်၍ ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော သားကို မစွန့်ပစ်တတ်။ ဤသည်မှာ မိဘမေတ္တာ၏ မပြတ်မခွာသော ချည်နှောင်မှုဖြစ်၍ နာကျင်မှုအောက်၌ပင် ဖြတ်တောက်ရန် မလွယ်ကူ»။
Verse 24
एतद् विचिन्तितं तावत् पुत्रस्य पितृगौरवम् । पिता नालल््पतरं स्थान चिन्तयिष्यामि मातरम्,'पुत्रके निकट पिताका कितना गौरव होना चाहिये, इस बातपर पहले विचार किया है। विचार करनेसे यह बात स्पष्ट हो गयी कि पिता पुत्रके लिये कोई छोटा-मोटा आश्रय नहीं है। अब मैं माताके विषयमें सोचता हूँ
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ယခုတိုင်အောင် သား၏ဘဝ၌ အဖေ၏ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အလေးအနက်ကို ငါစဉ်းစားခဲ့ပြီ။ စဉ်းစားကြည့်လျှင် အဖေသည် သားအတွက် သေးငယ်သော အားကိုးရာမဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။ ယခုမှစ၍ မိခင်အကြောင်းကိုလည်း ငါစဉ်းစားမည်»။
Verse 25
यो हायं मयि संघातो मर्त्यत्वे पाउ्चभौतिक: । अस्य मे जननी हेतु: पावकस्य यथारणि:,“मेरे लिये जो यह पाउ्चभौतिक मनुष्यशरीर मिला है, इसके उत्पन्न होनेमें मेरी माता ही मुख्य हेतु है। जैसे अग्निके प्रकट होनेका मुख्य आधार अरणी-काष्ठ है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «မရဏလောက၌ ငါ့ထံသို့ ရောက်လာသော ဤကိုယ်ခန္ဓာစုစည်းမှုသည် ဓာတ်ငါးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၏။ ထိုကိုယ်ခန္ဓာ ပေါ်ပေါက်လာရာ၌ ငါ့မိခင်သည် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ မီးပေါ်ထွန်းလာခြင်းသည် အရဏီ (မီးမွှေးတံ) ကို အဓိကအားထားသကဲ့သို့၊ ငါ့မွေးဖွားခြင်းနှင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာလည်း သူမကို အဓိကကိရိယာအဖြစ် အားထားရသည်»။
Verse 26
माता देहारणि: पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्व॒ति: । मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये,“माता मनुष्योंके शरीररूपी अग्निको प्रकट करनेवाली अरणी है। संसारके समस्त आर्त प्राणियोंको सुख और सान्त्वना प्रदान करनेवाली माता ही है। जबतक माता जीवित रहती है, मनुष्य अपनेको सनाथ समझता है और उसके न रहनेपर वह अनाथ हो जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «မိခင်သည် လူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာဘဝမီးကို ပေါ်ထွန်းစေသော အရဏီ (မီးမွှေးတံ) ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခရောက်နေသော သတ္တဝါအားလုံးအတွက် သူမသည် သက်သာရာနှင့် သက်သာပျော်ရွှင်မှု၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ မိခင်ရှိသရွေ့ လူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်သူရှိသည်ဟု ခံစားရပြီး မ孤独 မဖြစ်; သူမမရှိလျှင် အမှန်တကယ် မိဘမဲ့ ဖြစ်သွားသည်»။
Verse 27
न च शोचति नाप्येनं स्थाविर्यमपकर्षति । श्रिया हीनो5पि यो गेहमम्बेति प्रतिपद्यते,“माताके रहते मनुष्यको कभी चिन्ता नहीं होती है, बुढ़ापा उसे अपनी ओर नहीं खींचता है। जो अपनी माँको पुकारता हुआ घरमें जाता है, वह निर्धन होनेपर भी मानो माता अन्नपूर्णेके पास चला जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «မိခင်ရှိသရွေ့ လူသည် မဝမ်းနည်း၊ အိုမင်းခြင်းကလည်း သူ့ကို ဆွဲချမထား။ စည်းစိမ်မရှိသော်လည်း ‘အမေ’ ဟု ခေါ်ကာ အိမ်သို့ ဝင်သွားသူသည် မကုန်ခန်းသော အာဟာရနှင့် ကာကွယ်မှု၏ ခိုလှုံရာသို့ ရောက်သကဲ့သို့—အန္နပူရ္ဏာ (Annapurna) ထံသို့ ချဉ်းကပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်»။
Verse 28
पुत्रपौत्रोपपन्नोडपि जननीं यः समाश्रित: । अपि वर्षशतस्यान्ते स द्विहायनवच्चरेत्,“पुत्र और पौत्रोंसे सम्पन्न होनेपर भी जो अपनी माताके आश्रयमें रहता है, वह सौ वर्षकी अवस्थाके बाद भी उसके पास दो वर्षके बच्चेके समान आचरण करता है
ဘိဿမက ပြောသည်။ သားမြေးများရှိပြီးပြည့်စုံသော်လည်း မိခင်၏အရိပ်အာဝါသကိုသာ အားကိုး၍ နေထိုင်နေသူသည်၊ အသက်တစ်ရာပြည့်သည့်အခါတိုင်အောင် မိခင်ရှေ့တွင် နှစ်နှစ်အရွယ်ကလေးကဲ့သို့ ပြုမူနေတတ်၏။
Verse 29
समर्थ वासमर्थ वा कृशं वाप्यकृशं तथा । रक्षत्येव सुतं माता नान्य: पोष्टा विधानत:,"पुत्र असमर्थ हो या समर्थ, दुर्बल हो या हृष्ट-पुष्ट, माता उसका पालन करती ही है। माताके सिवा दूसरा कोई विधिपूर्वक पुत्रका पालन-पोषण नहीं कर सकता
ဘိဿမက ပြောသည်။ သားသည် စွမ်းနိုင်သူဖြစ်စေ မစွမ်းနိုင်သူဖြစ်စေ၊ အားနည်းသူဖြစ်စေ အားကောင်းပြည့်ဝသူဖြစ်စေ၊ မိခင်သည် မလွဲမသွေ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ ပြုစုထောက်ပံ့၏။ မိခင်မှတပါး သားကို ဓမ္မတရားနှင့် ကိုက်ညီစွာ အမှန်တကယ် ပြုစုမွေးမြူနိုင်သူ မရှိ။
Verse 30
तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखित: । तदा शून्यं जगत् तस्य यदा मात्रा वियुज्यते
ဘိဿမက ပြောသည်။ ထိုအခါမှသာ လူသည် အမှန်တကယ် အိုမင်းလာ၏၊ ထိုအခါမှသာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲလာ၏။ မိခင်နှင့် ကွဲကွာသွားသည့်အခါ သူ့အတွက် ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးသည် လွတ်လပ်ဗလာဖြစ်သွား၏။
Verse 31
“जब मातासे विछोह हो जाता है, उसी समय मनुष्य अपनेको बूढ़ा समझने लगता है, दुखी हो जाता है और उसके लिये सारा संसार सूना प्रतीत होने लगता है ।। नास्ति मातृसमा छाया नास्ति मातृसमा गति: । नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रिया,“माताके समान दूसरी कोई छाया नहीं है अर्थात् माताकी छत्रछायामें जो सुख है, वह कहीं नहीं है। माताके तुल्य दूसरा सहारा नहीं है, माताके सदृश अन्य कोई रक्षक नहीं है तथा बच्चेके लिये माँके समान दूसरी कोई प्रिय वस्तु नहीं है
ဘိဿမက ပြောသည်။ မိခင်နှင့် ခွဲခွာသွားသောအခါ ထိုခဏချင်း လူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အိုပြီဟု ထင်လာပြီး ဝမ်းနည်းကြေကွဲလာကာ၊ သူ့အတွက် ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံး ဗလာဆန်သွားသည်။ မိခင်ကဲ့သို့ အရိပ်မရှိ၊ မိခင်ကဲ့သို့ အားထားရာမရှိ။ မိခင်ကဲ့သို့ ကာကွယ်ရာမရှိ၊ ကလေးအတွက် မိခင်ကဲ့သို့ ချစ်ခင်ရသောအရာလည်း မရှိ။
Verse 32
कुक्षिसंधारणाद् धात्री जननाज्जननी स्मृता । अड्जनां वर्धनादम्बा वीरसूत्वेन वीरसू:,“वह गर्भशियमें धारण करनेके कारण धात्री, जन्म देनेके कारण जननी, शिशुका अड्डभवर्धन (पालन-पोषण) करनेसे अम्बा तथा वीर-संतानका प्रसव करनेके कारण वीरसू कही गयी है
ဘိဿမက ပြောသည်။ သားကို ဝမ်းတွင်း၌ ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် မိခင်ကို “ဓာတရီ” (ထိန်းသိမ်းထောက်ပံ့သူ) ဟု ခေါ်၏။ မွေးဖွားပေးသောကြောင့် “ဇနနီ” (မွေးဖွားသူ) ဟု မှတ်ယူ၏။ ကလေးကို ပြုစုကြီးပြင်းစေသောကြောင့် “အမ္ဘာ” (မိခင်) ဟု ခေါ်၏။ သူရဲကောင်းသားသမီးကို မွေးဖွားပေးသောကြောင့် “ဝီရစု” (သူရဲကောင်းတို့၏ မိခင်) ဟု ခေါ်ကြ၏။
Verse 33
शिशो: शुश्रूषणाच्छुश्रूममाता देहमनन्तरम् । चेतनावान् नरो हन्याद् यस्य नासुषिरं शिर:,“वह शिशुकी शुश्रूषा करके शुश्रू नाम धारण करती है। माता अपना निकटतम शरीर है। जिसका मस्तिष्क विचार शून्य नहीं हो गया है, ऐसा कोई सचेतन मनुष्य कभी अपनी माताकी हत्या नहीं कर सकता
ကလေးကို စောင့်ရှောက်ပြုစုခြင်းကြောင့် သူမကို «မိခင်» ဟု ခေါ်ကြသည်။ မိခင်သည် မိမိနှင့် အနီးကပ်ဆုံးသော ကိုယ်ခန္ဓာတည်း။ ဦးနှောက်အတွေးအခေါ် မပျက်သေးသော သတိရှိသူသည် မိခင်ကို မသတ်နိုင်။
Verse 34
दम्पत्यो: प्राणसंश्लेषे योडभिसंधि: कृत: किल । त॑ माता च पिता चेति भूतार्थो मातरि स्थित:,“पति और पत्नी मैथुनकालमें सुयोग्य पुत्र होनेके लिये जो अभिलाषा करते हैं, उसे यद्यपि पिता और माता-दोनों धारण करते हैं तथापि वास्तवमें वह अभिलाषा मातामें ही प्रतिष्ठित होती है
လင်မယားတို့၏ ပေါင်းစည်းမှု၌ သားကောင်းရရန် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်ကြသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို “အဖ” နှင့် “အမိ” နှစ်ဦးစလုံးက ထမ်းဆောင်သကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း အမှန်တကယ်အားဖြင့် ထိုအဓိပ္ပါယ်သည် မိခင်၌ပင် အခြေတည်နေသည်။
Verse 35
माता जानाति यद्वोत्र माता जानाति यस्य स: | मातुर्भरणमात्रेण प्रीति: स्नेह: पितु: प्रजा:,'पुत्रका गोत्र क्या है? यह माता जानती है। वह किस पिताका पुत्र है? यह भी माता ही जानती है। माता बालकको अपने गर्भमें धारण करती है, इसलिये उसीका उसपर अधिक स्नेह और प्रेम होता है। पिताका तो अपनी संतानपर प्रभुत्वमात्र है
ဘိဿမက ပြောသည်— «လူတစ်ယောက်၏ မျိုးရိုးအမှန်ကို သိသူမှာ မိခင်ပင် ဖြစ်သည်။ သူသည် မည်သူ၏သားနည်း—ဤအရာကိုလည်း မိခင်ပင် သိသည်။ မိခင်တစ်ဦးတည်းက ကလေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်၍ ထိန်းသိမ်းပျိုးထောင်သဖြင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုနှင့် နီးကပ်သောမေတ္တာသည် အဓိကအားဖြင့် မိခင်၌ပင် ပေါက်ဖွားသည်။ အဖ၏ ဆက်နွယ်မှုမှာ ထိုနှိုင်းယှဉ်လျှင် အာဏာနှင့် လူမှုရေးအခွင့်အရေးဆိုသည့် အမည်တရားပေါ်တွင်သာ များစွာ တည်သည်»။
Verse 36
पाणिबन्ध॑ स्वयं कृत्वा सह धर्ममुपेत्य च । यदा यास्यन्ति पुरुषा: स्त्रियो नार्हन्ति वाच्यताम्,“जब स्वयं ही पत्नीका पाणिग्रहण करके साथ-साथ धर्माचरण करनेकी प्रतिज्ञा लेकर भी पुरुष परायी स्त्रियोंक पास जायँगे (और उनपर बलात्कार करेंगे), तब इसके लिये स्त्रियोंको दोषी नहीं ठहराया जा सकता
ဘိဿမက ပြောသည်— «ယောက်ျားတို့သည် ကိုယ်တိုင်ပင် လက်ဆက်မင်္ဂလာ (လက်ကိုင်ပွဲ) ကို ပြုလုပ်၍ ဓမ္မကို အတူတကွ ကျင့်မည်ဟု ကတိပြုထားပြီးမှပင် အခြားမိန်းမများထံ သွားရောက်လိုက်စားကြလျှင်၊ ထိုအမှုအတွက် မိန်းမတို့ကို အပြစ်တင်၍ မစော်ကားသင့်»။
Verse 37
भरणाद्धि स्त्रियों भर्ता पालनाद्धि पतिस्तथा । गुणस्यास्य निवृत्ती तु न भर्ता न पुन: पति:,“पुरुष अपनी स्त्रीका भरण-पोषण करनेसे भर्ता और पालन करनेके कारण पति कहलाता है। इन गुणोंके न रहनेपर वह न तो भर्ता है और न पति ही कहलाने योग्य है
ဘိဿမက ပြောသည်— «ယောက်ျားသည် မိမိမယားကို ထောက်ပံ့ကျွေးမွေးသဖြင့် ‘ဘရ္တာ’ (ထောက်ပံ့သူ) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သဖြင့် ‘ပတိ’ (ခင်ပွန်း/အုပ်ထိန်းသူ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့သော် ဤအရည်အချင်း မရှိလျှင်—မထောက်ပံ့၊ မကာကွယ်—သူသည် အမည်နှစ်ခုလုံးနှင့် မထိုက်တန်၊ အမှန်တကယ် ‘ဘရ္တာ’ မဟုတ်၊ ‘ပတိ’ မဟုတ်»။
Verse 38
एवं स्त्री नापराध्नोति नर एवापराध्यति । व्युच्चरंश्ष महादोषं नर एवापराध्यति,*वास्तवमें स्त्रीका कोई अपराध नहीं होता है, पुरुष ही अपराध करता है। व्यभिचारका महान् पाप पुरुष ही करता है, इसलिये वही अपराधी है
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «အမှန်တကယ်ဆိုလျှင် ဤကိစ္စ၌ မိန်းမသည် အပြစ်ရှိသူမဟုတ်၊ အပြစ်ကို ကျူးလွန်သူမှာ ယောက်ျားပင် ဖြစ်သည်။ လိင်ရေးရာဖောက်ပြန်မှု၏ ကြီးမားသော အပြစ်ကိုလည်း ယောက်ျားပင် ခံယူရသည်။ ထို့ကြောင့် အပြစ်ရှိသူဟူသည် ယောက်ျားတစ်ဦးတည်းပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 39
स्त्रिया हि परमो भर्ता दैवतं परमं स्मृतम् तस्यात्मना तु सदृशमात्मानं परमं ददौ,'सत्रीके लिये पति ही परम आदरणीय है, वही उसका सबसे बड़ा देवता माना गया है। मेरी माताने ऐसे पुरुषको आत्मसमर्पण किया है, जो शरीरसे, वेशभूषासे पिताजीके समान ही था
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «မိန်းမအတွက် ခင်ပွန်းသည် အမြင့်ဆုံးသော အရှင်ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အမြင့်ဆုံးသော နတ်တော်အဖြစ်လည်း မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိန်းမသည် မိမိ၏ အမြင့်ဆုံးသော ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည့် ကိုယ်တိုင်ကိုပင်၊ ရုပ်သဏ္ဌာန် (နှင့် အတ္တသဘော) အရ သူနှင့်တူညီသူထံ အပ်နှံပေးသည်»။
Verse 40
नापराधो<स्ति नारीणां नर एवापराध्यति । सर्वकार्यापरा ध्यत्वान्नापरा ध्यन्ति चाड़ना:,'ऐसे अवसरोंपर स्त्रियोंका अपराध नहीं होता, पुरुष ही अपराधी होता है। सभी कार्योमें अबला होनेके कारण स्त्रियोंको अपराधके लिये विवश कर दिया जाता है, अतः पराधीन होनेके कारण वे अपराधिनी नहीं हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ဤနေရာ၌ မိန်းမတို့တွင် အပြစ်မရှိ၊ အပြစ်ကို ကျူးလွန်သူမှာ ယောက်ျားတစ်ဦးတည်းပင် ဖြစ်သည်။ မိန်းမတို့သည် အမှုအရာများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် အင်အားမရှိသဖြင့် မကြာခဏ အမှားသို့ တွန်းပို့ခံရတတ်သည်။ အခြားသူ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်၌ ရှိသောကြောင့် သူတို့ကို အပြစ်ရှိသူဟု မစီရင်သင့်»။
Verse 41
यश्न नोक्तो5थ निर्देश: स्त्रिया मैथुनतृप्तये । तस्य स्मारयतो व्यक्तमधर्मो नास्ति संशय:,'स्त्रीके द्वारा मैथुनजनित सुखसे तृप्त होनेके लिये कोई संकेत न करनेपर भी उसके कामको उद्दीप्त करनेवाले पुरुषको स्पष्ट ही अधर्मकी प्राप्ति होती है। इसमें संशय नहीं है
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «မိန်းမက မေထုန်သုခဖြင့် တင်းတိမ်လိုကြောင်း အရိပ်အမြွက်တစ်စုံတစ်ရာ မပြသသော်လည်း၊ သူမ၏ ကာမစိတ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော ယောက်ျားသည် အဓမ္မကို ထင်ရှားစွာ ရရှိသည်။ ဤအပေါ် သံသယမရှိ»။
Verse 42
एवं नारीं मातरं च गौरवे चाधिके स्थिताम् | अवध्यां तु विजानीयु: पशवो<प्यविचक्षणा:
ထို့ကြောင့် မိန်းမနှင့် မိခင်တို့—အထူးသဖြင့် ဂုဏ်ရည်ဂုဏ်သိက္ခာ မြင့်မားသော အနေအထား၌ ရှိသူတို့ကို—ထိခိုက်စေမရသောသူများဟု သိမှတ်ရမည်။ အမြင်အာရုံမပြည့်စုံသော တိရစ္ဆာန်များတောင်ပင် သူတို့ကို မထိခိုက်ရသူဟု သိကြသည်။
Verse 43
“इस प्रकार विचार करनेसे एक तो वह नारी होनेके कारण ही अवध्य है, दूसरे मेरी पूजनीया माता है। माताका गौरव पितासे भी बढ़कर है, जिसमें मेरी माँ प्रतिष्ठित है। नासमझ पशु भी स्त्री और माताको अवध्य मानते हैं (फिर मैं समझदार मनुष्य होकर भी उसका वध कैसे करूँ?) ।। देवतानां समावायमेकस्थं पितरं विदु: । मर्त्यानां देवतानां च स्नेहादभ्येति मातरम्,“मनीषी पुरुष यह जानते हैं कि पिता एक स्थानपर स्थित सम्पूर्ण देवताओंका समूह है; परंतु माताके भीतर उसके स्नेहवश समस्त मनुष्यों और देवताओंका समुदाय स्थित रहता है (अत: माताका गौरव पितासे भी अधिक है)
ဘိဿမက ရှင်းပြသည်– «ဤသို့ စဉ်းစားကြည့်လျှင်၊ သူမသည် မိန်းမဖြစ်သဖြင့် သဘာဝအားဖြင့် သတ်မရသောသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူမသည် ငါ၏ ပူဇော်ထိုက်သော မိခင်ဖြစ်သည်။ မိခင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် ဖခင်ထက်ပင် မြင့်မားသည်။ အကြောင်းမှာ ငါ၏ အသက်တည်ရာနှင့် ရိုသေမှု၏ အခြေခံသည် မိခင်အတွင်း၌ တည်ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မသိမသာ တိရစ္ဆာန်များပင် မိန်းမနှင့် မိခင်ကို မထိခိုက်ရသူဟု သဘောတရားအလိုလို သိကြသည်—ထိုသို့ဆိုလျှင် ငါကဲ့သို့ ဉာဏ်ရှိသော လူသားတစ်ယောက်က မည်သို့ သူမကို သတ်နိုင်မည်နည်း။ ပညာရှိတို့က ဖခင်ကို တစ်နေရာတည်း၌ တည်သော တန်ခိုးရှင်များ၏ စုပေါင်းတစ်ခုဟု သိကြသည်။ သို့သော် မိခင်သည် သူမ၏ မေတ္တာကြောင့် လူသားနှင့် နတ်တို့၏ အစုအဝေးအားလုံးကို ကိုယ်အတွင်း၌ စုဆောင်းထားသည်—ထို့ကြောင့် မိခင်၏ မြတ်နိုးဖွယ်ဂုဏ်သည် ဖခင်ထက်ပင် ကျော်လွန်သည်»။
Verse 44
एवं विमृशतस्तस्य चिरकारितया बहु । दीर्घ:कालो व्यतिक्रान्तस्ततो<5स्याभ्यागमत् पिता,विलम्ब करनेका स्वभाव होनेके कारण चिरकारी इस प्रकार सोचता-विचारता रहा। इसी सोच-विचारमें बहुत अधिक समय व्यतीत हो गया। इतनेमें ही उसके पिता वनसे लौट आये
ဘိဿမက ဆိုသည်– «ဤသို့ပင် ဆက်လက်စဉ်းစားနေစဉ်၊ လုပ်ရပ်ကို နောက်ကျတတ်သော အကျင့်ကြောင့် အချိန်အတော်ကြာ ကုန်လွန်သွားသည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် သူ၏ ဖခင်သည် တောမှ ပြန်လည်ရောက်လာ하였다»။
Verse 45
मेधातिथिर्महाप्राज्ञो गौतमस्तपसि स्थित: । विमृश्य तेन कालेन पत्न्या: संस्थाव्यतिक्रमम्,महाज्ञानी तपोनिष्ठ मेधातिथि गौतम उस समय पत्नीके वधके अनौचित्यपर विचार करके अधिक संतप्त हो गये। वे दुःखसे आँसू बहाते हुए वेदाध्ययन और धैर्यके प्रभावसे किसी तरह अपनेको सँभाले रहे और पश्चात्ताप करते हुए मन-ही-मन इस प्रकार कहने लगे --
ဘိဿမက ဆိုသည်– «မဟာပညာရှိ၊ တပသ်၌ တည်ကြည်သော မေဓာတိသိ ဂေါတမသည် ထိုအချိန်၌ မိမိဇနီးကို သတ်ခြင်း၏ မသင့်လျော်မှုကို စဉ်းစား၍ အလွန်ပင် စိတ်နာကျင်သွားသည်။ ဝေဒပညာလေ့လာမှုနှင့် အတွင်းခံတည်ငြိမ်မှု၏ အင်အားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ခက်ခက်ခဲခဲ ထိန်းထားကာ၊ နောင်တရစိတ်ပြည့်နှက်လျက် စိတ်အတွင်း၌ စကားဆိုလေသည်»။
Verse 46
सो<ब्रवीद् भृशसंतप्तो दु:खेनाश्रूणि वर्तयन् । श्रुतधैर्यप्रसादेन पश्चात्तापमुपागत:,महाज्ञानी तपोनिष्ठ मेधातिथि गौतम उस समय पत्नीके वधके अनौचित्यपर विचार करके अधिक संतप्त हो गये। वे दुःखसे आँसू बहाते हुए वेदाध्ययन और धैर्यके प्रभावसे किसी तरह अपनेको सँभाले रहे और पश्चात्ताप करते हुए मन-ही-मन इस प्रकार कहने लगे --
ဘိဿမက ဆိုသည်– «သူသည် အလွန်အမင်း နာကျင်ကြေကွဲကာ ဝမ်းနည်းခြင်း၏ မျက်ရည်များကို စီးကျစေပြီး စကားဆိုလေသည်။ သို့သော် သန့်ရှင်းသော သင်ယူမှုနှင့် တည်ကြည်သော ကိုယ်ထိန်းချုပ်မှုမှ ပေါ်လာသည့် တည်ငြိမ်အားကြောင့် သူသည် နောင်တရစိတ်ထဲသို့ ကျရောက်ကာ၊ ဇနီးကို သတ်ခြင်း၏ မသင့်လျော်မှုကို ပြန်လည်စဉ်းစားရင်း စိတ်အတွင်း၌ စကားဆိုလေသည်»။
Verse 47
आश्रमं मम सम्प्राप्तस्त्रिलोकेश: पुरंदर: । अतिथिव्रतमास्थाय ब्राह्मुणं रूपमास्थित:,“अहो! त्रिभुवनका स्वामी इन्द्र ब्राह्यणका रूप धारण करके मेरे आश्रमपर आया था। मैंने अतिथि-सत्कारके गृहस्थोचित व्रतका आश्रय लेकर उसे मीठे वचनोंद्वारा सान्त्वना दी, उसका स्वागत-सत्कार किया और यथोचित रूपसे अर्घ्य-पाद्य आदि निवेदन करके मैंने स्वयं ही उसकी विधिवत् पूजा की
ဘိဿမက ဆိုသည်– «အို! သုံးလောက၏ အရှင် ပုရန္ဒရ အိန္ဒြာသည် ဗြာဟ္မဏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ယူကာ ငါ၏ အာရှရမ်သို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ အတိഥိ (ဧည့်သည်) အဖြစ် လာရောက်၍ အိမ်ထောင်ရှင်၏ ဓမ္မ—ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် ထိုက်တန်သူကို ရိုသေကန်တော့ခြင်းကို၊ လာသူ၏ အမှန်တကယ် အထောက်အထား မည်သို့ပင် ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ မပျက်မကွက် ထိန်းသိမ်းရမည်ဟူသော သဘောတရားကို စမ်းသပ်၍ အတည်ပြုခဲ့သည်»။
Verse 48
स मया सान्त्वितो वाग्भि: स्वागतेनाभिपूजित: । अर्घ्य॑ पाद्यं यथान्यायं मया च प्रतिपादित:,“अहो! त्रिभुवनका स्वामी इन्द्र ब्राह्यणका रूप धारण करके मेरे आश्रमपर आया था। मैंने अतिथि-सत्कारके गृहस्थोचित व्रतका आश्रय लेकर उसे मीठे वचनोंद्वारा सान्त्वना दी, उसका स्वागत-सत्कार किया और यथोचित रूपसे अर्घ्य-पाद्य आदि निवेदन करके मैंने स्वयं ही उसकी विधिवत् पूजा की
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါသည် သူ့ကို နူးညံ့သောစကားများဖြင့် သက်သာစေကာ သင့်တော်သောအလေးအနက်ဖြင့် ကြိုဆိုဂုဏ်ပြု하였다။ သတ်မှတ်ထားသောထုံးတမ်းအတိုင်း အရ္ဃျ (ဂုဏ်ပြုရေ) နှင့် ပါဒျ (ခြေလျှော်ရေ) ကို ပူဇော်ကာ ငါကိုယ်တိုင် လေးစားပူဇော်ရာ အခမ်းအနားများကို စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်하였다»။
Verse 49
परवानस्मि चेत्युक्त: प्रणयिष्यति तेन च । अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रम:,“मैंने विनयपूर्वक कहा--“भगवन्! मैं आपके अधीन हूँ। आपके पदार्पणसे मैं सनाथ हो गया।” मुझे आशा थी कि मेरे इस सदव्यवहारसे संतुष्ट होकर अतिथिदेवता मुझसे प्रेम करेंगे; परंतु यहाँ इन्द्रकी विषयलोलुपताके कारण दुःखद घटना घटित हो गयी। इसमें मेरी सत्रीका कोई अपराध नहीं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါသည် လေးစားစွာ ‘အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်သည် အရှင်၏အာဏာအောက်၌ရှိပါသည်’ ဟုဆိုသောအခါ၊ ဤသဘောကောင်းသောဧည့်ခံမှုကြောင့် ဧည့်သည်တော်မြတ်က မေတ္တာဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤနေရာတွင် အိန္ဒြ၏ ကာမလိုလားမှုကြောင့် နာကျင်ဖွယ်အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဤကိစ္စတွင် ထိုမိန်းမသည် အပြစ်မရှိ၊ လွန်ကျူးမှုမရှိ»။
Verse 50
एवं न स्त्री न चैवाहं नाध्वगस्त्रिदशे श्वर: । अपराध्यति धर्मस्य प्रमादस्त्वपराध्यति,“इस प्रकार न तो स्त्री अपराधिनी है, न मैं अपराधी हूँ और न एक पथिक ब्राह्मणके वेशमें आया हुआ देवताओंका राजा इन्द्र ही अपराधी है। मेरे द्वारा धर्मके विषयमें जो स्त्रीवधरूप प्रमाद हुआ है, वही इस अपराधकी जड़ है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် မိန်းမလည်း အပြစ်မရှိ၊ ငါလည်း အပြစ်မရှိ၊ ဗြာဟ္မဏဝတ်စုံဖြင့် လမ်းသွားလမ်းလာအဖြစ် ရောက်လာသော နတ်တို့၏ဘုရင် အိန္ဒြလည်း အပြစ်မရှိ။ တကယ့်အပြစ်ရှိသူမှာ ဓမ္မအပေါ် သတိလက်လွတ်မှုဖြစ်သည်။ ငါ၏ မသိမသာလျစ်လျူရှုမှု—မိန်းမတစ်ဦးကို မတရားသတ်မိခြင်းအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသော အမှား—အဲဒါပင် ဤလွန်ကျူးမှု၏ အမြစ်ဖြစ်သည်»။
Verse 51
चिरकारी शस्त्र त्यागकर अपने पिताको प्रणाम कर रहे हैं ईर्ष्याजं व्यसन प्राहुस्तेन चैवोर्ध्वरेतस: । ईर्ष्यया त्वहमाक्षिप्तो मग्नो दुष्कृतसागरे,'ऊ्ध्वरेता मुनि उस प्रमादके ही कारण ईर्ष्याजनित संकटकी प्राप्ति बताते हैं; ईष्यनि मुझे पापके समुद्रमें ठकेल दिया है और मैं उसमें डूब गया हूँ
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဩဓ္ဝရေတသ မုနိက ထိုသတိလက်လွတ်မှုတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်ပင် မနာလိုမှုမှ ပေါက်ဖွားသော ဘေးဒုက္ခ ရောက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ မနာလိုမှုကြောင့် ငါသည် အပြစ်အကုသိုလ်၏ သမုဒ္ဒရာထဲသို့ တွန်းချခံရပြီး ထိုထဲတွင် နစ်မြုပ်သွားပြီ»။
Verse 52
हत्वा साध्वीं च नारीं च व्यसनित्वाच्च वासिताम् | भर्तव्यत्वेन भार्यां च को नु मां तारयिष्यति
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သီလရှင်မိန်းမတစ်ဦးကို ငါသတ်ခဲ့ပြီး၊ ပျက်စီးသွားအောင် တွန်းပို့ခံရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခထဲတွင် နေရသော မိန်းမတစ်ဦးကိုလည်း သတ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးအဖြစ်သာ ဇနီးကို ယူခဲ့သော ငါကို အဘယ်သူက ကယ်တင်မည်နည်း»။
Verse 53
“जिसे मैंने पत्नीके रूपमें अपने घरमें आश्रय दिया था। जो एक सती-साध्वी नारी थी और भार्या होनेके कारण मुझसे भरण-पोषण पानेकी अधिकारिणी थी, उसीका मैंने प्रमादरूपी व्यसनके वशीभूत होनेके कारण वध करा डाला। अब इस पापसे मेरा कौन उद्धार करेगा? ।। अन्तरेण मया5ज्ञप्तश्विरकारीत्युदारधी: । यद्यद्य चिरकारी स्यात् स मां त्रायेत पातकात्,'परंतु मैंने उदारबुद्धि चिरकारीको उसकी माताके वधके लिये आज्ञा दी थी। यदि उसने इस कार्यमें विलम्ब करके अपने नामको सार्थक किया हो तो वही मुझे स्त्रीह॒त्याके पापसे बचा सकता है
Bhishma said: “I had given shelter in my house to a woman as my wife—she was chaste and virtuous, and as my spouse she had the rightful claim to be maintained by me. Yet, overcome by the addiction of heedlessness, I caused her to be slain. Who now will deliver me from this sin? However, I had earlier commanded the noble-minded Cirakārī to kill his own mother. If he truly lived up to his name by delaying that deed, then he alone may be able to save me from the grievous sin of killing a woman.”
Verse 54
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक । यद्यद्य चिरकारी त्वं ततो5सि चिरकारिक:,“बेटा चिरकारी! तेरा कल्याण हो। चिरकारी! तेरा मंगल हो। यदि आज भी तूने विलम्बसे कार्य करनेके अपने स्वभावका अनुसरण किया हो तभी तेरा चिरकारी नाम सफल हो सकता है
Bhishma said: “Chirakārika, may good befall you—may good befall you, Chirakārika. If even today you have acted according to your nature of doing things after due delay and reflection, then your very name ‘Chirakārika’ will have proved meaningful.”
Verse 55
त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं मया । आत्मानं पातकेभ्यश्व भवाद्य चिरकारिक:,“बेटा! आज विलम्ब करके तू वास्तवमें चिरकारी बन और मेरी, अपनी माताकी तथा मैंने जो तपका उपार्जन किया है, उसकी भी रक्षा कर। साथ ही अपने-आपको भी पातकोंसे बचा ले
Bhishma said: “Protect me—and protect your mother as well—and also safeguard the merit of austerities I have earned. And protect yourself from sin. Today, by delaying, truly become ‘Cirakārī’ (the one who acts after due reflection).”
Verse 56
सहजं चिरकारित्वमतिप्रज्ञतया तव । सफल तत् तथा तेस्तु भवाद्य चिरकारिक:,“अत्यन्त बुद्धिमान् होनेके कारण तुझमें जो चिरकारिताका सहज गुण है, वह इस समय सफल हो। आज तू वास्तवमें चिरकारी बन
Bhishma said: “Because you are exceedingly intelligent, you possess by nature the habit of deliberate, long-considered action. Let that very deliberateness bear fruit now. Today, truly become a ‘cirakārī’—one who acts only after due reflection.”
Verse 57
चिरमाशंसितो मात्रा चिरं गर्भेण धारित: । सफल चिरकारित्वं कुरु त्वं चिरकारिक,“तेरी माता चिरकालसे तेरे जन्मकी आशा लगाये बैठी थी। उसने चिरकालतक तुझे गर्भमें धारण किया है, अतः बेटा चिरकारी! आज तू अपनी माताकी रक्षा करके चिरकारिताको सफल कर ले
Bhishma said: “For a long time your mother yearned for you, and for a long time she bore you in her womb. Therefore, O Cirakārika, make your ‘slowness’ truly fruitful today—protect your mother and let your long-delayed action become meaningful.”
Verse 58
चिरायते च संतापाच्चिरं स्वपिति वारित: । आवयोश्िरसंतापाददवेक्ष्य चिरकारिक:,“मेरा बेटा चिरकारी कोई दुःख या संताप प्राप्त होनेपर भी कार्य करनेमें विलम्ब करनेका स्वभाव नहीं छोड़ता है। मना करनेपर भी चिरकालतक सोता रहता है। आज हम दोनों माता-पिताका चिरसंताप देखकर वह अवश्य चिरकारी बने'
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဒုက္ခပူလောင်လာသော်လည်း သူသည် အလုပ်ကို နှောင့်နှေးတတ်၏။ တားမြစ်ထားသော်လည်း အချိန်ကြာကြာ အိပ်နေတတ်၏။ မိဘနှစ်ပါးဖြစ်သော ငါတို့၏ ရှည်လျားသော ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်လျှင်၊ သူသည် ‘စိရာကာရီ’ ဟူသကဲ့သို့ လုပ်သင့်သည့်အရာကို အချိန်ယူ၍သာ လုပ်မည်မှာ မလွဲ»။
Verse 59
एवं स दु:खितों राजन् महर्षिगौतिमस्तदा । चिरकारें ददर्शाथ पुत्र स्थितमथान्तिके
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုသို့ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းဖြင့် ထိခိုက်နေသော မဟာရိရှီ ဂေါတမသည် အချိန်ကြာပြီးနောက် သားဖြစ်သူကို အနီး၌ ရပ်နေသည်ကို မြင်တွေ့လေ၏»။
Verse 60
राजन! इस प्रकार दुखी हुए महर्षि गौतमने घर आनेपर अपने पुत्र चिरकारीको पास ही खड़ा देखा ।। चिरकारी तु पितरं दृष्टवा परमदु:खित: । शस्त्र त्यक्त्वा ततो मूर्थ्ना प्रसादायोपचक्रमे,पिताको उपस्थित देख चिरकारी बहुत दुखी हुआ। वह हथियार फेंककर उनके चरणोंमें मस्तक झुका उन्हें प्रसन्न करनेकी चेष्टा करने लगा
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုသို့ ဝမ်းနည်းနေသော မဟာရိရှီ ဂေါတမသည် အိမ်သို့ ပြန်လာသောအခါ သားဖြစ်သူ စိရာကာရီကို အနီး၌ ရပ်နေသည်ကို မြင်၏။ စိရာကာရီသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလွန်းသော ဖခင်ကို မြင်လျှင် ကိုယ်တိုင်လည်း အလွန်စိတ်မကောင်းဖြစ်၏။ ထို့နောက် လက်နက်ကို ပစ်ချ၍ ဖခင်၏ ခြေတော်ရင်း၌ ခေါင်းချကာ ခွင့်လွှတ်မှုကို တောင်းပန်၍ စိတ်ပြေစေရန် ကြိုးစားလေ၏—ဒေါသနှင့် အကြမ်းဖက်မှုအစား နှိမ့်ချမှုနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်မှုကို ရွေးချယ်လေ၏»။
Verse 61
गौतमस्तं ततो दृष्टवा शिरसा पतितं भुवि । पत्नीं चैव निराकारां परामभ्यागमन्मुदम्,गौतमने देखा, चिरकारी पृथ्वीपर माथा टेककर पड़ा है और पत्नी लज्जाके मारे निश्चेष्ट खड़ी है। यह देखकर उन्हें बड़ी प्रसन्नता हुई
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့နောက် ဂေါတမသည် မြေပြင်ပေါ်၌ ခေါင်းချလဲကျနေသော သူ့သားကိုလည်းကောင်း၊ အရှက်ကြောင့် မလှုပ်မရှား ရပ်နေသော ဇနီးကိုလည်းကောင်း မြင်သော် အလွန်ဝမ်းမြောက်၍ သူတို့ထံ ချဉ်းကပ်လာ၏—အိမ်ထောင်တွင်း၌ နှိမ့်ချမှု၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မစည်းကမ်း ပြန်လည်တည်မြဲလာသည်ကို ဝမ်းမြောက်သဖြင့်»။
Verse 62
न हि सा तेन सम्भेदं पत्नी नीता महात्मना | विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश्नापि समाहित:,एकान्त वनमें उस आश्रमके भीतर रहनेवाले महामना गौतमने अपनी पत्नी तथा एकाग्रचित्त पुत्र चिरकारीको कभी अपनेसे अलग नहीं किया
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အမှန်တကယ်ပင်၊ တောအုပ်အတွင်း သီးခြားသော အာရှရမ်၌ နေထိုင်သော စိတ်ဓာတ်ကြီးမြတ်သည့် ဂေါတမသည် မိမိထံမှ ခွဲခွာစေခြင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မပြုခဲ့—ဇနီးအတွက်လည်း မဟုတ်၊ စိတ်တည်ငြိမ်၍ သမာဓိရှိသော သားအတွက်လည်း မဟုတ်»။
Verse 63
हन्या इति समादेश: शस्त्रपाणौ सुते स्थिते । विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु,अपने आवश्यक कर्म जप-ध्यान आदिके लिये महर्षि गौतमके बाहर चले जानेपर उनका पुत्र चिरकारी यद्यपि हाथमें हथियार लेकर खड़ा था तथापि माताकी रक्षाके लिये वह विनीतभावसे कुछ सोचता-विचारता रहा। इसीलिये माताको मार डालनेका जो आदेश प्राप्त हुआ था, वह पालित न हो सका
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်။ «သူမကို သတ်လိုက်» ဟူသော အမိန့်ရှိသော်လည်း၊ ဂౌတမ မဟာရ္ဓိ၏ သားသည် လက်နက်ကိုင်ကာ ရပ်နေပြီးတောင် အကြမ်းဖက်မှုသို့ မတက်ကြွမပြေးဝင်ခဲ့။ မဟာရ္ဓိသည် ဂျပ (japa) နှင့် သမာဓိ စသည့် မဖြစ်မနေ လုပ်ငန်းများအတွက် အပြင်သို့ ထွက်သွားသောအခါ၊ သား—နာမတော်နှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့ ‘ချီရကာရင်’—သည် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုဖြင့် အမှု၏ သင့်တော်ရာကို ချိန်ဆနေ하였다။ အနိမ့်ချမှုနှင့် အလေးအနက် စဉ်းစားခြင်းကြောင့် မိခင်ကို သတ်ရန် အမိန့်သည် မအောင်မြင်နိုင်ခဲ့ဘဲ၊ သူမ၏ အသက်ကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။
Verse 64
बुद्धिश्चासीत् सुतं दृष्टवा पितुश्वरणयोर्नतम् । शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृूणोति भयादिति,पुत्रको अपने चरणोंमें नतमस्तक हुआ देख गौतमके मनमें यह विचार हुआ कि सम्भवतः चिरकारी भयके मारे हथियार उठानेकी चपलताको छिपा रहा है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်။ သားက ဖခင်၏ ခြေတော်ရင်း၌ ဦးညွှတ်နေသည်ကို မြင်သော် ဂౌတမသည် စဉ်းစား၏—«ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဒီကလေးက လက်နက်ကို ချက်ချင်းဆွဲယူချင်သည့် အလျင်အမြန်စိတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားတာ ဖြစ်နိုင်သည်» ဟု။ ဤသည်မှာ ဖခင်၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ စိစစ်မှုကို ပြသသည်—အပြင်ပန်းက နိမ့်ချသော်လည်း အတွင်းစိတ်၌ ရှိနိုင်သော အကြမ်းဖက်စိတ်ကို ခန့်မှန်းသုံးသပ်ခြင်းပင်။
Verse 65
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाप्राय मूर्थनि । चिरं दोर्भ्या परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाह्यत:,तब पिताने चिरकालतक उसकी प्रशंसा करके देरतक उसका मस्तक सूँघा और चिरकालतक दोनों भुजाओंसे खींचकर उसे हृदयसे लगाये रखा और आशीर्वाद देते हुए कहा--“बेटा! चिरंजीवी हो”
ထို့နောက် ဖခင်သည် အချိန်ကြာကြာ ချီးမွမ်းပြီး ချစ်ခင်မှုဖြင့် သား၏ ခေါင်းကို မကြာခဏ နမ်းရှိုက်သကဲ့သို့ အနံ့ခံလေ၏။ ထို့ပြင် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် အချိန်ကြာကြာ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဖက်ကာ ရင်ခွင်ထဲသို့ ဆွဲယူထားပြီး ကောင်းချီးပေး၍—«သားရေ၊ အသက်ရှည်ပါစေ» ဟု မိန့်တော်မူ၏။
Verse 66
एवं स गौतम: पुत्र प्रीतिहर्षगुणैर्युत: । अभिनन्द्य महाप्राज्ञ इदे वचनमब्रवीत्,महामते! इस प्रकार प्रेम और हर्षसे भरे हुए गौतमने पुत्रका अभिनन्दन करके यह बात कही--
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်။ ထိုသို့ ချစ်ခင်မှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှု၏ ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ပြည့်ဝသော မဟာပညာရှိ ဂൗတမသည် သားကို ချီးကျူးကြိုဆိုပြီးနောက်၊ အို မဟာမတေ၊ ဤစကားကို ဆိုလေ၏—ဓမ္မနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှုအပေါ် အခြေခံသော အကြံဉာဏ်ကို စတင်ရန်ပင်။
Verse 67
चिरकारिक भद्रंं ते चिरकारी चिरं भव । चिराय यदि ते सौम्य चिरमस्मि न दुःखित:,“बेटा चिरकारी! तेरा कल्याण हो। तू चिरकालतक चिरकारी एवं चिरंजीवी बना रह। सौम्य! यदि तू चिरकालतक ऐसे ही स्वभावका बना रहा तो मैं दीर्घकालतक कभी दुखी नहीं होऊँगा'
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်။ «ချီရကာရိကာ၊ မင်္ဂလာရှိပါစေ။ ‘ချီရကာရင်’—အရာရာကို အချိန်ယူ၍ စဉ်းစားပြီးမှ လုပ်သူ—အဖြစ် အကြာကြီး တည်မြဲပါစေ၊ အသက်လည်း ရှည်ပါစေ။ နူးညံ့သူရေ၊ သင်သည် အချိန်ကြာကြာ ဤသဘောသဘာဝကို ထိန်းသိမ်းနိုင်လျှင်၊ ငါလည်း အချိန်ကြာကြာ မစိတ်ဆင်းရဲတော့မည်» ဟု။
Verse 68
गाथाश्षाप्यब्रवीद् विद्वान् गौतमो मुनिसत्तम: । चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रया:,तदनन्तर दिद्वान् मुनिश्रेष्ठ गौतमने कुछ गाथाएँ गायीं। चिरकालतक सोच-विचारकर काम करनेवाले धीर पुरुषोंमें जो गुण होते हैं, उनसे सम्बन्ध रखनेवाली वे गाथाएँ इस प्रकार हैं--
ထို့နောက် ပညာရှိ မုနိအမြတ် ဂေါတမသည် ဂါထာအချို့ကို ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာတို့သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားချင့်ချိန်ကာ လုပ်ဆောင်တတ်သော သတ္တိရှိသူတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ရည်ညွှန်းထားပြီး—အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
Verse 69
चिरेण मित्र बध्नीयाच्चिरेण च कृतं त्यजेत् । चिरेण हि कृतं मित्र चिरं धारणमर्हति
မိတ်ဆွေ၊ မိတ်သဟာယကို အချိန်ကြာမြင့်စွာပြီးမှသာ ချည်နှောင်သင့်၏။ အတည်ပြုထားပြီးသော လမ်းစဉ်ကိုပင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားပြီးမှသာ စွန့်လွှတ်သင့်၏။ အချိန်နှင့်တကွ တည်ဆောက်ထားသောအရာသည် မိတ်ဆွေ၊ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းခံထိုက်၏။
Verse 70
चिरकालतक सोच-विचार करके किसीके साथ मित्रता जोड़नी चाहिये और जिसे मित्र बना लिया, उसे सहसा नहीं छोड़ना चाहिये। यदि छोड़नेकी आवश्यकता पड़ ही जाय तो उसके परिणामपर चिरकालतक विचार कर लेना चाहिये। दीर्घकालतक सोच-विचार करके बनाया हुआ जो मित्र है, उसीकी मैत्री चिरकालतक टिक पाती है ।। रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते,“राग, दर्द, अभिमान, द्रोह, पापाचरण और किसीका अप्रिय करनेमें जो विलम्ब करता है, उसकी प्रशंसा की जाती है
မိတ်ဆွေဖြစ်ရန်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားချင့်ချိန်ပြီးမှသာ ချိတ်ဆက်သင့်၏။ မိတ်ဆွေဟု လက်ခံပြီးလျှင်လည်း အလျင်အမြန် မစွန့်ပစ်သင့်။ ခွဲခွာရန် အမှန်တကယ် လိုအပ်လာပါက ထိုအကျိုးဆက်ကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထပ်မံစဉ်းစားသင့်၏။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားကာ ဖွဲ့စည်းထားသော မိတ်သဟာယသာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စိတ်ကာမ၊ မာနထောင်လွှားမှု၊ ထိခိုက်မာန၊ သစ္စာဖောက်မှု၊ အပြစ်ရှိသော အကျင့်၊ သို့မဟုတ် အခြားသူကို မနှစ်သက်စေသော အလုပ်တို့တွင် အလျင်မလိုဘဲ ထိန်းချုပ်ကာ နှောင့်နှေးတတ်သူကို ချီးကျူးကြသည်။
Verse 71
बन्धूनां सुह्दां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च । अव्यक्तेष्वपरा धेषु चिरकारी प्रशस्यते,“बन्धुओं, सुहृदों, सेवकों और स्त्रियोंके छिपे हुए अपराधोंके विषयमें कुछ निर्णय करनेमें भी जो जल्दबाजी न करके दीर्घकालतक सोच-विचार करता है, उसीकी प्रशंसा की जाती है”
ဆွေမျိုးများ၊ မိတ်ကောင်းများ၊ အလုပ်သမားများနှင့် အိမ်ထောင်အတွင်းရှိ မိန်းမများ၏ ဖုံးကွယ်ထားသော အပြစ်များအပေါ် ဆုံးဖြတ်ရာတွင်လည်း အလျင်မလိုဘဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ စဉ်းစားချင့်ချိန်တတ်သူကို ချီးကျူးကြသည်။
Verse 72
एवं स गौतमस्तत्र प्रीतः पुत्रस्य भारत । कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तथा
ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၌ ဂေါတမသည် မိမိသားအပေါ် ပီတိဖြစ်လေ၏၊ အို ဘာရတ။ ထိုလုပ်ရပ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အို ကౌရဝျ၊ ထိုကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ သည်းခံကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း ပီတိဖြစ်လေ၏။
Verse 73
भारत! कुरुनन्दन! इस प्रकार गौतम वहाँ अपने पुत्रके विलम्बपूर्वक कार्य करनेके कारण बहुत प्रसन्न हुए थे ।। एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस्तत: । चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते,इस प्रकार सभी कार्योंमें विचार करके चिर-कालके पश्चात् किसी निश्चयपर पहुँचनेवाले पुरुषको दीर्घकालतक पश्चात्ताप नहीं करना पड़ता
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို ဘာရတ! အို ကုရုတို့၏ ဂုဏ်ရောင်ခြည်! ထို့ကြောင့် လုပ်ငန်းအမှုအရာ အားလုံးတွင် လူသည် ကောင်းစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်သင့်၏။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြန်လည်စဉ်းစားပြီးမှ ဆုံးဖြတ်သူသည် နောက်တစ်ဖန် ရှည်လျားသော နောင်တမခံရတော့»။
Verse 74
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति । पश्चात्तापकरं कर्म न किंचिदुपपद्यते,जो चिरकालतक रोषको अपने भीतर ही दबाये रखता है और रोषपूर्वक किये जानेवाले कर्मको देरतक रोके रहता है, उसके द्वारा कोई कर्म ऐसा नहीं बनता, जो पश्चात्ताप करानेवाला हो
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အမျက်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ အတွင်း၌ ထိန်းထားနိုင်သူ၊ အမျက်ဖြင့် ပြုမည့် အလုပ်ကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ တားဆီးနိုင်သူထံမှ နောက်တစ်ဖန် နောင်တဖြစ်စေမည့် အမှုတစ်စုံတစ်ရာ မပေါ်ပေါက်လာ»။
Verse 75
चिरं वृद्धानुपासीत चिरमन्वास्य पूजयेत् । चिरं धर्म निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम्,दीर्घकालतक बड़े-बूढ़ोंकी सेवा करे। दीर्घकालतक उनका संग करके उनकी पूजा (आदर-सत्कार) करे। चिरकालतक धर्मका सेवन और दीर्घकालतक उसका अनुसंधान करे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အချိန်ကြာမြင့်စွာ အကြီးအကဲတို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုရမည်။ သူတို့နှင့် အတူနေထိုင်၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဂုဏ်ပြုရိုသေကန်တော့ရမည်။ ဓမ္မကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကျင့်သုံးရမည်၊ ထို့အပြင် ဓမ္မကို ရှာဖွေမေးမြန်း စူးစမ်းသိမြင်ခြင်းကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြုရမည်»။
Verse 76
चिरमन्वास्य विदुषश्रिरं शिष्टान् निषेव्य च । चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्यनवज्ञताम्,अधिक समयतक विद्वानोंका संग करके चिरकालतक शिष्ट पुरुषोंकी सेवामें रहे तथा चिरकालतक अपने मनको वशमें रखे। इससे मनुष्य चिरकालतक अवज्ञाका नहीं किंतु सम्मानका भागी होता है
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ပညာရှိတို့နှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍၊ ယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိသူတို့ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဝန်ဆောင်ရမည်။ မိမိကိုယ်ကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ သင်ကြားပျိုးထောင်၍ စိတ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းချုပ်ရမည်။ ထိုသို့ပြုလျှင် လူသည် အထင်သေးခံရသူ မဟုတ်ဘဲ အလေးအနက်ခံရသူ ဖြစ်လာသည်»။
Verse 77
ब्रुवतश्न॒ परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् | चिरं पृष्टोडपि च ब्रूयाच्चिरं न परितप्यते
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော စကားဖြစ်လျှင် အခြားသူ၏ စကားကိုလည်း နားထောင်၍ လက်ခံသင့်၏။ ထပ်ခါထပ်ခါ မေးမြန်းခံရသော်လည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ သည်းခံ၍ ဖြေဆိုရမည်။ သည်းခံကာ သည်းညည်းစွာ ပြောဆိုသူသည် ရှည်လျားသော နောင်တထဲသို့ မကျရောက်»။
Verse 78
धर्मोपदेश करनेवाले पुरुषसे यदि कोई प्रश्न करे तो उसे देरतक सोच-विचार कर ही उत्तर देना चाहिये। ऐसा करनेसे उसको देरतक पश्चात्ताप नहीं करना पड़ता है ।। उपास्य बहुलास्तस्मिन्ना श्रमे सुमहातपा: । समा: स्वर्ग गतो विप्र: पुत्रेण सहितस्तदा,वे महातपस्वी ब्रह्मर्षि गौतम उस आश्रममें बहुत वर्षोत्क रहकर अन्तमें पुत्र चिरकारीके साथ ही स्वर्गलोकको सिधारे
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ဓမ္မကို သင်ကြားညွှန်ပြသူတစ်ဦးကို မေးခွန်းမေးလာလျှင်၊ အချိန်ကြာကြာ စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးမှသာ ဖြေကြားသင့်သည်။ ထိုသို့ ဖြေကြားလျှင် နောက်တစ်ခါ ရှည်လျားသော နောင်တမဖြစ်ရ။ ထိုအာရှရမ်၌ပင် အလွန်တန်ခိုးကြီးသော တပသီများ၊ ဂုဏ်သရေရှိသော ရဟန်းတော်များ အများအပြားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆည်းကပ်ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြ၏။ ထို့နောက် တပသအလွန်ကြီးမားသော ဗြဟ္မရ္ရှိ ဂေါတမ ဗြာဟ္မဏသည် မိမိသား စိရာကာရီနှင့်အတူ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 266
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चिरकारिकोपाख्याने षट्षष्ट्यधिकद्विशततमो<5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें चिरकारीका उपाख्यानविषयक दो सौ छाछठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိ ပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခ-ဓမ္မ» အခန်း၌ ‘စိရာကာရီ၏ ပုံပြင်’ ဟုခေါ်သော အပိုင်းကို ဖော်ပြသည့် အခန်း ၂၆၆ သည် ဤနေရာတွင် ပြီးဆုံး၏။ (ဤသည်မှာ အခန်းပိတ် ကော်လိုဖွန် ဖြစ်သည်။)
Frequently Asked Questions
The dilemma is how an agent can appear to act ethically while being driven by greed and delusion—performing dharma as a pretext—thereby converting moral language into rationalization for harmful conduct.
Ethical failure is traced to an internal sequence beginning with sense-driven desire; therefore, reform requires prajñā that detects defects in kāma, leading to nirveda, sustained dharma, and a disciplined shift toward liberation-oriented practice.
Rather than a formal phalaśruti, it provides a prescriptive closure: steadfast engagement in dharma in all conditions yields enduring attainment, and gradual cultivation of nirveda culminates in the highest mokṣa.