Adhyaya 12
Nakula’s Counsel on Yajña, Dāna, and Tyāga (नकुलोपदेशः—यज्ञदानत्यागविचारः)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana Upa-Parva (Royal Duties and Normative Governance)
Vaiśaṃpāyana narrates Nakula’s reply after hearing Arjuna, addressed to the Kuru ruler as an ethical-ritual clarification. Nakula argues that devas and pitṛs are situated on the path of action (karma), and that rejecting Vedic injunctions constitutes a severe form of nāstikya. He distinguishes forms of tyāga: lawful giving of dharma-earned wealth into principal sacrifices; misguided self-harm or status-seeking austerity; and disciplined mendicant restraint without attachment. He elevates inner dispositions—freedom from anger, joy-driven volatility, and slander—alongside study and guru-service as markers of genuine renunciation. A key comparative claim weighs the āśramas, placing special burden on the gṛhastha because yajña depends on household resources and orderly provisioning. Nakula warns that abandoning great sacrifices and ancestral rites and then seeking wandering renunciation leaves one ‘between worlds’ (socially and spiritually unmoored). He concludes that action done from pride is sterile, whereas action joined to tyāga yields great fruit, and that kṣātra-dharma—protecting, conquering lawfully, and gifting to the learned—supports ascent rather than regret.
Chapter Arc: अर्जुन के वचन सुनकर सभा में एक और स्वर उठता है—नकुल, जो गृहस्थ-धर्म की महिमा को राजधर्म के शोक-भार के सामने ढाल बनाकर रखता है, युधिष्ठिर को समझाने के लिए आगे आता है। → युधिष्ठिर के मन में युद्धोत्तर ग्लानि और त्याग-वैराग्य का आकर्षण बना रहता है; नकुल उसी के प्रतिवाद में वेद-विहित कर्म, यज्ञ, दान और संयम से युक्त गृहस्थ-आश्रम को ‘देवताओं का आधार’ बताकर सिद्ध करता है—कि देव भी कर्म-फल पर स्थित हैं और धर्मलब्ध धन का यज्ञों में विनियोग ही शुद्धि है। → नकुल ‘काम और स्वर्ग’ को तुला पर रखकर महर्षियों का मार्ग घोषित करता है—विधि से चलने वाले त्यागी गृहस्थ का पथ कहीं नष्ट नहीं होता; चित्त-समाधान से ब्रह्मभाव को प्राप्त गृहस्थ की देवता भी स्पृहा करते हैं, और क्षात्र-धर्म से पृथ्वी जीतकर मन्त्रविद् ब्राह्मणों को दान देकर स्वर्ग-मार्ग सुनिश्चित होता है। → वह निष्कर्ष देता है कि वेद-विरुद्ध आचरण नास्तिकता की ओर ले जाता है, जबकि श्रुति-सम्पन्न ब्राह्मणों के मत से गृहस्थ-आश्रम सब आश्रमों में श्रेष्ठ है—क्योंकि यहीं से यज्ञ, दान, अतिथि-सत्कार और लोक-धारण संभव है; अतः युधिष्ठिर को शोक त्यागकर वेद-विहित कर्म में स्थित होना चाहिए। → युधिष्ठिर के अंतर्मन में अभी भी ‘त्याग बनाम कर्तव्य’ का द्वंद्व पूरी तरह शांत नहीं होता—अगले उपदेश में यह प्रश्न और सूक्ष्म रूप से उठने को तैयार रहता है।
Shlokas
Verse 1
अपन काल छा | अपड--#क+ द्ादशोड् ध्याय: नकुलका गृहस्थ-धर्मकी प्रशंसा करते हुए राजा युधिष्ठिरको समझाना वैशम्पायन उवाच अर्जुनस्य वच: श्रुत्वा नकुलो वाक्यमत्रवीत् | राजानमभिसप्प्रेक्ष्य सर्वधर्मभूतां वरम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! अर्जुनकी बात सुनकर नकुलने भी सम्पूर्ण धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ राजा युधिष्ठिरकी ओर देखकर कुछ कहनेको उद्यत हुए। शत्रुओंका दमन करनेवाले जनमेजय! महाबाहु नकुल बड़े बुद्धिमान् थे। उनकी छाती चौड़ी, मुख ताम्रवर्णका था। वे बड़े मितभाषी थे। उन्होंने भाईके चित्तका अनुसरण करते हुए कहा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆို၏—အာర్జုန်၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် နကူလသည် စကားစတင်ပြောလေ၏။ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သော ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရကို မျက်နှာမူကြည့်ကာ၊ မိမိ၏ အကြံဉာဏ်ကိုလည်း အစ်ကို၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြောကြားရန် ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 2
अनुरुध्य महा प्राज्ञो क्षातुश्चित्तमरिंदम । व्यूढोरस्को महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! अर्जुनकी बात सुनकर नकुलने भी सम्पूर्ण धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ राजा युधिष्ठिरकी ओर देखकर कुछ कहनेको उद्यत हुए। शत्रुओंका दमन करनेवाले जनमेजय! महाबाहु नकुल बड़े बुद्धिमान् थे। उनकी छाती चौड़ी, मुख ताम्रवर्णका था। वे बड़े मितभाषी थे। उन्होंने भाईके चित्तका अनुसरण करते हुए कहा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆို၏—ရန်သူကို နှိမ်နင်းသူရေ၊ အလွန်ပညာရှိသော နကူလသည် အစ်ကို၏ စိတ်ရည်ကို လိုက်နာကာ စကားဆိုလေ၏။ ရင်အုံကျယ်၍ လက်မောင်းခိုင်၊ မျက်နှာအရောင် ကြေးနီသဏ္ဌာန်၊ စကားနည်းနည်းသာ ပြောတတ်သူဖြစ်သော်လည်း ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် အကြောင်းအရာကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားလေ၏။
Verse 3
नकुल उवाच विशाखयूपे देवानां सर्वेषामग्नयश्िता: । तस्माद् विद्धि महाराज देवा: कर्मफले स्थिता:,नकुल बोले--महाराज! विशाखयूप नामक क्षेत्रमें सम्पूर्ण देवताओंद्वारा की हुई अग्निस्थापनाके चिह्न (ईटोंकी बनी हुई वेदियाँ) मौजूद हैं। इससे आपको यह समझना चाहिये कि देवता भी वैदिक कर्मों और उनके फलोंपर विश्वास करते हैं
နကူလာက ပြောသည်– «အို မဟာမင်းကြီး၊ ဝိသာခယူးပ (Viśākhayūpa) တွင် ဘုရားဒေဝတားအားလုံးက တည်ထောင်ခဲ့သော မီးပူဇော်ပလ္လင်များ၏ အကျန်အရာများ ရှိနေသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအရာကို သိပါ– ဒေဝတားတို့ပင်လျှင် ကမ္မပူဇော်မှုနှင့် ၎င်း၏ အကျိုးဖလပေါ်တွင် တည်နေကြသည်»။
Verse 4
अनास्तिकानां भूतानां प्राणदा: पितरश्न ये । तेडपि कर्मव कुर्वन्ति विधिं सम्प्रेक्ष्य पार्थिव,राजन्! आस्तिकताकी बुद्धिसे रहित समस्त प्राणियोंके प्राणदाता पितर भी शास्त्रके विधिवाक्योंपर दृष्टि रखकर कर्म ही करते हैं
နကူလာက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ယုံကြည်မှုမရှိသော သတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို ပေးကာ ထိန်းသိမ်းပေးသော ပိတရ် (Pitṛs) တို့ပင်လျှင် သာသနာစာတမ်း၏ စည်းကမ်းကို ကြည့်ရှုပြီးမှသာ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အို မင်းကြီး၊ သူတို့လည်း အမိန့်အာဏာကို မျက်နှာမူ၍ တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်»။
Verse 5
वेदवादापविद्धांस्तु तान् विद्धि भृशनास्तिकान् । न हि वेदोक्तमुत्सृज्य विप्र: सर्वेषु कर्मसु
ဝေဒသင်ကြားချက်၏ အာဏာကို ပစ်ပယ်ထားသူတို့ကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်သူများဟု သိမှတ်ပါ။ အကြောင်းမူကား ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် မိမိအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ကမ္မများတွင် ဝေဒက ညွှန်ကြားထားသည့် အရာကို မစွန့်ပစ်တတ်။
Verse 6
अत्याश्रमानयं सर्वनित्याहुर्वेदनिश्चया:
နကူလာက ပြောသည်– «ဝေဒအမြင်၌ ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ထားသူတို့က ဤအရာကို အမြဲတမ်း လေ့ကျင့်ရသော စည်းကမ်းတစ်ရပ်ဟု ဆိုကြသည်—၎င်းသည် လူကို အသက်အဆင့်အတန်း (အာရှရမ) များကို မှန်ကန်စွာ ဖြတ်သန်းစေပြီး အကျင့်အကြံကို တည်ငြိမ်စေသည်»။
Verse 7
वित्तानि धर्मलब्धानि क्रतुमुख्येष्ववासृजन्,महाराज! जो धर्मसे प्राप्त किये हुए धनका श्रेष्ठ यज्ञोमें उपयोग करता है और अपने मनको वशमें रखता है, वह मनुष्य त्यागी माना गया है
နကူလာက ပြောသည်– «အို မဟာမင်းကြီး၊ တရားသဖြင့် ရရှိသော ဥစ္စာကို အမြင့်မြတ်ဆုံး ယဇ်ပူဇော်ပွဲများတွင် သုံးစွဲပြီး စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်နိုင်သူကို အမှန်တကယ် စွန့်လွှတ်သူဟု သတ်မှတ်ကြသည်—အကြောင်းမူကား သူ၏ လှူဒါန်းမှုသည် ဓမ္မပေါ်တွင် တည်ပြီး အတွင်းစိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုများကိုလည်း ထိန်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 8
कृतात्मा स महाराज स वै त्यागी स्मृतो नर:,महाराज! जो धर्मसे प्राप्त किये हुए धनका श्रेष्ठ यज्ञोमें उपयोग करता है और अपने मनको वशमें रखता है, वह मनुष्य त्यागी माना गया है
နကူလာက ပြောသည်— «အို မဟာရာဇာ၊ ဓမ္မဖြင့် ရရှိလာသော ဥစ္စာကို အမြင့်မြတ်ဆုံး ယဇ္ဈများတွင် သုံးစွဲ၍ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သူသည် စိတ်ထိန်းနိုင်သူ (ကృతात्मာ) ဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ် စွန့်လွှတ်သူဟု ခေါ်ကြသည်»။
Verse 9
अनवेक्ष्य सुखादानं तथैवोर्ध्व प्रतिष्ठित: । आत्मत्यागी महाराज स त्यागी तामसो मतः,महाराज! जिसने गृहस्थ-आश्रमके सुखभोगोंको कभी नहीं देखा, फिर भी जो ऊपरवाले वानप्रस्थ आदि आश्रमोंमें प्रतेष्ठित होकर देहत्याग करता है, उसे तामस त्यागी माना गया है
နကူလာက ပြောသည်— «အို မဟာရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ရှင်အာရှ్రమ (ဂೃಹस्थ) ၏ တရားသင့်သော ပျော်ရွှင်မှုနှင့် တာဝန်တို့ကို မမြင်ဖူး မခံစားဖူးသေးဘဲ၊ သို့ရာတွင် တောနေအာရှ్రమ (ဝါနပရಸ್ಥ) စသည့် ‘အမြင့်’ အဆင့်များတွင် တည်မြဲကာ နောက်ဆုံး ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်သွားသူကို တာမသ (မှောင်မိုက်၍ မောဟ) စွန့်လွှတ်သူဟု မှတ်ယူကြသည်»။
Verse 10
अनिकेत: परिपतन वृक्षमूलाश्रयो मुनि: । अपाचक: सदा योगी स त्यागी पार्थ भिक्षुक:,पार्थ! जिसका कोई घर-बार नहीं, जो इधर-उधर विचरता और चुपचाप किसी वृक्षके नीचे उसकी जड़पर सो जाता है, जो अपने लिये कभी रसोई नहीं बनाता और सदा योगपरायण रहता है, ऐसे त्यागीको भिक्षुक कहते हैं
နကူလာက ပြောသည်— «အို ပါර්ထ၊ အိမ်အကာမရှိ၊ အရပ်ရပ် လှည့်လည်သွားလာ၍ သစ်ပင်အမြစ်အောက်တွင် တိတ်တဆိတ် ခိုနားအိပ်စက်သူ၊ ကိုယ့်အတွက် မည်သည့်အခါမျှ မီးဖိုမချက်သူ၊ ယောဂ၌ အမြဲတမ်း တည်ကြည်သူ—ထိုသို့သော စွန့်လွှတ်သူ မုနိကို ‘ဘိက္ခုက’ (တောင်းစားသူ) ဟု ခေါ်သည်»။
Verse 11
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें अजुनके वचनके प्रयंगरें ऋषियों और पक्षिरूपधारी इन्द्रके संवादका वर्णनविषयक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,क्रोधहर्षावनादृत्य पैशुन्यं च विशेषत: । विप्रो वेदानधीते य: स त्यागी पार्थ उच्यते कुन्तीनन्दन! जो ब्राह्मण क्रोध, हर्ष और विशेषतः चुगलीकी अवहेलना करके सदा वेदोंके स्वाध्यायमें लगा रहता है, वह त्यागी कहलाता है
နကူလာက ပြောသည်— «အို ပါර්ထ၊ ဒေါသနှင့် ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲမှုကို ချန်လှပ်၍၊ အထူးသဖြင့် အပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း (စလန်ဒါ) ကို မပြုဘဲ၊ ဝေဒများကို အမြဲ ဆွာဓျာယ (ကိုယ်တိုင်လေ့လာ) လုပ်နေသော ဗြာဟ္မဏသည် စွန့်လွှတ်သူဟု ခေါ်ကြသည်»။
Verse 12
आश्रमांस्तुलया सर्वान् धृतानाहुर्मनीषिण: । एकततश्च त्रयो राजन् गृहस्थाश्रम एकत:,राजन! कहते हैं कि एक समय मनीषी पुरुषोंने चारों आश्रमोंको (विवेकके) तराजूपर रखकर तौला था। एक ओर तो अन्य तीनों आश्रम थे और दूसरी ओर अकेला गृहस्थ- आश्रम था नरेन्द्र! कुन्तीकुमार! आप क्षत्रियधर्मके अनुसार पराक्रमद्वारा इस पृथ्वीपर विजय पाकर मन्त्रवेत्ता ब्राह्मणोंको यज्ञमें बहुत-सी दक्षिणाएँ देकर स्वर्गसे भी ऊपर चले जायँगे? अत: आज आपको शोक नहीं करना चाहिये ।। इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि नकुलवाक्ये द्वादशो<5ध्याय:
နကူလာက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ပညာရှိတို့က ဆိုကြသည်မှာ တစ်ခါတုန်းက အာရှ్రమ လေးပါးကို विवेक (ခွဲခြားသိမြင်မှု) ၏ ချိန်ခွင်ပေါ် တင်၍ ချိန်တွယ်ကြရာ၊ တစ်ဖက်တွင် အခြား အာရှ్రమ သုံးပါး ပေါင်းစည်းနေပြီး၊ အခြားဖက်တွင် အိမ်ထောင်ရှင် အာရှ్రమ (ဂೃಹस्थ) တစ်ပါးတည်း ရှိနေသည်ဟု ဆိုကြ၏»။
Verse 13
समीक्ष्य तुलया पार्थ काम॑ स्वर्ग च भारत | अयं पन्था महर्षीणामियं लोकविदां गति:
နကုလက ပြောသည်– «အို ပါရ္ထာ၊ အို ဘာရတ၊ ကာမတဏ္ဟာနှင့် ကောင်းကင်ဘုံကို တူလျှင်ချိန်ဆ၍ စိစစ်ကြည့်လျှင် ဤသည်ပင် မဟာရိရှီတို့၏ လမ်းဖြစ်၏; ဤသည်ပင် လောကကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူတို့ ထောက်ခံသော ခရီးစဉ်ဖြစ်၏»။
Verse 14
भरतवंशी नरेश! पार्थ! इस प्रकार विवेककी तुलापर रखकर जब देखा गया तो गृहस्थ-आश्रम ही महत्त्वपूर्ण सिद्ध हुआ; क्योंकि वहाँ भोग और स्वर्ग दोनों सुलभ थे। तबसे उन्होंने निश्चय किया कि “यही मुनियोंका मार्ग है और यही लोकवेत्ताओंकी गति है! ।। इति य: कुरुते भावं स त्यागी भरतर्षभ । न य: परित्यज्य गृहान् वनमेति विमूढवत्,भरतश्रेष्ठ) जो ऐसा भाव रखता है, वही त्यागी है। जो मूर्खकी तरह घर छोड़कर वनमें चला जाता है, वह त्यागी नहीं है
နကုလက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ အမှန်တကယ်သော စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် အတွင်းစိတ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် သဘောပေါက်မှု၌ တည်၏။ မပိုင်ဆိုင်လိုသော စိတ်ထားနှင့် တာဝန်ကို သိမြင်ကာ အိမ်ထောင်ဘဝကို ဉာဏ်နှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် နေထိုင်သူသည် စွန့်လွှတ်သူ အစစ်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် မိုက်မဲသူကဲ့သို့ အိမ်ကိုသာ စွန့်၍ တောသို့ သွားခြင်းဖြင့် စွန့်လွှတ်သူ မဖြစ်နိုင်»။
Verse 15
यदा कामान् समीक्षेत धर्मवैतंसिको नर: । अथीनं मृत्युपाशेन कण्ठे बध्नाति मृत्युराट्,वनमें रहकर भी यदि धर्मध्वजी मनुष्य काम-भोगोंपर दृष्टिपात (उनका स्मरण) करता है तो यमराज उसके गलेमें मौतका फंदा डाल देते हैं
နကုလက ပြောသည်– «ဓမ္မကို အလံတင်ကာ ကိုယ်ကို တရားသမားဟန်ဆောင်သူတစ်ယောက်သည် တောအထီးကျန်ထဲ၌ပင် အာရုံကို ကာမပျော်ရွှင်မှုများသို့ ပြန်လှည့်ကြည့်နေသေးလျှင် သေမင်း၏ အရှင် ယမမင်းသည် ထိုအကူအညီမဲ့သူ၏ လည်ပင်းကို မရဏကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်လိမ့်မည်»။
Verse 16
अभिमानकृतं कर्म नैतत् फलवदुच्यते । त्यागयुक्ते महाराज सर्वमेव महाफलम्,महाराज! यही कर्म यदि अभिमानपूर्वक किया जाय तो वह सफल नहीं होता, और त्यागपूर्वक किया हुआ सारा कर्म ही महान् फलदायक होता है
နကုလက ပြောသည်– «မာနဖြင့် ပြုလုပ်သော ကမ္မသည် အကျိုးရှိသည်ဟု မခေါ်နိုင်။ သို့သော် မဟာရာဇာ၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းနှင့် တွဲဖက်၍—မပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်နှင့် မိမိကိုယ်ကို မပြသဘဲ—ပြုလုပ်သော အလုပ်အားလုံးသည် အလွန်ကြီးမားသော အကျိုးကို ပေး၏»။
Verse 17
शमो दमस्तथा धैर्य सत्यं शौचमथार्जवम् । यज्ञो धृतिश्च धर्मश्न नित्यमार्षो विधि: स्मृत:,शम, दम, धैर्य, सत्य, शौच, सरलता, यज्ञ, धृति तथा धर्म--इन सबका ऋषियोंके लिये निरन्तर पालन करनेका विधान है
နကုလက ပြောသည်– «စိတ်ငြိမ်သက်ခြင်း၊ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ သတ္တိတည်ကြည်ခြင်း၊ သစ္စာတရား၊ သန့်ရှင်းမှု၊ ဖြောင့်မတ်မှု; ထို့ပြင် ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ ခံနိုင်ရည်တည်ကြည်ခြင်းနှင့် ဓမ္မကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း—ဤအရာတို့ကို ရိရှီတို့ ချမှတ်ထားသော အမြဲတမ်း ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းဟု မှတ်သားကြပြီး နေ့စဉ် မပြတ် လေ့ကျင့်ရမည်»။
Verse 18
पितृदेवातिथिकृते समारम्भो5त्र शस्यते । अत्रैव हि महाराज त्रिवर्ग: केवलं फलम्,महाराज! गृहस्थ-आश्रममें ही देवताओं, पितरों तथा अतिथियोंके लिये किये जानेवाले आयोजनकी प्रशंसा की जाती है। केवल यहीं धर्म, अर्थ और काम--ये तीनों सिद्ध होते हैं
နကူလာက ပြောသည်– အိမ်ထောင်ရှင်အဆင့်၌ နတ်ဘုရားများ၊ ဘိုးဘွားပိတೃများနှင့် ဧည့်သည်တို့အတွက် ပြုလုပ်သော ပူဇော်ကာရများကို အထူးချီးမွမ်းကြသည်။ အကြောင်းမူကား ဤနေရာ၌ပင် မဟာရာဇာ၊ လူ့ဘဝ၏ ရည်မှန်းချက်သုံးပါး—ဓမ္မ (တရားဝတ္တရား)၊ အဓိ (ဥစ္စာအကျိုး) နှင့် ကာမ (တရားသင့်သော ပျော်ရွှင်မှု)—တို့သည် သင့်တော်သော အကျိုးဖြစ်၍ အပြည့်အဝ အမှန်တကယ် ပြည့်စုံလာသည်။
Verse 19
एतस्मिन् वर्तमानस्य विधावप्रतिषेधिते । त्यागिन: प्रसृतस्येह नोच्छित्तिविद्यते क्वचित्,यहाँ रहकर वेदविहित विधिका पालन करनेवाले निष्ठावान् त्यागीका कभी विनाश नहीं होता--वह पारलौकिक उन्नतिसे कभी वज्चित नहीं रहता
ဤလောက၌ နေထိုင်လျက် ဗေဒက ခွင့်ပြုထားသော ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းကို လိုက်နာပြီး တားမြစ်ထားသည်ကို မကျော်လွန်သူအတွက်—စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ တည်ကြည်သော စွန့်လွှတ်သူအတွက်—ဘယ်နေရာ၌မျှ ပျက်စီးခြင်း မရှိ။ ထိုသူသည် အလွန်မြင့်သော ပရလောကတိုးတက်မှုမှ မည်သည့်အခါမျှ မခွဲကွာရ။
Verse 20
असृजद्धि प्रजा राजन् प्रजापतिरकल्मष: । मां यक्ष्यन्तीति धर्मात्मा यज्ञैविविधदक्षिणै:,राजन! पापरहित धर्मात्मा प्रजापतिने इस उद्देश्यसे प्रजाओंकी सृष्टि की कि “ये नाना प्रकारकी दक्षिणावाले यज्ञोंद्वारा मेरा यजन करेंगी”
အို မဟာရာဇာ၊ အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော ပရာဇာပတိသည် သတ္တဝါများကို “ဤတို့သည် ယဇ္ဉများဖြင့် ငါ့ကို ပူဇော်ကြလိမ့်မည်” ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖန်ဆင်း하였다။ တရားသဘောရှိသော အလိုတော်ဖြင့်၊ အမျိုးမျိုးသော ဒက္ခိဏာ (ပူဇော်လှူဒါန်း) ပါသော ယဇ္ဉများအားဖြင့် သူ့ကို ဂုဏ်ပြုပူဇော်စေကာ၊ တာဝန်၊ ကျေးဇူးသိတတ်မှုနှင့် သန့်ရှင်းသော အပြန်အလှန်တရားကို အခြေခံအဖြစ် တည်ထောင်하였다။
Verse 21
वीरुधश्रैव वक्षांश्व यज्ञार्थ वै तथौषधी: । पशुंश्चैव तथा मेध्यान् यज्ञार्थानि हवींषि च,इसी उद्देश्यसे उन्होंने यज्ञसम्पादनके लिये नाना प्रकारकी लता-वेलों, वृक्षों, ओषधियों, मेध्य पशुओं तथा यज्ञार्थक हविष्योंकी भी सृष्टि की है
နကူလာက ပြောသည်– ယဇ္ဉအတွက်ပင် သူသည် လှုပ်ရှားတက်သည့် အပင်လျားများနှင့် သစ်ပင်များကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး၊ ဆေးဘက်ဝင် အပင်များကိုလည်း ဖန်ဆင်း하였다။ ထို့ပြင် ပူဇော်ပွဲတွင် သန့်ရှင်းသင့်တော်သော တိရစ္ဆာန်များနှင့် ယဇ္ဉအတွက် ရည်ရွယ်သော ဟဝိ (ပူဇော်အစာ) များကိုလည်း ထုတ်ပေါ်စေ하였다။ ဤအပိုဒ်သည် ဖန်ဆင်းခြင်းတစ်လုံးလုံးကို ဓမ္မအတွက် စီစဉ်ထားကြောင်း ပြသသည်—လောက၏ အရင်းအမြစ်များသည် စားသုံးရန်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ ယဇ္ဉအားဖြင့် စည်းကမ်းတကျ သန့်စင်စေသော အသုံးချမှုအတွက် ဖြစ်၍ ကမ္ဘာလောကနှင့် လူမှုညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးသည်။
Verse 22
गृहस्थाश्रमिणस्तच्च यज्ञकर्म विरोधकम् | तस्माद् गार्हस्थ्यमेवेह दुष्करं दुर्लभ तथा,वह यज्ञकर्म गृहस्थाश्रमी पुरुषको एक मर्यादाके भीतर बाँध रखनेवाला है; इसलिये गा्हस्थ्यधर्म ही इस संसारमें दुष्कर और दुर्लभ है
နကူလာက ပြောသည်– အိမ်ထောင်ရှင်အဆင့်၌ နေထိုင်သူအတွက် ထိုယဇ္ဉတာဝန်များသည် ကန့်သတ်ချက်တစ်ရပ်အဖြစ် တားဆီးထိန်းချုပ်ကာ စည်းကမ်းတကျ ကျင့်သုံးရန် တောင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ အိမ်ထောင်ရှင်၏ ဓမ္မလမ်းစဉ်သည် အမှန်တကယ် ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲပြီး ကောင်းစွာ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သူလည်း ရှားပါးသည်။
Verse 23
तत् सम्प्राप्य गृहस्था ये पशुधान्यधनान्विता: । न यजन्ते महाराज शाश्रचतं तेषु किल्बिषम्,महाराज! जो गृहस्थ उसे पाकर पशु और धन-धान्यसे सम्पन्न होते हुए भी यज्ञ नहीं करते हैं, उन्हें सदा ही पापका भागी होना पड़ता है
နကူလက ပြောသည်– «အို မဟာမင်းကြီး၊ အိမ်ထောင်ရှင်တို့သည် စည်းစိမ်ရရှိ၍ နွားတိရစ္ဆာန်၊ စပါးနှံနှင့် ဥစ္စာဓန ပြည့်စုံလာပြီးနောက် ယဇ္ဉမပြုလျှင် အပြစ်အနာတရသည် အမြဲတမ်းကပ်လျက်ရှိ၏။ ထိုသူတို့အပေါ်၌ အပြစ်၏ အမဲစက်သည် မပျောက်မလျော့ တည်နေ၏»။
Verse 24
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथा परे | अथापरे महायज्ञान् मनस्येव वितन्वते,कुछ ऋषि वेद-शास्त्रोंका स्वाध्यायरूप यज्ञ करनेवाले होते हैं, कुछ ज्ञानयज्ञमें तत्पर रहते हैं और कुछ लोग मनमें ही ध्यानरूपी महान् यज्ञोंका विस्तार करते हैं
နကူလက ပြောသည်– «ရသေ့တို့အနက် အချို့သည် ဝေဒသင်ယူခြင်းကို ယဇ္ဉအဖြစ် ပြုကြ၏။ အချို့သည် ဉာဏ်ယဇ္ဉ၌ အားထုတ်ကြ၏။ ထို့ပြင် အချို့သည် အပြင်ပန်းမပြဘဲ စိတ်အတွင်း၌ပင် စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်းဖြင့် မဟာယဇ္ဉကို ချဲ့ထွင်ကြ၏»။
Verse 25
एवं मन:समाधान मार्गमातिष्ठतो नृप । द्विजातेब्रह्म भूतस्य स्पृहयन्ति दिवौकस:,नरेश्वर! चित्तको एकाग्र करना-रूप जो साधन है उसका आश्रय लेकर ब्रह्मभूत हुए द्विजके दर्शनकी अभिलाषा देवता भी रखते हैं
နကူလက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် စုစည်းသည့် လမ်းကို ခိုင်မာစွာ လိုက်နာ၍ ‘ဗြဟ္မကို သိမြင်သူ’ ဖြစ်လာသော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ကို မြင်လိုကြသည်မှာ ကောင်းကင်ဘုံနေ ဒေဝတားတို့တောင် ဆန္ဒရှိကြ၏»။
Verse 26
स रत्नानि विचित्राणि संहृतानि ततस्तत: । मखेष्वनभिसंत्यज्य नास्तिक्यमभिजल्पसि,इधर-उधरसे जो विचित्र रत्न संग्रह करके लाये गये हैं, उनका यज्ञोंमें वितरण न करके आप नास्तिकताकी बातें कर रहे हैं
နကူလက ပြောသည်– «ဤအမျိုးမျိုးသော ရတနာများကို ဟိုဒီကနေ စုဆောင်းလာခဲ့ကြ၏။ သို့သော် ယဇ္ဉပွဲများတွင် မဝေမျှဘဲ သင်သည် မယုံကြည်မှု၏ စကားများကို ပြောနေ၏။ စုဆောင်းထားပြီးမှ သာသနာတရား၏ အစီအစဉ်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းသည် သဘောတရားမညီသော အပြုအမူဖြစ်၏»။
Verse 27
कुट॒म्बमास्थिते त्यागं न पश्यामि नराधिप । राजसूयाश्दमेधेषु सर्वमेधेषु वा पुन:,नरेश्वर! जिसपर कुट॒म्बका भार हो, उसके लिये त्यागका विधान नहीं देखनेमें आता है। उसे तो राजसूय, अश्वमेध अथवा सर्वमेध यज्ञोंमें प्रवृत्त होना चाहिये
နကူလက ပြောသည်– «အို လူတို့၏ အရှင်မင်းကြီး၊ မိသားစုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နေရသူအတွက် စွန့်လွှတ်ခြင်း (တျာဂ) ကို စည်းကမ်းအဖြစ် မမြင်ရ။ ထိုသူသည် ရာဇသူယ၊ အရှွမေဓ သို့မဟုတ် ဆာဝမေဓ ယဇ္ဉတို့ကဲ့သို့ မဟာယဇ္ဉတာဝန်များ၌ ပါဝင်၍ တာဝန်ကို ခွင့်ပြုထားသော လုပ်ရပ်ဖြင့် ပြည့်စုံစေသင့်၏—ထွက်ခွာခြင်းဖြင့် မဟုတ်»။
Verse 28
ये चान्ये क्रतवस्तात ब्राह्मणैरभिपूजिता: । तैर्यजस्व महीपाल शक्रो देवपतिर्यथा,भूपाल! इनके सिवा जो दूसरे भी ब्राह्मणोंद्वारा प्रशंसित यज्ञ हैं, उनके द्वारा देवराज इन्द्रके समान आप भी यज्ञपुरुषकी आराधना कीजिये
အို ချစ်ခင်ရသူ၊ အို မြေပြင်ကိုကာကွယ်သော မဟာမင်းကြီး! ဗြဟ္မဏတို့က ဂုဏ်ပြုချီးမွမ်း၍ အလေးအနက်ထားသော အခြားယဇ်ပူဇော်ပွဲများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပါ။ ထိုယဇ်များအားဖြင့် ယဇ်၏အရှင်ကို ပူဇော်ကာ၊ နတ်တို့၏အရှင် အိန္ဒြာကဲ့သို့ စည်းကမ်းတရား၊ သဒ္ဓါနှင့် သာသနာတရားတို့ကို ထိန်းသိမ်း၍ နိုင်ငံကို တည်တံ့စေသည့် မင်းအုပ်ချုပ်မှုကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါစေ။
Verse 29
राज्ञ: प्रमाददोषेण दस्युभि: परिमुष्यताम् | अशरण्य: प्रजानां यः स राजा कलिरुच्यते,राजाके प्रमाददोषसे लुटेरे प्रबल होकर प्रजाको लूटने लगते हैं, उस अवस्थामें यदि राजाने प्रजाको शरण नहीं दी तो उसे मूर्तिमान् कलियुग कहा जाता है
မင်း၏ ပေါ့လျော့မှုကြောင့် ဓားပြတို့က ရဲတင်းလာ၍ ပြည်သူကို လုယက်ကြသော်လည်း မင်းက အကာအကွယ်နှင့် ခိုလှုံရာ မပေးနိုင်လျှင် ထိုမင်းကို «ကလိ» အကောင်အထည်ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ကြသည်—အကျင့်သီလကျဆင်းသည့် ယုဂ်ကာလက မင်း၏ကိုယ်ထဲ၌ ထင်ရှားလာခြင်းပင်။
Verse 30
अश्वान् गाश्नैव दासीश्व करेणूश्न॒ स्वलंकृता: । ग्रामाउ्जनपदांश्वैव क्षेत्राणि च गृहाणि च,प्रजानाथ! यदि हमलोग ईर्ष्यायुक्त मनवाले होकर ब्राह्मणोंको घोड़े, गाय, दासी, सजी- सजायी हथिनी, गाँव, जनपद, खेत और घर आदिका दान नहीं करते हैं तो राजाओंमें कलियुग समझे जायँगे
အို ပြည်သူတို့၏အရှင်! မနာလိုစိတ်ကပ်လျက် ဗြဟ္မဏတို့အား မြင်း၊ နွား၊ ကျွန်မ၊ အလှဆင်ထားသော ဆင်မ၊ ရွာ၊ နယ်မြေ၊ လယ်ကွင်းနှင့် အိမ်တို့ကို မလှူဒါန်းလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် မင်းတို့အနက် «ကလိယုဂ်» ဟု သတ်မှတ်ခံရလိမ့်မည်။
Verse 31
अप्रदाय द्विजातिभ्यो मात्सर्याविष्टचेतस: । वयं ते राजकलयो भविष्याम विशाम्पते,प्रजानाथ! यदि हमलोग ईर्ष्यायुक्त मनवाले होकर ब्राह्मणोंको घोड़े, गाय, दासी, सजी- सजायी हथिनी, गाँव, जनपद, खेत और घर आदिका दान नहीं करते हैं तो राजाओंमें कलियुग समझे जायँगे
နကူလာက ပြောသည်—“အို ပြည်သူတို့၏အရှင်၊ အို ရာဇာအုပ်ချုပ်သူ! မနာလိုစိတ်ကပ်လျက် နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူတို့ (ဒွိဇ) အား လှူဒါန်းခြင်းမပြုလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် မင်းတို့အနက် ‘ကလိ’ ဟု သတ်မှတ်ခံရလိမ့်မည်။”
Verse 32
अदातार: शरण्याश्ष॒ राजकिल्बिषभागिन: । दोषाणामेव भोक्तारो न सुखानां कदाचन,जो दान नहीं देते, शरणागतोंकी रक्षा नहीं करते, वे राजाओंके पापके भागी होते हैं। उन्हें दुःख-ही-दु:ख भोगना पड़ता है, सुख तो कभी नहीं मिलता
လှူဒါန်းခြင်းမပြုသူ၊ ခိုလှုံလာသူကို မကာကွယ်သူတို့သည် မင်း၏ အပြစ်အကုသိုလ်ကို မျှဝေခံရသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် အပြစ်၏အသီးနှင့် ဒုက္ခကိုသာ ခံစားရမည်ဖြစ်၍ စစ်မှန်သော ချမ်းသာခြင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မရနိုင်။
Verse 33
अनिष्ट्वा च महायज्ञैरकृत्वा च पितृस्वधाम् | तीर्थेष्वनभिसम्प्लुत्य प्रव्रजिष्पसि चेत् प्रभो,प्रभो! बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान, पितरोंका श्राद्ध तथा तीर्थोंमें स्नान किये बिना ही आप संन्यास ले लेंगे तो हवा-द्वारा छिन्न-भिन्न हुए बादलोंके समान नष्ट हो जायँगे। लोक और परलोक दोनोंसे भ्रष्ट होकर (त्रिशंकुके समान) बीचमें ही लटके रह जायूँगे
နကုလက ပြောသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ မဟာယဇ္ဉများကို မပြုလုပ်ဘဲ၊ ပိတೃတို့အတွက် ဆွဓာ (ပိတೃကရိယာ/ရှရဒ္ဓ) ကို မဆောင်ရွက်ဘဲ၊ တီရ္ထများတွင် မရေချိုးဘဲပင် သံဃာဝင်သကဲ့သို့ သွားလျှင်၊ လေကြောင့် ခွဲကွဲပြားပြား ပျံ့နှံ့သွားသော မိုးတိမ်များကဲ့သို့ ပျက်စီးရလိမ့်မည်။ ဤလောကနှင့် နောက်လောက နှစ်ဖက်စလုံးမှ ကျဆုံးကာ တ្រីသင်္ကုကဲ့သို့ အလယ်တွင် ချိတ်ဆွဲနေသကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။»
Verse 34
छिन्ना भ्रमिव गन्तासि विलयं मारुतेरितम् । लोकयोरुभयोर्भ्रष्टो हुन्तराले व्यवस्थित:,प्रभो! बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान, पितरोंका श्राद्ध तथा तीर्थोंमें स्नान किये बिना ही आप संन्यास ले लेंगे तो हवा-द्वारा छिन्न-भिन्न हुए बादलोंके समान नष्ट हो जायँगे। लोक और परलोक दोनोंसे भ्रष्ट होकर (त्रिशंकुके समान) बीचमें ही लटके रह जायूँगे
နကုလက ပြောသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ လေက မောင်းနှင်၍ ခွဲကွဲပြားပြား ဖြစ်သွားသော မိုးတိမ်တန်းကဲ့သို့ ပျက်လဲသွားရာသို့ သွားလျှင်၊ ထိုအခါ ငါသည်—ဤလောကနှင့် နောက်လောက နှစ်ဖက်စလုံးမှ ကျဆုံးကာ—အလယ်အလတ်၌ ချိတ်ဆွဲနေသကဲ့သို့ တည်နေရလိမ့်မည်။»
Verse 35
अन्तर्बहिश्व यत् किंचिन्मनोव्यासंगकारकम् | परित्यज्य भवेत् त्यागी न हित्वा प्रतितिष्ठति,बाहर और भीतर जो कुछ भी मनको फँसानेवाली चीजें हैं, उन सबको छोड़नेसे मनुष्य त्यागी होता है। केवल घर छोड़ देनेसे त्यागकी सिद्धि नहीं होती
နကုလက ပြောသည်— «ကိုယ်အတွင်း၌ဖြစ်စေ အပြင်၌ဖြစ်စေ စိတ်ကို ချည်နှောင်၍ အလွန်အမင်း တွယ်ကပ်စေသော အရာရှိသမျှကို စွန့်ပစ်နိုင်မှ လူသည် တကယ့်တရားသော တ్యာဂီ (စွန့်လွှတ်သူ) ဖြစ်သည်။ အိမ်ကိုသာ ထွက်သွားရုံဖြင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း မပြည့်စုံနိုင်; အတွင်းက တွယ်ကပ်မှုကို မစွန့်လျှင် စစ်မှန်သော မတွယ်ကပ်ခြင်း၌ မတည်မြဲနိုင်။»
Verse 36
एतस्मिन् वर्तमानस्य विधावप्रतिषेधिते । ब्राह्मणस्य महाराज नोच्छित्तिविद्यते क्वचित्,महाराज! इस गृहस्थ-आश्रममें ही रहकर वेद-विहित कर्ममें लगे हुए ब्राह्मगका कभी उच्छेद (पतन) नहीं होता
မဟာဘုရင်ကြီး၊ ဤ (ဂೃಹಸ್ಥ) အခြေအနေ၌ နေထိုင်၍ ဝေဒက ချမှတ်ထားသော—တားမြစ်မထားသော—ဘဝစည်းကမ်းအတိုင်း လိုက်နာနေသော ဗြာဟ္မဏအတွက် မည်သည့်နေရာ၌မျှ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ကျဆုံးခြင်း မရှိပါ။ ဂೃಹಸ್ಥ-အာရှ్రమ၌ နေထိုင်ကာ သတ်မှတ်ထားသော ကရိယာများကို ဆောင်ရွက်နေသော်လည်း သူသည် မပျက်စီးပါ။
Verse 37
निहत्य शत्रूंस्तरसा समृद्धान् शक्रो यथा दैत्यबलानि संख्ये । कः पार्थ शोचेन्निरत: स्वथधर्मे पूर्व: स्मृते पार्थिव शिष्टजुष्टे,कुन्तीनन्दन! जैसे इन्द्र युद्धमें दैत्योंकी सेनाओंका संहार करते हैं, उसी प्रकार जो वेगपूर्वक बढ़े-चढ़े शत्रुओंका वध करके विजय पा चुका हो और पूर्ववर्ती राजाओंद्वारा सेवित अपने धर्ममें तत्पर रहता हो, ऐसा (आपके सिवा) कौन राजा शोक करेगा?
နကုလက ပြောသည်— «ကွန်တီနန္ဒန၊ စစ်မြေပြင်၌ ဒေတ္တိယတပ်များကို သက္ကရ (အိန္ဒြ) က သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ အင်အားကြီးသော ရန်သူများကို အလျင်အမြန် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်၍ အောင်ပွဲရပြီးနောက်၊ ရှေးကတည်းက မှတ်သားထားသော၊ သီလရှိသော မင်းများက လိုက်နာခဲ့သည့် ကိုယ့်ဓမ္မ၌ တည်ကြည်နေသူကို—အို ပါර්ထ—ဘယ်မင်းက ဝမ်းနည်းမည်နည်း? (သင်မှတပါး)»
Verse 38
क्षात्रेण धर्मेण पराक्रमेण जित्वा महीं मन्त्रविद्भ्य: प्रदाय । नाकस्य पृष्ठेडसि नरेन्द्र गन्ता न शोचितव्यं भवताद्य पार्थ
နကူလာက ပြောသည်— «စစ်သူရဲ၏ ဓမ္မနှင့် သတ္တိဗလဖြင့် မြေပြင်ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက်၊ မန္တရပညာနှင့် အကြံဉာဏ်သိပ္ပံကို သိမြင်သူတို့အား ထိုနိုင်ငံကို ပေးအပ်ခဲ့သဖြင့်၊ အို မင်းကြီး၊ သင်သည် ကောင်းကင်ဘုံ၏ အမြင့်ဆုံးသို့ သွားရောက်မည်။ ထို့ကြောင့် အို ပါရ္ထ၊ ယနေ့ သင် မငိုကြွေးမသင့်»။
Verse 56
देवयानेन नाकस्य पृष्ठमाप्नोति भारत | भारत! जो वेदोंकी आज्ञाके विरुद्ध चलते हैं, उन्हें बड़ा भारी नास्तिक समझिये। वेदकी आज्ञाका उल्लंघन करके सब प्रकारके कर्म करनेपर भी कोई ब्राह्मण देवयान मार्गके द्वारा स्वर्गलोककी पृष्ठभूमिमें पैर नहीं रख सकता
နကူလာက ပြောသည်— «အို ဘာရတ၊ နတ်တို့၏ လမ်းကြောင်း (devayāna) ဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံ၏ အမြင့်သို့ ရောက်နိုင်သည်။ သို့သော် ဝေဒ၏ အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်၍ လုပ်ဆောင်သူတို့ကို အလွန်ပြင်းထန်သော မယုံကြည်သူများဟု မှတ်ယူရမည်။ ဘရာဟ္မဏတစ်ဦးက အမျိုးမျိုးသော ရိတုနှင့် ကర్మအားလုံးကို ပြုလုပ်သော်လည်း ဝေဒညွှန်ကြားချက်ကို ချိုးဖောက်လျှင် devayāna လမ်းဖြင့် ကောင်းကင်လောက၏ တံခါးဝကိုတောင် ခြေမချနိုင်»။
Verse 66
ब्राह्मणा:श्रुतिसम्पन्नास्तानू निबोध नराधिप | यह गृहस्थ-आश्रम सब आश्रमोंसे ऊँचा है। यह बात वेदोंके सिद्धान्तको जाननेवाले श्रुतिसम्पन्न ब्राह्मण कहते हैं। नरेश्वरर आप उनकी सेवामें उपस्थित होकर इस बातको समझिये
နကူလာက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ဝေဒပညာ ပြည့်စုံသော ဘရာဟ္မဏတို့ထံမှ ဤအရာကို နားလည်ပါ။ ဂೃಹಸ್ಥ အာရှရမ (အိမ်ထောင်ရှင်ဘဝ) သည် အခြား အာရှရမအားလုံးထက် မြင့်မြတ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဤသည်ကို ဝေဒနှင့် ၎င်း၏ သဘောတရားအဆုံးအဖြတ်တို့ကို သိမြင်သော ဘရာဟ္မဏတို့က ကြေညာကြသည်။ ထို့ကြောင့် လူတို့၏ အရှင်၊ သူတို့ကို ဝန်ဆောင်၍ ဤအမှန်တရားကို သိမြင်ပါ»။
Frequently Asked Questions
Whether one may claim renunciation while neglecting prescribed obligations—especially sacrifices, ancestral rites, and protective responsibilities—versus practicing tyāga as non-attachment within one’s lawful station (notably gṛhastha and kṣātra duties).
Actions motivated by pride (abhimāna) are described as fruitless, while the same actions—ritual, giving, protection—when performed with relinquishment of ownership and desire are said to yield ‘great fruit,’ aligning social duty with inner discipline.
Yes: it asserts continuity and non-decline for the practitioner moving within the Brahmanically endorsed discipline (vipra-niṣevita vidhi), and it frames lawful kṣātra performance plus gifting to the learned as conducive to favorable posthumous attainment rather than regret.