Adhyaya 25
Droṇa-parva Adhyāya 25 — Bhīma’s Disruption of Elephant Formations and Bhagadatta’s Shock Advance
Upa-parva: Bhīma–Bhagadatta Gaja-yuddha (Elephant-Corps Engagement Episode)
Dhṛtarāṣṭra opens with operational questions about how the Pāṇḍavas and Kauravas fought after regrouping and what actions occurred regarding the Saṃśaptaka contingent. Saṃjaya reports a sequence of concentrated engagements dominated by elephant warfare. An elephant unit advances against Bhīma; Bhīma, described as forcefully dispersing formations, rapidly breaks and turns back multiple elephants with sustained missile fire. Duryodhana, angered by the disruption, closes to engage Bhīma directly; Bhīma counters by wounding him and severing key martial markers (including the bow and a jeweled elephant emblem on the standard), signaling tactical and symbolic setback. Additional allied forces arrive, and a prominent elephant-mounted opponent is brought down, after which a rout-like movement spreads through nearby units, trampling mixed troops in confusion. Bhagadatta of Prāgjyotiṣa then charges with a renowned war-elephant associated with earlier mythic victories, provoking a loud panic-cry that even leads Yudhiṣṭhira to presume Bhīma has fallen. Yudhiṣṭhira and allied charioteers attempt containment through encirclement and massed arrows, while Bhagadatta maneuvers the elephant to break the ring, seize or disrupt chariots, and induce fear. Multiple Pāṇḍava-aligned warriors coordinate to strike the elephant with repeated volleys; nevertheless, the episode emphasizes the elephant’s mobility, the commander’s skill, and the battlefield’s acoustic-psychological turbulence as a decisive factor alongside weapons.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि पाण्डवों के आगे बढ़ने और द्रोण को चारों ओर से ढँकते-घेरते देख रणभूमि में महाभैरव उठ खड़ा हुआ—मानो युद्ध स्वयं गरजने लगा हो। → सेनाओं के रथों-घोड़ों और पदातियों से उड़ी तीव्र धूल पूरी कौरव-चमू को ढक लेती है; दृष्टि-पथ टूटता है, पहचानें गड्डमड्ड होती हैं, और दुर्योधन क्रूर कर्म के लिए अपने महाधनुर्धर शूरों को शीघ्रता से आगे बढ़ाता है। → द्रोण के चारों ओर ‘वध’ और ‘रक्षा’ की होड़ में अनेक द्वन्द-युद्ध एक साथ फूट पड़ते हैं—भीमरथ शाल्व को लोहे के तीक्ष्ण बाणों से (सारथी सहित) यमसदन भेज देता है, और पुरुजित द्रोण की ओर बढ़ते हुए दुर्मुख से भिड़कर उसे भ्रूमध्य में नाराच मारता है; इसी बीच स्वयं भारद्वाज-पुत्र द्रोण धृष्टद्युम्न को लक्ष्य कर शरजाल से शत्रु-वाहिनी को रोक देता है। → संजय इस संग्राम को ‘अपूर्व, घोर, चित्र, रौद्र’ कहकर चित्रित करता है—द्रोण के इर्द-गिर्द फैली धूल, शरवृष्टि और असंख्य छोटे-छोटे मोर्चों में युद्ध फैल जाता है; किसी एक ओर निर्णायक टूटन नहीं, पर द्रोण का प्रतिरोध-चक्र दृढ़ दिखता है। → धृष्टद्युम्न को रोकने के लिए द्रोण का शरजाल कसता जाता है—अगला क्षण यह तय करेगा कि पाण्डवों की ‘द्रोण-भेदन’ की चेष्टा आगे बढ़ेगी या वहीं थम जाएगी।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। अकाल पज्चविशो< ध्याय: कौरव-पाण्डव-सैनिकोंके द्वन्द-युद्ध संजय उवाच महद् भैरवमासीज्न: संनिवृत्तेषु पाण्डुषु । दृष्टवा द्रोणं छाद्यमानं तैर्भास्करमिवाम्बुदै:
စဉ္ဇယက ပြောသည်— «မဟာရာဇာ၊ ပाण्डဝတို့၏ စစ်တပ်များ ပြန်လှည့်၍ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်လာသောအခါ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် အခြေအနေကို ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ရ၏။ သူတို့၏ မြားတံများကြောင့် ဒ్రోဏာචာရ்ய ကို မိုးတိမ်များက နေရောင်ကို ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ ဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို မြင်၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူနှင့်အတူ ပြင်းထန်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲထဲသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။»
Verse 2
तैश्वोद्धूतं रजस्तीव्रमवर्चक्रे चमूं तव । ततो हतममंसस््याम द्रोणं दृष्टिपथे हते
စဉ္ဇယက ပြောသည်— «သူရဲကောင်းတို့ ထူထောင်လိုက်သော ပြင်းထန်သည့် ဖုန်မှုန့်သည် ပျံ့နှံ့၍ သင်၏ စစ်တပ်တစ်လျှောက်လုံးကို ဖုံးလွှမ်းသွား၏။ ထို့နောက် ကျွန်ုပ်တို့၏ မြင်ကွင်းလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့သွားပြီး ဒ్రోဏာ သတ်ခံရပြီဟု ကျွန်ုပ်တို့ ထင်မှတ်လိုက်ကြ၏။»
Verse 3
तांस्तु शूरान् महेष्वासान् क्रूरं कर्म चिकीर्षत: । दृष्टवा दुर्योधनस्तूर्ण स्वसैन्यं समचूचुदत्
စဉ္ဇယက ပြောသည်— «ကြီးမားသော လေးတံကိုင် သူရဲကောင်းများသည် ရက်စက်သော လုပ်ရပ်ကို လုပ်ဆောင်လိုစိတ် ပြင်းပြနေသည်ကို မြင်၍ ဒုရ္ယောဓနသည် ချက်ချင်းပင် မိမိစစ်တပ်ကို အမိန့်ပေးလိုက်၏—»
Verse 4
यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं नराधिपा: । वारयध्वं यथायोगं पाण्डवानामनीकिनीम्,“नरेश्वरो! तुम सब लोग अपनी शक्ति, उत्साह और बलके अनुसार यथोचित उपायद्वारा पाण्डवोंकी सेनाको रोको”
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းတို့ရေ၊ မိမိတို့၏ အင်အား၊ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် သတ္တိအလိုက် သင့်လျော်သမျှ နည်းလမ်းဖြင့် ပाण्डဝတို့၏ စစ်တပ်ကို တားဆီးကြလော့»။
Verse 5
ततो दुर्मर्षणो भीममभ्यगच्छत् सुतस्तव । आराद् दृष्टवा किरन् बाणैर्जिघ्क्षुस्तस्य जीवितम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် သင်၏သား ဒုရ္မရှဏသည် ဘီမထံသို့ ချဉ်းကပ်လာ၏။ အနီးကပ်မြင်လျှင် သူ၏အသက်ကို ယူလိုသောစိတ်ဖြင့် မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ခတ်ကာ တိုက်ခိုက်하였다။
Verse 6
त॑ं बाणैरवतस्तार क्रुद्धो मृत्युरिवाहवे । तं च भीमो5तुदद् बाणैस्तदा55सीत् तुमुलं महत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ မရဏကဲ့သို့ ဒေါသထွက်လျက် သူသည် ဘီမစേനကို မြားမိုးဖြင့် ဖုံးလွှမ်း하였다။ ဘီမသည်လည်း မိမိ၏ မြားများဖြင့် ပြန်လည်ထိုးနှက်ကာ သူ့ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေ하였다။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဦးကြားတွင် ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ် တိုက်ပွဲ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 7
त ईश्वरसमादिष्टा: प्राज्ञा: शूरा: प्रहारिण: । राज्यं मृत्युभयं त्यक्त्वा प्रत्यतिष्ठन् परान् युधि
မိမိတို့၏ အရှင်က အမိန့်ပေးသဖြင့် ပညာရှိ၍ သူရဲကောင်းကာ တိုက်ခိုက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သူတို့သည် နိုင်ငံတော်နှင့် သေမင်းကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို စွန့်ပစ်၍ စစ်ပွဲ၌ ရန်သူတို့ကို ရင်ဆိုင်တည်ကြ၏။
Verse 8
कृतवर्मा शिने: पौत्रं द्रोणं प्रेप्सुं विशाम्पते । पर्यवारयदायान्तं शूरं समरशोभिनम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ ဒရောဏကို ဖမ်းဆီးလို၍ ရှေ့သို့ တက်လာသော ရှိနီ၏ မြေး စာတျကီ—စစ်မြေပြင်၌ ထင်ရှားသော သူရဲကောင်းကို—ကృతဝರ್ಮာက တားဆီး하였다။
Verse 9
त॑ शैनेय: शख्रातै: क्रुद्ध: क़ुद्धमवारयत् । कृतवर्मा च शैनेयं मत्तो मत्तमिव द्विपम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မြားတံများကြောင့် ဒေါသထွက်လာသော ရှိုင်နေယသည် မိမိ၏ဒေါသဖြင့် တိုးဝင်လာသော ရန်သူကို တားဆီးလိုက်၏။ ထို့ပြင် စစ်မူးစိတ်ဖြင့် မူးယစ်နေသော ကෘတဝರ್ಮာသည် ရှိုင်နေယကို မူးယစ်ဒံပေါက်တစ်ကောင်က မူးယစ်ဒံပေါက်တစ်ကောင်နှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့သကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်လာ၏—ဒေါသက ဒေါသကို ပြန်တုံ့ပြန်ပြီး ထိန်းချုပ်မှုကို ရှာဖွေရခက်သော စစ်မြေ၏ အရှိန်တက်လာမှုကို ပြသသည်။
Verse 10
तब क्रोधमें भरे हुए सात्यकिने कुपित हुए कृतवर्माको अपने बाणसमूहोंद्वारा आगे बढ़नेसे रोका और कृतवर्माने सात्यकिको। ठीक उसी तरह, जैसे एक मतवाला हाथी दूसरे मतवाले गजराजको रोक देता है ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ ဒေါသပြည့်နေသော စာတျကီသည် မြားတံအစုအဝေးများဖြင့် ကෘတဝర్మာ၏ တိုးတက်လာမှုကို တားဆီးလိုက်၏။ ကෘတဝర్మာလည်း ပြန်လည်၍ စာတျကီကို တားဆီးသကဲ့သို့—မူးယစ်ဒံပေါက်တစ်ကောင်က အင်အားကြီး မူးယစ်ဒံပေါက်တစ်ကောင်ကို တားဆီးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုအတောအတွင်း စင်ဓုဘုရင် ဂျယဒြထသည် ကြောက်မက်ဖွယ် လေးကိုင်ကာ ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ဒ್ರೋဏာထံသို့ တိုးလာသော မဟာဓနုဓရ က္ෂတြဝರ್ಮာကို ကြိုးစား၍ တားဆီးလိုက်၏။
Verse 11
क्षत्रवर्मा सिन्धुपतेश्छित्त्वा केतनकार्मुके । नाराचैर्दशभि: क्रुद्धः सर्वमर्मस्वताडयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒေါသထွက်လာသော က္ෂတြဝರ್ಮာသည် စင်ဓုဘုရင် ဂျယဒြထ၏ အလံနှင့် လေးကို ဖြတ်တောက်ပြီးနောက် နာရာချ မြားတံ ဆယ်တံဖြင့် သူ၏ အရေးကြီးသော အင်္ဂါရပ်များအားလုံးကို ထိမှန်စေလိုက်၏။
Verse 12
अथान्यद् धनुरादाय सैन्धव: कृतहस्तवत् । विव्याध क्षत्रवर्माणं रणे सर्वायसै: शरै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနောက် စင်ဓုဘုရင်သည် အခြားလေးတစ်လက်ကို ကိုင်ယူကာ ကျွမ်းကျင်သော မြားပစ်သမားကဲ့သို့ လုံးဝ သံဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော မြားများဖြင့် စစ်မြေ၌ က္ෂတြဝರ್ಮာကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေလိုက်၏။
Verse 13
युयुत्सुं पाण्डवार्थाय यतमानं महारथम् | सुबाहुर्भारतं शूरं यत्तो द्रोणादवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပန်ဒဝတို့၏ အကျိုးအတွက် ကြိုးစားနေသော မဟာရഥ ယုယုတ်စုကို သတ္တိရှိသော ဘာရတ စစ်သူရဲ ဆုဗာဟုသည် ကြိုးပမ်း၍ တားဆီးကာ ဒြೋဏာထံမှ နောက်ဆုတ်စေလိုက်၏။
Verse 14
पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरके हितके लिये प्रयत्न करनेवाले भरतवंशी महारथी शूरवीर युयुत्सुको सुबाहुने प्रयत्नपूर्वक द्रोणाचार्यकी ओर आनेसे रोक दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အကျိုးကို ရည်ရွယ်၍ ဘာရတဝంశ မဟာရထီ သူရဲကောင်း ယုယုৎসုသည် ဒြောဏာစာရျထံသို့ တိုးဝင်လာသော သုဗာဟုကို သေချာစွာ တားဆီးလိုက်သည်။ သံတုတ်ကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော သုဗာဟုက မြားနှင့် လေးကို ပစ်ခတ်လာသော် ယုယုৎসုသည် အဖြူနှင့် အဝါရောင် ထက်မြက်သော ဓားသွားမြား နှစ်စင်းဖြင့် သူ၏ လက်နှစ်ဖက်ကို ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 15
तब युयुत्सुने प्रहार करते हुए सुबाहुकी परिघके समान मोटी एवं धनुष-बाणोंसे युक्त दोनों भुजाओंको अपने तीखे और पानीदार दो छूरोंद्वारा काट गिराया ।।
ထို့နောက် ယုယုৎসုသည် တိုက်ခိုက်ရင်း သံတုတ်ကဲ့သို့ ထူထဲ၍ လေးမြားကိုင်ထားသော သုဗာဟု၏ လက်နှစ်ဖက်ကို ထက်မြက်၍ ရေတောက်တောက်လက်သော ဓားသွားမြား နှစ်စင်းဖြင့် ဖြတ်ချလိုက်သည်။ ထိုအခါ မဒြာနိုင်ငံ၏ ဘုရင် ရှာလျသည် ပाण्डဝတို့အထဲ အမြတ်ဆုံး၊ ဓမ္မကိုလိုက်နာသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရကို လှိုင်းထန်သော သမုဒ္ဒရာကို ကမ်းခြေက တားဆီးသကဲ့သို့ တားဆီးလိုက်သည်။
Verse 16
तं धर्मराजो बहुभिम्मर्मभिद्धिरवाकिरत् । मद्रेशस्तं चतुःषष्ट्या शरैरविद्ध्वानदद् भूशम्
ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် မဒြာဘုရင် ရှာလျကို မာမထိသော မြားများစွာဖြင့် မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ခတ်လေ၏။ မဒြာ၏ အရှင် ရှာလျသည်လည်း ယုဓိဋ္ဌိရကို မြား ခြောက်ဆယ်လေးစင်းဖြင့် ထိုးဖောက်ဒဏ်ရာပေးပြီး အလွန်ကြီးစွာ ဟိန်းဟောက်လေ၏။
Verse 17
तस्य नानदत: केतुमुच्चकर्त च कार्मुकम् । क्षुराभ्यां पाण्डवो ज्येष्ठस्तत उच्चुक्रुशुर्जना:
ရှာလျက ဟိန်းဟောက်နေစဉ် ပाण्डဝအကြီးဆုံး ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဓားသွားမြား နှစ်စင်းဖြင့် သူ၏ အလံတိုင်နှင့် လေးကို ဖြတ်တောက်ချလိုက်သည်။ ထိုကို မြင်သဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ဝမ်းမြောက်သံဖြင့် အော်ဟစ်ကြလေ၏။
Verse 18
तथैव राजा बाह्लीको राजान द्रुपदं शरै: । आद्रवन्तं सहानीक: सहानीकं न््यवारयत्,इसी प्रकार अपनी सेनासहित राजा बाह्लीकने सैनिकोंके साथ धावा करते हुए राजा द्रपदको अपने बाणोंद्वारा रोक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထိုနည်းတူပင် ဘာဟ္လီကဘုရင်သည် မိမိတပ်ဖွဲ့နှင့်အတူ တိုးဝင်လာကာ တပ်သားများနှင့်အတူ အပြင်းအထန် ချီတက်လာသော ဒြုပဒဘုရင်ကို မြားများဖြင့် တားဆီးလိုက်သည်။
Verse 19
तद् युद्धमभवद् घोरं वृद्धयो: सहसेनयो: । यथा महायूथपयोर्दििपयो: सम्प्रभिन्नयो:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုအခါ စစ်တပ်တို့နှင့်အတူ အိုမင်းသော ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကြား၌ ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ၎င်းသည် မာဒဖြင့် မူးယစ်ကာ ရူးသွပ်နေသော အင်အားကြီး ဆင်အုပ်မင်းနှစ်ကောင် တိုက်ခိုက်ပက်လက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အတွေ့အကြုံရင့် စစ်သူရဲတို့ က怒ဖြင့် ဆုံတွေ့သည့်အခါ၊ သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြိုင်ပွဲ၏ အကြမ်းဖက်လှိုင်းထဲသို့ တပ်ဖွဲ့အလုံးစုံကို ဆွဲငင်သွားစေကာ ပတ်ဝန်းကျင်အားလုံးအတွက် မခံနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သွား၏။
Verse 20
जैसे मदकी धारा बहानेवाले दो विशाल गजयूथपतियोंमें लड़ाई होती है, उसी प्रकार सेनासहित उन दोनों वृद्ध नरेशोंमें बड़ा भयंकर युद्ध होने लगा ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အဝန္တီ၏ ဝိန္ဒာနှင့် အနုဝိန္ဒာတို့သည် မတ္စျာဘုရင် ဝီရာဋ္ဌကို တိုက်ခိုက်ရန် တိုးဝင်လာကြ၏။ တပ်ဖွဲ့နှင့် စစ်တန်းစီအဖွဲ့အစည်းတို့ကိုပါ ခေါ်ဆောင်ကာ၊ ရှေးက အိန္ဒြနှင့် အဂ္နိတို့က ဘလိကို တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ သူ့အပေါ်သို့ ကျရောက်လာကြ၏။ ထို့ကြောင့် စစ်တပ်အလယ်၌ ပြင်းထန်သော ထိပ်တိုက်တွေ့မှု ပေါ်ပေါက်လာပြီး—စစ်၏ အလွန်အကျွံ အင်အားကို ပြသသကဲ့သို့၊ သတ္တိနှင့် ဓမ္မတာဝန်က မင်းတို့ကို အန္တရာယ်ကြီးသော စစ်ပွဲသို့ တွန်းပို့လေ၏။
Verse 21
अवन्तीके राजकुमार विन्द और अनुविन्दने अपनी सेनाओंको साथ लेकर विशाल वाहिनीसहित मत्स्यराज विराटपर उसी प्रकार धावा किया, जैसे पूर्वकालमें अग्नि और इन्द्रने राजा बलिपर आक्रमण किया था ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အဝန္တီမင်းသား ဝိန္ဒာနှင့် အနုဝိန္ဒာတို့သည် မိမိတို့တပ်များကို စုစည်းကာ အင်အားကြီးသော စစ်တပ်တစ်ရပ်ကိုပါ ထပ်မံခေါ်ယူ၍ မတ္စျာဘုရင် ဝီရာဋ္ဌအပေါ်သို့ တိုးဝင်တိုက်ခိုက်ကြ၏—ရှေးက အဂ္နိနှင့် အိန္ဒြတို့က ဘလိဘုရင်ကို တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ပင်။ ထိုနောက် နတ်နှင့် အသူရ စစ်ပွဲကို သတိရစေသည့် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲကြီး ပေါက်ကွဲလာ၏။ မတ္စျာစစ်သည်တို့နှင့် ကေကယ စစ်သူရဲတို့သည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ မြင်း၊ ရထား၊ ဆင်တို့ပါ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ကြသည့် ကြောက်မက်ဖွယ် ရောယှက်တိုက်ပွဲ၌ ဆုံတွေ့ကြ၏။
Verse 22
नाकुलिं तु शतानीकं भूतकर्मा सभापति: । अस्यन्तमिषुजालानि यान्तं द्रोणादवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အသင်းတော်၏ အရှင် (သဘாபတိ) ဖြစ်သော ဘူတကမ္မာသည် နကူလာမျိုးရိုးမှ ရှတနီကာက ဒ్రోဏာထံသို့ တိုးလာစဉ် မြားမိုးကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်နေသော်လည်း သူ့ကို တားဆီးကာ ဒြောဏာထံ မရောက်စေခဲ့၏။ စစ်မြေပြင်၏ အလွန်အကျဉ်းအကျပ်အတည်းအတွင်း၌ ဤလုပ်ရပ်သည် တပ်မှူး၏ တာဝန်ကို ပြသသည်—အန္တရာယ်ကြီးသော တိုးဝင်မှုကို ထိန်းချုပ်၍ မိမိ၏ အကြီးအကဲကို ကာကွယ်ရခြင်း၊ ဆွေမျိုးသတ်ခြင်း၏ ဓမ္မအလေးချိန်နှင့် စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုကြား၌ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 23
नकुलका पुत्र शतानीक बाण-समूहोंकी वर्षा करता हुआ द्रोणाचार्यकी ओर बढ़ रहा था। उस समय भूतकर्मा सभापतिने उसे द्रोणकी ओर आनेसे रोक दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် နကူလာ၏ သားသည် ထက်မြက်စွာ ချွန်ထက်ထားသော ခေါင်းပြားမြား သုံးချောင်းဖြင့် စစ်ပွဲအတွင်း ဘူတကမ္မာကို ထိုးခတ်ကာ သူ၏ လက်နှစ်ဖက်နှင့် ခေါင်းကို ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်၏။ ထို့ကြောင့် ဒြောဏာအာချာရျထံသို့ တိုးလာမှုကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် စစ်မြေပြင်၏ လိုအပ်ချက်ကြောင့် လျင်မြန်၍ မညှာမတာသော လုပ်ရပ်ဖြင့် အဆုံးသတ်သွားသည်—မိမိဘက်၏ တာဝန်နှင့် သတ္တိက သာမန်ကန့်သတ်ချက်များကို ကျော်လွန်သွားသောအခါ ဖြစ်၏။
Verse 24
सुतसोम॑ तु विक्रान्तमायान्तं तं शरौधिणम् । द्रोणायाभिमुखं वीर॑ विविंशतिरवारयत्,पराक्रमी वीर सुतसोम बाण-समूहोंकी बौछार करता हुआ द्रोणाचार्यके सम्मुख आ रहा था। उसे विविंशतिने रोक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်— သတ္တိပြင်းထန်သော စုတဆိုမသည် မြားမိုးအဖြစ် မြားအစုအဝေးကို ဆက်တိုက်ပစ်လွှတ်ကာ ဒ್ರೋဏာ (ဒရောဏာ) အရှေ့သို့ တန်းတန်းမတ်မတ် ချီတက်လာရာ၊ စစ်သူရဲ ဝိဝိံသတိက တားဆီး၍ နောက်ပြန်မဆုတ်နိုင်အောင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။
Verse 25
सुतसोमस्तु संक्रुद्ध: स्वपितृव्यमजिद्दागै: । विविंशतिं शरैर्भित्त्वा नाभ्यवर्तत दंशित:
သဉ္ဇယက ပြောသည်— စုတဆိုမသည် အမျက်ပြင်းထန်လာ၍ မိမိ၏ ဖခင်ဘက်ဦးလေး ဝိဝိံသတိကို တန်းတန်းသွားသော မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်ကာ ထပ်တလဲလဲ ထိခိုက်စေပြီး၊ ကိုယ်တိုင်လည်း ကာဝတ်ဝတ်ဆင်၍ စစ်သူရဲကောင်းတစ်ဦးကဲ့သို့ မာန်မာနနှင့် တည်ကြည်စွာ တိုက်ပွဲမှ မဆုတ်ခွာခဲ့။
Verse 26
अथ भीमरथ: शाल्वमाशुगैरायसै: शितै: । षड्भि: साश्चव॒नियन्तारमनयद् यमसादनम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ထို့နောက် ဘီမရထသည် မြန်ဆန်သော သံမြားချွန်ထက်ခြောက်စင်းဖြင့် မြင်းကြိုးကိုင်သော ရထားမောင်းနှင့်အတူ ရှာလ္ဝကို ထိုးနှက်ကာ ယမမင်း၏ နေရာသို့ ပို့ဆောင်လိုက်သည်။
Verse 27
तदनन्तर भीमरथने छः: तीखे लोहमय शीघ्रगामी बाणोंद्वारा सारथिसहित शाल्वको यमलोक पहुँचा दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ထို့နောက် ဘီမရထသည် ရထားပေါ်မှ မြန်ဆန်၍ သံဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ချွန်ထက်မြားခြောက်စင်းဖြင့် ရှာလ္ဝကကို ရထားမောင်းနှင့်အတူ ထိုးနှက်ကာ ယမမင်း၏ လောကသို့ ပို့လိုက်သည်။ ထိုအချိန်တွင် မဟာရာဇာ၊ မင်း၏ မြေးတော် ရှရုတကರ್ಮာသည် မယူးငှက်ကဲ့သို့ အရောင်တောက်ပသော မြင်းများစီး၍ ချီတက်လာရာ၊ စိတြစೇန၏ သား ကೈတြစೇနီက တားဆီး၍ ထိန်းထားလိုက်သည်။
Verse 28
तौ पौत्रौ तव दुर्धर्षो परस्परवधैषिणौ । पितृणामर्थसिद्धयर्थ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्,आपके दोनों दुर्जय पौत्र एक-दूसरेके वधकी इच्छा रखकर अपने पितृगणोंका मनोरथ सिद्ध करनेके लिये अच्छी तरह युद्ध करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— မင်း၏ မြေးတော်နှစ်ဦးသည် အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲသော စစ်သူရဲများဖြစ်၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သတ်လိုစိတ်ပြင်းပြကာ၊ မိမိတို့ ဖခင်များ၏ ရည်မှန်းချက်ကို ပြည့်စုံစေရန် အလွန်ပြင်းထန်၍ ထူးမြတ်သော တိုက်ပွဲကို ဆင်နွှဲကြသည်။
Verse 29
तिष्ठन्तमग्रे तं दृष्टवा प्रतिविन्ध्यं महाहवे । द्रौणिर्मानं पितुः कुर्वन् मार्गणै: समवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဟာစစ်ပွဲအတွင်း ရှေ့တန်း၌ တည်ကြည်စွာ ရပ်နေသော ပရတိဝိန္ဓျကို မြင်သော် ဒြောဏိ အရှွတ္ထာမန်သည် ဖခင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းလိုသော စိတ်ဖြင့် မြားမိုးဖြင့် သူ့ကို တားဆီးလိုက်၏။
Verse 30
त॑ क्रुद्धें प्रतिविव्याथ प्रतिविन्ध्य: शितै: शरै: । सिंहलाड्गूललक्ष्माणं पितुरर्थे व्यवस्थितम्
ထို့နောက် ပရတိဝိန္ဓျသည် ဒေါသထွက်ကာ ဖခင်အတွက် တည်ကြည်စွာ ရပ်နေသော၊ လံတံပေါ်တွင် ခြင်္သေ့အမြီးအမှတ်တံဆိပ်ရှိသည့် အရှွတ္ထာမန်ကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်လိုက်၏။
Verse 31
प्रवपन्निव बीजानि बीजकाले नरर्षभ । द्रौणायनिद्रौपदेयं शरवर्षैरवाकिरत्,नरश्रेष्ठ! तब द्रोणपुत्र भी द्रौपदीकुमार प्रतिविन्ध्यपर बाणोंकी वर्षा करने लगा, मानो किसान बीज बोनेके समयपर खेतमें बीज डाल रहा हो
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို လူသူရဲကောင်းတို့၏ နွားထီးရေ၊ မျိုးစေ့ချိန်၌ မျိုးစေ့များကို ဖြန့်ချသကဲ့သို့ ဒြောဏ၏သား ဒြောဏာယနိသည် ဒြౌပဒီ၏သား ပရတိဝိန္ဓျပေါ်သို့ မြားမိုးကို လောင်းချလိုက်၏။
Verse 32
आर्जुनिं श्रुतकीर्ति तु द्रौपदेयं महारथम् । द्रोणायाभिमुखं यान्तं दौःशासनिरवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒြောဏိ၏သား ရှရုတကီရ္တိသည် ဒြောပဒီ၏သားတော်ကြီး၊ မဟာရထဖြစ်၍ ဒြောဏာဘက်သို့ တိုက်ရိုက် ချီတက်လာစဉ် ဒုရှာသန၏သားက သူ့ကို တားဆီးလိုက်၏။
Verse 33
तदनन्तर अर्जुनपुत्र द्रौपदीकुमार महारथी श्रुतकीर्तिको द्रोणाचार्यके सामने जाते देख दुःशासनके पुत्रने रोका ।।
ထို့နောက် အာర్జုန၏သား၊ ဒြောပဒီ၏မြေး မဟာရထ ရှရုတကီရ္တိသည် ဒြောဏာချာရျ၏ရှေ့သို့ ချီတက်လာသည်ကို မြင်သော် ဒုရှာသန၏သားက တားဆီး၏။ သို့ရာတွင် ကရ္ဏိ (ရှရုတကီရ္တိ) သည် ကృష్ణနှင့်တူညီသော သတ္တိဖြင့် ထက်မြက်စွာ ချိန်ညှိထားသော ဘှလ္လမြား သုံးစင်းဖြင့် ရန်သူ၏ လေး၊ လံတံနှင့် စာရഥိကို ဖြတ်တောက်ကာ ဒြောဏာ၏အနီးသို့ ရောက်သွား၏။
Verse 34
यस्तु शूरतमो राजन्नुभयो: सेनयोर्मत: । त॑ पटच्चरहन्तारं लक्ष्मण: समवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ တပ်နှစ်ဖက်လုံးတွင် အရဲရင့်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ခံရသော စစ်သူရဲ—ပတဉ္စရကို သတ်ခဲ့သူ လက္ခမဏက ထိုသူကို ရင်ဆိုင်ကာ တားဆီးလိုက်သည်။ စစ်ပွဲ၏ ဖိအားအောက်တွင် သတ္တိ၏ဂုဏ်သတင်းသည် ဓမ္မတာဝန်တစ်ရပ်ဖြစ်လာ၏—အထက်မြတ်သူရဲကို တူညီသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသော ပြိုင်ဘက်က ရင်ဆိုင်ကာ တစ်ဖက်စီ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တာဝန်ကို အကြမ်းဖက်မှုအလယ်တွင် ထိန်းသိမ်းလိုကြသည်။
Verse 35
राजन! जो दोनों सेनाओंमें सबसे अधिक शूरवीर माना जाता था, डाकू और लुटेरोंको मारनेवाले उस समुद्री प्रान्तोंके अधिपतिको दुर्योधनपुत्र लक्ष्मणने रोका ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဒုရျောဓန၏သား လက္ခမဏက ကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့၏ အရှင်ကို တားဆီးလိုက်သည်။ ထိုသူသည် တပ်နှစ်ဖက်လုံးတွင် အထက်မြတ်သူရဲဟု ကျော်ကြားပြီး ဓားပြနှင့် လုယက်သူတို့ကို သတ်ဖြတ်သူဟုလည်း နာမည်ကြီး၏။ ထို့နောက် သူသည် လက္ခမဏ၏ လေးနှင့် အလံအမှတ်ကို ဖြတ်တောက်ကာ လက္ခမဏအပေါ်သို့ မြားကွန်ယက်များကို မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ပစ်ချ၍ စစ်မြေပြင်၌ ထင်ရှားတောက်ပလာ하였다။
Verse 36
विकर्णस्तु महाप्राज्ञो याज्ञसेनिं शिखण्डिनम् । पर्यवारयदायान्तं युवानं समरे युवा
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အလွန်ပညာမြော်မြင်သော ဝိကර්ဏသည် ကိုယ်တိုင်လည်း လူငယ်စစ်သူရဲဖြစ်၍ ယာဇ္ဉစေန၏သား ရှိခဏ္ဍင် စစ်မြေပြင်သို့ ရှေ့တိုးလာသည်ကို တားဆီးရန် ထွက်သွား하였다။ စစ်ပွဲ၏ ဖိအားအောက်တွင် လူငယ်သည် လူငယ်နှင့် တွေ့ဆုံကာ တစ်ဖက်စီ၏ ဓမ္မတာဝန်ကို သတ္တိနှင့် တားဆီးမှုဖြင့် ထမ်းဆောင်လိုကြသည်။
Verse 37
परम बुद्धिमान् नवयुवक विकर्णने युवावस्थासे सम्पन्न ट्रपदकुमार शिखण्डीको युद्धमें आगे बढ़नेसे रोका ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ယာဇ္ဉစေနီ (ရှိခဏ္ဍီ) သည် မြားကွန်ယက်ဖြင့် သူ့ကို ဖုံးလွှမ်းလိုက်သည်။ သင်၏ အင်အားကြီးသော သားသည် ထိုမြားကွန်ယက်ကို လှုပ်ခါ၍ ခွဲချိုးပျက်စီးစေကာ စစ်မြေပြင်၌ ထင်ရှားတောက်ပလာသည်—စစ်ပညာကျွမ်းကျင်မှုနှင့် မယိမ်းမယိုင်သော စိတ်ဓာတ်ကို စစ်၏ ရှုပ်ထွေးမှုအလယ်တွင် ပြသခဲ့သည်။
Verse 38
अड्ढदो$भिमुखं वीरमुत्तमौजसमाहवे । द्रोणायाभिमुखं यान्तं शरौघेण न्यवारयत्,अंगदने वीर उत्तमौजाको अपने और द्रोणाचार्यके सामने आते देख युद्धस्थलमें अपने बाणसमुदायकी वर्षासे रोक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—စစ်ပွဲ၏ အထူထပ်သော အလယ်တွင် သတ္တိရှိသော ဥတ္တမောဇာသည် သူ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ လာနေသော အဍ္ဍဟောဒကို မြင်ပြီး၊ ဒရောဏထံသို့ တိုက်ရိုက် ချီတက်လာသည်ကိုလည်း တွေ့သဖြင့် မြားအစုအဝေးကို မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ပစ်ချကာ သူ၏ တိုးဝင်မှုကို တားဆီးလိုက်သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်သူရဲ၏ ဓမ္မတာဝန်ကို ဖော်ပြသည်—ပြိုင်ဘက်က သတ္တိရှိသော်လည်း အန္တရာယ်ကြီးသော အလျင်အမြန်တိုးဝင်မှုကို တိုင်းတာထားသော အင်အားနှင့် နည်းဗျူဟာဆိုင်ရာ တားဆီးမှုဖြင့် ရပ်တန့်စေရမည်။
Verse 39
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तयो: पुरुषसिंहयो: । सैनिकानां च सर्वेषां तयोश्ष प्रीतिवर्धन:,उन दोनों पुरुषसिंहोंमें बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया। वह संग्राम समस्त सैनिकोंकी तथा उन दोनोंकी भी प्रसन्नताको बढ़ा रहा था
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ခြင်္သေ့သဖွယ် သူရဲကောင်းနှစ်ဦးအကြားတွင် ကြမ်းတမ်း၍ ဆူညံသောင်းကျန်းသော တိုက်ပွဲကြီး ပေါက်ကွဲထွက်လာ하였다။ ထိုစစ်ပွဲသည် စစ်သည်အပေါင်းတို့၏ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် ရင်ခုန်သံကိုလည်းကောင်း၊ သူရဲကောင်းနှစ်ဦး၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကိုလည်းကောင်း တိုးပွားစေခဲ့သည်—စစ်မီးအတွင်း၌ အင်အားပြနှင့် အောင်ပွဲ၏အရသာသည် ပျက်စီးမှုနှင့်အတူတကွပင် ဖောင်းပွားလာနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 40
दुर्मुखस्तु महेष्वासो वीरं पुरुजितं बली । द्रोणायाभिमुखं यान्तं वत्सदन्तैरवारयत्,महाधनुर्धर बलवान् दुर्मुखने द्रोणाचार्यके सामने जाते हुए वीर पुरुजित॒को वत्सदन्तोंके प्रहारद्वारा रोक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ မဟာဓနုရှင် ဒုర్మုခသည် အင်အားကြီးသော စစ်သူရဲကောင်းဖြစ်၍ ဒ್ರೋဏထံ တိုက်ရိုက်ချီတက်လာသော သူရဲကောင်း ပုရုဇစ်ကို «ဝတ္စဒန္တ» ဟုခေါ်သော လက်နက်ဖြင့် ထိုးနှက်ကာ တားဆီးလိုက်သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်မြေပြင်၏ ဖိအားအောက်တွင် မိမိ၏ စစ်ခေါင်းဆောင်အပေါ် သစ္စာနှင့် ရန်သူ၏ တိုးဝင်မှုကို တားဆီးရမည့် တာဝန်တို့က အဆုံးအဖြတ်ပေးသော လုပ်ရပ်များဖြစ်ကြောင်းကို ပြသသော်လည်း၊ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက်၏ သတ္တိကိုပင် အကြမ်းဖက်မှု၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်ကွန်ယက်ထဲသို့ ပိုမိုချည်နှောင်သွားစေသည်။
Verse 41
स दुर्मुखं भ्रुवोर्मध्ये नाराचेना भ्यताडयत् । तस्य तद् विबभौ वकक्त्रं सनालमिव पड़कजम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူသည် ဒုర్మုခ၏ မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြားတည့်တည့်သို့ နာရာစ မြားတစ်စင်းဖြင့် ထိုးနှက်လိုက်သည်။ ထိုထိုးနှက်မှုကြောင့် ဒုర్మုခ၏ မျက်နှာသည် တံတားပါသော ကြာပန်းကဲ့သို့ တောက်ပထင်ရှားလာခဲ့သည်—စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် အကြမ်းဖက်ဒဏ်ရာ၏ အခိုက်အတန့်၌ပင် အလှတရား ပေါ်ထွန်းလာသည့် အမဲရောင်အလှည့်အပြောင်းကို ပိုမိုထင်ဟပ်စေသော ပုံရိပ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Verse 42
तब पुरुजितने एक नाराचद्वारा दुर्मुखपर उसकी दोनों भौंहोंके मध्यभागमें प्रहार किया। उस समय दुर्मुखका मुख मृणालयुक्त कमलके समान सुशोभित हुआ ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် ပုရုဇစ်သည် ဒုರ್ಮုခ၏ မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြားတည့်တည့်သို့ နာရာစ မြားတစ်စင်းတည်းဖြင့် ထိုးနှက်လိုက်သည်။ ထိုအခိုက်တွင် ဒုರ್ಮုခ၏ မျက်နှာသည် အဖြူနုနု ကြာတံမျှင်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြာပန်းကဲ့သို့ ထင်ရှားလှပလာခဲ့သည်—စစ်၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ကဗျာဆန်သော ပုံရိပ်တို့ ပေါင်းစည်းနေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကာဏ္ဏသည် အနီရောင် အလံများကိုင်ဆောင်ထားသော ကေကယ မင်းသားညီအစ်ကို ငါးဦးက ဒ್ರೋဏထံ ချီတက်လာသည်ကို မြင်၍ မြားမိုးဖြင့် သူတို့၏ တိုးတက်မှုကို တားဆီးလိုက်သည်။
Verse 43
ते चैनं भृशसंतप्ता: शरवर्षरवाकिरन् । स च तांश्छादयामास शरजालै: पुन: पुन:,तब वे अत्यन्त संतप्त हो कर्णपर बाणोंकी झड़ी लगाने लगे और कर्णने भी अपने बाणोंके समूहसे उन्हें बार-बार आच्छादित कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် သူတို့သည် အလွန်အမင်း နာကျင်ပူလောင်လျက် သူ့အပေါ်သို့ မြားမိုးကြီးကို ဆူညံသံနှင့်အတူ လောင်းချလိုက်ကြသည်။ သူလည်း ပြန်လည်၍ မြားအစုအဝေးထူထပ်သော ကွန်ယက်များဖြင့် သူတို့ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ဖုံးလွှမ်းကာ၊ စစ်၏ အကျင့်စာရိတ္တမဲမှောင်မှုအလယ်တွင် မရပ်မနား စစ်ပညာဖြင့် သူတို့၏ ဒေါသကို တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
Verse 44
नैव कर्णो न ते पञ्च ददृशुर्बाणसंवृता: । साश्व॒सूतध्वजरथा: परस्परशराचिता:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကာဏ္ဏနှင့် မင်းသားငါးပါးတို့ကို လုံးဝမမြင်ရတော့ပေ။ မြားမိုးကြီးက သူတို့ကို အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြင်းများ၊ ရထားမောင်းသူများ၊ အလံများနှင့် စစ်ရထားများပါ အပြန်အလှန် ပစ်လွှတ်သည့် မြားတန်းများက ဖုံးကွယ်သဖြင့် နှစ်ဖက်စလုံး မျက်စိရှေ့မှ ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်—စစ်ခင်း၏ အင်အားနှင့် ဒေါသက တိုက်သူတို့၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကိုတောင် ဖျောက်ပစ်သည့် မြင်ကွင်းတည်း။
Verse 45
पुत्रास्ते दुर्जयश्वैव जयश्न विजयश्व ह । नीलकाश्यजयत्सेनांस्त्रयस्त्रीन् प्रत्यवारयन्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မင်းကြီး၏ သားတော်များဖြစ်သော ဒုရ္ဇယ၊ ထို့ပြင် ဇယနှင့် ဝိဇယတို့သည် နီလကာရှျယနှင့် ဇယတ်စေနတို့နှင့်အတူ၊ ဤသုံးဦးက ဆန့်ကျင်ဘက်မှ တိုက်သူ သုံးဦးကို တားဆီးထားကြသည်»။ စစ်၏ ဓမ္မအလင်းအရိပ်အတွင်း၌ ဤစာကြောင်းသည် မိသားစုသစ္စာနှင့် စစ်ဝန်ထမ်းတာဝန်တို့က လူငယ်တိုက်သူတို့ကို မလှုပ်မယှက် ရပ်တည်စေပြီး ရန်သူ၏ ရှေ့တိုးမှုကို တားကာကွယ်စေသည်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 46
राजन्! आपके तीन पुत्र दुर्जय, जय और विजयने नील, काश्य तथा जयत्सेन--इन तीनोंको रोक दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ မင်းကြီး၏ သားတော် သုံးပါးဖြစ်သော ဒုရ္ဇယ၊ ဇယ၊ ဝိဇယတို့သည် နီလ၊ ကာရှျယ၊ ဇယတ်စေန—ဤသုံးဦးကို တားဆီးလိုက်ကြသည်»။ ထို့နောက် ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲကြီး ပေါက်ကွဲလာ၍ ကြည့်ရှုသူတို့၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို တိုးပွားစေသည်—တောထဲတွင် ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ ကျားသစ်တို့က ဝက်ဝံ၊ ကျွဲနှင့် နွားထီးတို့နှင့် ထိပ်တိုက်ဆုံသကဲ့သို့ပင်။
Verse 47
क्षेमधूर्तिबृहन्तौ तु भ्रातरौ सात्वतं युधि । द्रोणायाभिमुखं यान्तं शरैस्तीक्ष्णैस्ततक्षतु:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်ခင်းတွင် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးဖြစ်သော က္ရှေမဓူရ္တိနှင့် ဗြဟန္တတို့သည် ဒ್ರೋဏာဆရာထံ မျက်နှာမူ၍ ရှေ့တိုးလာသော စာတျကိကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ထိုးခတ်ကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ ဖိအားအောက်တွင် ရည်မှန်းချက်ရှင်းလင်းသော သူရဲကောင်းတစ်ဦး—ဂုရုကြီးကို ရင်ဆိုင်ရန်—ပင် မထင်မှတ်သော တိုက်ခိုက်မှုများကို နာမည်မကြီးသူများထံမှ ခံရနိုင်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် တိုက်ပွဲ၏ မရပ်မနား လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဓမ္မအလင်းအရိပ် ရောယှက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
Verse 48
तयोस्तस्य च तद् युद्धमत्यद्भुतमिवाभवत् । सिंहस्य द्विपमुख्याभ्यां प्रभिन्नाभ्यां यथा वने
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုညီအစ်ကိုနှစ်ဦးနှင့် ထိုသူရဲကောင်းကြား စစ်ပွဲသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှသည်—တောထဲတွင် ခြင်္သေ့တစ်ကောင်က မတ်စ်ထ်ဖြစ်၍ အားပြင်းနေသော အထင်ကရ ဆင်ကြီးနှစ်ကောင်နှင့် တွေ့ဆုံသကဲ့သို့ပင်။ ဤဥပမာသည် သူရဲကောင်းစစ်၏ အံ့ဩမှုနှင့် အန္တရာယ်ကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အင်အားကို အားသာချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ အလွန်အကျွံ ဆန့်ကျင်မှုအောက်တွင်ပင် မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်နိုင်မှုဖြင့်လည်း တိုင်းတာကြောင်း ပြသသည်။
Verse 49
जैसे वनमें दो मदस्रावी गजराजोंके साथ एक सिंहका युद्ध हो रहा हो, उसी प्रकार उन दोनों भाइयों तथा सात्यकिका युद्ध अत्यन्त अद्भुत-सा हो रहा था ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ တောအတွင်း၌ ခြင်္သေ့တစ်ကောင်က မတ်တမောဖြစ်နေသော ဆင်မင်းနှစ်ကောင်နှင့် တိုက်ခိုက်နေသကဲ့သို့ပင်၊ ထိုညီအစ်ကိုနှစ်ဦးနှင့် စာတျကီတို့၏ စစ်ပွဲသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှ၏။ ထိုအခါ ချေဒီမင်းသည် ဒေါသထန်လျက် မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ခတ်ကာ စစ်ကိုနှစ်သက်သော အမ္ဗသ္ထမင်းကို တားဆီး၍ ဒြောဏာထံ မရောက်နိုင်အောင် လုပ်ခဲ့သည်။
Verse 50
ततोअसम्बष्ठोडस्थिभेदिन्या निरभिद्यच्छलाकया । स त्यक्त्वा सशरं चापं रथाद् भूमिमुपागमत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် အမ္ဗသ္ထသည် အရိုးကိုပင် ခွဲဖောက်နိုင်သော သံဒတ် (śalākā) ဖြင့် ချေဒီမင်းကို ထိုးဖောက်하였다။ ထိခိုက်ကျဆုံးသဖြင့် ချေဒီမင်းသည် မြားတင်ထားသော လေးကို စွန့်လွှတ်ကာ ရထားပေါ်မှ မြေပြင်သို့ လဲကျသွားသည်။
Verse 51
वार्थक्षेमिं तु वा्ष्णेयं कृप: शारद्वत: शरै: । अक्षुद्र: क्षुद्रकैदोणात् क्रुद्धसबज-्पजमवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် ရှာရဒ္ဝတ၏သား ကೃပာစာရျသည် မလျော့မရဲ၊ မတုန်မလှုပ်ဘဲ ဗೃෂ္ဏိမျိုးရိုးမှ ဝါර්ထခ္ရှေမိကို မြားမိုးဖြင့် တားဆီး하였다။ လက်နက်တိုးတိုက်သံကြား၌ ဒေါသထန်လျက် သူ့ကို ဒြောဏာထံ မရောက်နိုင်အောင် ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
Verse 52
युध्यन्तौ कृपवार्ष्णेयौ येडपश्यंश्रित्रयोधिनौ । ते युद्धासक्तमनसो नानयां बुबुधिरे क्रियाम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကೃပာစာရျနှင့် ဗာရှ္ဏေယသူရဲကောင်းတို့သည် လက်နက်ပညာကျွမ်းကျင်၍ ထူးခြားစွာ တိုက်ခိုက်နေကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ တိုက်ပွဲကို မြင်သူတို့၏ စိတ်သည် စစ်ပွဲ၌သာ စွဲလမ်းသွားပြီး အခြားအရာတစ်စုံတစ်ရာကို မသိမမြင်တော့ချေ။
Verse 53
सौमदत्तिस्तु राजानं मणिमन्तमतन्द्रितम् । पर्यवारयदायान्तं यशो द्रोणस्य वर्धयन्,सोमदत्तकुमार भूरिश्रवाने द्रोणाचार्यका यश बढ़ाते हुए उनपर आक्रमण करनेवाले आलस्यरहित राजा मणिमान्को रोक दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဆိုမဒတ္တ၏သား ဘူရိရှ္ရဝါသည် အမြဲသတိရှိလျက် တိုက်ခိုက်ရန် ချဉ်းကပ်လာသော မဏိမန်မင်းကို တားဆီးကာ ဒြောဏာ၏ ဂုဏ်သတင်းကို တိုးမြှင့်စေ하였다။
Verse 54
स सैमदत्तेस्त्वरितश्रित्रेष्वसनकेतने । पुनः पताकां सूतं च छत्र॑ं चापातयद् रथात्,तब उन्होंने तुरंत ही शूरिश्रवाके विचित्र धनुष, ध्वजा-पताका, सारथि और छत्रको रथसे काट गिराया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အလျင်အမြန်ပင် စိုင်မဒတ္တိ၏ ရထားပေါ်မှ—အရောင်စုံလင်သော လေးနှင့် ထူးခြားသင်္ကေတပါသော အလံတော်ကို ဆောင်ထားသူ၏—အလံ၊ ရထားမောင်းသူနှင့် မင်းတော်ထီးကို ခုတ်ချ၍ ရထားမှ လဲကျစေ하였다။
Verse 55
अथाप्लुत्य रथात् तूर्ण यूपकेतुरमित्रहा । साश्व॒सूतध्वजरथं तं चकर्त वरासिना
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ရထားမှ လျင်မြန်စွာ ခုန်ဆင်း၍ ရန်သူသတ် ယူပကေတုသည် ထက်မြက်သော ဓားဖြင့် ထိုသူကို မြင်းများ၊ ရထားမောင်းသူ၊ အလံနှင့် ရထားတစ်စီးလုံးနှင့်တကွ ခုတ်ဖြတ်သတ်ဖြတ်လိုက်သည်။
Verse 56
रथं च स्वं समास्थाय धनुरादाय चापरम् | स्वयं यच्छन् हयान् राजन् व्यधमत् पाण्डवीं चमूम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဘူရိශ්ရဝါသည် မိမိရထားပေါ်သို့ ပြန်တက်ကာ အခြားလေးတစ်လက်ကို ကိုင်ယူ၍၊ အရှင်မင်းကြီး၊ မြင်းများကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်လျက် ပाण्डဝ စစ်တပ်ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လေ၏။
Verse 57
पाण्ड्यमिन्द्रमिवायान्तमसुरान् प्रति दुर्जयम् । समर्थ: सायकौचैन वृषसेनो न््यवारयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အင်ဒြာသည် အသူရတို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် ချီတက်သကဲ့သို့ မအောင်နိုင်သော ပाण्डျာသူရဲသည် ရှေ့တိုးလာ၏; သို့သော် အင်အားကြီး ဝೃṣasena သည် မြားမိုးထူထပ်စွာဖြင့် သူ့ကို တားဆီးလိုက်သည်။
Verse 58
गदापरिघनिस्त्रिंशपट्टिशायोघनोपलै: । कडड्रैर्भुशुण्डीभि: प्रासैस्तोमरसायकै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “ဂဒါနှင့် သံတံ၊ ဓားနှင့် စစ်ပုဆိန်၊ သံတူကြီးနှင့် ကျောက်တုံးများ၊ တုတ်များ၊ ဘုရှုဏ္ဍီ ပစ်လက်နက်များ၊ လှံများ၊ တိုမရ ဂျဗလင်များနှင့် မြားများကို ကိုင်စွဲ၍ ပစ်ခတ်ထိုးနှက်လျက် ဂဋောတ္ကစသည် ကౌရဝ စစ်တပ်ကို နာကျင်စေ하였다။ ရန်သူတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါများကို ချိုးဖျက်ကာ တပ်ဖွဲ့အစီအရင်များကို ပျက်စီးစေ၍ သတ်ဖြတ်နှင်ထုတ်ကာ စစ်တပ်တစ်လုံးလုံးကို ကြောက်ရွံ့စေသဖြင့်၊ ဒ್ರೋဏာචာရ្យ ကို ဖမ်းဆီးရန် ရှေ့တိုးလာခဲ့သည်။”
Verse 59
मुसलैर्मुद्गरैश्वक्रैर्भिन्दिपालपर श्वथै: । पांसुवाताग्निसलिलैर्भस्मलोष्ठतृणद्रुमै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– တုတ်တံနှင့် မုဒ္ဂရ၊ စက္ကာလက်နက်၊ ဘိန္ဒိပါလနှင့် စစ်တံခွန်(ပုဆိန်)တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖုန်မှုန့်၊ လေ၊ မီး၊ ရေတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် ပြာ၊ မြေခဲ၊ မြက်ရွက်နှင့် သစ်ပင်များတိုင်တိုင်ဖြင့်လည်းကောင်း—ဃဋောတ္ကစသည် ကౌရဝတပ်ကို အလွန်နှိပ်စက်လှုပ်ရှားစေ하였다။ ရန်သူတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါများကို ချိုးဖျက်ကာ တပ်တစ်ရပ်လုံးကို ကြောက်လန့်ပျက်ပြားစေပြီး၊ ဒ್ರೋဏာචာရ്യကို ဖမ်းဆီးရန် ရည်ရွယ်၍ ထိုနေရာသို့ တိုးဝင်လာ하였다။
Verse 60
आतुदन् प्ररुजन् भज्जन् निध्नन् विद्रावयन् क्षिपन् | सेनां विभीषयन्नायाद् द्रौणप्रेप्सुर्घटोत्कच:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဃဋောတ္ကစသည် ဒ್ರೋဏ၏ သားကို ဖမ်းဆီးလိုသော စိတ်ဖြင့် တိုးဝင်လာ하였다။ ထိုးနှက်၍၊ ကြိတ်ခွဲ၍၊ ချိုးဖျက်၍၊ သတ်ဖြတ်၍၊ ပြေးလွှားစေ၍၊ လူတို့ကို ပစ်လွှတ်ကာ တပ်တစ်ရပ်လုံးကို ကြောက်လန့်စေ하였다။ စစ်ပွဲ၏ ဓမ္မအရိပ်အယောင်အတွင်း၌ သူ၏ အလျင်အမြန်တိုးဝင်မှုသည် အကြမ်းဖက်မှု၏ တိုးမြှင့်လာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—ကြောက်ရွံ့မှုကို လက်နက်အဖြစ်သုံး၍၊ အင်အားကို ရန်သူ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ချိုးဖျက်ရန် နည်းလမ်းအဖြစ်သုံးသော်လည်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တပ်ကို အနိုင်ယူရမည့် စစ်မြေ၏ ကြမ်းတမ်းသော စည်းကမ်းအတွင်း၌ပင် ချည်နှောင်နေဆဲဖြစ်သည်။
Verse 61
तं तु नानाप्रहरणैर्नानायुद्धविशेषणै: । राक्षसं राक्षस: क्रुद्ध: समाजघ्ने हुलम्बुष:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒေါသထန်နေသော ရက္ခသ ဟူလမ္ဗုရှသည် လက်နက်အမျိုးမျိုးနှင့် တိုက်ခိုက်နည်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကာ ထိုရက္ခသကို ထိုးနှက်၍ လဲကျစေ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ ရက်စက်သော အပြန်အလှန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်—ဒေါသက ဒေါသကို ပြန်တုံ့ပြန်ခြင်း—အတားအဆီးမဟုတ်ဘဲ အင်အားနှင့် ဒေါသပင် တိုက်ပွဲကို မောင်းနှင်နေသည်။
Verse 62
उस समय उस राक्षसको क्रोधमें भरे हुए अलम्बुष नामक राक्षसने ही अनेकानेक युद्धोंमें उपयोगी नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ ဒေါသပြည့်နေသော အလမ္ဗုရှဟု အမည်ရ ရက္ခသသည် စစ်ပွဲများတွင် အသုံးဝင်သော လက်နက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထိုရက္ခသကို ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်ဒဏ်ရာပေး하였다။ ထိုရက္ခသတပ်ခေါင်းဆောင်ကြီး နှစ်ဦးကြားတွင် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲသည် ရှေးကာလ၌ အသူရ သမ္ဗရနှင့် ဒေဝရာဇ အိန္ဒြာတို့ကြား ဖြစ်ခဲ့သည့် နာမည်ကြီး တိုက်ပွဲကဲ့သို့ပင်—ပြင်းထန်၍ အင်အားတူညီကာ၊ စစ်၏ အမှောင်အတွင်း၌ ဒေါသနှင့် သတ္တိကြောင့် မောင်းနှင်နေ하였다။
Verse 63
(भारद्वाजस्तु सेनानयं धृष्टद्युम्नं महारथम् । तमेव राजन्नायान्तमतिक्रम्य परान् रिपून् ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဘာရဒ္ဝါဇ၏ သား (ဒြောဏ) သည် မဟာရഥ ဒೃಷ್ಟദ്യုမ್ನ—ပाण्डဝတပ်၏ စစ်ဦးစီး—အခြားရန်သူများကို ကျော်လွန်ကာ မိမိထံသို့ မန်တရိများနှင့် အမှုထမ်းများနှင့်တကွ တန်းတန်းမတ်မတ် လာနေပြီး၊ ရန်သူတပ်ပေါ်သို့ မြားကွန်ယက်ကြီးတစ်ခုကဲ့သို့ မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ချနေသည်ကို မြင်လျှင်၊ ဒြောဏသည် ကိုယ်တိုင် ရှေ့တက်ကာ သူ့ကို တားဆီး하였다။ ထိုနည်းတူ အို မင်းကြီး၊ အခြားဘုရင်များလည်း အလွန်များပြားသဖြင့် အမည်များကို မဖော်ပြနိုင်လောက်အောင်၊ မိမိ၏ အင်အားနှင့် အရင်းအမြစ်အလိုက် ရန်သူတို့နှင့် ထိပ်တိုက် တိုက်ခိုက်ကြ하였다။ မြင်းသည် မြင်းနှင့်၊ ဆင်သည် ဆင်နှင့်၊ ခြေလျင်သည် ခြေလျင်နှင့်၊ မဟာရഥသည် မဟာရഥနှင့် တိုက်ခိုက်ကြ하였다။ ထိုနေရာ၌ လူသူရဲကောင်းအထွတ်အထိပ်တို့သည် မိမိ၏ မျိုးရိုးနှင့် သတ္တိအလိုက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချိတ်ဆက်တိုက်ခိုက်ကာ အာရျယတို့နှင့် ထိုက်တန်သည်ဟု ဆိုကြသော လုပ်ရပ်များကို ပြုလုပ်ကြ하였다။ ထို့ကြောင့် သင်၏တပ်နှင့် ပाण्डဝတို့၏တပ်ကြား ထူထပ်၍ ကြောက်မက်ဖွယ်သော ထိပ်တိုက်တိုက်ပွဲ၌ ရထား၊ ဆင်၊ မြင်းနှင့် ခြေလျင်တို့အကြား နှစ်ဦးချင်း တိုက်ပွဲများ ရာနှင့်ချီ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်—သင့်အတွက် ကောင်းကျိုးရှိပါစေ။
Verse 64
नैतादृशो दृष्टपूर्व: संग्रामो नैव च श्रुतः । द्रोणस्याभावभावे तु प्रसक्तानां यथाभवत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဤသို့သော စစ်ပွဲကို ယခင်က မမြင်ဖူးသကဲ့သို့ မကြားဖူးလည်း မရှိ။ ဒရောဏာဆရာ၏ ရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် မရှိနေခြင်းပင် အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်လာသောအခါ၊ သူ့ကို သတ်ရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန် အပြည့်အဝ တက်ကြွနေသူတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုသည် မကြုံဖူးသည့်ပုံစံဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ပာဏ္ဍဝနှင့် ကౌရဝ စစ်သူရဲတို့သည် ဒရောဏာစာရျ၏ သေခြင်းနှင့် ကာကွယ်ခြင်းကို ဝိုင်းဝန်း၍ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 65
इदं घोरमिदं चित्रमिदं रौद्रमिति प्रभो । तत्र युद्धान्यदृश्यन्त प्रततानि बहूनि च
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းမြတ်၊ ထိုနေရာ၌ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့နေသော စစ်ပွဲများ အများအပြားကို မြင်တွေ့ရ၏။ မြင်သူတို့သည် ထိတ်လန့်အံ့ဩကာ “ဤသည်ကား ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲ၊ ဤသည်ကား အံ့သြဖွယ် စစ်မြေ၊ ဤသည်ကား ရက်စက်ပြင်းထန်၍ သွေးစိုနေသော တိုက်ခိုက်မှု” ဟု အမြဲတမ်း အော်ဟစ်ကြ၏။
Frequently Asked Questions
The chapter frames a command-and-control dilemma: how leaders respond when a single high-mobility platform (an elite war-elephant) generates disproportionate fear and disorder, forcing rapid decisions under incomplete information.
The narrative emphasizes that outcomes hinge not only on strength but on coordination, perception, and disciplined response to panic—suggesting that ‘victory’ is partly a function of mental steadiness and organizational clarity.
No explicit phalaśruti appears in this unit; its meta-function is historiographic—modeling how battlefield knowledge is mediated through reporting, inference, and the emotional volatility of distant listeners.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.