Adhyaya 260
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः (Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Mokṣadharma-parva) — Kapila–Go-saṃvāda Context
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain a non-conflicting account (avirodha) of tyāga that yields ‘ṣāḍguṇya’ (a cluster of strategic excellences) and to decide what is superior between gārhasthya-dharma and tyāga-dharma when both appear proximate in benefit. Bhīṣma affirms that both paths are arduous and fruitful, then introduces an ancient narrative: Kapila encounters a cow associated with Tvaṣṭṛ and King Nahuṣa. The dialogue turns to epistemic authority—whether Veda/āmnāya alone grounds dharma—and to the practical ethics of ritual action. Kapila states he does not denigrate the Vedas and that the distinct āśrama duties converge in aim; all four ‘devayāna’ paths proceed, differing in relative strength of results. A counter-voice (Syūmaraśmi) defends yajña through śruti injunctions (e.g., “svargakāmo yajeta”), describing the cosmos as configured for sacrifice: animals, plants, offerings, and liturgical elements are enumerated as yajña-aṅgas. The argument emphasizes intention (performing without fruit-obsession) and claims ritual action is not intrinsically injurious when conducted as enjoined. The chapter closes by asserting Vedic authority and the salvific security of properly performed rites, while leaving the ethical tension—ahiṃsā versus ritual arambha—explicitly in view for further adjudication.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि धर्म-विचार के लिए एक प्राचीन दृष्टान्त प्रसिद्ध है—जाजलि ब्राह्मण और तुलाधार वैश्य का संवाद, जिसमें तप और अहंकार की परीक्षा होती है। → वनवासी महातपस्वी जाजलि समुद्र-तट पर कठोर तप में स्थिर हो जाते हैं—ढूँठ के समान अचल। उनकी जटाओं में पक्षी निर्भय होकर घोंसला बनाते हैं, अण्डे देते हैं, बच्चे निकलते हैं और वहीं पलते-बढ़ते हैं; जाजलि तनिक भी विचलित नहीं होते। यह असाधारण सहनशीलता धीरे-धीरे उनके भीतर ‘मैं सिद्ध हूँ’ का गर्व जगाती है। → जब जाजलि अपने तप-बल और ‘अचलता’ पर अभिमान से भरतेी हो उठते हैं, तभी आकाशवाणी उन्हें रोकती/झकझोरती है—उनके भीतर उठे अमर्ष (क्रोध/अहं) को लक्ष्य कर बताती है कि वे यहाँ किसी कारण से लाए गए हैं और उनसे पूछती है कि उनके लिए क्या प्रिय किया जाए; संकेत यह कि केवल तप नहीं, धर्म का सूक्ष्म मर्म अभी शेष है और उन्हें तुलाधार के पास जाना होगा। → भीष्म कथा को उदाहरण के रूप में स्थापित करते हैं: जाजलि की तपस्या, पक्षियों का आश्रय, और आकाशवाणी की प्रेरणा—ये सब आगे होने वाले तुलाधार-जाजलि संवाद की भूमिका बनते हैं, जहाँ अहंकार का क्षय और धर्म का वास्तविक स्वरूप उद्घाटित होगा। → आकाशवाणी के संकेत के बाद जाजलि किसके पास, किस उद्देश्य से, और किस धर्म-ज्ञान की खोज में जाते हैं—यह अगले प्रसंग में खुलता है।
Shlokas
Verse 1
/ ऑपनआ प्रात छा अ--काज जा एकषघष्ट्यवथिकद्विशततमो< ध्याय: जाजलिकी घोर तपस्या, सिरपर जटाओंमें पक्षियोंके घोंसला बनानेसे उनका अभिमान और आकाशवाणीकी प्रेरणासे उनका तुलाधार वैश्यके पास जाना भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । तुलाधारस्य वाक्यानि धर्मे जाजलिना सह
ဘိဿမက ဆိုသည်—“ဤနေရာ၌လည်း ငါသည် ရှေးဟောင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ပြမည်။ ၎င်းမှာ တပသီ ဇာဇလိ (Jājali) နှင့် ဆိုင်ရှင် တူလာဓာရ (Tulādhāra) တို့ ဓမ္မအကြောင်း ဆွေးနွေးရာတွင် တူလာဓာရ ပြောကြားခဲ့သော စကားများပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 2
भीष्मजीने कहा--राजन! धर्मके विषयमें जाजलिके साथ तुलाधार वैश्यकी जो बातें हुई थीं, उसी प्राचीन इतिहासका दिद्वान् पुरुष यहाँ उदाहरण दिया करते हैं ।। वने वनचर: कश्रिज्जाजलिननमम वै द्विज: । सागरोददेशमागम्य तपस्तेपे महातपा:
ဘိဿမက ဆိုသည်—“မင်းကြီး၊ ဓမ္မအကြောင်း၌ ဗြာဟ္မဏ ဇာဇလိ (Jājali) နှင့် ဆိုင်ရှင် တူလာဓာရ (Tulādhāra) တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆွေးနွေးပွဲကို အခြေခံသည့် ရှေးဟောင်းဇာတ်ကြောင်းကို ပညာရှိတို့သည် ဤနေရာ၌ ဥပမာအဖြစ် မကြာခဏ ထုတ်ဖော်ကြသည်။ ထိုဇာတ်ကြောင်းတွင် တောနေဗြာဟ္မဏတစ်ဦး—ဇာဇလိဟု အမည်ရသူ—သည် ပင်လယ်ကမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိကာ အလွန်ပြင်းထန်သော တပသကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး မဟာတပသီဖြစ်၏။”
Verse 3
प्राचीन कालमें जाजलि नामसे प्रसिद्ध एक ब्राह्मण थे, जो वनमें ही रहते और विचरते थे। उन महातपस्वी जाजलिने समुद्रके तटपर जाकर बड़ी भारी तपस्या की ।। नियतो नियताहारश्वलीराजिनजटाधर: । मलपड्कथधरो धीमान् बहून् वर्षगणान् मुनि:,वे नियमसे रहते, नियमित भोजन करते और वल्कल, मृगचर्म एवं जटा धारण किया करते थे। वे बुद्धिमान मुनि बहुत वर्षोतक शरीरपर मैल और कीचड़ धारण किये खड़े रहे
ဘိဿမက ပြောသည်– ရှေးခေတ်က “ဇာဇလိ” (Jājali) ဟု နာမည်ကျော်သော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ သူသည် တောထဲတွင်သာ နေထိုင်၍ လှည့်လည်သွားလာခဲ့၏။ ထိုမဟာတပသီ ဇာဇလိသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ သွားရောက်ကာ အလွန်ပြင်းထန်သော တပသကို ကျင့်ဆောင်하였다။ စည်းကမ်းတကျ နေထိုင်၍ အစားအစာကိုလည်း ကန့်သတ်စွာ စားသောက်ကာ သစ်ခေါက်အဝတ်၊ သမင်အရေ၊ နှင့် ဆံပင်ကို ဂျဋာအဖြစ် ထုံးထားသည်။ ဉာဏ်ပညာရှိ၍ တည်ကြည်သော မုနိသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကိုယ်ပေါ်တွင် အညစ်အကြေးနှင့် ရွံ့ပုပ်အလွှာများကို ခံယူထားလျက် မလှုပ်မရှား ရပ်တည်ခဲ့၏—ဤသည်မှာ ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှုအတွက် အတည်တကျ သည်းခံခြင်းနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ခြင်း၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။
Verse 4
स कदाचिन्महातेजा जलवासो महीपते । चचार लोकान विप्रर्षि: प्रेक्षमाणो मनोजव:,राजन! फिर किसी समय समुद्रतटस्थ जलयुक्त प्रदेशमें निवास करनेवाले वे महातेजस्वी विप्रर्षि सम्पूर्ण लोकोंको देखनेके लिये मनके समान तीव्र गतिसे विचरण करने लगे
ဘိဿမက ပြောသည်– “အို မင်းကြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုတောက်ပသော ဗြာဟ္မဏ-ရသီသည် ရေစိုစွတ်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၌ နေထိုင်လျက်၊ လောကအပေါင်းတို့ကို မြင်လိုသဖြင့် စိတ်ကူးသလို လျင်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် ကမ္ဘာလောကများအနှံ့ လှည့်လည်ထွက်ခွာခဲ့၏။”
Verse 5
स चिन्तयामास मुनिर्जलवासे कदाचन । विप्रेक्ष्य सागरान्तां वै महीं सवनकाननाम्,वन और काननोंसहित समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका निरीक्षण करके समुद्रतटवर्ती सजल प्रदेशमें निवास करते समय जाजलि मुनि कभी इस प्रकार विचार करने लगे
ဘိဿမက ပြောသည်– တစ်ခါတစ်ရံ ရေစိုစွတ်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၌ နေထိုင်စဉ် မုနိသည် အလွန်နက်နဲစွာ စဉ်းစားတော်မူ၏။ သစ်တောများနှင့် တောအုပ်များပါဝင်သည့် ပင်လယ်အဆုံးတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သော မြေပြင်ကို စူးစမ်းကြည့်ရှုပြီးနောက်၊ လောက၌ လူ့ဘဝနှင့် အကျင့်အကြံ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဆင်ခြင်ကာ မှန်ကန်သော အသက်ရှင်နည်းအပေါ် သီလဓမ္မဆိုင်ရာ မေးခွန်းကို စတင်တင်မြှောက်လေ၏။
Verse 6
न मया सदृशो<स्तीह लोके स्थावरजड़मे । अप्सु वैहायसं गच्छेन्मया यो<न्य: सहेति वै,इस चराचर जगतमें मेरे सिवा ऐसा कोई दूसरा मनुष्य नहीं है, जो मेरे साथ जलमें विचरने और आकाशकमें घूमने-फिरनेकी शक्ति रखता हो
ဘိဿမက ပြောသည်– “လှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသည့် အရာတို့ပါဝင်သော ဤလောက၌ ငါနှင့်တူသူ မရှိ။ ရေထဲတွင် လှည့်လည်ခြင်းဖြစ်စေ၊ ကောင်းကင်၌ သွားလာခြင်းဖြစ်စေ၊ ငါနှင့်အတူ လိုက်ပါနိုင်မည့် အင်အားကို အခြားသူတစ်ဦးမျှ မပိုင်ဆိုင်ကြ။”
Verse 7
अदृश्यमानो रक्षोभिर्जलमध्ये वर्देस्तथा । अब्रूवंश्व पिशाचास्तं नैवं त्वं वक्तुमहसि,राक्षसोंसे अदृश्य रहकर जलयुक्त प्रदेशमें निवास करनेवाले जाजलि मुनिने जब इस प्रकार कहा, तब अदृश्य पिशाचोंने उनसे कहा, “मुने! तुम्हें ऐसी बात नहीं कहनी चाहिये
ဘိဿမက ပြောသည်– ရေစိုစွတ်သော ဒေသ၌ နေထိုင်လျက် ရက္ခသများ မမြင်နိုင်အောင် မိမိကိုယ်ကို ဖုံးကွယ်ထားသော မုနိ ဇာဇလိက ထိုသို့ ပြောဆိုသောအခါ၊ မမြင်ရသော ပိသာချာတို့က သူ့အား ပြန်လည်ပြောကြားသည်– “မုနိရေ၊ သင်သည် ဤသို့ မပြောသင့်ပါ။”
Verse 8
तुलाधारो वणिग्धर्मा वाराणस्यां महायशा: । सोअप्येवं नाते वक्तुं यथा त्वं द्विजसत्तम
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကုန်သည်ဓမ္မကို လိုက်နာသော ဂုဏ်သတင်းကြီးမားသည့် ကုန်သည် တုလာဓာရ သည် ဝါရာဏသီမြို့၌ နေထိုင်၏။ နှစ်ကြိမ်မွေးမြတ်သူတို့အနက် အကောင်းဆုံးသော သင်ကဲ့သို့ ဤအကြောင်းအရာများကို ထိုသို့ မပြောနိုင်ခဲ့ပေ»။
Verse 9
द्विजश्रेष्ठ काशीमें महायशस्वी तुलाधार रहते हैं, जो वणिक्-धर्मका पालन करते हैं; किंतु वे भी ऐसी बात नहीं कह सकते, जैसी आज आप कह रहे हैं' ।। इत्युक्तो जाजलिभर्भूतै: प्रत्युवाच महातपा: । पश्येयं तमहं प्राज्ञं तुलाधारं यशस्विनम्,उन अदृश्य भूतोंके ऐसा कहनेपर महातपस्वी जाजलिने उनसे कहा--“क्या मैं उन ज्ञानी एवं यशस्वी तुलाधारका दर्शन कर सकता हूँ
«ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အကောင်းဆုံးရေ၊ ကာရှီ၌ ကုန်သည်တာဝန်ကို လိုက်နာသော ဂုဏ်သတင်းကြီးမားသည့် တုလာဓာရ ဟူသောသူ ရှိ၏။ သို့သော် သူတောင် ယနေ့ သင်ပြောသကဲ့သို့ မပြောနိုင်» ဟု မမြင်ရသော သတ္တဝါတို့က ဆိုကြ၏။ ထိုသို့ဆိုသော် မဟာတပသီ ဇာဇလိက ပြန်လည်ဆိုသည်– «ဉာဏ်ပညာနှင့် ဂုဏ်သတင်းပြည့်စုံသော တုလာဓာရကို ကျွန်ုပ် တွေ့မြင်ခွင့် ရနိုင်ပါသလော»။
Verse 10
इति ब्रुवाणं तमृषिं रक्षांस्युद्धृत्य सागरात् । अनब्रुवन् गच्छ पन्थानमास्थायेमं द्विजोत्तम,ऐसा कहते हुए उन महर्षिको समुद्रतटवर्ती जलप्रदेशसे बाहर निकालकर राक्षसोंने उनसे कहा-- द्विजश्रेष्ठ! इस मार्गका आश्रय लेकर काशीपुरी चले जाइये'
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ထိုရသီက ထိုသို့ ပြောနေစဉ် ရာක්ෂသတို့က သူ့ကို ပင်လယ်ကမ်းနားရေပြင်မှ မြှောက်ထုတ်ကာ «နှစ်ကြိမ်မွေးမြတ်သူတို့အနက် အကောင်းဆုံးရေ၊ ဤလမ်းကို လိုက်၍ ကာရှီမြို့သို့ သွားလော့» ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 11
इत्युक्तो जाजलिभ्भूतैर्जजणाम विमनास्तदा | वाराणस्यां तुलाधारं समासाद्यात्रवीदिदम्,उन अदृश्य भूतोंके ऐसा कहनेपर जाजलि मुनि उदास होकर काशीमें गये और तुलाधारके पास पहुँचकर उससे इस प्रकार बोले
ဘီရှ္မက ပြောသည်– မမြင်ရသော သတ္တဝါတို့က ထိုသို့ ပြောကြသဖြင့် ရသီ ဇာဇလိသည် စိတ်ညစ်ညူးသွား၏။ ထို့နောက် သူသည် ဝါရာဏသီ (ကာရှီ) သို့ သွားကာ တုလာဓာရထံ ချဉ်းကပ်ပြီး ထိုနေရာ၌ ဤသို့ ပြောလေ၏။
Verse 12
युधिछिर उवाच कि कृतं दुष्करं तात कर्म जाजलिना पुरा | येन सिद्धि परां प्राप्तस्तन्मे व्याख्यातुमहसि,युधिष्ठिरने पूछा--तात! पूर्वकालमें जाजलिने कौन-सा ऐसा दुष्कर कार्य किया था, जिससे वे परम सिद्धिको प्राप्त हो गये, यह मुझे विस्तारपूर्वक बतानेकी कृपा करें
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလေသည်– «အဖေတော်၊ ရှေးက ဇာဇလိသည် မည်သို့သော အလွန်ခက်ခဲသည့် ကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့သနည်း၊ ထိုကြောင့် အမြင့်ဆုံးသော စိဒ္ဓိကို ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား အသေးစိတ် ရှင်းပြပါ»။
Verse 13
भीष्म उवाच अतीव तपसा युक्तो घोरेण स बभूव ह । तथोपस्पर्शनरत:ः सायं प्रातर्महातपा:,भीष्मजीने कहा--बेटा! जाजलि मुनि महान् तपस्वी थे और अत्यन्त घोर तपस्यामें लगे हुए थे। वे प्रतेदिन सायंकाल और प्रातःकाल स्नान एवं संध्योपासना करके विधिपूर्वक अग्निहोत्र करते और वेदोंके स्वाध्यायमें तत्पर रहते थे। ब्रह्मर्षि जाजलि वानप्रस्थके धर्मकी विधिको जानने और पालनेवाले थे, वे अपने तेजसे प्रज्वलित हो रहे थे
ဘိဿမက ပြောသည်– အလွန်ပြင်းထန်သော တပဿာဖြင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ထိုသူသည် အမှန်တကယ် ကြောက်မက်ဖွယ် အတက်စီတစ်ဦး ဖြစ်လာ하였다။ ထိုမဟာတပဿဝီသည် သန့်စင်ရေးအခမ်းအနားများကို အလွန်နှစ်သက်၍ ညနေ၊ နံနက် စန္ဓျာဝန္ဒနာတို့ကို စည်းကမ်းတကျ မပျက်မကွက် ဆောင်ရွက်ကာ—ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်မှုနှင့် တောနေဘဝ (ဝါနပရಸ್ಥ) ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို သစ္စာရှိစွာ ထမ်းဆောင်သူ၏ ပုံရိပ်အဖြစ် ထင်ရှား하였다။
Verse 14
अग्नीन् परिचरन् सम्यक् स्वाध्यायपरमो द्विज: । वानप्रस्थविधानज्ञों जाजलिज्वलित: श्रिया,भीष्मजीने कहा--बेटा! जाजलि मुनि महान् तपस्वी थे और अत्यन्त घोर तपस्यामें लगे हुए थे। वे प्रतेदिन सायंकाल और प्रातःकाल स्नान एवं संध्योपासना करके विधिपूर्वक अग्निहोत्र करते और वेदोंके स्वाध्यायमें तत्पर रहते थे। ब्रह्मर्षि जाजलि वानप्रस्थके धर्मकी विधिको जानने और पालनेवाले थे, वे अपने तेजसे प्रज्वलित हो रहे थे
ဘိဿမက ပြောသည်– ထိုဒွိဇပညာရှိသည် သန့်ရှင်းသော မီးများကို မှန်ကန်စွာ ပြုစုထိန်းသိမ်း၍ ဝေဒသင်ကြားမှုကို ကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ရွတ်ဖတ်လေ့လာခြင်း (svādhyāya) ကို အထူးအလေးထား하였다။ တောနေဘဝ (vānaprastha) ၏ သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းများကို သိကျွမ်းသဖြင့် ဂျာဇလိသည် ဝိညာဉ်ရေး အလင်းရောင်ဖြင့် တောက်ပကာ မီးလောင်သကဲ့သို့ ရောင်ခြည်ထွန်းလင်း하였다။
Verse 15
वने तपस्यतिष्ठत् स न च धर्ममवैक्षत । वर्षास्वाकाशशायी च हेमन्ते जलसंश्रय:
ဘိဿမက ပြောသည်– သူသည် တောထဲတွင် နေထိုင်ကာ တပဿာ၌ တည်ကြည်သော်လည်း ဓမ္မကို အမှန်တကယ် မမြင်မိခဲ့။ မိုးရာသီတွင် မိုးကောင်းကင်အောက်၌ ပွင့်လင်းစွာ လဲလျောင်း၍ ဆောင်းရာသီတွင် ရေထဲ၌ ခိုလှုံနေခဲ့သည်—ကိုယ်ကိုညှဉ်းပန်းသည့် ပြင်းထန်သော အကျင့်ကို ကျင့်သော်လည်း တပဿာကို တန်ဖိုးရှိစေသော မှန်ကန်သည့် သီလဓမ္မအမြင် မပေါ်ပေါက်ခဲ့။
Verse 16
वातातपसहो ग्रीष्मे न च धर्ममविन्दत । दुःखशय्याश्व विविधा भूमौ च परिवर्तते,वे वनमें रहकर तपस्यामें ही लगे रहते, किंतु अपने धर्मकी कभी अवहेलना नहीं करते थे। वे वर्षकि दिनोंमें खुले आकाशके नीचे सोते और हेमन्त-ऋतुमें पानीके भीतर बैठा करते थे। इसी तरह गर्मीके महीनोंमें कड़ी धूप और लूका कष्ट सहते थे; परंतु उनको वास्तविक धर्मका ज्ञान नहीं हुआ। वे पृथ्वीपर ही लोटते और तरह-तरहसे इस प्रकार सोते, जिससे दुःख और कष्टका ही अधिक अनुभव होता था
ဘိဿမက ပြောသည်– နွေရာသီတွင် လောင်ကျွမ်းသော နေရောင်နှင့် ပူပြင်းသော လေကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော်လည်း သူသည် ဓမ္မအမှန်ကို မရောက်ရှိခဲ့။ နာကျင်စေသော အိပ်ရာမျိုးစုံပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ မြေပြင်ပေါ်တွင် လှိမ့်လှန်နေခဲ့သည်—အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းဖြင့် ဒုက္ခကို ခံယူသော်လည်း တရားမျှတမှု၏ အမှန်တကယ် နားလည်မှုသည် သူ့အတွင်း မပေါ်ပေါက်ခဲ့။
Verse 17
ततः कदाचित् स मुनिर्वर्षास्वाकाशमास्थित: । अन्तरिक्षाज्जलं मूर्ध्ना प्रत्यगृह्नान्मुहुर्मुहु:,तदनन्तर किसी समय वर्षा-ऋतु आनेपर वे मुनि खुले आकाशके नीचे खड़े हो गये और आकाशसे जो जलकी मूसलाधार वृष्टि होती थी, उसके आघातको बारंबार अपने मस्तकपर ही सहने लगे
ဘိဿမက ပြောသည်– ထို့နောက် တစ်ကြိမ်တွင် မိုးရာသီ ရောက်လာသောအခါ ထိုမုနိသည် မိုးကောင်းကင်အောက် ပွင့်လင်းရာ၌ ရပ်နေ하였다။ ကောင်းကင်မှ ကျလာသော မိုးရေတံခွန်ကြီး၏ ထိုးနှက်မှုကို သူသည် မကြာခဏ မိမိခေါင်းပေါ်၌ပင် ခံယူခဲ့သည်—တပဿာနှင့် စည်းကမ်းကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ ကျင့်သုံးခြင်းအဖြစ် မိုး၏ ထိုးနှက်ချက်များကို သည်းခံခဲ့သည်။
Verse 18
अथ तसस््य जटा: क्लिन्ना बभूवु्ग्रथिता: प्रभो । अरण्यगमनान्नित्यं मलिनो5मलसंयुत:,प्रभो! उनके सिरके बाल बराबर भींगे रहनेके कारण उलझकर जटाके रूपमें परिणत हो गये। सदा वनमें ही विचरण करनेके कारण उनके शरीरपर मैल जम गयी थी; परंतु उनका अन्तःकरण निर्मल हो गया था
ဘီရှ္မက ပြော၏— «အရှင်ဘုရား၊ သူ၏ဆံပင်သည် အမြဲတမ်းစိုစွတ်နေသဖြင့် ရောယှက်ကပ်လျက် ‘ဇဋာ’ (dreadlocks) အဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တောအတွင်း၌သာ အမြဲနေထိုင်လှည့်လည်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာမှာ အညစ်အကြေးကပ်လျက် မလှပတော့သော်လည်း၊ အတွင်းစိတ်သည် အညစ်မကပ်ဘဲ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လာခဲ့သည်။»
Verse 19
स कदाचित्निराहारो वायुभक्षो महातपा: । तस्थौ काष्ठवदव्यग्रो न चचाल च कहिचित्,एक समयकी बात है, वे महातपस्वी जाजलि निराहार रहकर वायु-भक्षण करते हुए काष्ठकी भाँति खड़े हो गये, उस समय उनके चित्तमें तनिक भी व्यग्रता नहीं थी और वे क्षणभरके लिये भी कभी विचलित नहीं होते थे
တစ်ခါတစ်ရံ၌ ထိုမဟာတပသီသည် အစာမစားဘဲ လေကိုသာ အာဟာရအဖြစ်ယူကာ သစ်တုံးကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် ရပ်နေ하였다။ ထိုအခါ စိတ်၌ အနည်းငယ်မျှ မရှုပ်ထွေးမပူပန်ဘဲ၊ ခဏတစ်စုံတစ်ရာအတွက်တောင် မယိမ်းယိုင် မလှုပ်ရှားခဲ့။
Verse 20
तस्य सम स्थाणुभूतस्य निर्विचिष्टस्य भारत । कुलिड्भशशकुनौ राजन् नीडं शिरसि चक्रतु:,भरतनन्दन! वे चेष्टाशून्य होनेके कारण किसी ढूँठे पेड़के समान जान पड़ते थे। राजन! उस समय उनके सिरपर गौरैया पक्षीके एक जोड़ेने अपने रहनेके लिये एक घोंसला बना लिया
ဘီရှ္မက ပြော၏— «အို ဘာရတ၊ သူသည် လှုပ်ရှားမှုကင်းမဲ့၍ သစ်ငုတ်တုံးကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပြီး မည်သို့မျှ တုံ့ပြန်မှုမရှိတော့하였다။ အို မင်းကြီး၊ ထိုအခါ ငှက်သေးသေးလေး နှစ်ကောင်သည် သူ၏ခေါင်းပေါ်တွင် နေထိုင်ရန် အုံတစ်လုံး ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။»
Verse 21
स तौ दयावान ब्रद्यर्षिरुपप्रैक्षत दम्पती | कुर्वाणौ नीडकं तत्र जटासु तृणतन्तुभि:,वे विप्रर्षि बड़े दयालु थे, इसलिये उन्होंने उन दोनों पक्षियोंकों तिनकोंसे अपनी जटाओंमें घोंसला बनाते देखकर भी उनकी उपेक्षा कर दी--उन्हें हटाने या उड़ानेकी कोई चेष्टा नहीं की
ထိုဗြာဟ္မဏ ရှိသည် အလွန်ကရုဏာရှိသူဖြစ်သဖြင့်၊ ထိုငှက်နှစ်ကောင် (ဇနီးမောင်နှံကဲ့သို့) သည် မြက်တံနှင့် မြက်မျှင်များကို ယူကာ သူ၏ ဇဋာထဲတွင် အုံဆောက်နေသည်ကို မြင်သော်လည်း မနှောင့်ယှက်ဘဲ လျစ်လျူရှုထား하였다—မောင်းထုတ်ရန် သို့မဟုတ် ပျံသန်းစေရန် မည်သည့်ကြိုးပမ်းမှုမျှ မပြုခဲ့။
Verse 22
यदा न स चलत्येव स्थाणुभूतो महातपा: । ततस्तौ सुखविश्व॒स्तौ सुखं तत्रोषतुस्तदा,जब वे महातपस्वी ढूँठे काठके समान होकर जरा भी हिले-डुले नहीं, तब अच्छी तरह विश्वास जम जानेके कारण वे दोनों पक्षी वहाँ बड़े सुखसे रहने लगे
ဘီရှ္မက ပြော၏— မဟာတပသီသည် သစ်ငုတ်တုံးကဲ့သို့ လုံးဝမလှုပ်မယှက် နေသဖြင့်၊ ထိုငှက်နှစ်ကောင်သည် အပြည့်အဝ ယုံကြည်စိတ်ချလာကာ လုံခြုံသကဲ့သို့ ခံစားရပြီး ထိုနေရာ၌ပင် သက်သာပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
Verse 23
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात् काममोहितौ,राजन! धीरे-धीरे वर्षा-ऋतु बीत गयी और शरत्काल उपस्थित हुआ। उस समय कामसे मोहित होकर उन गौरैयोंने संतानोत्पादनकी विधिसे परस्पर समागम किया और विश्वासके कारण महर्षिके सिरपर ही अण्डे दिये। कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन तेजस्वी ब्राह्मणको यह मालूम हो गया कि पक्षियोंने मेरी जटाओंमें अण्डे दिये हैं
ဘိဿမက ပြောသည်—မိုးရာသီ ကုန်လွန်၍ ဆောင်းဦးရာသီ ရောက်လာသောအခါ၊ ကာမတဏှာကြောင့် မောဟဖြစ်နေသော ထိုငှက်ကလေးများသည် ပရာဇာပတိက သတ်မှတ်ထားသော မျိုးပွားခြင်း၏ စည်းကမ်းအတိုင်း အပြန်အလှန် ပေါင်းစည်းကြ၏။ သာသနာရှင်၏ အန္တရာယ်မပြုနိုင်သော တည်ငြိမ်မှုကို ယုံကြည်သဖြင့်၊ သူတို့သည် ဥပင်ကိုပင် ဥစီ၏ ခေါင်းပေါ်တွင် ထားခဲ့ကြသည်။ ဝရတကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းသော တေဇောမန်ပြည့်ဝသည့် ဗြာဟ္မဏသည် ငှက်တို့က မိမိ၏ ဇဋာဆံပင်အတွင်း ဥများ ထားခဲ့ကြောင်း သိလာ၏။
Verse 24
तत्रापातयतां राजन शिरस्यण्डानि खेचरौ । तान्यबुध्यत तेजस्वी स विप्र: संशितव्रत:,राजन! धीरे-धीरे वर्षा-ऋतु बीत गयी और शरत्काल उपस्थित हुआ। उस समय कामसे मोहित होकर उन गौरैयोंने संतानोत्पादनकी विधिसे परस्पर समागम किया और विश्वासके कारण महर्षिके सिरपर ही अण्डे दिये। कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन तेजस्वी ब्राह्मणको यह मालूम हो गया कि पक्षियोंने मेरी जटाओंमें अण्डे दिये हैं
ဘိဿမက ပြောသည်—အဲဒီမှာ၊ အို မင်းကြီး၊ မိုးကောင်းကင်၏ ငှက်နှစ်ကောင်သည် သူ၏ ခေါင်းပေါ်သို့ ဥများ ချထားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တေဇောမန်ပြည့်ဝ၍ ဝရတတပဿယာ၌ တည်ကြည်သော ထိုဗြာဟ္မဏသည် ထိုဥများကို မသတိမထားမိခဲ့။
Verse 25
बुद्ध्वा च स महातेजा न चचाल च जाजलि: । धर्मे कृतमना नित्यं नाधर्म स त्वरोचयत्,इस बातको जानकर भी महातेजस्वी जाजलि विचलित नहीं हुए। उनका मन सदा धर्ममें लगा रहता था; अतः उन्हें अधर्मका कार्य पसंद नहीं था
ထိုအကြောင်းကို သိပြီးနောက်တောင် တေဇောမန်ကြီးသော ဂျာဇလိ ရှင်သည် မလှုပ်မယှက် မယိမ်းယိုင်ခဲ့။ သူ၏ စိတ်သည် အမြဲတမ်း ဓမ္မ၌ တည်နေသဖြင့် အဓမ္မဖြစ်သော အလုပ်ကို မနှစ်သက်ခဲ့။
Verse 26
अहन्यहनि चागत्य ततस्तौ तस्य मूर्थनि । आश्वासितौ निवसत: सम्प्रहृष्टो तदा विभो,प्रभो! चिड़ियोंके वे जोड़े प्रतिदिन चारा चुगनेके लिये जाते और फिर लौटकर उनके मस्तकपर ही बसेरा लेते थे, वहाँ उन्हें बड़ा आश्वासन मिलता था और वे बहुत प्रसन्न रहते थे
ဘိဿမက ပြောသည်—နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ထိုငှက်နှစ်ကောင်သည် ထွက်သွားပြီး ပြန်လာကြကာ၊ သူ၏ ခေါင်းပေါ်ပင် အနားယူရန် နေရာချကြသည်။ ထိုခိုလှုံရာ၌ စိတ်ချလုံခြုံမှုကို ရရှိသဖြင့် သူတို့သည် အဲဒီမှာ နေထိုင်ကာ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကြ၏၊ အို အင်အားကြီးသူ။
Verse 27
अण्डेभ्यस्त्वथ पुष्टेभ्य: प्राजायन्त शकुन्तका: । व्यवर्धन्त च तत्रैव न चाकम्पत जाजलि:,अण्डोंके पुष्ट होनेपर उन्हें फोड़कर बच्चे बाहर निकले और वहीं पलकर बड़े होने लगे, तथापि जाजलि मुनि हिले-डुले नहीं
ဘိဿမက ပြောသည်—ထို့နောက် ဥများကောင်းစွာ အာဟာရရပြီးနောက်၊ ဥခွံကို ဖောက်ထွက်ကာ ငှက်ကလေးများ မွေးဖွားလာကြသည်။ သူတို့သည် အဲဒီနေရာမှာပင် ကြီးထွားလာကြသော်လည်း ဂျာဇလိ ရှင်သည် မလှုပ်မယှက် မယိမ်းယိုင်ခဲ့။
Verse 28
मुनि जाजलिकी तपस्या स रक्षमाणस्त्वण्डानि कुलिज्ञानां धृतव्रत: । तथैव तस्थीौ धर्मात्मा निर्विचेष्ट: समाहित:,दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करनेवाले वे एकाग्रचित्त धर्मात्मा मुनि उन पक्षियोंके अण्डोंकी रक्षा करते हुए पूर्ववत् निश्वेष्टभावसे खड़े रहे
တပဿာကို အားထုတ်နေသော မုနိ ဇာဇလိသည် သစ္စာဝတ်ကို ခိုင်မြဲစွာ ထိန်းသိမ်းလျက်၊ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားပြီး လှုပ်ရှားခြင်းမရှိဘဲ ယခင်ကကဲ့သို့ပင် ရပ်တည်ကာ ကုလိဍ္ရက ငှက်တို့၏ ဥများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေ하였다။
Verse 29
ततस्तु कालसमये बभूवुस्ते5थ पक्षिण: । बुबुधे तांस्तु स मुनिर्जातपक्षान् कुलिड्रकान्,तदनन्तर कुछ समय बीतनेपर उन सब बच्चोंके पर निकल आये, मुनिको यह बात मालूम हो गयी कि चिड़ियोंके इन बच्चोंके पंख निकल आये हैं
ထို့နောက် အချိန်တော်တန်လာသောအခါ ငှက်ကလေးတို့တွင် အတောင်ပံများ ပေါက်လာ하였다။ မုနိသည် ကုလိဍ္ရက ငှက်ကလေးတို့ အတောင်ပံထွက်လာပြီဟု သိမြင်하였다။
Verse 30
ततः कदाचित तांस्तत्र पश्यन् पक्षीन् यतव्रतः । बभूव परमप्रीतस्तदा मतिमतां वर:,संयमपूर्वक व्रतके पालनमें तत्पर रहनेवाले, बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ जाजलि किसी दिन वहाँ उन पंखधारी बच्चोंको उड़ते देख बड़े प्रसन्न हुए तथा अपने बच्चोंको बड़ा हुआ देख वे दोनों पक्षी भी बड़े आनन्दका अनुभव करने लगे और अपनी संतानोंके साथ निर्भय होकर वहीं रहने लगे
တစ်နေ့တွင် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းကာ ဝတ်ကိုလိုက်နာနေသော ပညာရှိတို့အနက် အမြတ်ဆုံး မုနိ ဇာဇလိသည် အတောင်ပံရှိလာ၍ ပျံသန်းနိုင်သော ငှက်ကလေးတို့ကို မြင်သဖြင့် အလွန်ပျော်ရွှင်하였다။ ကလေးတို့ ကြီးပြင်းလာသည်ကို မြင်ရသဖြင့် မိဘငှက်နှစ်ကောင်လည်း ဝမ်းမြောက်ကြပြီး မိမိတို့အမျိုးအနွယ်နှင့်အတူ ထိုနေရာ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ နေထိုင်ကြ하였다။
Verse 31
तथा तानपि संवृद्धान् दृष्टवा चाप्तुवतां मुदम् । शकुनौ निर्भयौ तत्र ऊषतुश्चात्मजै: सह,संयमपूर्वक व्रतके पालनमें तत्पर रहनेवाले, बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ जाजलि किसी दिन वहाँ उन पंखधारी बच्चोंको उड़ते देख बड़े प्रसन्न हुए तथा अपने बच्चोंको बड़ा हुआ देख वे दोनों पक्षी भी बड़े आनन्दका अनुभव करने लगे और अपनी संतानोंके साथ निर्भय होकर वहीं रहने लगे
ဘိဿမက ပြောသည်—ကလေးငှက်တို့ ကြီးပြင်းလာသည်ကိုလည်းကောင်း၊ မိမိတို့လိုအင် ဆောင်ရွက်ပြီးမြောက်သူတို့၏ ဝမ်းမြောက်မှုကိုလည်းကောင်း မြင်သဖြင့်၊ ငှက်နှစ်ကောင်သည် မိမိတို့သားသမီးတို့နှင့်အတူ ထိုနေရာ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ နေထိုင်ကြ하였다။
Verse 32
जातफपफक्षांश्व॒ सो5पश्यदुड्डीनान् पुनरागतान् | सायं सायं द्विजान् विप्रो न चाकम्पत जाजलि:,बच्चोंके पंख हो गये थे, इसलिये वे दिनमें चारा चुगनेके लिये उड़कर निकल जाते और प्रतिदिन सायंकाल फिर वहीं लौट आते थे। ब्राह्मणप्रवर जाजलि उन पक्षियोंको इस प्रकार आते-जाते देखते, परंतु हिलते-डुलते नहीं थे
ဘိဿမက ပြောသည်—ဖရာချ်တို့ အတောင်ပံရလာသောအခါ၊ သူသည် ၎င်းတို့ ပျံထွက်သွားပြီး ပြန်လာသည်ကို မြင်하였다။ ညနေတိုင်း ဗြာဟ္မဏ ဇာဇလိသည် ငှက်တို့ အဝင်အထွက်ကို ကြည့်ရှုနေသော်လည်း မလှုပ်မရှားဘဲ မိမိ၏ တင်းကျပ်သော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှု၌ မယိမ်းယိုင်ခဲ့။
Verse 33
कदाचित् पुनरभ्येत्य पुनर्गच्छन्ति संततम् । त्यक्ता मातापितृभ्यां ते न चाकम्पत जाजलि:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «တစ်ခါတစ်ရံ သူတို့သည် ပြန်လာကြပြီး ထပ်မံထွက်ခွာကြသည်—အဆက်မပြတ်။ မိဘတို့က စွန့်ပစ်ထားသော်လည်း ထိုကလေးငှက်များကြောင့် မုနိ ဇာဇလိ (Jājali) သည် မလှုပ်မယှက် မတုန်လှုပ်ခဲ့»။
Verse 34
किसी समय माता-पिता उनको छोड़कर उड़ गये। अब वे बच्चे कभी आकर फिर चले जाते और जाकर फिर चले आते थे, इस प्रकार वे सदा आने-जाने लगे। उस समयतक जाजलि मुनि हिले-डुले नहीं ।। तथा ते दिवसं चापि गत्वा सायं पुनर्न॒प । उपावर्तन्त तत्रैव निवासार्थ शकुन्तका:,नरेश्वर! अब वे पक्षी दिनभर चरनेके लिये चले जाते और शामको पुनः बसेरा लेनेके लिये वहीं आते थे
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုငှက်ကလေးများသည် နေ့တစ်နေ့လုံး အစာရှာရန် ပျံထွက်သွားပြီး ညနေချိန်ရောက်သော် ထိုနေရာတည်းဟူသော အိပ်တန်းသို့ ပြန်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် သွားလာခြင်း၏ စည်းကမ်းတကျ အလေ့အထ ဖြစ်လာသော်လည်း မုနိ ဇာဇလိသည် မလှုပ်မယှက်—ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ စောင့်ကြည့်ကာ သဘာဝ၏ လမ်းစဉ်ကို မနှောင့်ယှက်ဘဲ ခွင့်ပြုထားခဲ့သည်»။
Verse 35
कदाचिद् दिवसान् पज्च समुत्पत्य विहड्भमा: । षछ्ेडहनि समाजम्मुर्न चाकम्पत जाजलि:,कभी-कभी वे विहंगम उड़कर पाँच-पाँच दिनतक बाहर ही रह जाते और छठे दिन वहाँ लौटते थे, तबतक भी जाजलि मुनि हिले-डुले नहीं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «တစ်ခါတစ်ရံ ငှက်များသည် ပျံထွက်သွားပြီး ငါးရက်တိုင်တိုင် အပြင်မှာပဲ နေကြသည်။ ခြောက်ရက်မြောက်နေ့တွင် ပြန်လာသော်လည်း မုနိ ဇာဇလိသည် အနည်းငယ်မျှပင် မလှုပ်—မယိမ်းယိုင်သော တည်ကြည်မှုနှင့် တပဿာ၏ စည်းကမ်းတကျ ခံနိုင်ရည်ကို ပြသ하였다»။
Verse 36
क्रमेण च पुनः सर्वे दिवसान् सुबहूनथ । नोपावर्तन्त शकुना जातप्राणा: सम ते यदा
ထို့နောက် နေ့ရက်များသည် အစဉ်လိုက် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကုန်လွန်သွားသော်လည်း ထိုငှက်များသည် ပြန်မလာတော့—သူတို့၏ အသက်တာသစ် စတင်ကာ စိတ်ငြိမ်သက်၍ တည်ငြိမ်နေထိုင်လာသောအခါ ဖြစ်သည်။
Verse 37
फिर क्रमश: वे सब पक्षी बहुत दिनोंके लिये जाने और आने लगे, अब वे हृष्ट-पुष्ट और बलवान हो गये थे। अत: बाहर निकल जानेपर जल्दी नहीं लौटते थे ।। कदाचिन्मासमात्रेण समुत्पत्य विहड्गरमा: । नैवागच्छंस्ततो राजन् प्रातिष्ठत स जाजलि:,राजन्! एक समय वे आकाशचारी पक्षी उड़ जानेके बाद एक मासतक लौटकर नहीं आये, तब जाजलि मुनि वहाँसे अन्यत्र चल दिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «နောက်တစ်ဖန် အချိန်ကြာလာသဖြင့် ထိုငှက်များသည် သွားလာနေထိုင်ရာတွင် ရက်များစွာကြာတတ်လာပြီး၊ အားကောင်းသန်မာ၍ ကျန်းမာပြည့်ဖြိုးလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် အပြင်ထွက်သွားလျှင် လျင်မြန်စွာ မပြန်လာတော့။ အို မင်းကြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကောင်းကင်၌ လှည့်လည်သည့် ထိုငှက်များသည် ပျံထွက်သွားပြီး တစ်လပြည့်တိုင် မပြန်လာခဲ့ကြ။ ထိုအခါ မုနိ ဇာဇလိသည် ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာကာ အခြားတစ်နေရာသို့ သွားလေ၏»။
Verse 38
ततस्तेषु प्रलीनेषु जाजलिरजातविस्मय: । सिद्धो5स्मीति मतिं चक्रे ततस्तं मान आविशत्,उन पक्षियोंके अदृश्य हो जानेपर जाजलिको बड़ा विस्मय हुआ, वे मन-ही मन यह मानने लगे कि मैं सिद्ध हो गया, फिर तो उनके भीतर अहंकार आ गया
ငှက်တို့ မျက်စိရှေ့မှ ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါ ဇာဇလိသည် အလွန်အံ့ဩသွား၏။ ထို့နောက် «ငါသည် စိဒ္ဓိကို ရရှိပြီးပြီ» ဟူ၍ စိတ်ထဲတွင် ထင်မြင်ကာ မာနသည် သူ့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာ၏။
Verse 39
स तथा निर्गतान् दृष्टवा शकुन्तान् नियतव्रतः । सम्भावितात्मा सम्भाव्य भृशं प्रीतमना5भवत्,नियमपूर्वक व्रतका पालन करनेवाले वे सम्भावितात्मा महर्षि उन पक्षियोंको इस प्रकार गया हुआ देख अपनी सिद्धिकी सम्भावना करके मन-ही-मन बड़े प्रसन्न हुए
ဘိဿမက ပြောသည်—ထိုသို့ ငှက်တို့ ထွက်ခွာသွားသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ဝတ္တရားသစ္စာကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းသူ သာသနာရှင်သည် မိမိ၏ အောင်မြင်မှုကို ခန့်မှန်းစဉ်းစားကာ စိတ်နှလုံးအလွန်ပျော်ရွှင်လာ၏။
Verse 40
स नद्यां समुपस्पृश्य तर्पयित्वा हुताशनम् | उदयन्तमथादित्यमुपातिष्ठन्महातपा:,फिर नदीके तटपर जाकर उन महातपस्वी मुनिने स्नान किया और संध्या-तर्पणके पश्चात् अग्निहोत्रके द्वारा अग्निदेवको तृप्त करके उगते हुए सूर्यका उपस्थान किया
ဘိဿမက ပြောသည်—ထို့နောက် မဟာတပသီသည် မြစ်သို့ သွား၍ သန့်စင်ရေချိုးကာ၊ ဆန္ဓျာတရ္ပဏ (ညနေ/မနက် လှူပူဇာ) ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် အဂ္နိဟောတရ ရိတုဖြင့် သန့်ရှင်းသော မီးကို တင်ပူဇာကာ ကျေနပ်စေ၏။ ထို့နောက် ထွန်းတောက်လာသော နေမင်းကို ဂုဏ်ပြု၍ ရပ်တည်ပူဇာပြု၏။
Verse 41
सम्भाव्य चटकान मूर्थ्नि जाजलिर्जपतां वर: । आस्फोटयत् तथा55काशे धर्म: प्राप्तो मयेति वै,जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ जाजलि अपने मस्तकपर चिड़ियोंके पैदा होने और बढ़ने आदिकी बातें याद करके अपनेको महान् धर्मात्मा समझने लगे और आकाशमें मानो ताल ठोंकते हुए स्पष्ट वाणीमें बोले, मैंने धर्मको प्राप्त कर लिया
ဘိဿမက ပြောသည်—ဇပ (မంత్రရွတ်) ပြုသူတို့အနက် အထူးမြတ်သူ ဇာဇလိသည် မိမိ၏ ခေါင်းပေါ်တွင် စပါရိုငှက်တို့ အုံဖွဲ့ကာ ပေါက်ဖွားကြီးထွားလာခဲ့သည်ကို သတိရ၍၊ မိမိကိုယ်ကို ဓမ္မကို ထမ်းဆောင်သူကြီးဟု ထင်မြင်ကာ အလွန်ကျေနပ်သွား၏။ မိုးကောင်းကင်ထဲတွင် လက်ခုပ်တီးသကဲ့သို့ ပြတ်သားသောအသံဖြင့် «ငါသည် ဓမ္မကို ရရှိပြီ» ဟု ကြေညာလေ၏။
Verse 42
अथान्तरिक्षे वागासीत् तां च शुश्राव जाजलि: । धर्मेण न समस्त्वं वै तुलाधारस्य जाजले,इतनेहीमें आकाशवाणी- हुई--“जाजले! तुम धर्ममें तुलाधारके समान नहीं हो, काशीपुरीमें महाज्ञानी तुलाधार वैश्य प्रतिष्ठित हैं। विप्रवर! वे तुलाधार भी ऐसी बात नहीं कह सकते, जैसी तुम कह रहे हो।' जाजलिने उस आकाशवाणीको सुना
ထို့နောက် မိုးကောင်းကင်ထဲမှ အသံတစ်သံ ထွက်ပေါ်လာ၍ ဇာဇလိက ကြားရ၏—«ဇာဇလိရေ၊ ဓမ္မအရာ၌ သင်သည် တူလာဓာရနှင့် မတူညီမညီမျှ။ ကာရှီမြို့တွင် ဗဟုသုတကြီးသော ကုန်သည် တူလာဓာရ နေထိုင်၏။ ဗြာဟ္မဏအထူးမြတ်ရေ၊ ထိုတူလာဓာရတောင် သင်ပြောသကဲ့သို့ မပြောနိုင်» ဟူ၍။ ထိုကောင်းကင်ကြေညာချက်ကို ဇာဇလိ ကြားနာရပြီး မိမိမာနကို တားဆီးသကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 43
वाराणस्यां महाप्राज्ञस्तुलाधार: प्रतिष्ठित: । सोअप्येवं नाते वक्तुं यथा त्वं भाषसे द्विज,इतनेहीमें आकाशवाणी- हुई--“जाजले! तुम धर्ममें तुलाधारके समान नहीं हो, काशीपुरीमें महाज्ञानी तुलाधार वैश्य प्रतिष्ठित हैं। विप्रवर! वे तुलाधार भी ऐसी बात नहीं कह सकते, जैसी तुम कह रहे हो।' जाजलिने उस आकाशवाणीको सुना
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဝါရာဏသီမြို့၌ တုလာဓာရ ဟူသော အလွန်ပညာရှိသူတစ်ဦး ရှိ၏။ သူသည် ဓမ္မ၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်နေ၏။ သင်ပြောသကဲ့သို့ အို ဒွိဇ၊ ထိုသူတောင် မပြောနိုင်» ဟု။ (ဤသို့ မိုးကောင်းကင်မှ အသံတော်က ဂျာဇလီကို သတိပေးသည်– ဓမ္မအပေါ် မိမိအခိုင်အမာဆိုမှုကို ပြင်ဆင်ကာ၊ အမှန်တကယ် အခြေခိုင်သော ဥပမာ–တုလာဓာရ–ထံသို့ ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ သူ၏ပညာသည် မိမိကိုယ်ကို ထုတ်ဖော်အာဏာပြခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် နှိမ့်ချမှုဖြင့် ထင်ရှားသည်။)
Verse 44
सो<मर्षवशमापन्नस्तुलाधारदिदृक्षया । पृथिवीमचरद् राजन् यत्र सायंगृहो मुनि:,राजन! इससे वे अमर्षके वशीभूत हो गये और वे तुलाधारको देखनेके लिये पृथ्वीपर विचरने लगे। जहाँ संध्या होती, वहीं वे मुनि टिक जाते थे
အို မင်းကြီး၊ ဒေါသအမျက်ကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရ၍ သူသည် တုလာဓာရကို တွေ့မြင်လိုစိတ်ဖြင့် ထွက်ခွာသွား၏။ မြေပြင်တစ်လျှောက် လှည့်လည်သွားလာကာ ညနေချိန်ကျရောက်သည့် နေရာတိုင်း၌ ထိုမုနိသည် ထိုညအတွက် နေထိုင်ရာပြု၏။ ဤပိုဒ်သည် ဒေါသက အာသီတစ်ဦးကိုပင် မငြိမ်မသက် ရှာဖွေစေတတ်ကြောင်းနှင့်၊ ညချမ်းတိုင်လျှင် ရပ်နားသည့် စည်းကမ်းသည် အတွင်းစိတ်လှုပ်ရှားမှုကြားမှပင် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် အစီအစဉ်ကို ပြသကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 45
कालेन महतागच्छत् स तु वाराणसी पुरीम् । विक्रीणन्तं च पण्यानि तुलाधारं ददर्श सः
အချိန်အတော်ကြာပြီးနောက် သူသည် ဝါရာဏသီမြို့သို့ ရောက်လာ၏။ ထိုနေရာတွင် သူသည် တုလာဓာရကို မြင်၏—ချိန်ခွင်ကိုင်၍ ကုန်ပစ္စည်းများကို ချိန်တွယ်ကာ ရောင်းချနေသော ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် တိတ်တဆိတ်ပင် သီလဓမ္မသည် သာမန်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွင်း၌ပင် နေထိုင်နိုင်ကြောင်းကို မေးခွန်းတင်ပေးသည်။
Verse 46
इस प्रकार दीर्घकालके पश्चात् वे वाराणसी पुरीमें जा पहुँचे, वहाँ उन्होंने तुलाधारको सौदा बेचते देखा ।। सो<पि दृष्टवैव तं विप्रमायान्तं भाण्डजीवन: । समुत्थाय सुसंहृष्ट: स्वागतेनाभ्यपूजयत्,विविध पदार्थोके क्रय-विक्रयसे जीवन-निर्वाह करनेवाले तुलाधार भी ब्राह्मणको आते देख तुरंत ही उठकर खड़े हो गये और बड़े हर्षके साथ आगे बढ़कर उन्होंने ब्राह्मणका स्वागत-सत्कार किया
အချိန်အတော်ကြာပြီးနောက် သူတို့သည် ဝါရာဏသီမြို့သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုနေရာတွင် သူတို့သည် တုလာဓာရကို မြင်ကြ၏—ကုန်ပစ္စည်းများကို ဝယ်ရောင်းကာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသော ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်၏။ ဗြာဟ္မဏ မျိုးရိုးသူ ချဉ်းကပ်လာသည်ကို မြင်သည်နှင့် တုလာဓာရသည်—ကုန်သွယ်ရေးဖြင့် အသက်မွေးသူဖြစ်သော်လည်း—ချက်ချင်း ထရပ်ကာ ဝမ်းမြောက်လျက် နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုဂုဏ်ပြု၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဓမ္မ၏အမှန်တရားကို ပြသသည်– လူမှုအဆင့်အတန်းအမည်မဟုတ်၊ အပြုအမူပင် ဖြစ်သည်။ နှိမ့်ချမှု၊ ဧည့်ဝတ်ပြုမှု၊ ထိုက်တန်သူကို ရိုသေမှုတို့သည် ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းနှင့် အိမ်ထောင်ရှင်ဘဝအတွင်း၌ပင် တောက်ပနိုင်သည်။
Verse 47
तुलाधार उवाच आयानेवासि विदितो मम ब्रह्मन् न संशय: । ब्रवीमि यत् तु वचन तच्छुणुष्व द्विजोत्तम,तुलाधारने कहा--ब्रह्मन! आप मेरे पास आ रहे हैं, यह बात मुझे पहले ही मालूम हो गयी थी, इसमें संशय नहीं है। द्विजश्रेष्ठ अब जो कुछ मैं कहता हूँ, उसे ध्यान देकर सुनिये
တုလာဓာရက ပြောသည်– «အို ဗြာဟ္မဏ၊ သင်သည် ကျွန်ုပ်ထံသို့ လာနေသည်ကို ကျွန်ုပ် အစကတည်းက သိနှင့်ပြီးသားဖြစ်၏—သံသယမရှိ။ အို ဒွိဇတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ယခု ကျွန်ုပ် ပြောမည့် စကားကို စိတ်အာရုံစိုက်၍ နားထောင်လော့»။
Verse 48
सागरानूपमाश्रित्य तपस्तप्तं त्वया महत् । न च धर्मस्य संज्ञां त्वं पुरा वेत्थ कथंचन
တူလာဓာရက ပြောသည်– «ပင်လယ်ကမ်းခြေကဲ့သို့သော တိတ်ဆိတ်အထီးကျန်မှုကို အားကိုး၍ သင်သည် တပဿာကို အလွန်ကြီးမားစွာ ကျင့်ဆောင်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ယခင်က သင်သည် ဓမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် သတ်မှတ်ချက်ကို မည်သို့မျှ အမှန်တကယ် မသိခဲ့ပေ»။
Verse 49
आपने सागरके तटपर सजल प्रदेशमें रहकर बड़ी भारी तपस्या की है, परंतु पहले कभी किसी तरह आपको यह बोध नहीं हुआ था कि मैं बड़ा धर्मवान् हूँ ।। ततः सिद्धस्य तपसा तव विप्र शकुन्तका: । क्षिप्रं शिरस्पजायन्त ते च सम्भावितास्त्वया
ထို့နောက်၊ ဗြာဟ္မဏာရေ၊ သင်၏ တပဿာသည် အောင်မြင်ဖွယ်ရာသို့ ရောက်သောအခါ ငှက်များ (śakunta) သည် သင်၏ ခေါင်းပေါ်၌ လျင်မြန်စွာ ပေါ်လာကြ၏။ သင်သည် ထိုအရာကို နိမိတ်အဖြစ်ယူ၍ မိမိကိုယ်ကို ဂုဏ်ပြုထိုက်သူဟု ထင်မြင်လာ၏။
Verse 50
विप्रवर! जब आप तपस्यासे सिद्ध हो गये, तब पक्षियोंने शीघ्र ही आपके सिरपर अण्डे दिये और उनसे बच्चे पैदा हुए, आपने उन सबकी भलीभाँति रक्षा की ।। जातपक्षा यदा ते च गताश्चारीमितस्तत: । मन्यमानस्ततो धर्म चटकप्रभवं द्विज,ब्रह्म! जब उनके पर निकल आये और वे चारा चुगनेके लिये उड़कर इधर-उधर चले गये, तब उन पक्षियोंके पालनजनित धर्मको आप बहुत बड़ा मानने लगे
ဗြာဟ္မဏာအမြတ်တော်ရေ၊ သင်သည် တပဿာဖြင့် အောင်မြင်သည့်အခါ ငှက်များသည် သင်၏ ခေါင်းပေါ်၌ လျင်မြန်စွာ ဥများချခဲ့ကြပြီး ထိုဥများမှ ကလေးငှက်များ ပေါက်ဖွားလာ၏။ သင်သည် ထိုအားလုံးကို သေချာစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့၏။ ထိုကလေးငှက်တို့၏ အတောင်ပံများ ပေါက်လာ၍ အစာရှာရန် ဒီဘက်ဟိုဘက် ပျံသန်းသွားလာကြသောအခါ၊ ဗြာဟ္မဏာရေ၊ ထိုငှက်ကလေးများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းမှ ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကို သင်သည် အလွန်ကြီးမားသော ဓမ္မဟု ထင်မြင်လာ၏။
Verse 51
खे वाचं त्वमथाश्रौषीर्मा प्रति द्विजसत्तम । अमर्षवशमापन्नस्तत: प्राप्तो भवानिह । करवाणि प्रियं कि ते तद् ब्रूहि द्विजसत्तम,द्विजश्रेष्ठल उसी समय मेरे विषयमें आकाशवाणी हुई, जिसे आपने सुना और सुनते ही अमर्षके वशीभूत होकर आप यहाँ मेरे पास चले आये। विप्रवर! बताइये, मैं आपका कौन- सा प्रिय कार्य करूँ?
နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူတို့အနက် အမြတ်တော်ရေ၊ သင်သည် ငါနှင့်ပတ်သက်သော ကောင်းကင်မှ အသံကို ကြားခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ဒေါသအမျက်ကြီးစွာဖြင့် သင်သည် ဤနေရာသို့ ငါ့ထံ လာရောက်ခဲ့၏။ ပြောပါ၊ ဗြာဟ္မဏာအမြတ်တော်—သင့်ကို စိတ်ချမ်းသာစေမည့် အမှုကို ငါ ဘာလုပ်ပေးရမည်နည်း။
Verse 261
इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि तुलाधारजाजलिसंवादे एकषष्ट्यधिकद्वधिशततमो<5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ ရှာန္တိပရဝ၌ မောက္ခဓမ္မ အပိုင်းအတွင်း တူလာဓာရနှင့် ဂျာဂျလိတို့၏ ဆွေးနွေးခန်းတွင် အခန်း ၂၆၁ ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
How to reconcile non-harm (ahiṃsā/avirodha) with Vedicly enjoined ritual action (yajña) that appears to involve harm or appropriation of living beings, and how to rank householder duty against renunciant withdrawal.
Dharma is evaluated through multiple lenses—scriptural authority, intention, and contextual capacity—so both gārhasthya and tyāga can be legitimate when pursued with discipline and without compulsive attachment to results.
A direct phalaśruti formula is not foregrounded; instead, the text embeds a meta-claim of efficacy and security for Vedicly performed rites (including ‘paralokabhaya’ absence) while signaling that the ahiṃsā question remains a live criterion for discernment.