Adhyaya 82
अर्जुन–उलूपीसंवादः (Arjuna and Ulūpī: Explanation of Śānti and the Maṇipūra Resolution)
Upa-parva: Aśvamedhānugamana (Arjuna’s Horse-Guard Expedition) – Maṇipūra Episode
Arjuna addresses Ulūpī (daughter of the Nāga lord) with inquiries about her purpose and welfare, also asking whether he, Babhruvāhana, or Citrāṅgadā has caused any offense. Ulūpī responds with a clarifying account: she bears no grievance and requests Arjuna’s forbearance while she explains her actions. She frames the earlier Maṇipūra confrontation as a prescribed śānti (remedial pacification) connected to Bhīṣma’s death, which occurred under ethically complex conditions—Bhīṣma was not felled in straightforward combat but while engaged with Śikhaṇḍin. Ulūpī recounts a tradition involving the Vasus and Gaṅgā, indicating that without such śānti Arjuna would incur adverse karmic consequences; the arranged defeat by his own son functions as the corrective. Arjuna accepts the explanation, expresses satisfaction, and then instructs Babhruvāhana to attend Yudhiṣṭhira’s upcoming Aśvamedha with ministers and both mothers. Babhruvāhana agrees to come in a service capacity at the sacrifice; Arjuna, constrained by consecration (dīkṣā), declines to enter the city and continues following the sacrificial horse after due honors and leave-taking.
Chapter Arc: अश्वमेध का घोड़ा स्वेच्छाचारी होकर सीमाओं को लाँघता चला जाता है, और किरीटधारी अर्जुन उसके पीछे-पीछे चलते हुए दैवयोग से राजगृह (मगध) के निकट आ पहुँचते हैं। → नगर के पास अर्जुन को देखकर सहदेव का पुत्र (मगध-वीर) क्षत्रधर्म के अनुरूप चुनौती देता है—अश्व का अनुगमन रोकना ही उसके राज्य-गौरव की परीक्षा बन जाता है। रथ, ध्वज, पताका, अश्व और यंत्रों का वर्णन युद्ध-यंत्रणा को तीक्ष्ण करता है। → सव्यसाची क्रुद्ध होकर गाण्डीव खींचते हैं; शत्रु-पक्ष के अश्वों को निर्जीव कर देते हैं और सारथियों के शिर काटते हैं; फिर क्षुर से विरोधी का विशाल, विचित्र धनुष काटकर ध्वज-पताका गिरा देते हैं—मगध-वीर का प्रतिरोध निर्णायक रूप से टूट जाता है। → अर्जुन के वचन और पराक्रम से मेघसन्धि/मगध-पक्ष को सत्य का बोध होता है; वह हाथ जोड़कर अर्जुन का सम्मान करता है और अश्वमेध-घोड़े के अनुगमन में बाधा नहीं देता। → घोड़ा पुनः अपनी इच्छा से समुद्र-तट की ओर बढ़ता है—वंग, पुंड्र, कोसल आदि प्रदेशों में आगे अनेक म्लेच्छ-सेनाओं से संघर्ष का संकेत देता हुआ।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपरववके अन्तर्गत अनुगीतापर्वरमें अश्चका अनुसरणविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८१ ॥। ऑपन-- माल बछ। अकाल द्रयशीतितमो< ध्याय: मगधराज मेघसन्धिकी पराजय वैशम्पायन उवाच स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य वसुधामिमाम् । निवृत्तो5भिमुखो राजन् येन वारणसाह्दयम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! इसके बाद वह घोड़ा समुद्रपर्यन्त सारी पृथ्वीकी परिक्रमा करके उस दिशाकी ओर मुँह करके लौटा, जिस ओर हस्तिनापुर था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထို ယဇ္ဈမြင်းသည် ပင်လယ်အဆုံးတိုင်အောင် ဤကမ္ဘာမြေကို လှည့်လည်သွားပြီးနောက်၊ ဝါရာဏသာဟ္ဝယ (ဟස්တိနာပူရ) ရှိရာ ဦးတည်ရာဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ ပြန်လှည့်လာ하였다»။
Verse 2
अनुगच्छंश्न॒ तुरगं निवृत्तो5थ किरीटभृत् । यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा,किरीटधारी अर्जुन भी घोड़ेका अनुसरण करते हुए लौट पड़े और दैवेच्छासे राजगृह नामक नगरमें आ पहुँचे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် မကွတ်ဆောင်းသူ အာဇုနသည် အရှွမေဓ မြင်းကိုလိုက်လျက်ပင် ပြန်လှည့်ကာ ကံကြမ္မာ၏ညွှန်ကြားမှုကြောင့် ရာဇဂြဟ ဟုခေါ်သော မြို့သို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 3
तमभ्याशगतं दृष्टवा सहदेवात्मज: प्रभो | क्षत्रधमें स्थितो वीर: समरायाजुहाव ह,प्रभो! अर्जुनको अपने नगरके निकट आया देख क्षत्रिय-धर्ममें स्थित हुए वीर सहदेवकुमार राजा मेघसन्धिने उन्हें युद्धके लिये आमन्त्रित किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အာဇုနသည် မိမိမြို့အနီးသို့ ရောက်လာသည်ကို မြင်သော် သဟဒေဝ၏သား မေဃသန္ဓိ မင်းကြီးသည် က္ଷတ္တရိယဓမ္မ၌ တည်ကြည်သော သူရဲကောင်းအဖြစ် စစ်ပွဲသို့ တရားဝင် စိန်ခေါ်하였다။
Verse 4
ततः पुरात् स निष्क्रम्प रथी धन्वी शरी तली । मेघसन्धि: पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत्,तत्पश्चात् स्वयं भी धनुष-बाण और दस्तानेसे सुसज्जित हो रथपर बैठकर नगरसे बाहर निकला। मेघसन्धिने पैदल आते हुए धनंजयपर धावा किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် သူသည် မြို့မှ ထွက်လာ၍ ရထားစီးကာ လေးကိုင်၊ မြားနှင့် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ မေဃသန္ဓိသည် ခြေလျင်ဖြင့် ရှေ့တိုးကာ ဓနဉ္ဇယကို အပြင်းအထန် ဝင်တိုက်하였다။
Verse 5
आसाद्य च महातेजा मेघसन्धिर्धनंजयम् । बालभावान्महाराज प्रोवाचेद॑ न कौशलात्,महाराज! धनंजयके पास पहुँचकर महातेजस्वी मेघसन्धिने बुद्धिमानीके कारण नहीं, मूर्खतावश निम्नांकित बात कही--
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– မင်းကြီးရေ၊ ဓနဉ္ဇယအနီးသို့ ရောက်လာသော အလင်းရောင်ထွန်းတောက်သည့် မေဃသန္ဓိသည် ပညာသတိကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ကလေးဆန်သော မိုက်မဲမှုကြောင့် အောက်ပါစကားကို ပြော하였다။
Verse 6
किमयं चार्यते वाजी स्त्रीमध्य इव भारत । हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे,“भरतनन्दन! इस घोड़ेके पीछे क्यों फिर रहे हो! यह तो ऐसा जान पड़ता है, मानो स्त्रियोंके बीच चल रहा हो। मैं इसका अपहरण कर रहा हूँ। तुम इसे छुड़ानेका प्रयत्न करो
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «အို ဘာရတဝంశသား၊ ဒီအရှွမေဓမြင်းကို ဘာကြောင့် ဒီလို လှည့်လည်ခေါ်ဆောင်နေတာလဲ—မိန်းမတွေကြားထဲ လျှောက်သွားသလိုပဲ။ ငါ ဒီမြင်းကို ယူသွားမယ်; ပြန်လွတ်အောင် မင်း အစွမ်းကုန် ကြိုးစားကြည့်!»
Verse 7
अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम । करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहहामि च,“यदि युद्धमें मेरे पिता आदि पूर्वजोंने कभी तुम्हारा स्वागत-सत्कार नहीं किया है तो आज मैं इस कमीको पूर्ण करूँगा। युद्धके मैदानमें तुम्हारा यथोचित आतिथ्य-सत्कार करूँगा। पहले मुझपर प्रहार करो, फिर मैं तुमपर प्रहार करूँगा”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «စစ်မြေပြင်၌ ငါ့အဖများနှင့် ဘိုးဘွားများက သင့်အား ထိုက်တန်သည့် ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုမှု မပေးခဲ့ဖူးလျှင် ယနေ့ ငါသည် ထိုချို့တဲ့မှုကို ဖြည့်ဆည်းမည်။ ဤစစ်ကွင်း၌ ဧည့်သည်တစ်ဦးအတွက် ထိုက်တန်သည့် “ဧည့်ဝတ်” ကို ငါပေးမည်—အရင် ငါ့ကို ထိုးခတ်လော့၊ ထို့နောက် ငါက သင့်ကို ပြန်ထိုးခတ်မည်»
Verse 8
इत्युक्त: प्रत्युवाचैनं प्रहसन्निव पाण्डव: । विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम्,उसके ऐसा कहनेपर पाण्घुपुत्र अर्जुनने उसे हँसते हुए-से इस प्रकार उत्तर दिया --नरेश्वर! मेरे बड़े भाईने मेरे लिये इस व्रतकी दीक्षा दिलायी है कि जो मेरे मार्गमें विघ्न डालनेको उद्यत हो, उसे रोको। निश्चय ही यह बात तुम्हें भी विदित है। अतः तुम अपनी शक्तिके अनुसार मुझपर प्रहार करो। मेरे मनमें तुमपर कोई रोष नहीं है”
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ပाण्डဝ (အာဂျုန) သည် ပြုံးသကဲ့သို့ ပြန်လည်ဆို၏– «ငါ့လမ်းကို တားဆီးလိုသူကို ငါက တားမြစ်ရမည်—ဤသည်မှာ ငါ့အပေါ် ချမှတ်ထားသော သစ္စာဝန်ပင်။ ထို့ကြောင့် သင့်အားအင်အတိုင်း ငါ့ကို ထိုးခတ်လော့။ ငါ့နှလုံး၌ သင့်အပေါ် အမျက်မရှိ»
Verse 9
भ्रात्रा ज्येष्देन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् । प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम,उसके ऐसा कहनेपर पाण्घुपुत्र अर्जुनने उसे हँसते हुए-से इस प्रकार उत्तर दिया --नरेश्वर! मेरे बड़े भाईने मेरे लिये इस व्रतकी दीक्षा दिलायी है कि जो मेरे मार्गमें विघ्न डालनेको उद्यत हो, उसे रोको। निश्चय ही यह बात तुम्हें भी विदित है। अतः तुम अपनी शक्तिके अनुसार मुझपर प्रहार करो। मेरे मनमें तुमपर कोई रोष नहीं है”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤအရာကို သင်လည်း သေချာသိသည်။ ငါ့အစ်ကိုအကြီးက ငါ့ကို သစ္စာဝန်ဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် သင့်အားအင်အတိုင်း ငါ့ကို ထိုးခတ်လော့။ ငါ့အတွင်း၌ အမျက်မရှိ»
Verse 10
इत्युक्त: प्राहरत् पूर्व पाण्डवं मगधेश्वर: । किरन् शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदूक्,अर्जुनके ऐसा कहनेपर मगधनरेशने पहले उनपर प्रहार किया। जैसे सहसनेत्रधारी इन्द्र जलकी वर्षा करते हैं, उसी प्रकार मेघसन्धि अर्जुनपर सहस्रों बाणोंकी झड़ी लगाने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် မဂဓမင်းသည် ပाण्डဝကို အရင်ဆုံး ထိုးခတ်လေ၏။ မြားထောင်ပေါင်းများစွာကို မိုးရွာသကဲ့သို့ ချွတ်ချွတ်ချွတ်ချွတ် ပစ်လွှတ်ကာ၊ ထောင်မျက်စိရှိသော အိန္ဒြာ မိုးရေကို သွန်းလောင်းသကဲ့သို့ အာဂျုနအပေါ်သို့ မြားမိုးကို ရွာချလေ၏။
Verse 11
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रहितै: शरै: । चकार मोघांस्तान् बाणान् सयत्नान् भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ। तब गाण्डीवधारी शूरवीर अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छोड़े गये बाणोंद्वारा मेघसन्धिके प्रयत्नपूर्वक चलाये गये उन सभी बाणोंको व्यर्थ कर दिया
ထို့နောက် ဂाण्डီဝကို ကိုင်ဆောင်သော သူရဲကောင်း (အာဂျုန) သည် ဂाण्डီဝမှ ပစ်လွှတ်သော မြားများဖြင့်၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကာ ပစ်လွှတ်လာသော ထိုမြားအားလုံးကို အကျိုးမဲ့အောင် ပြုလုပ်လေ၏—အို ဘာရတတို့အနက် အထွဋ်အမြတ်။
Verse 12
स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतन: । शरान् मुमोच ज्वलितान् दीप्तास्यानिव पन्नगान्,शत्रुके बाणसमूहको निष्फल करके कपिध्वज अर्जुनने प्रज्वलित बाणका प्रहार किया। वे बाण मुखसे आग उगलनेवाले सर्पोंके समान जान पड़ते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– ရန်သူ၏ မြားမိုးကို အကျိုးမဲ့အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဟနုမာန်အမှတ်တံဆိပ်ပါသော အာဂျုနသည် မီးလောင်တောက်ပသော မြားများကို မီးထွက်သော ပါးစပ်ရှိ မြွေများကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်하였다။
Verse 13
ध्वजे पताकादण्डेषु रथे यन्त्रे हयेषु च । अन्येषु च रथाज्रेषु न शरीरे न सारथौ,उन्होंने मेघसन्धिकी ध्वजा, पताका, दण्ड, रथ, यन्त्र, अश्व तथा अन्य रथांगोंपर बाण मारे; परंतु उसके शरीर और सारथिपर प्रहार नहीं किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– သူသည် ရထား၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော တံခွန်၊ ပန်းတံခွန်များ၊ တံခွန်တိုင်၊ ရထားခုံတည်ဆောက်ပုံ၊ ယန္တရားများ၊ မြင်းများနှင့် ရထားအစိတ်အပိုင်းအခြားများကို မြားဖြင့် ထိမှန်စေခဲ့သော်လည်း စစ်သူရဲ၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ရထားမောင်းကို မထိခိုက်စေခဲ့။
Verse 14
संरक्ष्यमाण: पार्थेन शरीरे सव्यसाचिना । मन्यमान: स्ववीर्य तन््मागध: प्राहिणोच्छरान्,यद्यपि सव्यसाची अर्जुनने जान-बूझकर उसके शरीरकी रक्षा की तथापि वह मगधराज इसे अपना पराक्रम समझने लगा और अर्जुनपर लगातार बाणोंका प्रहार करता रहा
ပಾರ್ಥ အာဂျုန (လက်နှစ်ဖက်လုံးဖြင့် ပစ်နိုင်သူ) သည် သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း မဂဓဘုရင်က ထိုအရာကို မိမိ၏ သတ္တိစွမ်းအားဟု ထင်မှတ်ကာ အာဂျုနပေါ်သို့ မြားမိုးကို ဆက်တိုက် ပို့လွှတ်နေ하였다။
Verse 15
ततो गाण्डीवधन्वा तु मागधेन भूशाहतः । बभौ वसनन््तसमये पलाश: पुष्पितो यथा,मगधराजके बाणोंसे अत्यन्त घायल होकर गाण्डीवधारी अर्जुन रक्तसे नहा उठे। उस समय वे वसन्त-ऋतुमें फूले हुए पलाश-वृक्षकी भाँति सुशोभित हो रहे थे
ထို့နောက် ဂါဏ္ဍီဝကိုင်ဆောင်သူ အာဂျုနသည် မဂဓဘုရင်၏ မြားများကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရ၍ သွေးစိုရွှဲသွားကာ နွေဦးကာလ၌ ပလားသပင် ပန်းပွင့်ထွန်းကားသကဲ့သို့ တောက်ပလှပနေ하였다။
Verse 16
अवध्यमान: सो< भ्यघ्नन्मागध: पाण्डवर्ष भम् । तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने,कुरुनन्दन! अर्जुन तो उसे मार नहीं रहे थे, परंतु वह उन पाण्डवशिरोमणिपर बारंबार चोट कर रहा था। इसीलिये विश्वविख्यात वीर अर्जुनकी दृष्टिमें वह तबतक ठहर सका
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– အာဂျုနသည် သူ့ကို မသတ်သော်လည်း မဂဓဘုရင်က ပाण्डဝတို့အနက် အထွတ်အထိပ်သူရဲကောင်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ တိုက်ခိုက်နေ하였다။ ထိုအတည်တကျ ဆက်လက်တင်းခံမှုကြောင့်သာ ကုရုတို့အကောင်းဆုံးရေ၊ ကမ္ဘာကျော်သူရဲကောင်း၏ မျက်စိရှေ့၌ သူသည် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်—အာဂျုနက သတ်ခြင်းကို ရှောင်နေသရွေ့။
Verse 17
सव्यसाची तु संक्रुद्धों विकृष्प बलवद् धनु: । हयांश्वकार निर्जीवान् सारथेश्व शिरोडहरत्,अब सव्यसाची अर्जुनका क्रोध बढ़ गया। उन्होंने अपने धनुषको जोरसे खींचा और मेघसन्धिके घोड़ोंको प्राणहीन करके उसके सारथिका भी सिर उड़ा दिया
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုအခါ လက်နှစ်ဖက်တူညီစွာ ပစ်နိုင်သော အာర్జုနသည် ဒေါသပြင်းထန်၍ လေးကို အားကြီးစွာ ဆွဲတင်하였다။ သူသည် မြင်းများကို ထိုးကျ၍ အသက်မဲ့စေကာ ရထားမောင်း၏ ခေါင်းကိုလည်း ဖြတ်ချလိုက်သည်။
Verse 18
धनुश्नास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह । हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्य न्यपातयत्,फिर उसके विशाल एवं विचित्र धनुषको क्षुरसे काट डाला और उसके दस्ताने, पताका तथा ध्वजाको भी धरतीपर काट गिराया
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်သော လက်နက်ဖြင့် ထိုသူရဲ၏ ကြီးမား၍ အံ့ဖွယ်သော လေးကို ဖြတ်တောက်ပစ်하였다။ ထို့ပြင် လက်ကာများ၊ အလံနှင့် တံခွန်ကိုလည်း မြေပြင်သို့ လှဲချလိုက်သည်။
Verse 19
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथि: । गदामादाय कौन्तेयमभिदुद्राव वेगवान्,घोड़े, धनुष और सारथिके नष्ट हो जानेपर मेघसन्धिको बड़ा दुःख हुआ। वह गदा हाथमें लेकर कुन्तीनन्दन अर्जुनकी ओर बड़े वेगसे दौड़ा
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုဘုရင်သည် စိတ်ထိခိုက်၍ တုန်လှုပ်နေသည်။ မြင်းများပျက်စီး၊ လေးဆုံးရှုံး၊ ရထားမောင်းလည်း သတ်ခံရသဖြင့်၊ သူသည် ဂဒါကို ကိုင်ယူကာ ကုန္တီ၏သား အာర్జုနထံသို့ အရှိန်ပြင်းစွာ ပြေးဝင်လာ하였다။
Verse 20
तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम् । शरैश्वकर्त बहुधा बहुभिग्गुप्रवाजितै:,उसके आते ही अर्जुनने गृध्रपंखयुक्त बहुसंख्यक बाणोंद्वारा उसकी सुवर्णभूषित गदाके शीघ्र ही अनेक टुकड़े कर डाले
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– သူက ဝင်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက် အာర్జုနသည် လင်းတတောင်ပါသော မြားအများအပြားဖြင့် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော သူ၏ ဂဒါကို ချက်ချင်း အပိုင်းပိုင်း ခွဲကြေစေ하였다။
Verse 21
सा गदा शकलीभूता विशीर्णमणिबन्धना । व्याली विमुच्यामानेव पपात धरणीतले,उस गदाकी मूँठ टूट गयी और उसके टुकड़े-टुकड़े हो गये। उस दशामें वह हाथसे छूटी हुई सर्पिणीके समान पृथ्वीपर गिर पड़ी
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုဂဒါသည် အပိုင်းပိုင်းကွဲကြေ၍ ရတနာချည်နှောင်ထားသည့် အဆက်အမြစ်လည်း ပျက်စီးသွားသည်။ လက်မှ လွတ်ကျသကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားရာ၊ လွှတ်ချလိုက်သော မြွေမတစ်ကောင် ကျသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 22
विरथ॑ं विधनुष्कं च गदया परिवर्जितम् | सान्त्वपूर्वमिदं वाक््यमब्रवीत् कपिकेतन:,जब मेघसन्धि रथ, धनुष और गदासे भी वंचित हो गया, तब कपिध्वज अर्जुनने उसे सान्त्वना देते हुए इस प्रकार कहा--
သူသည် ရထားမရှိ၊ လေးမရှိ၊ မေ့စ်(ဂဒါ)တောင် ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဟနုမာန်အမှတ်တံဆိပ်ပါသော အာဂျုနသည် သူ့အား စိတ်သက်သာစေသော လွမ်းမောမှုမရှိသည့် စကားများဖြင့် လှုံ့ဆော်နှစ်သိမ့်၍ ပြောဆို하였다။
Verse 23
पर्याप्त: क्षत्रधर्मो<यं दर्शित: पुत्र गम्यताम् । बह्नेतत् समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव,“बेटा! तुमने क्षत्रियधर्मका पूरा-पूरा प्रदर्शन कर लिया। अब अपने घर जाओ। भूपाल! तुम अभी बालक हो। इस समरांगणमें तुमने जो पराक्रम किया है, यही तुम्हारे लिये बहुत है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“လုံလောက်ပြီ။ သားရေ၊ ခ္ෂတ္တရိယဓမ္မကို သင်က ပြည့်စုံစွာ ပြသပြီးပြီ။ ယခု အိမ်သို့ ပြန်သွားလော့။ အို မင်းကြီး၊ သင်သည် မိမိကလေးပင် ဖြစ်သေးသည်။ ဤစစ်မြေပြင်၌ သင်ပြသသော သတ္တိဗလသည် သင့်အတွက် လုံလောက်လှပြီ”။
Verse 24
युधिष्ठटिरस्य संदेशो न हन्तव्या नूपा इति । तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धो5पि मे रणे,“राजन! महाराज युधिष्ठटिरका यह आदेश है कि “तुम युद्धमें रुजाओंका वध न करना।' इसीलिये तुम मेरा अपराध करनेपर भी अबतक जीवित हो”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမိန့်မှာ ‘စစ်တွင် မင်းတို့ကို မသတ်ရ’ ဟူသည်။ ထို့ကြောင့် အို မင်းကြီး၊ သင်သည် စစ်ပွဲ၌ ငါ့ကို ပြစ်မှားခဲ့သော်လည်း အသက်ရှင်နေသေးသည်—အကြောင်းမှာ ငါသည် ထိုအမိန့်ကို လိုက်နာခဲ့သောကြောင့်ပင်”။
Verse 25
इति मत्वा तदात्मान प्रत्यादिष्टं सम मागध: । तथ्यमित्यभिगम्यैनं प्राउजलि: प्रत्यपूजयत्,अर्जुनकी यह बात सुनकर मेघसन्धिको यह विश्वास हो गया कि अब इन्होंने मेरी जान छोड़ दी है। तब वह अर्जुनके पास गया और हाथ जोड़ उनका समादर करते हुए कहने लगा--
ဤသို့ မိမိအသက်ကို အမှန်တကယ် ချန်လှပ်ပေးပြီး တရားဝင် ပြန်လွှတ်လိုက်ကြောင်း နားလည်သဖြင့် မာဂဓနိုင်ငံသားသည် အာဂျုနထံ ချဉ်းကပ်လာ하였다။ လက်အုပ်ချီ၍ ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြုကာ အလေးအနက် ဆက်ဆံ하였다။
Verse 26
पराजितो<स्मि भद्ठ ते नाहं योद्धुमिहोत्सहे । यद् यत् कृत्यं मया तेड्द्य तद् ब्रूहि कृतमेव तु,“वीरवर! आपका कल्याण हो। मैं आपसे परास्त हो गया। अब मैं युद्ध करनेका उत्साह नहीं रखता। अब आपको मुझसे जो-जो सेवा लेनी हो, वह बताइये और उसे पूर्ण की हुई ही समझिये'
“အရှင်သူရဲကောင်းရေ၊ ကောင်းကျိုးရှိပါစေ။ ငါသည် သင့်ထံ၌ ရှုံးနိမ့်ပြီးပြီ။ ယခု ဤနေရာ၌ ထပ်မံ တိုက်ခိုက်ရန် စိတ်အားမရှိတော့။ ယနေ့ ငါ့အား မည်သည့်တာဝန်၊ မည်သည့်ဝန်ဆောင်မှုကို မဆို ခိုင်းစေလိုပါက ပြောပါ—ပြီးစီးပြီးသားဟု မှတ်ယူပါလော့”။
Verse 27
तमर्जुन: समाश्चास्य पुनरेवेदमब्रवीत् । आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेथे नृपस्य न:,तब अर्जुनने उसे धैर्य देते हुए पुनः इस प्रकार कहा--“राजन्! तुम आगामी चैत्रमासकी पूर्णिमाको हमारे महाराजके अश्वमेधयज्ञमें अवश्य आना”
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– သူ့ကို စိတ်တည်ငြိမ်စေကာ အာဂျုနသည် ထပ်မံ၍ ဤသို့ဆို၏– «မင်းကြီး၊ လာမည့် ချိုင်တြ လ၏ လပြည့်နေ့တွင် ကျွန်ုပ်တို့ မဟာဘုရင်၏ အရှွမေဓ ယဇ్ఞသို့ မဖြစ်မနေ ကြွလာရမည်»။
Verse 28
इत्युक्त: स तथेत्युक्त्वा पूजयामास तं इयम् । फाल्गुनं च युधि श्रेष्ठ विधिवत् सहदेवज:,उनके ऐसा कहनेपर सहदेवपुत्रने 'बहुत अच्छा” कहकर उनकी आज्ञा शिरोधार्य की और उस घोड़े तथा युद्धस्थलके श्रेष्ठ वीर अर्जुनका विधिपूर्वक पूजन किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် သူက «အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ» ဟုဆိုကာ အမိန့်ကို ဂုဏ်ပြုလေးစားစွာ လက်ခံ၏။ ထို့နောက် ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ထိုမြင်းကိုလည်းကောင်း၊ စစ်မြေ၌ အထူးမြတ်သော ဖာလ္ဂုန (အာဂျုန) ကိုလည်းကောင်း ပူဇော်ကန်တော့၏။
Verse 29
ततो यथेष्टमगमत् पुनरेव स केसरी । ततः समुद्रतीरेण वज्भान् पुण्ड्रानू सकोसलान्,तदनन्तर वह घोड़ा पुनः अपनी इच्छाके अनुसार आगे चला। वह समुद्रके किनारे- किनारे होता हुआ वड़, पुण्ड्र और कोसल आदि देशोंमें गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– ထို့နောက် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော သူသည် မိမိစိတ်ကြိုက် ထပ်မံ ခရီးဆက်လေ၏။ ထို့နောက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် လိုက်သွားကာ ဝင်္ဂ၊ ပုဏ္ဍရ နှင့် ကိုသလ အစရှိသော နိုင်ငံများကို ဖြတ်သန်းသွား၏။
Verse 30
तत्र तत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकश: । विजिग्ये धनुषा राजन् गाण्डीवेन धनंजय:,राजन! उन देशोंमें अर्जुनने केवल गाण्डीव धनुषकी सहायतासे म्लेच्छोंकी अनेक सेनाओंको परास्त किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာထိုနေရာ အမျိုးမျိုးသော ဒေသများတွင် ဓနဉ္ဇယ (အာဂျုန) သည် မလေစ္ဆ စစ်တပ်များကို အကြိမ်ကြိမ် ဂါဏ္ဍီဝ မြားလက်နက်၏ အင်အားဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့၏»။
Verse 82
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि अश्वानुसरणे मागधपराजये दयशीतितमो<्ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ အာရှွမေဓိက ပရဝ၌၊ အနုဂီတာ အပိုင်းအတွင်း၊ ယဇ్ఞမြင်းကို လိုက်လံခြင်းနှင့် မာဂဓတို့၏ ရှုံးနိမ့်ခြင်းကို ဖော်ပြသော အခန်း ၈၂ သည် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The chapter problematizes responsibility for Bhīṣma’s death: although strategically achieved, it is portrayed as not a straightforward combat kill, prompting the need for remedial śānti so that strategic necessity does not remain ethically unresolved.
Even when actions occur within a sanctioned conflict, ethically ambiguous means may require restorative measures; dharma is maintained through acknowledgement, proportionate remediation, and reintegration rather than denial or triumphalism.
There is no explicit phalaśruti formula; instead, the meta-function is etiological and normative—linking a narrative event to karmic consequence and presenting śānti as the interpretive key that prevents moral residue from persisting into the post-war order.