Adhyaya 250
मृत्योर्ब्रह्मणा नियोजनम् — The Commissioning of Mṛtyu by Brahmā
Upa-parva: Mṛtyu–Brahmā Saṃvāda (Discourse on Death’s Office and Dharma)
Nārada narrates a dialogue in which Mṛtyu, depicted as a frightened, compassionate maiden, questions why she has been created to perform a fearful function that terrifies all beings (1–8). She petitions Brahmā for a dharmic alternative, fearing the moral consequence of taking the lives of the innocent—children, elders, and the blameless—and fearing the grief of survivors (3–7). Brahmā responds that she has been appointed for prajā-saṃhāra (the cessation of embodied beings) and must execute the mandate without hesitation (9–10). Mṛtyu remains silent and withdraws into severe austerities (tapas), undertaking prolonged disciplines across sacred locales and conditions (11–23). Brahmā confronts her persistence; Mṛtyu again requests exemption from “taking” beings (24–26). Brahmā reassures her that adharma will not attach to her office: sanātana-dharma will enter and accompany her action, and she will receive an adaptive form across genders and categories of beings (27–30). Finally, Brahmā instructs her to perform her function at the appointed time, and explains that the tears she shed—held back and falling—become diseases that afflict humans when time is ripe (32–33). Mṛtyu is to bind beings with kāma and krodha at life’s end, ensuring an orderly transition without personal culpability (34–36). The chapter concludes by normalizing mortality within cosmic administration and advising restraint in grief through understanding (37–41).
Chapter Arc: व्यास शुकदेव के प्रश्न-प्रवाह को मोक्षधर्म की धार में उतारते हैं: ‘ब्राह्मण’ का नाम केवल वेद-पाठ या यज्ञ-वैभव से नहीं, भीतर की शुद्धि से सिद्ध होता है। → कथन क्रमशः बाह्य आडंबरों का खंडन करता है—सम्पूर्ण वेदाध्ययन, गुरु-सेवा, ब्रह्मचर्य, बड़े यज्ञ और दक्षिणाएँ भी ‘विधान’ और अंतःकरण-परिवर्तन के बिना ब्राह्मणत्व नहीं देते। फिर कसौटी और कठोर होती जाती है: समस्त प्राणियों को ‘ज्ञातिवत्’ मानकर करुणा, कामनाओं के बीच अचल समुद्र-सा स्थैर्य, और इन्द्रिय-द्वारों का निग्रह। → निर्णायक वाक्य-धुरी यह बनती है: जब मन-वाणी-कर्म से किसी भी प्राणी के प्रति पापभाव नहीं उठता, तभी ब्रह्म-सम्पत्ति घटित होती है; और जो कामनाओं के प्रवेश पर भी समुद्र की तरह अचल रहता है, वही शान्ति पाता है—‘न कामकामः’। → अध्याय आत्मरत ब्राह्मण की छवि पर ठहरता है—इन्द्रियों के द्वारों को सुरक्षित कर, भीतर विचार में स्थित, करुणा और अहिंसा से परिपूर्ण। ऐसा साधक ‘परम कारण’ ब्रह्म को पाकर कार्यरूप प्रकृति का अतिक्रमण करता है; परम पद प्राप्त होने पर पुनरावर्तन नहीं रहता।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अकाल एकपज्चाशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मणके लक्षण और परब्रह्माकी प्राप्तिका उपाय व्यास उवाच गन्धान् रसान् नानुरुन्ध्यात् सुखं वा नालंकारांश्षाप्तुयात् तस्य तस्य । मानं च कीर्ति च यशश्च नेच्छेत् स वै प्रचार: पश्यतो ब्राह्मणस्य
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အမှန်တရားကို မြင်လိုသူသည် အနံ့အရသာတို့ကို မလိုက်စားရ၊ အာရုံခံစားမှုကနေ ပေါ်လာသော ပျော်ရွှင်မှုတို့ကို မပြေးလိုက်ရ။ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာနှင့် ခမ်းနားဖွယ်ရာတို့ကို မလိုချင်ရ၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ကျော်ကြားမှု၊ လူထုချီးမွမ်းမှုတို့ကိုလည်း မတောင့်တရ။ ဤသို့ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် မြင်ကွင်းရှင်းလင်းသော ပညာရှိ ဗြာဟ္မဏ၏ သင့်လျော်သော အကျင့်ဖြစ်သည်»။
Verse 2
सर्वान् वेदानधीयीत शुदश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान् । ऋचो यजूंसि सामानि न तेन न स वै द्विज:
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «လူတစ်ယောက်က ဝေဒအားလုံးကို လေ့လာပြီး ဆရာကို အနီးကပ်ပြုစုကာ ဗြဟ္မစရိယ ဝတ္တရားကို ထိန်းသိမ်း၍ ရစ်၊ ယဇုစ်၊ သာမန် ဟိမ့်များကို ပြည့်စုံစွာ ကျွမ်းကျင်သော်လည်း ထိုအရာတစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် ‘နှစ်ကြိမ်မွေး’ (ဒွိဇ) အဖြစ် အပြည့်အဝ မဖြစ်သေး။ စစ်မှန်သော ဗြာဟ္မဏဖြစ်ခြင်းသည် စာပေကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စည်းကမ်းတင်မက၊ အတွင်းသဘောသိမြင်မှုနှင့် မှန်ကန်သော အကျင့်ကို လိုအပ်သည်»။
Verse 3
ज्ञातिवत् सर्वभूतानां सर्ववित् सर्ववेदवित् । नाकामो ग्रियते जातु न तेन न च वै द्विज:
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «သတ္တဝါအားလုံးကို ကိုယ့်ဆွေမျိုးကဲ့သို့ သဘောထား၍ ကရုဏာထားသူ၊ သိသင့်သိထိုက်သော သစ္စာတရားကို သိမြင်သူ၊ ဝေဒအားလုံး၏ အနှစ်သာရကို နားလည်သူ၊ ဆန္ဒကာမကင်းသူ—ထိုသူသည် အမှန်တကယ် မသေတတ်; မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ ချည်နှောင်မှုမှ အစဉ်အမြဲ လွတ်မြောက်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သောသူကို ဗြာဟ္မဏ မဟုတ်ဟု မဆိုနိုင်; အမှန်မှာ ထိုသူတစ်ဦးတည်းသာ စစ်မှန်သော ဗြာဟ္မဏ ဖြစ်သည်»။
Verse 4
इष्टीक्ष विविधा: प्राप्य क्रतूंश्वैवाप्तदक्षिणान् । प्राप्रोति नैव ब्राह्म॒ण्यमविधानात् कथंचन
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အမျိုးမျိုးသော ယဇ်ပူဇော်ပွဲများကို ပြုလုပ်ပြီး သတ်မှတ်ထားသော ဒက္ခိဏာများပါဝင်သည့် ကြီးမားသော ဝေဒယဇ်များကို ပြီးမြောက်စေသော်လည်း၊ သင့်တော်သော အတွင်းရေးသင်္ကာရ—အတ္တသိမြင်မှုအပေါ် အခြေခံသော မှန်ကန်သည့် နည်းလမ်း—မရှိလျှင် မည်သို့မျှ စစ်မှန်သော ဗြာဟ္မဏဖြစ်ခြင်းကို မရနိုင်»။
Verse 5
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति | यदा नेच्छति न देष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «သူသည် အခြားသတ္တဝါတို့ကို မကြောက်တော့သည့်အခါ၊ အခြားသတ္တဝါတို့လည်း သူ့ကို မကြောက်တော့သည့်အခါ၊ ထို့ပြင် လိုချင်တပ်မက်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုကို အပြည့်အဝ စွန့်လွှတ်ပြီးသည့်အခါ—ထိုအချိန်တည်းမှာပင် သူသည် ဗြဟ္မန် (Brahman) ၏ အခြေအနေကို ရောက်ရှိသည်»။
Verse 6
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् । कर्मणा मनसा वाचा ब्रद्म सम्पद्यते तदा
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်—လူတစ်ယောက်သည် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မကောင်းသော (အပြစ်ရှိသော) စိတ်ရည်ရွယ်ချက်ကို ကိုယ်ကာယ၊ စိတ်နှလုံး၊ နှုတ်ကပတ်တို့ဖြင့် မဖြစ်ပေါ်စေသည့်အခါ၊ ထိုအချိန်တည်းကပင် သူသည် ဗြဟ္မ (Brahman) ၏ အခြေအနေကို ရောက်ရှိသည်။ ဤသင်ခန်းစာသည် လွတ်မြောက်ခြင်း၏ အလယ်ဗဟိုတွင် “အတွင်းပိုင်း မထိခိုက်စေမှု” ကိုထားသည်—သန့်ရှင်းမှုကို လုပ်ရပ်သာမက စိတ်နှင့် စကားလုံးတို့ဖြင့်လည်း တန်းတူတိုင်းတာပြီး သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် တစ်လောကလုံးဆိုင်ရာ သဘောထားဖြင့် တိုင်းတာသည်။
Verse 7
कामबन्धनमेवैकं॑ नान्यदस्तीह बन्धनम् । कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मुभूयाय कल्पते
ဗျာသက ကြေညာသည်—ဤလောက၌ အမှန်တကယ် ချည်နှောင်သောအရာမှာ ဆန္ဒ (ကာမ) တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ပြီး အခြားချည်နှောင်မှု မရှိ။ ဆန္ဒ၏ ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်သူသည် ဗြဟ္မ (Brahman) ၏ အခြေအနေကို ရောက်ရန် သင့်တော်လာပြီး ဝိညာဉ်ရေး လွတ်လပ်မှုနှင့် အမြင့်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းမှု၌ တည်နေသည်။
Verse 8
कामतो मुच्यमानस्तु धूम्राभ्रादिव चन्द्रमा: । विरजा: कालमाकांक्षन् धीरो धैर्येण वर्तते
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်—“တည်ကြည်သောသူသည် ဆန္ဒမှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ သန့်စင်လာသည်—မီးခိုးရောင် မိုးတိမ်များထဲမှ ထွက်ပေါ်လာသော လကဲ့သို့။ ရာဂ (ရဇ) ၏ ဖုန်မှုန့်ကင်းစင်၍ သူသည် ကံကသတ်မှတ်သော အချိန်ကို သည်းခံခြင်းနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် စောင့်ဆိုင်းကာ ခိုင်မာစွာ တည်နေသည်။”
Verse 9
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमाप: प्रविशन्ति यद्धत् । तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकाम:
မြစ်များစွာ၏ ရေများသည် အမြဲပြည့်ဝနေသော်လည်း အခြေတည်ခိုင်မာ၍ မလှုပ်မယှက်သော သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ မတုန်လှုပ်စေဘဲ ပျော်ဝင်သကဲ့သို့၊ ဆန္ဒ၏ အရာဝတ္ထုများအားလုံးလည်း လူတစ်ယောက်ထဲသို့ ဝင်လာသော်လည်း အတွင်းစိတ်ကို မနှောင့်ယှက် မပြောင်းလဲစေ။ ထိုသူသည် အမှန်တကယ် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိသည်—အပျော်အပါးကို ဆာလောင်လိုက်ရှာသူ မဟုတ်။
Verse 10
स कामकान्तो न तु कामकामः: स वै कामात् स्वर्गमुपैति देही
ဗျာသက ရှင်းလင်းသည်—တည်ငြိမ်သော ဉာဏ်ရှိသူသည် ဆန္ဒကြောင့် လှုပ်ရှားသူများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော်လည်း သူကိုယ်တိုင်က အာရုံခံအပျော်အပါးများကို မလိုက်ရှာ။ ထိုနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို “ငါ” ဟု သတ်မှတ်ကာ အပျော်အပါးကို တောင့်တသူသည် မိမိဆန္ဒများ၏ အကျိုးရလဒ်သို့ ဆွဲခေါ်ခံရပြီး—ဆန္ဒဖြင့် လှုံ့ဆော်သော ကံ၏ ဆုလာဘ်အဖြစ် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်သော်လည်း—အတွင်းလွတ်မြောက်မှုမှ ပေါက်ဖွားသော မောက္ခကို မရ။
Verse 11
वेदस्योपनिषत् सत्यं सत्यस्योपनिषद् दम: । दमस्योपनिषद् दानं दानस्योपनिषत् तपः,वेदका सार है सत्य वचन, सत्यका सार है इन्द्रियोंका संयम, संयमका सार है दान और दानका सार है तपस्या
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဝေဒ၏ အတွင်းအနှစ်သာရ (ဥပနိသဒ်) သည် သစ္စာဖြစ်၏။ သစ္စာ၏ အနှစ်သာရသည် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှု (ဒမ) ဖြစ်၏။ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှု၏ အနှစ်သာရသည် ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း (ဒါန) ဖြစ်၏။ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အနှစ်သာရသည် တပ (တပဿ) — အတင်းအကျပ်မဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းတကျ အကျင့်ကျင့်၍ ဝိညာဉ်ရေးရာအားထုတ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်ခန်းစာသည် မှန်ကန်သောစကားနှင့် သမာဓိမှ စ၍ အာရုံအင်္ဂါများကို ထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ထို့နောက် စေတနာကောင်းဖြင့် ပေးကမ်းခြင်း၊ နောက်ဆုံးတွင် စည်းကမ်းရှိသော ဝိညာဉ်ရေးရာအားထုတ်မှုသို့ တက်လှမ်းကာ သီလတရား၏ အနက်ရှိုင်းဆုံး အထောက်အကူဖြစ်လာသည်»။
Verse 12
तपसोपनिषत त्यागस्त्यागस्योपनिषत् सुखम् । सुखस्योपनिषत् स्वर्ग: स्वर्गस्योपनिषच्छम:,तपस्याका सार है त्याग, त्यागका सार है सुख, सुखका सार है स्वर्ग और स्वर्गका सार है शान्ति
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «တပ (တပဿ) ၏ အတွင်းအနှစ်သာရသည် စွန့်လွှတ်ခြင်း (တျာဂ) ဖြစ်၏။ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ အနှစ်သာရသည် ပျော်ရွှင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ပျော်ရွှင်ခြင်း၏ အနှစ်သာရသည် ကောင်းကင်ဘုံ (သွာဂ) ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်ဘုံ၏ အနှစ်သာရသည် ရှမ—ငြိမ်းချမ်းမှု၊ စိတ်တည်ငြိမ်မှု ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤသင်ခန်းစာသည် စည်းကမ်းတကျ ကိုယ်ကိုထိန်းခြင်းမှ စ၍ အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးသို့—အနှောင့်အယှက်ကင်းသော ငြိမ်းချမ်းလွတ်လပ်မှုသို့ တက်လှမ်းစေသည်»။
Verse 13
क्लेदनं शोकमनसो: संतापं तृष्णया सह | सत्त्वमिच्छसि संतोषाच्छान्तिलक्षणमुत्तमम्
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အမြင့်ဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းမှု—တည်ငြိမ်သက်သာမှုဖြင့် သတ်မှတ်သော ငြိမ်းချမ်းမှုကို သင်လိုလားလျှင်—ကျေနပ်တင်းတိမ်မှု (သန္တောသ) ဖြင့် နေထိုင်ကာ စတ္တဝ (sattva) သဘောထားကို ရွေးချယ်လော့။ စတ္တဝသည် ကျေနပ်တင်းတိမ်မှုနှင့်အတူ စိတ်၏ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် တဏှာကြောင့် ဖြစ်သော ပူလောင်ခြင်းကို ခြောက်သွေ့စေ၍ လောင်ကျွမ်းပျောက်ကွယ်စေသည်။ ထိုအရာသည် ရေနွေးက ဆန်ကို နူးညံ့ပျော်ဝင်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။
Verse 14
विशोको निर्मम: शान्त: प्रसन्नात्मा विमत्सर: | षड्भिल॑क्षणवानेतै: समग्र: पुनरेष्यति
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဝမ်းနည်းမှုကင်း၍၊ ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ် (မမတ) ကင်း၍၊ တည်ငြိမ်၍၊ အတွင်းစိတ် ကြည်လင်ပျော်ရွှင်၍၊ မနာလိုမှု (မတ္ဆရ) ကင်း၍၊ ထို့ပြင် ကျေနပ်တင်းတိမ်မှုရှိသူ—ဤလက္ခဏာခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် ပြန်လည်ပြည့်ဝလာပြီး၊ လွတ်မြောက်စေသော ဉာဏ်ပညာအားဖြင့် အမြင့်ဆုံးပြည့်စုံမှုသို့ ရောက်၏»။
Verse 15
षड्भि: सत्त्वगुणोपेतै: प्राज्नैरधिगतं त्रिभि: | ये विदुः: प्रेत्य चात्मानमिहस्थं तं गुणं विदु:
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဤကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ပင် အသက်ရှင်နေစဉ်ကာလတွင် အတ္တမ (Self) ကို သိမြင်လာသော ပညာရှိတို့သည်—သုံးပါးသော လေ့ကျင့်မှုများဖြင့် ရရှိလာပြီး စတ္တဝဂုဏ် ခြောက်ပါးဖြင့် ထောက်ပံ့ထားသော အတ္တမကို သိမြင်သောသူတို့သည်—ထိုအမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေကို အမှန်တကယ် နားလည်ကြ၏။ ဤနေရာ၌ အတ္တမကို သိပြီးနောက်၊ သေပြီးနောက်တိုင်အောင်ပင် အမြင့်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းမှု၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ရရှိကြသည်»။
Verse 16
अकृत्रिममसंहार्य प्राकृतं निरुपस्कृतम् अध्यात्मं सुकृतं प्राप्त: सुखमव्ययमश्लुते
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်—ကိုယ်အတွင်း၌ တည်ရှိ၍ «သုကృత» ဟု ခေါ်သော အတွင်းဘရဟ္မကို ရရှိသူသည်၊ အတုအယောင်မဟုတ်၊ ဖျက်ဆီးမရ၊ သဘာဝတရားအတိုင်းဖြစ်၍ သံသရာအလေ့အကျင့်/သင်ကြားမှုတို့၏ အရောင်မတင်သော အရာကို သိမြင်ရသဖြင့်၊ မကုန်ခန်းသော သုခ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ခံစားရသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 17
निष्प्रचारं मन: कृत्वा प्रतिष्ठाप्प च सर्वश: । यामयं लभते तुष्टिं सा न शक््या55त्मनोडन्यथा
စိတ်ကို အရပ်ရပ်သို့ မလှည့်လည်စေဘဲ တိတ်ဆိတ်အောင် ပြု၍၊ အတ္တမန်၌ အပြည့်အဝ တည်မြဲအောင် ထားနိုင်သော်၊ ထိုအခါ ရရှိသော ကျေနပ်မှုနှင့် သုခကို အခြားနည်းလမ်းတစ်စုံတစ်ရာဖြင့် မရနိုင်ချေ။
Verse 18
येन तृप्यत्यभुञ्जानो येन तृप्यत्यवित्तवान् | येनास्नेहो बल॑ धत्ते यस्तं वेद स वेदवित्
အစာမစားဘဲနေရင်တောင် လူကို တင်းတိမ်စေသော အရာ၊ ငွေကြေးမရှိသူကိုတောင် ပြည့်ဝစိတ်ကျေနပ်စေသော အရာ၊ ထိုအရာကို အားကိုးလျှင် ဂျီ (ghṛta) ကဲ့သို့ ဆီပြန်အစာ မစားဘဲနေရင်တောင် အဆုံးမရှိသော အင်အားကို ကိုယ်တွင်း၌ ခံစားစေသော အရာ—ထိုဘရဟ္မကို သိသူသာလျှင် ဝေဒ၏ အတွင်းအဓိပ္ပါယ်ကို သိသူ ဖြစ်သည်။
Verse 19
संगुप्तान्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन् । यो ह्यास्ते ब्राह्मण:शिष्ट: स आत्मरतिरुच्यते
ကိုယ်၏ အာရုံခံတံခါးများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ အရပ်ရပ်မှ ပိတ်ကာ၊ နిత్యం ဘရဟ္မကို စဉ်းစားတော်မူနေသူ—ထိုသို့ စည်းကမ်းတကျရှိသော ထူးချွန်သော ဗြာဟ္မဏသည် «အတ္တမန်၌ ပျော်မွေ့သူ» (ātmarati) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 20
समाहित परे तत्त्वे क्षीणकाममवस्थितम् । सर्वत: सुखमन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်—ဆန္ဒကာမတို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေပြီး အမြင့်ဆုံး တတ္တဝ (ပရမတတ္တ) ထဲ၌ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားသူသည်၊ သုခကို အရပ်ရပ်မှ တိုးပွားလာစေသည်—လင်းလက်သော လဆန်းကာလ၌ လမင်းဝိုင်း တဖြည်းဖြည်း ပြည့်ဝလာသကဲ့သို့။
Verse 21
अविशेषाणि भूतानि गुणांश्व जहतो मुने: । सुखेनापोहाते दुःखं भास्करेण तमो यथा
ဗျာသက ဆိုသည်— «ဂုဏ (guṇa) တို့ကို စွန့်လွှတ်ပြီးသော မုနိအတွက် သတ္တဝါအားလုံးသည် ခွဲခြားမရှိဘဲ ထင်ရှားလာ၏။ ထိုသူအတွက် ဒုက္ခသည် အလွယ်တကူ ပျောက်ကွယ်သွားသည်—နေမင်းက အမှောင်ကို မောင်းထုတ်သကဲ့သို့»။
Verse 22
जो सामान्यतः सम्पूर्ण भूतों और भौतिक गुणोंका त्याग कर देता है, उस मुनिका दुःख उसी प्रकार सुखपूर्वक अनायास नष्ट हो जाता है, जैसे सूर्योदयसे अन्धकार ।।
ဗျာသက ဆိုသည်— «မုနိတစ်ဦးသည် သတ္တဝါအားလုံးနှင့် ပစ္စည်းဂုဏ်သတ္တိများအပေါ် အလုံးစုံသော တွယ်တာမှုကို အကျယ်အဝန်းဖြင့် စွန့်လွှတ်သောအခါ၊ သူ၏ ဝမ်းနည်းဒုက္ခသည် အားမထုတ်ဘဲ လွယ်ကူစွာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်—နေထွက်ချိန်၌ အမှောင် ပျောက်သကဲ့သို့။ ကမ္မ၏ အတင်းအကျပ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ဂုဏတို့၏ အာဏာကို ချုပ်ငြိမ်းစေကာ၊ ဗြဟ္မန် (Brahman) ကို သိမြင်သူဖြစ်၍ အာရုံဝတ္ထုတို့နှင့် မကပ်လှုပ်သူကို အိုမင်းခြင်းနှင့် သေခြင်း မလွှမ်းမိုးနိုင်»။
Verse 23
स यदा सर्वतो मुक्त: सम: पर्यवतिष्ठते । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च॒ शरीरस्थो5तिवर्तते
ဗျာသက ဆိုသည်— «လူတစ်ဦးသည် ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ အပြည့်အဝ လွတ်မြောက်၍ ညီမျှတည်ငြိမ်မှု၌ တည်နေသောအခါ၊ ဤကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း နေထိုင်နေသော်လည်း အာရုံနှင့် အာရုံဝတ္ထုတို့၏ လက်လှမ်းမီမှုကို ကျော်လွန်သွားသည်»။
Verse 24
कारणं परमं प्राप्प अतिक्रान्तस्य कार्यताम् । पुनरावर्तनं नास्ति सम्प्राप्तस्थ परं पदम्
ဗျာသက ဆိုသည်— «အမြင့်ဆုံး အကြောင်းတရားကို ရရှိပြီး၊ အကျိုးဖြစ်ပေါ်ရာ နယ်ပယ် (ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားသော သဘာဝ) ကို ကျော်လွန်သွားသော သိမြင်သူသည် အမြင့်ဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်၏။ ထို အမြင့်ဆုံး အဆင့်သို့ ရောက်ပြီးသူအတွက် ဤလောကသို့ ပြန်လည်လာခြင်း မရှိတော့»။
Verse 250
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें शुकदेवका अनुप्रश्नविषयक दो सौ पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သုကဒေဝ၏ ဆက်လက်မေးမြန်းချက်များကို အကြောင်းပြုထားသော၊ သရီမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝအတွင်း မိုက္ခဓမ္မပရဝ၏ နှစ်ရာငါးဆယ်မြောက် အခန်းသည် ဗျာသ၏ မိန့်ကြားချက်အတိုင်း ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 251
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि शुकानुप्रश्ने एकपज्चाशदधिकद्विशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိမဟာဘာရတ» ၏ «ရှာန္တိပရဝ» အတွင်းရှိ «မောက္ခဓမ္မ» အပိုင်း၌၊ သုက၏ မေးမြန်းချက်များနှင့် သက်ဆိုင်သော အခန်း ၂၅၁ သည် ပြီးဆုံး၏။ ဤသည်မှာ အခန်းပိတ် အဆုံးသတ်ကော်လိုဖွန်ဖြစ်၍၊ စာတမ်းတစ်ခုလုံးအတွင်း သီလနှင့် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဦးတည်သည့် ဆွေးနွေးချက်ထဲတွင် ယင်းအခန်း၏ တည်နေရာကိုလည်း ဖော်ပြ၏။
Frequently Asked Questions
Mṛtyu fears that ending lives—especially of the innocent and vulnerable—constitutes adharma, and seeks an alternative duty that would not make her the cause of universal fear and grief.
The chapter frames death as a dharmically regulated function when aligned with cosmic appointment and proper time, shifting moral evaluation from surface harm to the intentionless execution of an ordained role.
Rather than a formal phalaśruti, the closing instruction functions as a meta-guideline: understanding the ordered nature of mortality and its causes is presented as a basis for moderating grief and cultivating discriminative insight.