Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 14
Nakula’s Counsel on Yajña, Dāna, and Tyāga (नकुलोपदेशः—यज्ञदानत्यागविचारः)
भरतवंशी नरेश! पार्थ! इस प्रकार विवेककी तुलापर रखकर जब देखा गया तो गृहस्थ-आश्रम ही महत्त्वपूर्ण सिद्ध हुआ; क्योंकि वहाँ भोग और स्वर्ग दोनों सुलभ थे। तबसे उन्होंने निश्चय किया कि “यही मुनियोंका मार्ग है और यही लोकवेत्ताओंकी गति है! ।।
iti yaḥ kurute bhāvaṃ sa tyāgī bharatarṣabha | na yaḥ parityajya gṛhān vanam eti vimūḍhavat ||
နကုလက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ အမှန်တကယ်သော စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် အတွင်းစိတ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် သဘောပေါက်မှု၌ တည်၏။ မပိုင်ဆိုင်လိုသော စိတ်ထားနှင့် တာဝန်ကို သိမြင်ကာ အိမ်ထောင်ဘဝကို ဉာဏ်နှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် နေထိုင်သူသည် စွန့်လွှတ်သူ အစစ်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် မိုက်မဲသူကဲ့သို့ အိမ်ကိုသာ စွန့်၍ တောသို့ သွားခြင်းဖြင့် စွန့်လွှတ်သူ မဖြစ်နိုင်»။
नकुल उवाच
Educational Q&A
Renunciation is primarily an inner attitude (bhāva)—non-attachment and right intention—rather than a mere external act like leaving one’s home for the forest.
In the Shanti Parva’s ethical discourse, Nakula addresses a Bharata elder (commonly understood as Yudhiṣṭhira) and argues that genuine tyāga is defined by discernment and mental resolve, criticizing superficial ascetic flight as delusion.