Adhyaya 87
यज्ञवाटवैभववर्णनम् / Description of the Splendour of the Sacrificial Enclosure
Upa-parva: Aśvamedha-yajña-vaiśiṣṭya (Description of the Sacrificial Arena and Abundance)
Vaiśaṃpāyana describes how, as the Aśvamedha proceeds, skilled disputants engage in reasoned debate while assembled kings observe the exemplary ritual order. The yajñavāṭa is portrayed through material and procedural markers: golden gateways, jewel-adorned resting and seating arrangements, and an array of vessels—pots, bowls, cauldrons, jars, and auspicious containers—so abundant that nothing appears non-golden. The consecrated wooden yūpas are set up according to śāstric prescription and proper timing, emphasizing correctness (vidhi) and radiance. A comprehensive gathering of beings is noted—land and aquatic animals, cattle and buffaloes, birds, wild creatures, and an encyclopedic taxonomy of life-forms—conveying the rite’s cosmological scope. The arena overflows with food-grain and wealth: mountain-like heaps of provisions, streams of curd, and lake-like expanses of ghee. The scale is such that Jambūdvīpa appears symbolically assembled in one place; numerous groups arrive, receive wealth, and depart. Kings serve eminent Brahmins in vast numbers; attendants offer diverse foods and drinks, and drums resound daily like thunder as the sacrifice continues in ordered continuity under Dharmarāja Yudhiṣṭhira.
Chapter Arc: अश्वमेध-यज्ञ के आरम्भ के पश्चात् कथा का प्रवाह युद्धोत्तर शान्ति से हटकर एक नई बेचैनी पर टिकता है—हृषीकेश कृष्ण के सामने यह प्रश्न उठता है कि सर्वविजयी अर्जुन भीतर से सुखविवर्जित क्यों रहता है। → कृष्ण के प्रति जिज्ञासा गहराती है: सुना गया है कि अनेक देशों में फिर-फिर युद्ध हुए; अर्जुन जहाँ-जहाँ गया, वहाँ धूल-धूसरित घोड़े के पीछे राजाओं की हलचल, जन-समूह की हर्षध्वनि और विजय-यात्रा का कोलाहल उठा। पर इस बाहरी जय के बीच अर्जुन के मन का भार कथा को कसता जाता है। → अर्जुन की वापसी का दृश्य चरम पर पहुँचता है—रेणु-राशि उठती है, जनों की हर्षकारी वाणी गूँजती है, और अर्जुन धर्मराज युधिष्ठिर के चरणों में प्रणाम कर भीमादि भ्राताओं का पूजन करता हुआ केशव (कृष्ण) के समीप बैठता है; विजय-समाचार के साथ ही युधिष्ठिर की आँखों में आनन्दाश्रु छलकते हैं और दूत/वृत्तान्त-निवेदक को बहुधन दान दिया जाता है। → कुरु-सभा में स्वागत-सत्कार के बाद अर्जुन थके हुए पारगामी की भाँति विश्राम पाता है; विजय-यात्रा का औपचारिक समापन और राजसभा की स्वीकृति से अश्वमेध का अभियान स्थिरता की ओर लौटता है। → बभ्रुवाहन का अपनी दोनों माताओं सहित कुरुदेश में आगमन एक नया प्रसंग खोलता है—यह आगमन केवल शुभ-संदेश है या किसी पुराने बन्धन/प्रतिज्ञा का पुनः स्मरण?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें अश्चमेध-यज्ञका आरम्भविषयक छियासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८६ ॥। ऑपन-आक्राा बछ। अर: सप्ताशीतितमोब ध्याय: अर्जुनके विषयमें श्रीकृष्ण और युधिछ्िरकी बातचीत, अर्जुनका हस्तिनापुरमें जाना तथा उलूपी और चित्राज्भदाके साथ बभ्रुवाहनका आगमन युधिष्ठिर उवाच श्रुतं प्रियमिदं कृष्ण यत् त्वमहसि भाषितुम् । तन्मे5मृतरसं पुण्यं मनो ह्लादयति प्रभो,युधिष्ठिर बोले--प्रभो! श्रीकृष्ण! मैंने यह प्रिय संदेश सुना, जिसे आप ही कहने या सुनानेके योग्य हैं। आपका यह अमृतरससे परिपूर्ण पवित्र वचन मेरे मनको आनन्दमग्न किये देता है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို ကృష్ణ၊ သင်သာ ပြောရန် သင့်တော်သော ဤချစ်ဖွယ်သတင်းစကားကို ငါကြားရပြီ။ အို အရှင်၊ အမရရသဖြင့် ပြည့်ဝသော သင်၏ သန့်ရှင်းမြတ်သော စကားသည် ငါ့စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေသည်»။
Verse 2
बहूनि किल युद्धानि विजयस्य नराधिपै: । पुनरासन् हषीकेश तत्र तत्र च मे श्रुतम्,हृषीकेश! मेरे सुननेमें आया है कि भिन्न-भिन्न देशोंमें वहाँके राजाओंके साथ अर्जुनको कई बार युद्ध करने पड़े हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို ဟೃṣီကေśa၊ အောင်မြင်မှုကို တည်မြဲစေရန် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် နယ်ဒေသအသီးသီးရှိ မင်းများနှင့် အာర్జုနသည် စစ်ပွဲများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ရကြောင်း ငါကြားသိထားသည်»။
Verse 3
कि निमित्तं स नित्यं हि पार्थ: सुखविवर्जित: । अतीव विजयो धीमन्निति मे दूयते मनः,इसका क्या कारण है? बुद्धिमान् जनार्दन! जब मैं एकान्तमें बैठकर अर्जुनके बारेमें विचार करता हूँ, तब यह जानकर मेरा मन खिन्न हो जाता है कि हमलोगोंमें वे ही सदा सबसे अधिक दु:खके भागी रहे हैं। पाण्डुनन्दन अर्जुन सुखसे वंचित क्यों रहते हैं? यह समझमें नहीं आता
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ဘာအကြောင်းကြောင့် ပါර්ထ (အာర్జုန) သည် အမြဲတမ်း ပျော်ရွှင်မှုမှ ကင်းဝေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်ရသနည်း။ ဉာဏ်ပညာကြီးသော ဇနာရ္ဒနာ၊ သူသည် အလွန်အမင်း အောင်မြင်သူဖြစ်သော်လည်း ဤအတွေးကြောင့် ငါ့နှလုံးသား နာကျင်ရသည်။ ငါ တစ်ယောက်တည်း ထိုင်၍ အာర్జုနကို စဉ်းစားသော်၊ ငါတို့အနက် သူသည် အစဉ်တစိုက် အကြီးမားဆုံး ဒုက္ခကို ခံယူလာသူဖြစ်ကြောင်း သိရသဖြင့် စိတ်မကောင်းဖြစ်ရသည်။ ပာဏ္ဍု၏သား အာర్జုနသည် အဘယ်ကြောင့် သက်သာချမ်းသာမှုနှင့် စိတ်ကျေနပ်မှုမှ ဝေးကွာနေရသနည်း»။
Verse 4
संचिन्तयामि कौन्तेयं रहो जिष्णुं जनार्दन । अतीव दुःखभागी स सतत पाण्डुनन्दन:,इसका क्या कारण है? बुद्धिमान् जनार्दन! जब मैं एकान्तमें बैठकर अर्जुनके बारेमें विचार करता हूँ, तब यह जानकर मेरा मन खिन्न हो जाता है कि हमलोगोंमें वे ही सदा सबसे अधिक दु:खके भागी रहे हैं। पाण्डुनन्दन अर्जुन सुखसे वंचित क्यों रहते हैं? यह समझमें नहीं आता
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို ဇနာရ္ဒနာ၊ ငါ တိတ်ဆိတ်ရာ၌ ထိုင်၍ ကုန္တီ၏သား၊ မအနိုင်ယူနိုင်သော သူရဲကောင်း ဂျိရှ္ဏု (အာర్జုန) ကို စဉ်းစားသော် ငါ အလွန်စိတ်မချမ်းသာ ဖြစ်ရသည်။ ငါတို့အနက် ပာဏ္ဍု၏သား သူသည် အစဉ်တစိုက် ဒုက္ခ၏ အကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို ခံယူနေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ အာర్జုနသည် အဘယ်ကြောင့် မကြာခဏ သက်သာချမ်းသာမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုမှ ကင်းဝေးရသနည်း»။
Verse 5
कि नु तस्य शरीरेडस्ति सर्वलक्षणपूजिते | अनिष्टं लक्षणं कृष्ण येन दुःखान्युपाश्नुते,श्रीकृष्ण! उनका शरीर तो सभी शुभलक्षणोंसे सम्पन्न है। फिर उसमें अशुभ लक्षण कौन-सा है, जिससे उन्हें अधिक दुःख उठाना पड़ता है?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို ကృష్ణ၊ သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် မင်္ဂလာလက္ခဏာ အားလုံးဖြင့် ချီးမြှောက်ခံရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ဒုက္ခများစွာကို ခံစားရစေသော မင်္ဂလာမဟုတ်သည့် လက္ခဏာသည် သူ၌ မည်သို့ရှိသနည်း»။
Verse 6
अतीवासुखभोगी स सततं कुन्तिनन्दन: । न हि पश्यामि बीभत्सोर्निन्द्य गात्रेषु किंचन । श्रोतव्यं चेन्मयैतद् वै तन्मे व्याख्यातुमरहसि,कुन्तीनन्दन अर्जुन सदा अधिक कष्ट भोगते हैं; परंतु उनके अंगोंमें कहीं कोई निन्दनीय दोष नहीं दिखायी देता है। ऐसी दशामें उन्हें कष्ट भोगनेका कारण क्या है? यह मैं सुनना चाहता हूँ। आप मुझे विस्तारपूर्वक यह बात बतावें
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ကုန္တီ၏သား အာర్జုနသည် အစဉ်တစိုက် အလွန်ကြီးမားသော ကျပ်တည်းမှုကို ခံစားနေရသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ သို့သော် ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်သူရဲ ဘီဘတ္ဆု၏ ကိုယ်အင်္ဂါများ၌ အပြစ်တင်စရာ တစ်စုံတစ်ရာကို ငါ မမြင်ရ။ ဤအကြောင်းအရာကို ငါ ကြားသင့်သော အရာဖြစ်လျှင်၊ ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ရှင်းလင်းဖော်ပြပေးသင့်သည်—မြင်သာသော အပြစ်မရှိဘဲ သူသည် အဘယ်ကြောင့် ကျပ်တည်းမှုကို ခံရသနည်း»။
Verse 7
इत्युक्त: स हृषीकेशो ध्यात्वा सुमहदुत्तरम् राजानं भोजराजन्यवर्धनो विष्णुरब्रवीत्,युधिष्ठिरके इस प्रकार पूछनेपर भोजवंशी क्षत्रियोंकी वृद्धि करनेवाले भगवान् हृषीकेश विष्णुने बहुत देरतक उत्तम रीतिसे चिन्तन करनेके बाद राजा युधिष्ठिरसे यों कहा --
ဤသို့ မေးမြန်းခြင်းခံရသော အင်္ဂါအာရုံတို့၏ အရှင် ဟೃಷီကေရှ (ဗိဿဏု) သည် ဘောဇမျိုး က္ଷတ္တရိယတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို တိုးပွားစေသူဖြစ်၍ အလွန်ကောင်းမြတ်သော အဖြေကို ရှာရန် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စိတ်တွင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း စဉ်းစားပြီးနောက် ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရအား ဤသို့ မိန့်တော်မူ하였다—
Verse 8
न हास्य नृपते किंचित् संश्लिष्टमुपलक्षये । ऋते पुरुषसिंहस्य पिण्डिके5स्याधिके यत:,“नरेश्वर! पुरुषसिंह अर्जुनकी पिण्डलियाँ (फिल्लियाँ) औसतसे कुछ अधिक मोटी हैं। इसके सिवा और कोई अशुभ लक्षण उनके शरीरमें मुझे भी नहीं दिखायी देता है”
«အို မဟာရာဇာ၊ ဤသူ၌ မကောင်းသော လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာကို မမြင်ရပါ။ လူတို့အတွင်း ခြင်္သေ့တော် အာర్జုန၏ ခြေသလုံးသား (calves) သည် ပုံမှန်ထက် အနည်းငယ် ထူဝါးနေခြင်းသာ ရှိသည်။ ထိုအပြင် သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ကြောက်ရွံ့စရာ အကြောင်းအရာတစ်စုံတစ်ရာကို မမြင်ရပါ»။
Verse 9
स ताभ्यां पुरुषव्याप्रो नित्यमध्वसु वर्तते । न चान्यदनुपश्यामि येनासौ दुःखभाजनम्,“उन मोटी फिल्लियोंके कारण ही पुरुषसिंह अर्जुनको सदा रास्ता चलना पड़ता है। और कोई कारण मुझे नहीं दिखायी देता, जिससे उन्हें दुःख झेलना पड़े"
«ထိုခြေသလုံးနှစ်ဖက်ကြောင့်ပင် လူတို့အတွင်း ခြင်္သေ့တော် အာర్జုနသည် လမ်းခရီးပေါ်တွင် အမြဲတမ်း ရှိနေရသည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဒုက္ခကို ခံရမည့် အကြောင်းအရာ အခြားတစ်စုံတစ်ရာကို မမြင်ရပါ»။
Verse 10
इत्युक्त: पुरुषश्रेष्टस्तदा कृष्णेन धीमता । प्रोवाच वृष्णिशार्टूलमेवमेतदिति प्रभो,प्रभो! बुद्धिमान् श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर पुरुषश्रेष्ठ युधिष्ठिरने उन वृष्णिसिंहसे कहा --'भगवन्! आपका कहना ठीक है”
ဉာဏ်ပညာရှိသော ကృష్ణ၏ ထိုစကားကို ကြားသော် လူတို့အတွင်း အမြတ်ဆုံး ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဝೃષ္ဏိတို့၏ ကျားသတ္တဝါတော်ထံသို့ «အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား၊ အမှန်တကယ် ထိုသို့ပင် ဖြစ်ပါသည်။ သင်၏စကားသည် မှန်ကန်ပါသည်» ဟု ပြန်လည်ဆို하였다။
Verse 11
कृष्णा तु द्रौपदी कृष्णं तिर्यक् सासूयमैक्षत । प्रतिजग्राह तस्यास्तं प्रणयं चापि केशिहा
သို့သော် ကృష్ణာ (ဒြೌပဒီ) သည် ကൃഷ്ണကို ဘေးကွေ့ကြည့်၍ မနာလိုမှုနှင့် အပြစ်တင်သံတိတ်သော အမြင်တစ်ရပ်ကို ပေးလိုက်သည်။ ကေရှင်ကို သတ်သောသူ ကൃഷ്ണသည် ထိုခံစားချက်ကို—မပြောမိသော တိုင်ကြားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုတို့ကိုပါ—အနီးကပ်သံယောဇဉ်ကြောင့် ထက်မြက်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှုတောင် ဓမ္မကို မဖျက်ဘဲ ပေါ်ပေါက်နိုင်ကြောင်း သိမြင်လျက် လက်ခံ하였다။
Verse 12
तत्र भीमादयस्ते तु कुरवो याजकाश्न ये
ထိုနေရာ၌ ယဇ္ဉပူဇော်ပွဲ၌ ပါဝင်ကာ ပူဇော်အလှူအပေးအယူတို့ကို စားသုံးလက်ခံနေကြသော ကုရုတို့—ဘီမနှင့် အခြားသူတို့—သည် သန့်ရှင်းသော အခမ်းအနားတွင် ပါဝင်တက်ရောက်နေကြ하였다။
Verse 13
तेषां कथयतामेव पुरुषो<र्जुनसंकथा:
ယုဓိဋ္ဌိရက ဆိုသည်—“သူတို့ အချင်းချင်း ပြောဆိုနေစဉ်ပင် စကားဝိုင်းသည် အာర్జုနအကြောင်းသို့ လှည့်သွား၍၊ သူ၏ လုပ်ရပ်နှင့် သမိုင်းကြောင်းတို့ကပင် ဆွေးနွေးရာ အကြောင်းအရာ ဖြစ်လာ하였다။”
Verse 14
सो5भिगम्य कुरुश्रेष्ठ नमस्कृत्य च बुद्धिमान्
ပညာရှိသူသည် ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးထံ ချဉ်းကပ်၍ ဂုဏ်ပြုဦးညွှတ်ကာ ပြောဆို하였다—ဓမ္မ၏ စံနမူနာဖြစ်သော အကြီးအကဲတစ်ဦးအပေါ် သင့်တော်သော အကျင့်အကြံနှင့် နှိမ့်ချမှုကို ထိန်းသိမ်းလျက်။
Verse 15
उपायात॑ नरव्याप्र॑ फाल्गुनं प्रत्यवेदयत् । वह बुद्धिमान् दूत कुरुश्रेष्ठ युधिष्ठिके पास जा उन्हें नमस्कार करके बोला --'पुरुषसिंह अर्जुन निकट आ गये हैं' ।। १४ $ ।। तच्छुत्वा नृपतिस्तस्य हर्षबाष्पाकुलेक्षण:
ပညာရှိသော သံတမန်သည် ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ယုဓိဋ္ဌိရထံ ချဉ်းကပ်၍ ဂုဏ်ပြုဦးညွှတ်ပြီးနောက် “လူတို့အနက် ခြင်္သေ့တော်၊ အာర్జုနသည် အနီးသို့ ရောက်လာပြီ” ဟု သတင်းပို့하였다။ ထိုစကားကို ကြားသော် မင်း၏ မျက်လုံးတို့သည် ဝမ်းမြောက်မျက်ရည်ဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ—အန္တရာယ်ပြင်းသော တာဝန်မှ ချစ်သူတစ်ဦး ပြန်လည်လုံခြုံစွာ ရောက်လာသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သော သက်သာမှုနှင့် ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော ချစ်ခင်မှုကို ထင်ဟပ်စေ하였다။
Verse 16
ततो द्वितीये दिवसे महान् शब्दो व्यवर्धत
ထို့နောက် ဒုတိယနေ့တွင် ကြီးမားသော အော်ဟစ်သံနှင့် ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်ပွားလာကာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုကျယ်လောင်လာ하였다—ဖြစ်ရပ်များ၏ လှည့်ကွက်တစ်ခုနှင့် ၎င်းတို့ကို ဝန်းရံနေသော ဓမ္မဆိုင်ရာ တင်းမာမှုတို့ကို သတိပေးသည့် လူထုအနှောင့်အယှက်တစ်ရပ် ဖြစ်하였다။
Verse 17
ततो रेणु: समुद्भूतो विबभौ तस्य वाजिन:
ထို့နောက် ထိုမြင်းကြောင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တစ်စင်း ထလွင့်ကာ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့သွားသည်—အရှွမေဓပူဇော်ပွဲ၏ ခရီးစဉ်သည် ရှေ့ဆက်နေကြောင်းနှင့် မင်းသည် နိမိတ်လက္ခဏာနှင့် အသေးစိတ်တိုင်းကို သတိပြုစောင့်ကြည့်နေကြောင်းကို ပြသသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 18
तत्र हर्षकरी वाचो नराणां शुश्रुवे&र्जुन:
ထိုနေရာ၌ အာర్జုနသည် လူအများအကြားမှ ဝမ်းမြောက်စေသော စကားသံများကို ကြားရသည်—ဖြစ်ပျက်နေသည့် အရေးအခင်းအလယ်တွင် စိတ်သက်သာမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် စကားများဖြစ်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်နေသမျှအပေါ် လူထု၏ မျှော်လင့်ချက်ပြည့်ဝသော တုံ့ပြန်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 19
दिष्ट्यासि पार्थ कुशली धन्यो राजा युधिष्ठिर: । वहाँ अर्जुनने लोगोंके मुँहसे हर्ष बढ़ानेवाली बातें इस प्रकार सुनीं--'पार्थ! यह बड़े सौभाग्यकी बात है कि तुम सकुशल लौट आये। राजा युधिष्ठिर धन्य हैं ।। कोडन्यो हि पृथिवीं कृत्स्नां जित्वा हि युधि पार्थिवान्
ထိုအခါ အာర్జုနသည် လူတို့၏နှုတ်မှ ဝမ်းမြောက်စေသော စကားများကို ဤသို့ကြားရသည်—«ပါရ്ഥာ၊ သင် အန္တရာယ်ကင်းကင်း ပြန်လာနိုင်ခြင်းသည် အလွန်ကံကောင်းလှ၏။ မင်း ယုဓိဋ္ဌိရသည် ကောင်းချီးခံရသော ဘုရင်ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူ သင်သည် စစ်မြေပြင်၌ မင်းတို့ကို အနိုင်ယူကာ မြေကြီးတစ်ပြင်လုံးကိုလည်း သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး…»
Verse 20
ये व्यतीता महात्मानो राजान: सगरादय:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—«ရှေးကာလ၏ စိတ်ကြီးမြတ်သော ဘုရင်ကြီးများ၊ စဂရမှ စ၍၊ ယခုလောကမှ ကွယ်လွန်သွားပြီးသားတို့သည်…»
Verse 21
नैतदन्ये करिष्यन्ति भविष्या वसुधाधिपा:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—«အနာဂတ်ကာလ၌ မြေကြီး၏ အုပ်စိုးရှင်များသည် ဤအမှုကို မပြုနိုင်ကြလိမ့်မည်»။
Verse 22
इत्येवं वदतां तेषां पुंसां कर्णसुखा गिर:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ထိုသို့ပင် ထိုသူတို့ ပြောဆိုနေစဉ်၌ သူတို့၏စကားသံတို့သည် နားထောင်ရ သာယာချိုမြိန်လှ၏»။
Verse 23
ततो राजा सहामात्य: कृष्णश्न॒ यदुनन्दन:
ထို့နောက် မင်းကြီးသည် အမတ်တို့နှင့်အတူ၊ ယဒုဝంశ၏ အားရစရာဖြစ်သော ကృష్ణနှင့်တကွ ရှေ့သို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာလေ၏။
Verse 24
सो5भिवाद्य पितु: पादौ धर्मराजस्य धीमत:
ထို့နောက် သူသည် ဉာဏ်ပညာရှိသော ဓမ္မရာဇ—မိမိ၏ဖခင်—၏ ခြေတော်တို့ကို လေးမြတ်စွာ ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီးနောက် ဆက်လက်ထွက်ခွာလေ၏။
Verse 25
तैः समेत्यार्चितस्तांश्ष प्रत्यर्च्याथ यथाविधि
သူတို့နှင့် တွေ့ဆုံ၍ သူတို့က ထုံးတမ်းအတိုင်း ဂုဏ်ပြုကန်တော့ကြသဖြင့်၊ ယုဓိဋ္ဌိရသည်လည်း ထုံးတမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း ပြန်လည်ဂုဏ်ပြုကန်တော့လေ၏။
Verse 26
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा बभ्रुवाहन:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ထိုအချိန်တည်းကပင် ထိုမင်းကြီး ဘဗ္ရုဝါဟနသည် ထိုနေရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာလေ၏»။
Verse 27
तत्र वृद्धान् यथावत् स कुरूनन्यांश्व पार्थिवान्,वहाँ पहुँचकर वह महाबाहु नरेश कुरुकुलके वृद्ध पुरुषों तथा अन्य राजाओंको विधिवत् प्रणाम करके स्वयं भी उनके द्वारा सत्कार पाकर बहुत प्रसन्न हुआ। इसके बाद वह अपनी पितामही कुन्तीके सुन्दर महलमें गया
ထိုအခါ လက်တံကြီးမင်းသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိပြီး ကုရုမျိုးရိုး၏ အရွယ်ကြီးသူများနှင့် အခြားမင်းများအား ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ဂါရဝပြု၍ နမസ്കာရပြုလေ၏။ ထို့နောက် သူတို့၏ ဧည့်ခံဂုဏ်ပြုမှုကိုလည်း ခံယူရသဖြင့် အလွန်ပျော်ရွှင်သွား၏။ ထို့ပြီးနောက် မိမိ၏ အဘွား ကုန္တီ၏ လှပသော နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်သွားလေ၏။
Verse 28
अभिवाद्य महबाहुस्तैश्वापि प्रतिनन्दित: । प्रविवेश पितामहय॒ा: कुन्त्या भवनमुत्तमम्,वहाँ पहुँचकर वह महाबाहु नरेश कुरुकुलके वृद्ध पुरुषों तथा अन्य राजाओंको विधिवत् प्रणाम करके स्वयं भी उनके द्वारा सत्कार पाकर बहुत प्रसन्न हुआ। इसके बाद वह अपनी पितामही कुन्तीके सुन्दर महलमें गया
ဂါရဝပြု၍ နမಸ್ಕာရပြုပြီးနောက် လက်တံကြီးမင်းသည် သူတို့ထံမှလည်း ပြန်လည်ကြိုဆိုချီးမြှောက်ခြင်းကို ခံရ၏။ ထိုဂုဏ်ပြုမှုကြောင့် စိတ်ပျော်ရွှင်လျက် မိမိ၏ အဘွား ကုန္တီ၏ အထူးကောင်းမြတ်သော နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်လေ၏။
Verse 87
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि अर्जुनप्रत्यागमने सप्ताशीतितमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ အရှွမေဓိကပရဝအတွင်း၊ အနုဂီတာပရဝ၌ အర్జုနပြန်လာခြင်းကို အကြောင်းပြုသော အခန်း (အဓ್ಯಾಯ) ရှစ်ဆယ့်ခုနစ်မြောက်သည် ပြီးဆုံး၏။
Verse 113
सख्यु: सखा हृषीकेश: साक्षादिव धनंजय: । उस समय द्रुपदकुमारी कृष्णाने भगवान् श्रीकृष्णकी ओर तिरछी चितवनसे ईर्ष्यापूर्वक देखा। केशिहन्ता श्रीकृष्णने द्रौपदीके उस प्रेमपूर्ण उपालम्भको सानन्द ग्रहण किया; क्योंकि उसकी दृष्टिमें सखा अर्जुनके मित्र भगवान् हृषीकेश साक्षात् अर्जुनके ही समान थे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—“ဟೃṣīkēśa (သီရိကృష్ణ) သည် မိတ်ဆွေ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သော စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေတည်း; ဓနဉ္ဇယ (အర్జုန) အတွက်တော့ သူသည် အర్జုနကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။” ထိုအခါ ဒရုပဒ၏ သမီး ဒြောပဒီ (ကృష్ణာ) သည် ဘဂဝန် သီရိကృష్ణကို မျက်စောင်းထိုး၍ မနာလိုစိတ်ပါသည့် အကြည့်ဖြင့် ကြည့်လေ၏။ ကေသိဟန္တာ သီရိကൃഷ്ണသည် သူမ၏ ချစ်ခြင်းရောနှောသော အပြစ်တင်စကားကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံခဲ့သည်။ အကြောင်းမူကား သူမ၏ မျက်မြင်တွင် အర్జုန၏ အနီးကပ်မိတ်ဆွေဖြစ်သော အရှင်ဟೃṣīkēśa သည် အర్జုနနှင့် တူညီသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသောကြောင့်ပင်။
Verse 126
रेमु: श्रुत्वा विचित्रां तां धनंजयकथां शुभाम् । उस समय भीमसेन आदि कौरव और यज्ञ करानेवाले ब्राह्मणलोग अर्जुनके सम्बन्धमें यह शुभ एवं विचित्र बात सुनकर बहुत प्रसन्न हो रहे थे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—“ဓနဉ္ဇယ (အర్జုန) နှင့်ပတ်သက်သော ထိုမင်္ဂလာရှိ၍ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော အကြောင်းအရာကို ကြားသိကြသောအခါ သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကြ၏။” ထိုအချိန်တွင်ပင် ဘီမစေနတို့ကဲ့သို့သော ဆွေမျိုးများနှင့် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်နေသော ဘြာဟ္မဏများသည် အర్జုနအကြောင်း ထိုမင်္ဂလာရှိ၍ ထူးခြားသော သတင်းကို ကြားသိကာ အလွန်ပျော်ရွှင်နေကြလေ၏။
Verse 133
उपायाद् वचनाद् दूतो विजयस्य महात्मन: । उन लोगोंमें अर्जुनके सम्बन्धमें इस तरहकी बातें हो ही रही थीं कि महात्मा अर्जुनका भेजा हुआ दूत वहाँ आ पहुँचा
ဤသို့ အာర్జုနအကြောင်းကို အချင်းချင်း ဆွေးနွေးနေကြစဉ်၊ အောင်ပွဲကြီးမား၍ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော အာర్జုနက စေလွှတ်သော သံတမန်တစ်ဦးသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 163
आगच्छति नरव्याप्रे कौरवाणां धुरंधरे । तदनन्तर दूसरे दिन कौरव-धुरंधर नरव्यात्र अर्जुके आते समय नगरमें महान् कोलाहल बढ़ गया
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်သကဲ့သို့သော သူရဲကောင်းရေ၊ ကౌရဝတို့၏ အလေးအနက်ကို ထမ်းဆောင်သော အဓိကသူသည် လာရောက်နေပြီ»။ ထို့နောက် နောက်တစ်နေ့တွင် သူရောက်လာသည့်အခါ မြို့တော်တစ်လျှောက် ကြီးမားသော အော်ဟစ်သံများ ပိုမိုထွက်ပေါ်လာ하였다။
Verse 173
अभितो वर्तमानस्य यथोच्चै:श्रवसस्तथा । उच्चै:श्रवाके समान वेगवान् और पास ही विद्यमान उस यज्ञसम्बन्धी घोड़ेकी टापसे उड़ी हुई धूल आकाशमें अद्भुत शोभा पा रही थी
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အနီးအနား၌ လှည့်လည်နေသော ယဇ్ఞဆိုင်ရာ မြင်းသည် ဥစ္စೈဃ္ရဝသ (Uccaiḥśravas) နှင့်တူသော အရှိန်ဖြင့် တိုးထွက်သွား၏။ ၎င်း၏ ခြေထောက်ခွာမှ ထလာသော ဖုန်မှုန့်သည် ကောင်းကင်တစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့၍ အံ့ဩဖွယ် အလှတရားကို ရရှိ하였다»။
Verse 193
चारयित्वा हयश्रेष्ठमुपागच्छेदृते3$र्जुनात् । 'अर्जुनके सिवा दूसरा कौन ऐसा वीर पुरुष है जो समूची पृथ्वीको जीतकर युद्धमें राजाओंको परास्त करके और अपने श्रेष्ठ अश्वको सर्वत्र घुमाकर उसके साथ सकुशल लौट आ सके
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အကောင်းဆုံးမြင်းကို လွှတ်၍ အရပ်ရပ် လှည့်လည်စေပြီးနောက်၊ အာర్జုနမှတပါး မည်သူက မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို အောင်နိုင်၍ စစ်ပွဲတွင် ဘုရင်တို့ကို အနိုင်ယူကာ ထိုမြင်းမြတ်ကို အနှံ့အပြား လိုက်ပါစောင့်ရှောက်ပြီး အန္တရာယ်ကင်းစွာ ပြန်လာနိုင်မည်နည်း»။
Verse 206
तेषामपीदृशं कर्म न कदाचन शुश्रुम । “अतीतकालमें जो सगर आदि महामनस्वी राजा हो गये हैं, उनका भी कभी ऐसा पराक्रम हमारे सुननेमें नहीं आया था
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အတိတ်ကာလရှိ မဟာဘုရင်တို့အကြောင်းတွင်ပင် ဤသို့သော လုပ်ရပ်မျိုးကို ကျွန်ုပ်တို့ မကြားဖူး။ စဂရ (Sagara) စသည့် စိတ်ဓာတ်ကြီးမြတ်သော မင်းများ၏ ပုံပြင်များထဲတွင်ပင် ဤမျှသော သတ္တိဗလကို မသိခဲ့ရ»။
Verse 213
यत् त्वं कुरुकुलश्रेष्ठ दुष्करं कृतवानसि । “कुरुकुलश्रेष्ठी आपने जो दुष्कर पराक्रम कर दिखाया है, उसे भविष्यमें होनेवाले दूसरे भूपाल नहीं कर सकेंगे”
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို ကုရုဝంశ၏ အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သင် ပြုလုပ်အောင်မြင်ခဲ့သော အလွန်ခက်ခဲသော စွမ်းဆောင်မှုကို အနာဂတ်က မင်းများသည် မည်သူမျှ မတူညီအောင် မပြုနိုင်ကြလိမ့်မည်»။
Verse 226
शृण्वन् विवेश धर्मात्मा फाल्गुनो यज्ञसंस्तरम् । इस प्रकार कहते हुए लोगोंकी श्रवणसुखद बातें सुनते हुए धर्मात्मा अर्जुनने यज्ञमण्डपमें प्रवेश किया
လူတို့၏ နားဝင်ချိုမြိန်သော စကားများကို နားထောင်လျက်၊ ဓမ္မစိတ်ရှိသော အာဂျုန (ဖာလ္ဂုန) သည် ယဇ္ဈာအဝန်းအဝိုင်းသို့ ဝင်ရောက်하였다—ဓမ္မနှင့် အခမ်းအနား၏ သာသနာတရားစည်းကမ်းနှင့် ကိုက်ညီသော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ရှေ့သို့ တိုးလျှောက်လျက်။
Verse 236
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य त॑ प्रत्युद्ययतुस्तदा । उस समय मन्त्रियोंसहित राजा युधिष्ठिर तथा यदुनन्दन श्रीकृष्ण धृतराष्ट्रको आगे करके उनकी अगवानीके लिये आगे बढ़ आये थे
ထိုအခါ ယုဓိဋ္ဌိရမင်းသည် မန္တ្រីများနှင့်အတူ၊ ယဒုဝంశ၏ အပျော်အပါးဖြစ်သော ကృష్ణလည်း ပါဝင်ကာ၊ ဓြတရာရှ္ဋ္ရကို ရှေ့တန်းတွင်ထား၍ သူ့ကို ကြိုဆိုရန် ရှေ့သို့ ထွက်လာကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် မင်းရိုးမင်းထုံးနှင့် ဓမ္မတရားအရ ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—ပဋိပက္ခပြီးနောက်တောင် အကြီးအကဲတို့ကို ဂုဏ်ပြုကာ တည်ငြိမ်သိမ်မွေ့စွာ ကြိုဆိုခြင်းကို ပြသသည်။
Verse 243
भीमादीं श्वापि सम्पूज्य पर्यष्वजत केशवम् । अर्जुनने पिता धृतराष्ट्र और बुद्धिमान् धर्मराज युधिष्ठिरके चरणोंमें प्रणाम करके भीमसेन आदिका भी पूजन किया और श्रीकृष्णको हृदयसे लगाया
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ဘီမနှင့် အခြားသူတို့ကိုလည်း သင့်တော်သလို ဂုဏ်ပြုကာ၊ ထို့နောက် ကေရှဝ (ကృష్ణ) ကို ရင်ခွင်ထဲသို့ ဖက်လှမ်းခဲ့သည်»။ ဤမြင်ကွင်းသည် ပဋိပက္ခပြီးနောက် သဟဇာတပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်—အကြီးအကဲတို့ကို ရိုသေခြင်းနှင့် ကృష్ణအပေါ် ချစ်ခင်နွေးထွေးခြင်းတို့သည် ဓမ္မ၏ အမှတ်အသားများဖြစ်သည်—နှိမ့်ချမှု၊ ကျေးဇူးသိတတ်မှု၊ နှင့် ရိုသေလေးစားသော ဆက်ဆံရေး၏ ချည်နှောင်အား။
Verse 253
विशश्राम महाबाहुस्तीरं लब्ध्वेव पारग: । उन सबने मिलकर अर्जुनका बड़ा स्वागत-सत्कार किया। महाबाहु अर्जुनने भी उनका विधिपूर्वक आदर-सत्कार करके उसी तरह विश्राम किया, जैसे समुद्रके पार जानेकी इच्छावाला पुरुष किनारेपर पहुँचकर विश्राम करता है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– သန်မာလက်မောင်းရှိသောသူသည် ကမ်းခြေသို့ ရောက်သကဲ့သို့ အနားယူ하였다—ပင်လယ်ကို ဖြတ်ကူးလိုသူ ခရီးသည်က မြေခိုင်ကို တွေ့လျှင် သက်သာစွာ ရပ်နားသကဲ့သို့ပင်။ ထိုနည်းတူ၊ အားလုံးပေါင်း၍ အာဂျုနကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုကြပြီးနောက်၊ အာဂျုနလည်း ထုံးတမ်းအတိုင်း ပြန်လည်လေးစားဂုဏ်ပြုကာ ထို့နောက် အနားယူခဲ့သည်—ခက်ခဲသော ကြိုးပမ်းမှုအပြီး အပြန်အလှန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင့်တော်သော အကျင့်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 263
मातृभ्यां सहितो धीमान् कुरूनेव जगाम ह | इसी समय बुद्धिमान् राजा बश्रुवाहन अपनी दोनों माताओंके साथ कुरुदेशमें जा पहुँचा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «မိခင်နှစ်ပါးနှင့်အတူ ပညာရှိသူသည် ထွက်ခွာ၍ ကုရုတို့၏ပြည်သို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိ하였다»။ ဇာတ်လမ်းအတွင်း၌ ဤသည်မှာ ဘဗ္ရုဝါဟန၏ တာဝန်သိစိတ်ဖြင့် ကုရုနယ်မြေသို့ မိခင်များနှင့်အတူ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ဖော်ပြပြီး၊ မိသားစုတာဝန်ယူမှု၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်မှုနှင့် ပဋိပက္ခနောက်ပိုင်း တရားသဘောတရားအရ သင့်တော်သော ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းကို အလေးပေးသည်။
Verse 1536
प्रियाख्याननिमित्तं वै ददौ बहुधनं तदा । यह शुभ समाचार सुनकर राजा युधिष्ठिरकी आँखोंमें आनन्दके आँसू छलक आये और यह प्रिय वृत्तान्त निवेदन करनेके कारण उस दूतको पुरस्काररूपमें उन्होंने बहुत-सा धन दिया
သတင်းကောင်းကို ကြားသိရသည့်အခါ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုအခါပင် ဆုလာဘ်အဖြစ် ငွေကြေးဥစ္စာအလွန်များကို ပေးအပ်하였다။ မင်္ဂလာသတင်းကို ယူဆောင်လာသော သံတမန်ကို ဂုဏ်ပြုကာ ကျေးဇူးတင်ခြင်းကို စေတနာကြီးစွာ လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် ဖော်ပြ하였다။
Frequently Asked Questions
It emphasizes dharmic administration through ritual correctness and public generosity: abundance is presented as structured provisioning governed by śāstric procedure and service to guests and Brahmins.
The enumeration functions as a cosmological register, portraying the sacrifice as symbolically comprehensive—an arena where the social and natural worlds are conceptually gathered under a single ordered rite.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-significance lies in demonstrating how post-war sovereignty is ethically narrated through vidhi (procedure), dāna (distribution), and public witness.