Adhyaya 85
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya-saṃvādaḥ; madhyāhna-saṅgrāma-pravṛttiḥ (Dhritarashtra–Sanjaya dialogue and the midday battle escalation)
Upa-parva: Kurukṣetra-saṅgrāma-varṇana (Midday escalation and counsel-reckoning unit)
Chapter 85 opens with Dhṛtarāṣṭra’s distressed interrogation: observing that many of his sons fall to a single opponent repeatedly, he questions the efficacy of senior commanders (Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa) and interprets the pattern as overwhelming fate. He lists eminent warriors present and asks how such losses occur, then attributes the outcome to Duryodhana’s failure to heed restraining advice from himself, Bhīṣma, Vidura, and Gāndhārī. Sañjaya replies by explicitly connecting the present disaster to earlier salutary counsel—especially the instruction to prevent the dice-game and to avoid hostility toward the Pāṇḍavas—framing the moment as moral causality rather than surprise. The report then shifts to battlefield chronology: at midday the conflict becomes extremely intense; the Pāṇḍava forces, under Yudhiṣṭhira’s direction, surge with the intention of striking Bhīṣma, with named leaders (Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍī, Sātyaki, Arjuna, the Draupadeyas, Abhimanyu, Bhīma) pressing multiple fronts. Simultaneously, Droṇa attacks the Somakas and Sṛñjayas, producing heavy casualties and widespread cries. Bhīma is depicted as creating severe destruction among the Kaurava forces, including decisive pressure on elephant formations; Nakula and Sahadeva engage the horse divisions, while Arjuna’s actions contribute to extensive losses in cavalry. The chapter concludes with an even-handed statement of attrition: both sides experience significant destruction when principal commanders fight with heightened intensity (Bhīṣma, Droṇa, Aśvatthāman, Kṛpa, Kṛtavarman, and others).
Chapter Arc: समुद्र-सी विशाल कौरव-वाहिनी में अचानक हलचल मचती है—माधव के सारथ्य में पार्थ का रथ जैसे विजय की ओर बिजली-सा बढ़ता है, और भय का कंपन सेना की पंक्तियों में दौड़ जाता है। → दुर्योधन अर्जुन के विक्रम को देखकर उतावला होकर अपने योद्धाओं को पुकारता है; उधर अनेक रथ-द्वैरथ खुलते हैं—द्रोण और विराट आमने-सामने आते हैं, और शिखण्डी अश्वत्थामा पर चढ़ दौड़ता है। बाणों की वर्षा में रथ, ध्वज, सारथि, घोड़े—सब लक्ष्य बनते हैं। → शिखण्डी और अश्वत्थामा का घोर द्वैरथ: शिखण्डी के घोड़े मारे जाते हैं, वह रथ से कूदकर तलवार-ढाल सँभालता है; प्रत्युत्तर में अश्वत्थामा कालानल-सम तेज बाणों से उसे आच्छादित कर ध्वज-रथ-आयुध तक काट गिराता है—रणभूमि में क्षण-क्षण पराजय और प्रतिशोध की लपटें उठती हैं। → कौरव-पक्ष भय और क्रोध—दोनों से संचालित होकर मोर्चे सँभालता है; पाण्डव-पक्ष भी तीखे बाणों से पीड़ित होकर भी विचलित नहीं होता। अनेक द्वंद्वों के बीच युद्ध का प्रवाह किसी एक निर्णायक परिणाम पर नहीं ठहरता, बल्कि अगले प्रहार के लिए और कठोर हो उठता है। → अश्वत्थामा के प्रचण्ड प्रहारों से शिखण्डी का संकट बढ़ता है और द्रोण-विराट का संग्राम फैलता जाता है—अगले क्षण किसका रथ टूटेगा, किसका पुत्र गिरेगा, यह अनिश्चितता युद्ध को अगले अध्याय की ओर धकेल देती है।
Shlokas
Verse 1
अफ्-४#-छकाल जा दव्यशीतितमो<ध्याय: श्रीकृष्ण और अर्जुनसे डरकर कौरवसेनामें भगदड़
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “မင်းကြီးရေ၊ ဤသို့ စစ်ပွဲ စတင်လာသောအခါ သုရှර්မန်သည် မဟာစိတ်ရှိသော ပாண்டဝ၏ တားဆီးခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲမှ နောက်ဆုတ်သွား၏။ ထို့ပြင် သတ္တိရှိသူရဲများပင်လျှင် ထိုမဟာပாண்டဝနှင့် ရင်ဆိုင်ရာတွင် ကွဲပြား၍ ထွက်ပြေးကြလေ၏။”
Verse 2
क्षुभ्यमाणे बले तूर्ण सागरप्रतिमे तव । प्रत्युद्याते च गाड़ेये त्वरितं विजयं प्रति,आपकी समुद्र-जैसी विशाल वाहिनीमें तुरंत ही हलचल मच गयी। उस समय गंगानन्दन भीष्मने शीघ्रतापूर्वक अर्जुनपर आक्रमण किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သင်၏ စစ်တပ်ကြီးသည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်လှသော်လည်း ချက်ချင်း လှုပ်ရှားကာ ရုန်းကန်သွား၏။ ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှု စတင်ချိန်၌ ဂင်္ဂါ၏သား ဘီရှ္မသည် အောင်ပွဲကို ရည်ရွယ်၍ လျင်မြန်စွာ ရှေ့တိုးကာ အာర్జုနကို တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 3
दृष्टवा दुर्योधनो राजा रणे पार्थस्य विक्रमम् । त्वरमाण: समभ्येत्य सर्वास्तानब्रवीन्नपान्,राजा दुर्योधनने रणभूमिमें अर्जुनका पराक्रम देखकर बड़ी उतावलीके साथ निकट जा उन समस्त नरेशोंसे कहा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ပါර්ထ (အာర్జုန) ၏ သတ္တိစွမ်းအားကို မြင်သောအခါ မင်း ဒုရ്യೋಧနသည် အလွန်အမင်း အလျင်အမြန် နီးကပ်လာပြီး မဟာမင်းများအားလုံး—မိမိ၏ မဟာမိတ်ဘုရင်များ—ကို မိန့်ကြားလေ၏။
Verse 4
तेषां तु प्रमुखे शूंर सुशर्माणं महाबलम् | मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य भृशं संहर्षयन्निव,उन नरेशोंके सम्मुख सारी सेनाके बीचमें शूरवीर महाबली सुशर्माको अत्यन्त हर्ष प्रदान करता हुआ-सा दुर्योधन यों बोला--
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုဘုရင်များ၏ ရှေ့တန်းတွင် အင်အားကြီးသူရဲ သုရှර්မန် ရပ်တည်နေ၏။ စစ်တပ်တစ်လျှောက် အလယ်ဗဟို၌ ဒုရ്യೋಧနသည် စစ်စိတ်ဓာတ်ကို အလွန်တက်ကြွစေသကဲ့သို့ ပြောဆိုလေ၏—မိမိဘက်ကို လာမည့် ထိပ်တိုက်တိုက်ပွဲအတွက် လှုံ့ဆော်ရန်။
Verse 5
एष भीष्म: शान्तनवो योद्धुकामो धनंजयम् । सर्वात्मना कुरुश्रेष्ठस्त्यक्त्वा जीवितमात्मन:,“वीरो! ये शान्तनुनन्दन कुरुश्रेष्ठ भीष्म अपना जीवन निछावर करके सम्पूर्ण हृदयसे अर्जुनके साथ युद्ध करना चाहते हैं
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ကြည့်လော့။ ရှန္တနု၏သား ဘီရှ္မသည် ကုရုတို့အနက် အထွတ်အမြတ်ဖြစ်၍ ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) နှင့် တိုက်လိုစိတ်ပြင်းပြကာ ကိုယ်တိုင်၏အသက်ကိုပင် မစိုးရိမ်တော့ဘဲ စိတ်နှလုံးအလုံးစုံဖြင့် စစ်မြေသို့ ဝင်ရောက်လာသည်။ ဤခဏ၌ သစ္စာကတိဖြင့်ချည်နှောင်ထားသော သူ၏သူရဲကောင်းမှုနှင့် မိမိရွေးချယ်ထားသော ဓမ္မတာဝန်အပေါ် သစ္စာတည်ကြည်မှုသည် ထင်ရှားလာပြီး၊ ဆွေမျိုးချင်း အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ရသော စစ်ပွဲထဲသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားသည်»။
Verse 6
त॑ प्रयान्तं रणे वीरं सर्वसैन्येन भारतम् । संयत्ता: समरे सर्वे पालयध्वं पितामहम्,'सारी सेनाके साथ युद्धके लिये यात्रा करते हुए मेरे वीर पितामह भरतनन्दन भीष्मकी आप सब लोग प्रयत्नपूर्वक रक्षा करें"
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဗာရတဝంశ၏သူရဲကောင်း၊ အဘိုးကြီး ဘီရှ္မသည် စစ်သို့ တပ်တော်အလုံးစုံနှင့်အတူ ချီတက်လာသော်၊ စစ်အတွက် လက်နက်စုံလင်စွာ ပြင်ဆင်ထားသော သင်တို့အားလုံးသည် အဘိုးကြီးကို အားထုတ်ကာ ကာကွယ်ကြလော့»။
Verse 7
बाढमित्येवमुक्त्वा तु तान्यनीकानि सर्वशः । नरेन्द्राणां महाराज समाजग्मु: पितामहम्,महाराज! “बहुत अच्छा” कहकर राजाओंकी वे सम्पूर्ण सेनाएँ पितामह भीष्मके पास गयीं
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «မဟာရာဇာ၊ ‘ကောင်းပါပြီ’ ဟု ပြန်လည်ဆိုပြီးနောက် ဘုရင်တို့၏ တပ်ဖွဲ့အစီအရင်ခံများ အားလုံးသည် အဘိုးကြီး ဘီရှ္မ၏အနားသို့ စုဝေးလာကြသည်။ ထိုသည်မှာ အမိန့်ကို လက်ခံကြောင်းနှင့် လာမည့်စစ်ပွဲတွင် သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုအောက်၌ လိုက်ပါရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသခြင်းပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 8
ततः प्रयात: सहसा भीष्म: शान्तनवोडर्जुनम् | रणे भारतमायान्तमाससाद महाबल:,तदनन्तर शान्तनुनन्दन भीष्म युद्धभूमिमें सहसा अर्जुनके सामने गये। भरतवंशी भीष्मको आते देख महाबली अर्जुन उनके पास जा पहुँचे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ထို့နောက် ရှန္တနု၏သား ဘီရှ္မသည် ချက်ချင်းရှေ့တိုးကာ စစ်မြေပြင်တွင် အာర్జုနနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွေ့ဆုံ하였다။ စစ်အလယ်၌ ဘီရှ္မ လာနေသည်ကို မြင်သော် အင်အားကြီးသော အာర్జုနလည်း သူ့ထံသို့ တိုးဝင်သွားသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် ဓမ္မအကျင့်၏ ပြင်းထန်သော တင်းမာမှုကို ဖော်ပြသည်—လေးစားရသော အကြီးအကဲနှင့် ချစ်ခင်ရသော ဆွေမျိုးတို့သည် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် ရပ်နေသော်လည်း၊ တစ်ဦးချင်းစီသည် မိမိကတိနှင့် တာဝန်ဓမ္မအတိုင်း စစ်၏ခက်ခဲသော စည်းကမ်းအောက်တွင် ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းကြသည်»။
Verse 9
महाश्वेताश्वयुक्तेन भीमवानरकेतुना । महता मेघनादेन रथेनातिविराजता
အာర్జုန စီးနင်းလာသော ရထားသည် အလွန်တင့်တယ်ထင်ရှားလှ၏။ အဖြူရောင် မြင်းကြီးများကို ချည်နှောင်ထားပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဝါနရအမှတ်တံဆိပ်ပါသော ဓဇာတံခွန်သည် လေထဲတွင် လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ ရထားဘီးများမှလည်း မိုးတိမ်ကြဲသံကဲ့သို့ နက်ရှိုင်းသော ဂုဏ်သံ ထွက်ပေါ်လာ၏။
Verse 10
समरे सर्वसैन्यानामुपयान्तं धनंजयम् । अभवत् तुमुलो नादो भयाद् दृष्टवा किरीटिनम्,किरीटधारी अर्जुनको युद्धमें समीप आते देख भयके मारे समस्त सैनिकोंके मुँहसे भयानक हाहाकार प्रकट होने लगा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မကွဲမပြားသော စစ်တန်းများအလယ်တွင် မကွဲမပြားသော မင်းသားဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သရဖူဆောင်းသူသည် စစ်မြေပြင်သို့ နီးကပ်လာသည့်အခါ၊ စစ်တပ်အပေါင်းတို့ထံမှ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော အော်ဟစ်သံကြီးတစ်ရပ်သည် တုန်လှုပ်စွာ ပေါက်ကွဲထွက်လာ하였다။
Verse 11
अभीषुहस्तं कृष्णं च दृष्टवा55दित्यमिवापरम् । मध्यन्दिनगतं संख्ये न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လက်တွင် မြင်းကြိုးကိုင်ထားသော ကృష్ణကို မြေပြင်စစ်ခင်း၌ နေ့လယ်အချိန် ဒုတိယနေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်ကို မြင်ကြသောအခါ၊ စစ်သူရဲတို့သည် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည့်တည့် မကြည့်နိုင်ကြ။
Verse 12
तथा शान्तनवं भीष्म श्वैताश्वं श्वेतकार्मुकम् । न शेकुः पाण्डवा द्रष्टूं श्वेत ग्रहमिवोदितम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနည်းတူပင်၊ အဖြူရောင်မြင်းစီး၍ အဖြူရောင်လေးကိုင်ဆောင်သော သန္တနု၏သား ဘီရှ္မသည် ကောင်းကင်၌ အဖြူရောင်ကြယ်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ထွန်းတောက်လာသကဲ့သို့ သူတို့ရှေ့၌ ပေါ်ထွက်လာသောအခါ၊ ပाण्डဝဘက် စစ်သူရဲတို့သည် သူ့ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် မကြည့်နိုင်ကြ။
Verse 13
स सर्वतः परिवृतस्त्रिगर्ती: सुमहात्मभि: । भ्रातृभि: सह पुत्रैश्न तथान्यैश्व महारथै:,महामना त्रिगर्तोने अपने भाइयों, पुत्रों तथा अन्य महारथियोंके साथ उपस्थित होकर भीष्मको सब ओरसे घेर रखा था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အမြင့်မြတ်စိတ်ရှိသော တြိဂရ္တများသည် ညီအစ်ကိုများ၊ သားများနှင့် အခြား မဟာရထီများနှင့်အတူ လာရောက်၍ ဘီရှ္မကို အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းပတ်ကာ တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ဆို့ထားကြသည်။
Verse 14
भारद्वाजस्तु समरे मत्स्यं विव्याध पत्रिणा | ध्वजं चास्य शरेणाजौ धनुश्वैकेन चिच्छिदे,दूसरी ओर द्रोणाचार्यने मत्स्यराज विराटको युद्धमें एक बाणसे बींध डाला तथा एक बाणसे उनका ध्वज और एकसे धनुष काट डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်ပွဲအလယ်၌ ဘာရဒ္ဝာဇ (ဒ్రೋဏာචာရ्य) သည် မత్స്യမင်း ဗိရာဋကို အမွှေးပါသော မြားတစ်စင်းဖြင့် ထိုးဖောက်၍၊ ထို့နောက် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင်ပင် အခြားမြားတစ်စင်းဖြင့် သူ၏ အလံကို ဖြတ်ချိုးကာ၊ မြားတစ်စင်းတည်းဖြင့် သူ၏ လေးကိုလည်း ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။
Verse 15
तदपास्य धनुश्छिन्नं विराटो वाहिनीपति: । अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भारसहं दृढम्,सेनापति विराटने वह कटा हुआ धनुष फेंककर वेगपूर्वक दूसरे सुदृढ़ धनुषको हाथमें लिया, जो भार सहन करनेमें समर्थ था
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဖြတ်တောက်ခံရသော ထိုလေးကို ပစ်ချပြီးနောက် စစ်တပ်၏ခေါင်းဆောင် ဗိရာဋသည် အလျင်အမြန် အခြားတစ်လက်—အလေးချိန်နှင့် ဖိအားကြီးကို ခံနိုင်သော ခိုင်မာသန်မာသည့် လေးကို ဆုပ်ကိုင်ယူ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်သူရဲ၏ သန္နိဋ္ဌာန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်—လက်နက်ပျက်သော်လည်း တာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန် စိတ်ဓာတ်မလျော့ရ။
Verse 16
शरांश्षाशीविषाकाराज्ज्वलितान् पन्नगानिव । द्रोणं त्रिभिश्व विव्याध चतुर्भिश्चास्य वाजिन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူသည် အဆိပ်ပြင်းမြွေများကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ မီးလောင်တောက်ပသော မြားများကို ပစ်လွှတ်ကာ၊ မြားသုံးစင်းဖြင့် ဒ್ರೋဏကို ထိုးဖောက်ပြီး၊ ထပ်မံ မြားလေးစင်းဖြင့် ဒ್ರೋဏ၏ မြင်းများကို လဲကျစေ하였다။ ဤသည်မှာ စစ်မြေပြင်၏ တိကျကြမ်းတမ်းသော ကျွမ်းကျင်မှုကို ဖော်ပြသည်—ဂုဏ်သိက္ခာမြင့် ဆရာတော်တစ်ပါးပင် စစ်၏လိုအပ်ချက်အောက်တွင် ပစ်မှတ်ဖြစ်လာရသည်။
Verse 17
ध्वजमेकेन विव्याध सारथथिं चास्य पञ्चभि: | धनुरेकेषुणाविध्यत् तत्राक्रुध्यद् द्विजर्षभ:
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ မြားတစ်စင်းဖြင့် အလံကို ထိုးဖောက်၍၊ မြားငါးစင်းဖြင့် ရထားမောင်းကို လဲကျစေပြီး၊ ထပ်မံ မြားတစ်စင်းဖြင့် လေးကို ဖြတ်တောက်하였다။ ထိုကြောင့် ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ဒ್ರೋဏာචာရျယ သည် အလွန်ဒေါသထွက်လာ၏—အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုကျွမ်းကျင်မှုသည် စစ်ကို သတ်ခြင်းသာမက အားနည်းစေ၍ အရှက်ခွဲသည့် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 18
तस्य द्रोणो&वधीदश्वान् शरै: संनतपर्वभि: । अष्टाभिर्भरतश्रेष्ठ सूतमेकेन पत्रिणा,भरतश्रेष्ठ! फिर द्रोणने झुकी हुई गाँठवाले आठ बाणोंद्वारा विराटके घोड़ोंकोी और एक बाणसे सारथिको मार डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ထို့နောက် ဒ್ರೋဏသည် အဆစ်အမြစ်ကွေးသော မြားရှစ်စင်းဖြင့် ဗိရာဋ၏ မြင်းများကို သတ်လဲစေပြီး၊ အမွေးပါသော မြားတစ်စင်းဖြင့် ရထားမောင်းကိုလည်း ထိုးသတ်하였다—အို ဘာရတတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ။ ဤသည်မှာ စစ်မြေပြင်၏ ကြမ်းတမ်းတိကျမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—စစ်၏ကိရိယာများဖြစ်သော မြင်းနှင့် မောင်းသူတို့ပင် တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းကို ချိုးဖျက်ရန် ပစ်မှတ်ဖြစ်လာရသည်။
Verse 19
स हताश्चादवप्लुत्य स्यन्दनाद्धतसारथि: । आरुरोह रथं तूर्ण पुत्रस्य रथिनां वर:,सारथि और घोड़ोंके मारे जानेपर रथियोंमें श्रेष्ठ विराट अपने रथसे तुरंत कूद पड़े और पुत्रके रथपर आरूढ़ हो गये
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ရထားမောင်းနှင့် မြင်းများ သတ်ခံရသောအခါ၊ ရထားစစ်သူရဲတို့အနက် အထူးထင်ရှားသော ဗိရာဋသည် မိမိရထားမှ ချက်ချင်း ခုန်ဆင်း၍ မဆိုင်းမတွဲ သား၏ရထားပေါ်သို့ တက်ရောက်하였다။ စစ်၏အလှုပ်အရှားအတွင်း၌ သူသည် စိတ်ပျက်ခြင်းမရွေးဘဲ တည်ကြည်သော လုပ်ရပ်နှင့် မိသားစုတာဝန်ကို ရွေးချယ်ကာ၊ ရုတ်တရက်ဆုံးရှုံးမှုကြားမှပင် တိုက်ပွဲကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း하였다။
Verse 20
ततस्तु तौ पितापुत्रौ भारद्वाजं रथे स्थितौ । महता शरवर्षेण वारयामासतुर्बलात्,अब उन दोनों पिता-पुत्रोंने एक ही रथपर बैठकर महान् बाणवरष्कि द्वारा द्रोणाचार्यको बलपूर्वक आगे बढ़नेसे रोक दिया
ထို့နောက် ဖခင်နှင့်သားတို့သည် ရထားတစ်စီးတည်းပေါ်တွင် အတူထိုင်ကာ၊ မြားမိုးကြီးဖြင့် အင်အားတင်၍ ဘာရဒ္ဝာဇ (ဒြောဏာစာရျ) ကို တားဆီးကာ သူ၏ရှေ့တိုးခြင်းကို ရပ်တန့်စေ하였다။
Verse 21
भारद्वाजस्तत: क्रुद्ध/ शरमाशीविषोपमम् | चिक्षेप समरे तूर्ण शड़ प्रति जनेश्वर,जनेश्वर! तब द्रोणाचार्यने कुपित होकर युद्धभूमिमें विषधर सर्पके समान एक भयंकर बाण शंखपर शीघ्रतापूर्वक चलाया
ထို့နောက် ဘာရဒ္ဝာဇ၏သား (ဒြောဏာ) သည် ဒေါသထွက်၍ စစ်မြေပြင်၌ အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် မြားတစ်စင်းကို လျင်မြန်စွာ ပစ်လွှတ်ကာ၊ လူတို့၏အရှင်၊ သင်္ခကို ဦးတည်하였다။
Verse 22
स तस्य हृदयं भित्त्वा पीत्वा शोणितमाहवे । जगाम धरणीं बाणो लोठितार्द्रवरच्छद:,वह बाण शंखकी छाती छेदकर रणभूमिमें उसका रक्त पीकर धरतीमें समा गया। उसके श्रेष्ठ पंख लोहूमें भीगकर लाल हो रहे थे
ထိုမြားသည် သူ၏နှလုံးကို ထိုးဖောက်ကာ စစ်၏အပူအပြင်းအထန်အတွင်း သွေးကို သောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီးနောက် မြေထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွား하였다။ ၎င်း၏ကောင်းမွန်သော အမွှေးတောင်များသည် သွေးဖြင့်လိမ်းကျန်၍ စိုစွတ်ကာ နီရဲလာ하였다။
Verse 23
स पपात रणे तूर्ण भारद्वाजशराहतः । धनुस्त्यक्त्वा शरांश्वैव पितुरेव समीपत:,द्रोणाचार्यके बाणोंसे घायल होकर शंख पिताके पास ही धनुष-बाण छोड़कर तुरंत ही रणभूमिमें गिर पड़ा
ဘာရဒ္ဝာဇ (ဒြောဏာစာရျ) ၏ မြားများကြောင့် ထိခိုက်သွားသော သင်္ခသည် စစ်မြေပြင်၌ ချက်ချင်း လဲကျသွား하였다။ သူသည် လေးနှင့်မြားတို့ကို ပစ်ချကာ မိမိဖခင်၏ အနီး၌ပင် ပြိုလဲသွား하였다။
Verse 24
हतं तमात्मजं दृष्टवा विराट: प्राद्रवद् भयात् । उत्सृज्य समरे द्रोणं व्यात्ताननमिवान्तकम्
မိမိသားကို သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို မြင်သော ဗိရာဋမင်းသည် ကြောက်ရွံ့၍ ထွက်ပြေး하였다။ စစ်မြေပြင်၌ ပါးစပ်ဟာ၍ မရဏကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဒြောဏာကို ပစ်ထားကာ၊ ထိတ်လန့်ခြင်းကြောင့် ပြေးလွှားသွား하였다။
Verse 25
भारद्वाजस्ततस्तूर्ण पाण्डवानां महाचमूम् । दारयामास समरे शतशो5थ सहस्रश:,तब द्रोणाचार्यने संग्रामभूमिमें तुरंत ही पाण्डवोंकी विशाल वाहिनीको विदीर्ण करना आरम्भ किया। सैकड़ों-हजारों योद्धा धराशायी हो गये
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ဘာရဒ္ဝာဇ၏သား (ဒြောဏ) သည် စစ်မြေပြင်၌ ပဏ္ဍဝတို့၏ မဟာတပ်မတော်ကို လျင်မြန်စွာ ခွဲဖောက်ဖြတ်တောက်လေ၏။ ထိုထိုးစစ်အတွင်း စစ်သူရဲများသည် ရာနှင့်ချီ၊ ထောင်နှင့်ချီ လဲကျသွားကြသည်—စစ်၏ မရပ်မနား လှုပ်ရှားမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အင်အားနှင့် မဟာဗျူဟာက ကရုဏာကို ဖုံးလွှမ်းကာ စစ်မြေပြင်သည် က္ෂတ္တရိယဓမ္မ၏ စမ်းသပ်ရာနှင့် ၎င်း၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ကုန်ကျစရိတ်ကို ပြသရာ ဖြစ်လာသည်။
Verse 26
शिखण्डी तु महाराज द्रौणिमासाद्य संयुगे । आजलचघान भ्रुवोर्मध्ये नाराचैस्त्रिभिराशुगै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မဟာရာဇာ၊ တစ်ဖက်တွင် ရှိခဏ္ဍီသည် စစ်ပွဲအလယ်၌ ဒြောဏ၏သား အရှ္ဝတ္ထာမန်ထံ ချဉ်းကပ်၍ လျင်မြန်သော နာရာစ မြားသုံးစင်းဖြင့် မျက်ခုံးကြားကို ထိုးခတ်လေ၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ကုရုက္ခေတ္တရ စစ်ပွဲ၏ မရမက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အင်အားနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်က ဓမ္မနှင့် အာဏာအတွက် ကြီးမားသော တိုက်ပွဲအတွင်း အဆုံးအဖြတ် ထိုးချက်ကို ရှာဖွေစေသည်။
Verse 27
स बभौ रथशार्दूलो ललाटे संस्थितैस्त्रिभि: । शिखरै: काञउ्चनमयैर्मेरुस्त्रिभिरिवोच्छितै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ရထားစစ်သူရဲတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော အရှ္ဝတ္ထာမန်သည် နဖူးပေါ်တွင် မြားသုံးစင်း စိုက်ကပ်နေသဖြင့် တောက်ပလင်းလက်လာကာ၊ ရွှေရောင်မြင့်မားသော ထိပ်သုံးခုဖြင့် အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ မေရုတောင်နှင့် ဆင်တူလေ၏။ ဤပုံရိပ်သည် စစ်၏ကြမ်းတမ်းမှုအတွင်း၌ပင် ဒဏ်ရာများက ထင်ရှားသော သတ္တိနှင့် မယိမ်းမယိုင် ခံနိုင်ရည်၏ အမှတ်အသားဖြစ်လာကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 28
अश्वत्थामा ततः क्रुद्धो निमेषार्धाच्छिखण्डिन: । ध्वजं सूतमथो राजंस्तुरगानायुधानि च
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် အရှ္ဝတ္ထာမန်သည် ဒေါသထွက်လျက် မျက်တောင်ခတ်တစ်ဝက်မပြည့်ခင်အတွင်း ရှိခဏ္ဍီ၏ အလံ၊ ရထားမောင်းသူကို ချေမှုန်း၍၊ အို ဘုရင်၊ သူ၏ မြင်းများနှင့် လက်နက်များကိုပါ ထိုးဖျက်လေ၏။ ဤကဗျာပိုဒ်သည် စစ်တွင်းဒေါသ၏ ရက်စက်သော လျင်မြန်မှုနှင့် အပြည့်အဝဖျက်ဆီးလိုစိတ်ကို ဖော်ပြပြီး၊ ရန်သူကို ဒဏ်ရာပေးရုံမက တိုက်ခိုက်နိုင်စေသော အထောက်အကူများကိုပါ ချိုးဖျက်လိုကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 29
स हताश्वादवप्लुत्य रथाद् वै रथिनां वर:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—သူ၏ မြင်းများ သတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ ရထားစစ်သူရဲတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး ရန်သူတို့ကို ဒုက္ခပေးသူ ရှိခဏ္ဍီသည် ရထားပေါ်မှ ခုန်ဆင်းလေ၏။ ထက်မြက်တောက်ပသော ဓားတစ်လက်နှင့် ကာကွယ်ရေးဒိုင်းကို ကိုင်ဆောင်ကာ၊ ဒေါသထွက်နေသော သိန်းငှက်ကဲ့သို့ အရပ်ရပ် လှုပ်ရှားလျက်၊ ယာဉ်ဆုံးရှုံးသော်လည်း တိုက်ပွဲကို ဆက်လက်ရန် အာရုံစိုက်နေ하였다။
Verse 30
खड्गमादाय सुशितं विमलं च शरावरम् | श्येनवद् व्यचरत् क्रुद्ध/ शिखण्डी शत्रुतापन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထက်မြက်သောဓားနှင့် အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသောဒိုင်းကို ကိုင်ဆောင်ကာ ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသူ ရှိခဏ္ဍီသည် ဒေါသထန်လျက် စွန်ငှက်ကဲ့သို့ စစ်မြေပြင်အနှံ့ လှုပ်ရှားလျှောက်လှမ်း하였다။
Verse 31
सखड््गस्य महाराज चरतस्तस्य संयुगे । नान्तरं दद्शे द्रौणिस्तदद्भुतमिवाभवत्,महाराज! तलवार लेकर युद्धमें विचरते हुए शिखण्डीका थोड़ा-सा भी छिठद्र अश्व॒त्थामाको नहीं दिखायी दिया। वह एक अद्भुत-सी बात हुई
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ ဓားကိုင်ကာ စစ်မြေပြင်တွင် လှုပ်ရှားနေသော ရှိခဏ္ဍင်ကို မြင်သော်လည်း ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာန်သည် သူ့ထဲ၌ အနည်းငယ်မျှ အပေါက်အဟာ မတွေ့နိုင်ခဲ့။ စစ်အလယ်၌ ထိုသို့ အပြစ်ကင်းစောင့်ကြည့်မှုကို မြင်ရခြင်းသည် အံ့ဩဖွယ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်၏၊ မဟာရာဇာ။»
Verse 32
ततः शरसहस्राणि बहूनि भरतर्षभ | प्रेषयामास समरे द्रौणि: परमकोपन:,भरतश्रेष्ठ) तब परम क्रोधी अश्वत्थामाने समरभूमिमें शिखण्डीपर कई हजार बाणोंकी वर्षा की
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဘာရတတို့အနက် အထွတ်အမြတ်တော်မူသော မင်းကြီး၊ ဒေါသအလွန်တက်ကြွနေသော ဒြောဏ၏သား အရှွတ္ထာမာန်သည် စစ်မြေပြင်၌ မြားထောင်ပေါင်းများစွာကို ပစ်လွှတ်၍ ရန်သူအပေါ် မိုးရွာသကဲ့သို့ ဆက်တိုက်ကျစေ하였다။
Verse 33
तामापतन्तीं समरे शरवृष्टिं सुदारुणाम् । असिना तीक्ष्णधारेण चिच्छेद बलिनां वर:,बलवानोंमें श्रेष्ठ शिखण्डीने समरभूमिमें होनेवाली उस अत्यन्त भयंकर बाणवर्षाको तीखी धारवाली तलवारसे काट डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ဆင်းကျလာသော ကြောက်မက်ဖွယ် မြားမိုးအလွန်ပြင်းထန်သည့် ထိုဝါးလုံးကို အင်အားကြီးသူတို့အနက် အထွတ်အမြတ် ရှိခဏ္ဍင်သည် ထက်မြက်သောဓားဖြင့် ဖြတ်တောက်ခွဲခြမ်းလိုက်하였다။
Verse 34
ततोअस्य विमलं द्रौणि: शतचन्द्रं मनोरमम् । चर्माच्छिनदर्सि चास्य खण्डयामास संयुगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဒြောဏိ (အရှွတ္ထာမာန်) သည် စစ်အလယ်၌ လမင်းကဲ့သို့ အဝိုင်းအမှတ်တံဆိပ် တစ်ရာဖြင့် အလှဆင်ထားသော သန့်ရှင်းလှပသည့် ဒိုင်းကို ခွဲဖျက်၍၊ ထို့ပြင် သူ၏ဓားကိုလည်း ဖြတ်တောက်ကာ အပိုင်းပိုင်း ချိုးဖျက်လိုက်하였다။
Verse 35
शितैस्तु बहुशो राजंस्तं च विव्याध पत्त्रिभि: । शिखण्डी तु तत: खड्गं खण्डितं तेन सायकै:
Sañjaya said: “O King, with many sharp, winged arrows he repeatedly pierced him. Then Śikhaṇḍī, taking up his sword that had been damaged by those missiles, rushed forward to strike. The scene underscores the relentless escalation of violence in battle: even when weapons are broken and bodies wounded, warriors press on, driven by duty, vengeance, and the momentum of war.”
Verse 36
आविषध्य व्यसृजत् तूर्ण ज्वलन्तमिव पन्नगम् | तमापतन्तं सहसा कालानलसमप्रभम्
Sañjaya said: Having aimed well, he swiftly hurled (his weapon), blazing like a serpent. O King, as it rushed forward with sudden force—radiant like the fire of Time at the world’s end—Aśvatthāmā, displaying deftness of hand in battle, instantly cut it down. Thereafter, with many iron arrows, he grievously wounded Śikhaṇḍin as well. The passage underscores how martial skill and relentless violence escalate on the battlefield, where prowess is praised even as destruction multiplies.
Verse 37
चिच्छेद समरे द्रौणिर्दर्शयन् पाणिलाघवम् । शिखण्डिनं च विव्याध शरैरबहुभिरायसै:
Sañjaya said: In the thick of battle, Droṇa’s son (Aśvatthāman), displaying swift dexterity of hand, cut down (the oncoming weapon) and then pierced Śikhaṇḍin with many iron-tipped arrows, O King. The scene underscores the ruthless efficiency of martial skill on the battlefield, where prowess and speed decide life and death, even as the larger war continues to test the boundaries of dharma amid relentless violence.
Verse 38
शिखण्डी तु भृशं राज॑स्ताड्यमान: शितै: शरै: । आरुरोह रथं तूर्ण माधवस्य महात्मन:,राजन! अभश्व॒त्थामाके तीखे बाणोंसे अत्यन्त घायल होकर शिखण्डी तुरंत ही महामना सात्यकिके रथपर चढ़ गया
Sañjaya said: O King, Śikhaṇḍī, being grievously struck and wounded by sharp arrows, quickly mounted the chariot of the noble Mādhava. The scene underscores the harsh immediacy of battle, where survival and duty compel swift movement and reliance on allies even amid severe injury.
Verse 39
सात्यकिश्चापि संक्रुद्धो राक्षसं क्रूरमाहवे । अलनम्बुषं शरैस्ती&णैरविव्याध बलिनां वर:
Sañjaya said: Sātyaki too, inflamed with anger, struck down in the thick of battle the fierce rākṣasa Alambusha, piercing him with sharp arrows. Thus the foremost among the strong met cruelty with decisive force on the battlefield, fulfilling the warrior’s duty to protect his side and restrain violent aggression.
Verse 40
राक्षसेन्द्रस्ततस्तस्य धनुश्चिच्छेद भारत । अर्धचन्द्रेण समरे तं च विव्याध सायकै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ရက္ခသတို့၏ အရှင်သည် စစ်မြေပြင်အလယ်၌ လဝက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မြားတံဖြင့် သူ၏ လေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်၏၊ အို ဘာရတ။ ထို့ပြင် မြားမိုးကဲ့သို့ မြားများဖြင့် ထပ်မံပစ်ခတ်ကာ သူကိုလည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 41
मायां च राक्षसीं कृत्वा शरवर्षैरवाकिरत् । तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयस्य पराक्रमम्,तत्पश्चात् उसने राक्षसी माया फैलाकर उनके ऊपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ की। उस समय हमने सात्यकिका अद्भुत पराक्रम देखा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရက္ခသဆန်သော မာယာကို ဖန်တီးကာ မြားမိုးဖြင့် သူတို့အပေါ်သို့ လွှမ်းမိုးပစ်ခတ်하였다။ ထိုအခါ၌ ငါတို့သည် ရှိုင်နေယ (သာတျကိ) ၏ အံ့ဩဖွယ် သတ္တိစွမ်းအားကို မြင်တွေ့ရ၏။
Verse 42
असम्भ्रमस्तु समरे वध्यमान: शितै: शरै: । ऐन्द्रमस्त्रं च वार्ष्णेयो योजयामास भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ချွန်ထက်သော မြားများဖြင့် ထိုးနှက်ခံနေရသော်လည်း ဝါရ္ဏ္ဏေယ (ကృష్ణ) သည် မတုန်လှုပ်ခဲ့။ အို ဘာရတ၊ သူသည် အိန္ဒြအာஸ္တရ (Indra-weapon) ကို တည်ငြိမ်စွာ အသုံးချလိုက်၏။
Verse 43
तदस्त्रं भस्मसात् कृत्वा मायां तां राक्षसीं तदा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ သူ၏ ဒေဝအာယုဓဖြင့် ရက္ခသမာယာကို ချက်ချင်း ပြာကျစေပြီးနောက်၊ အလမ္ဗုရှကို အရပ်ရပ်မှ မြားအသစ်အသစ်များဖြင့် မိုးကဲ့သို့ ဆက်လက်ပစ်ခတ်하였다—မိုးရာသီ၌ မိုးတိမ်က တောင်ပေါ်သို့ ရေစီးကြောင်းများ လောင်းချသကဲ့သို့။
Verse 44
अलम्बुषं शरैरन्यैरभ्याकिरत सर्वत: । पर्वतं वारिधाराभि: प्रावषीव बलाहक:ः
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် သူသည် အလမ္ဗုရှကို အရပ်ရပ်မှ အခြားမြားများဖြင့် လွှမ်းမိုးပစ်ခတ်하였다—မိုးရာသီ၌ မိုးတိမ်ကြီးက တောင်ပေါ်သို့ ရေစီးကြောင်းများ လောင်းချသကဲ့သို့။
Verse 45
तत् तथा पीडित॑ं तेन माधवेन यशस्विना । प्रदुद्राव भयाद् रक्षस्त्यक्त्वा सात्यकिमाहवे,परमयशस्वी मधुवंशी सात्यकिके द्वारा इस प्रकार पीड़ित होनेपर वह राक्षस भयसे युद्धस्थलमें उन्हें छोड़कर भाग गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထင်ရှားကျော်ကြားသော မာဓဝ (ကေရှဝ) ၏ ပြင်းထန်သောဖိအားကြောင့် ရက္ခသသည် ကြောက်ရွံ့သွားကာ စစ်မြေပြင်၌ စာတျကိကို စွန့်ပစ်၍ ထွက်ပြေးသွား၏။
Verse 46
तमजेय राक्षसेन्द्रं संख्ये मघवता अपि । शैनेय: प्राणदज्जित्वा योधानां तव पश्यताम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သင့်စစ်သည်တို့ မျက်မြင်အောက်၌ပင် ရှိုင်နေယ (စာတျကိ) သည် မဂ္ဂဝတ် (အိန္ဒြာ) တောင် စစ်တွင် မနိုင်ဟု ဆိုကြသော ရက္ခသဘုရင် အလမ္ဗုရှကို တိုက်ပွဲ၌ အနိုင်ယူခဲ့၏။ အသက်ကိုပင် အန္တရာယ်ခံကာ အောင်မြင်ပြီးနောက် စာတျကိသည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်သံကို ထုတ်လွှင့်၍ မိမိ၏ သတ္တိကို ကြေညာ하였다။
Verse 47
न्यहनत् तावकांश्चवापि सात्यकि: सत्यविक्रम: । निशितैर्बहुभिर्बाणिस्ते5द्रवन्त भयाद्दिता:
ထို့နောက် အမှန်တကယ် သတ္တိရှိသော စာတျကိသည် ချွန်ထက်သော မြားအများဖြင့် သင့်ဘက်၏ အခြားစစ်သည်တို့ကိုလည်း ထိုးသတ်စတင်하였다။ သူ့ကို ကြောက်ရွံ့၍ ထိခိုက်နာကျင်နေကြသော စစ်သည်တို့သည် အားလုံး ထွက်ပြေးကြ၏။
Verse 48
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदस्यात्मजो बली । धृष्टद्युम्नो महाराज पुत्र तव जनेश्वरम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မဟာဘုရင်၊ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် ဒရုပဒ၏ အားကြီးသောသား ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နသည် လူတို့၏ အုပ်စိုးရှင်ဖြစ်သော သင့်သားကို ရင်ဆိုင်လာ၏။
Verse 49
छादयामास समरे शरै: संनतपर्वभि: । महाराज! इसी समय ट्रुपदके बलवान पुत्र धृष्टद्युम्नने आपके पुत्र राजा दुर्योधनको रणक्षेत्रमें झुकी हुई गाँठवाले बाणोंसे आच्छादित कर दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ဒရုပဒ၏ အားကြီးသောသား ဓೃಷ್ಟဒျုမ္နသည် ချိုးကွေးသော အဆစ်ပါမြားများဖြင့် သင့်သား ဘုရင် ဒုရျောဓနကို မြားမိုးကဲ့သို့ ဖုံးလွှမ်းပစ်하였다။
Verse 50
विव्यथे न च राजेन्द्र तव पुत्रो जनेश्वर | धृष्टद्युम्नं च समरे तूर्ण विव्याध पत्रिभि:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ သင်၏သားသည် မလှုပ်မယှက် မတုန်လှုပ်ခဲ့။ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ သူသည် မြားများဖြင့် ဓೃṣṭadyumna ကို လျင်မြန်စွာ ထိုးဖောက်ခဲ့သည်»။
Verse 51
षष्ट्या च त्रिंशता चैव तदद्भुतमिवा भवत् । भरतनन्दन! राजेन्द्र! जनेश्वर! धृष्टद्युम्नके बाणोंसे आच्छादित होनेपर भी आपके पुत्र दुर्योधनके मनमें व्यथा नहीं हुई। उसने युद्धस्थलमें धृष्टद्युम्नको तुरंत ही नब्बे बाणोंसे घायल कर दिया। वह एक अद्भुत-सी बात थी || ४९-५० ह ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ခြောက်ဆယ်နှင့် သုံးဆယ်ထပ်—စုစုပေါင်း ကိုးဆယ်—အံ့ဩဖွယ်တစ်ရပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အို ဘာရတတို့၏ အပျော်တော်၊ အို မင်းကြီး၊ အို လူတို့၏ အရှင်၊ ဓೃṣṭadyumna သည် မြားများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော်လည်း သင်၏သား ဒုရျောဓန၏ စိတ်၌ ဝေဒနာမထွက်ပေါ်ခဲ့။ စစ်မြေပြင်၌ သူသည် ဓೃṣṭadyumna ကို မြားကိုးဆယ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ အံ့ဖွယ်တစ်ရပ်ကဲ့သို့ပင်။ ထို့နောက် ဒေါသထွက်နေသော သူ၏ စစ်တပ်မှူးသည် (ဒုရျောဓန၏) လေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်သည်၊ အို အလေးအမြတ်ထားရသူ»။
Verse 52
हयांश्व चतुर: शीघ्रं निजघान महाबल: । शरैश्वैनं सुनिशितै: क्षिप्रं विव्याध सप्तभि:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းသည် မြင်းလေးကောင်ကို လျင်မြန်စွာ ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လိုက်၏။ ထို့နောက် မြားချွန်ထက် ခုနစ်စင်းဖြင့် သူ့ကိုပါ ချက်ချင်း ထိုးဖောက်ခဲ့သည်»။
Verse 53
आर्य! तब महाबली पाण्डवसेनापतिने भी कुपित होकर दुर्योधनके धनुषको काट दिया और शीघ्रतापूर्वक उसके चारों घोड़ोंको भी मार डाला। तत्पश्चात् अत्यन्त तीखे सात बाणोंद्वारा तुरंत ही दुर्योधनको घायल कर दिया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မြတ်နိုးထိုက်သူ၊ ထို့နောက် ပाण्डဝတပ်၏ မဟာဗလ စစ်တပ်မှူးသည် ဒေါသထွက်ကာ ဒုရျောဓန၏ လေးကို ဖြတ်တောက်ပြီး သူ၏ မြင်းလေးကောင်ကိုလည်း လျင်မြန်စွာ သတ်ဖြတ်လိုက်၏။ ထို့နောက် အလွန်ချွန်ထက်သော မြားခုနစ်စင်းဖြင့် ဒုရျောဓနကို ချက်ချင်း ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ မြင်းများ သတ်ခံရသဖြင့် လက်တံရှည် မဟာဗလ ဒုရျောဓနသည် ရထားပေါ်မှ ခုန်ဆင်းကာ ဓားကို မြှောက်၍ ခြေလျင်ဖြင့်ပင် ပೃṣata၏သား ဓೃṣṭadyumna ထံသို့ တန်းတန်းမတ်မတ် ပြေးဝင်သွားသည်»။
Verse 54
शकुनिस्तं समभ्येत्य राजगृद्धी महाबल: । राजानं सर्वलोकस्य रथमारोपयत् स्वकम्,उस समय महाबली शकुनिने, जो राजाको बहुत चाहता था, निकट आकर सम्पूर्ण जगत्के अधिपति दुर्योधनको अपने रथपर चढ़ा लिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုအခါ အင်အားကြီးသော ရာဇအကျိုးကို လိုလားသူ ရှကူနိသည် နီးကပ်လာ၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရှင်ဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်မြင်သော ဒုရျောဓနကို မိမိ၏ ရထားပေါ်သို့ တင်ပေးလိုက်သည်»။
Verse 55
ततो नृपं पराजित्य पार्षत: परवीरहा । न्यहनत् तावकं सैन्यं वज़पाणिरिवासुरान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ပೃṣတ၏သား၊ ရန်သူသူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သူ ဓೃṣṭဒျုမ္နသည် မင်း ဒုရျောဓနကို အနိုင်ယူပြီးနောက်၊ သင်၏တပ်ကို ဝဇ္ရကိုင် အိန္ဒြာက အသူရတို့ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ စတင်သုတ်သင်လေ၏။
Verse 56
कृतवर्मा रणे भीम॑ शरैरार्च्छन्महारथ: । प्रच्छादयामास च तं महामेघो रविं यथा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ မဟာရထ ကೃတဝರ್ಮာသည် ဘီမကို မြားမိုးဖြင့် ထိုးနှက်ကာ၊ မဟာမိုးတိမ်ကြီးက နေကို ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ သူ့ကို ဖုံးလွှမ်းလေ၏။
Verse 57
ततः प्रहस्य समरे भीमसेन: परंतप: । प्रेषयामास संक़ुद्ध: सायकान् कृतवर्मणे,तब शत्रुओंको संताप देनेवाले भीमसेनने युद्धमें हँसकर अत्यन्त क्रोधपूर्वक कृतवर्मापर अनेकों सायकों-का प्रहार किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် စစ်ပွဲအလယ်၌ ရန်သူတို့ကို ပူလောင်စေသူ ဘီမစေနသည် ရယ်မောကာ၊ ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် ကೃတဝರ್ಮာထံသို့ မြားများစွာ ပစ်လွှတ်လေ၏။
Verse 58
तैर््मानो5तिरथ: सात्वत: सत्यकोविद: । नाकम्पत महाराज भीम॑ चार्च्छच्छितै: शरै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထိုမြားတို့ကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်နာကျင်သော်လည်း၊ သစ္စာနှင့် စစ်ပညာကို ကျွမ်းကျင်သော စာတ္ဝတ မဟာသူရဲ ကೃတဝರ್ಮာသည် မလှုပ်မယှက် မတုန်လှုပ်ခဲ့။ ထို့နောက် သူသည် ဘီမစေနကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ထပ်မံ ထိုးနှက်လေ၏။
Verse 59
तस्याश्चांश्वतुरो हत्वा भीमसेनो महारथ: । सारथिं पातयामास सध्वजं सुपरिष्कृतम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရန်သူ၏ မြင်းစီးသူများကို သတ်ပြီးနောက် မဟာရထ ဘီမစေနသည် အလှဆင်ကောင်းမွန်သော အလံပါသော ရထား၏ စာရഥိကိုပါ လဲကျစေ하였다။
Verse 60
फिर महारथी भीमसेनने उनके चारों घोड़ोंको मारकर ध्वजसहित सुसज्जित सारथिको भी काट गिराया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရန်သူဗိုလ်ချုပ်တို့ကို သတ်ဖြတ်သူ ဘီမစေနသည် အမျိုးမျိုးသော မြားများဖြင့် သူ့ကို လျင်မြန်စွာ ဖုံးလွှမ်းပစ်하였다။ မြင်းများ သတ်ပြီးသွားသောကြောင့် သူ၏ ကိုယ်တစ်လုံးလုံးသည် အစိတ်အပိုင်းများကွဲကြေသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာခဲ့သည်—ဘီမ၏ မြားတံများကြောင့် အလွန်အမင်း ခွဲခြမ်းခံရသဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်ပွဲ၏ မညှာမတာ အရှိန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သတ္တိနှင့် မိမိဘက်အပေါ် တာဝန်သည် စစ်သူရဲတို့ကို မရပ်မနား အကြမ်းဖက်စေသော်လည်း လူ့အသက်၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်လွင်လာသည်။
Verse 61
हताश्वश्व ततस्तूर्ण वृषकस्य रथं ययौ । श्यालस्य ते महाराज तव पुत्रस्य पश्यत:,महाराज! तब घोड़ोंके मारे जानेपर कृतवर्मा आपके पुत्रके देखते-देखते तुरंत ही आपके साले वृषकके रथपर सवार हो गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မြင်းများ သတ်ပြီးသွားသောအခါ ကృతဝರ್ಮာသည် လျင်မြန်စွာ ဝೃષက၏ ရထားသို့ သွား၍ စီးနင်း하였다—အို မဟာရာဇာ၊ ထိုသူသည် သင်၏ ယောက္ခမောင် (brother-in-law) ဖြစ်သည်—ဤအရာကို သင်၏ သားတော်က မျက်မြင်ကြည့်နေစဉ်ပင် ဖြစ်하였다။ ဤခဏသည် စစ်မြေပြင်၏ လက်တွေ့ကျမှုကို ပြသသည်—တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ချက်ချင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို ရယူရပြီး၊ သွေးသားဆက်နွယ်မှုနှင့် မင်းသား၏ မျက်မြင်သက်သေဖြစ်ခြင်းကလည်း အကျင့်ဓမ္မဆိုင်ရာ ဖိအားကို ပိုမိုတိုးစေသည်။
Verse 62
भीमसेनो<पि संक्रुद्धस्तव सैन्यमुपाद्रवत् । निजघान च संक्रुद्धो दण्डपाणिरिवान्तक:,इधर भीमसेन भी अत्यन्त कुपित होकर आपकी सेनापर टूट पड़े और दण्डपाणि यमराजकी भाँति उसका संहार करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဘီမစေနသည်လည်း ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် သင်၏ စစ်တပ်ပေါ်သို့ တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်လာ하였다။ ဒေါသထဲတွင် သူသည် အန္တက—သေမင်းတော်တည်းဟူသော ယမ—တံခွန်ဒဏ်တံကို ကိုင်ဆောင်သကဲ့သို့ သူတို့ကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ကာ မျက်နှာချင်းဆိုင် အတန်းအစားများကို ပျက်စီးစေ하였다။
Verse 81
इस प्रकार श्रीमह्या भारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें सातवें दिनका युद्धविषयक इकक््यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာဘာရတ၌၊ ဘီရှ္မပರ್ವအတွင်း—ဘီရှ္မကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်သော အခန်းကဏ္ဍ၌—ခုနစ်ရက်မြောက် စစ်ပွဲဖြစ်ရပ်များကို ဖော်ပြသော အခန်း (အဓ್ಯಾಯ) ၈၁ ပြီးဆုံး၏။ ဤအဆုံးသတ်ဖော်မြူလာသည် စစ်၏ အကြမ်းဖက်မှုအလယ်၌ပင် ဇာတ်ကြောင်းကို စနစ်တကျ စီစဉ်၍ ရက်စွဲတင်ကာ၊ ဘီရှ္မ၏ ကံကြမ္မာနှင့် စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ ဓမ္မ၏ ဖွင့်ဟမှုတို့ဖြင့် အကျင့်ဓမ္မဆိုင်ရာ အနက်ကို ချိတ်ဆက်ထားကြောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 82
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि द्वैरथे द्ॉयशीतितमो<5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌၊ ဘီရှ္မပರ್ವအတွင်း၊ ဘီရှ္မဝဓပર્વအတွင်း၊ ရထားချင်း တိုက်ပွဲ (ဒွైరഥ) ဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍ၌ «ဘီရှ္မကို သတ်ဖြတ်ခြင်း» ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ အဓ್ಯಾಯ ၈၂ ပြီးဆုံး၏။ ဤသည်မှာ သဉ္ဇယ၏ အစီရင်ခံချက်အဖြစ် ဇာတ်ကြောင်းအဆုံးကို မှတ်သားသည့် ကော်လိုဖွန် (colophon) ဖြစ်သည်။
Verse 286
शरैरबहुभिराच्छिद्य पातयामास संयुगे । राजन्! तदनन्तर क्रोधमें भरे अश्वत्थामाने आधे निमेषमें बहुत-से बाणोंद्वारा शिखण्डीके ध्वज, सारथि, घोड़ों और आयुधोंको रणभूमिमें काट गिराया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မြားအများဖြင့် သူတို့ကို ဖြတ်တောက်၍ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ လဲကျစေ하였다။ အို မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင် ဒေါသအပြည့်ဖြစ်သော အရှွတ္ထာမာသည် မျက်တောင်ခတ်တစ်ဝက်မျှ အချိန်အတွင်း မြားအမြောက်အများဖြင့် စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ ရှိခဏ္ဍိ၏ တံခွန်၊ ရထားမောင်း (သာရထိ)၊ မြင်းများနှင့် လက်နက်များကို ဖြတ်ချ၍ လဲကျစေ하였다»။
Verse 426
विजयाद्ू यदनुप्राप्तं माधवेन यशस्विना । भारत! वे समरभूमिमें तीखे बाणोंसे पीड़ित होनेपर भी घबराये नहीं। उन यशस्वी यदुकुलरत्न सात्यकिने अर्जुनसे जिसकी शिक्षा प्राप्त की थी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘာရတ၊ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော မာဓဝ၏ အားဖြင့် အောင်ပွဲကို ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်မြေပြင်၌ မြားချွန်များကြောင့် နာကျင်ညှဉ်းပန်းခံရသော်လည်း မကြောက်မရွံ့ မလျော့နည်းခဲ့ကြ။ ထို့နောက် ယဒုဝంశ၏ ရတနာဟု ခေါ်ထိုက်သော ကျော်ကြားသည့် စာတျကီသည် အာర్జုနထံမှ သင်ကြားမှုကို ရရှိထားသူဖြစ်၍ အိန္ဒြာသ္တရ (အိန္ဒြ၏ မစ္စိုင်) ကို အသုံးချ하였다»။
Frequently Asked Questions
The dilemma is interpretive and ethical: whether catastrophic outcomes should be attributed primarily to ‘fate’ (daiva) or recognized as the matured consequence of earlier policy failures—especially the refusal to restrain Duryodhana and to heed well-wishing counsel that aimed to prevent escalation.
The chapter teaches that governance requires disciplined receptivity to hita-vacana (beneficial counsel) and that avoidable conflict, once chosen, yields predictable systemic loss; strategic events are narrated as visible karma-phala rather than isolated misfortune.
No explicit phalaśruti formula is presented here; the meta-commentary functions causally—Sañjaya’s reminder that earlier admonitions, ignored at the time, have ‘arrived’ as present consequence—positioning the chapter as an interpretive hinge between counsel and outcome.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.