Adhyaya 79
Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat
Upa-parva: Āśvamedha-anuyāna (Sacrificial Horse Campaign) Episode
Vaiśaṃpāyana reports a sudden collapse: the lotus-eyed queen (Citravāhinī) laments intensely and faints from grief upon seeing Arjuna fallen on the battlefield. Regaining consciousness, she addresses Ulūpī, identifying Arjuna as slain ‘for your sake’ by her own young son, and challenges Ulūpī’s standing as dharma-knowing and devoted-wife (pativratā) given the outcome. She reframes the situation as a comprehensive fault that must be resolved through forgiveness and immediate restoration: she petitions Ulūpī to revive Dhanaṃjaya. The queen clarifies that her grief is not centered on the slain son but on the husband whose ‘hospitality’ (ātithya) has been repaid with death. Approaching Arjuna’s body, she urges him to rise and continue the Aśvamedha duty—pursuing the yajña-horse—since the Kurus’ lives depend upon him. She reiterates the accusation toward Ulūpī, yet also asserts that multiple wives are not inherently a male fault and urges Ulūpī not to hold a distorted view. She invokes an enduring, divinely-ordained bond of friendship, then issues an ultimatum: if Ulūpī does not show Arjuna alive that day, she will undertake prāya (fasting unto death). The chapter ends with her sitting in silent resolve, observed by others.
Chapter Arc: जनमेजय के समक्ष वैशम्पायन मणिपुर-राज्य का दृश्य रखते हैं: युधिष्ठिर के अश्वमेध का यज्ञीय अश्व लेकर अर्जुन सीमा पर आता है, और पुत्र बभ्रुवाहन ब्राह्मणों को आगे कर धन-दान सहित विनय से स्वागत करने निकल पड़ता है। → अर्जुन, क्षत्रधर्म का स्मरण कर, इस ‘सामनीति’ वाले स्वागत को अपमान मानता है। वह पुत्र को झिड़कता है—यज्ञीय अश्व की रक्षा करते हुए मैं युद्ध के लिए आया हूँ; अतिथि-सत्कार नहीं, रण-आह्वान चाहिए। पिता-पुत्र के बीच धर्म की परिभाषा पर टकराव तीखा होता जाता है और अंततः युद्ध अनिवार्य बन जाता है। → रण में अर्जुन दिव्य बाणों से बभ्रुवाहन के रथ का स्वर्ण-ध्वज काट गिराता है, पर प्रत्युत्तर में बभ्रुवाहन का घातक बाण अर्जुन के मर्म में प्रवेश कर उसे धराशायी कर देता है। विजयी पुत्र भी उसी क्षण मोह/मूर्च्छा में गिर पड़ता है। → अर्जुन के पतन का समाचार अंतःपुर तक पहुँचते ही शोक का विस्फोट होता है; चित्रांगदा (मणिपुर-नरेश की माता/अंतःपुर की प्रमुख) काँपती-रोती हुई निहत-से पड़े अर्जुन को देखती है। युद्ध-उत्साह का स्थान करुणा ले लेती है और सभा-भूमि शोक-भूमि बन जाती है। → अर्जुन अचेत/धराशायी है, बभ्रुवाहन भी मूर्च्छित—अब प्रश्न यह है कि यज्ञीय अश्व का मार्ग, पिता का प्राण, और पुत्र का धर्म—इन तीनों का समाधान किस उपाय से होगा?
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! मणिपुरनरेश बशभ्रुवाहनने जब सुना कि मेरे पिता आये हैं, तब वह ब्राह्मणोंको आगे करके बहुत-सा धन साथमें लेकर बड़ी विनयके साथ उनके दर्शनके लिये नगरसे बाहर निकला
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ဇနမေဇယ၊ မဏိပူရ၏ မင်း ဘဗ္ဘရုဝါဟနသည် ငါ့အဖေ ရောက်လာသည်ဟု ကြားသော်၊ ဗြာဟ္မဏတို့ကို ရှေ့တန်းတွင်ထား၍ ငွေကြေးဥစ္စာ များစွာကို ယူဆောင်ကာ အလွန်အမင်း နိမ့်ချစွာဖြင့် မြို့ပြင်သို့ ထွက်၍ တွေ့ဆုံကာ ဂါရဝပြုရန် သွားလေ၏»။
Verse 2
मणिपूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजय: । नाभ्यनन्दत् स मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन्,मणिपुर-नरेशको इस प्रकार आया देख परम बुद्धिमान् धनंजयने क्षत्रिय-धर्मका आश्रय लेकर उसका आदर नहीं किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မဏိပူရ၏ အရှင်သည် ထိုသို့ ရောက်လာသော်၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် က္ଷတ္တရဓမ္မကို သတိရလျက် သူ့ကို ဂုဏ်ပြု၍ မကြိုဆိုခဲ့။ စစ်သူရဲ၏ တာဝန်ကို မှီခိုကာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းချုပ်၍ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဂါရဝမဟုတ်ဘဲ တရားသော စစ်ဓမ္မအရသာ ထိုတွေ့ဆုံမှုကို ဆောင်ရွက်လေ၏»။
Verse 3
उवाच च स धर्मात्मा समन्यु: फाल्गुनस्तदा । प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्व॑ क्षत्रधर्मत:,उस समय धर्मात्मा अर्जुन कुछ कुपित होकर बोले--“बेटा! तेरा यह ढंग ठीक नहीं है। जान पड़ता है, तू क्षत्रिय-धर्मसे बहिष्कृत हो गया है
ထိုအခါ ဓမ္မတော်ကို ထိန်းသိမ်းသူ ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန) သည် အနည်းငယ် ဒေါသထွက်လျက် ပြောသည်– «သားရေ၊ မင်းရဲ့ အပြုအမူက မသင့်တော်ဘူး။ မင်းက က္ෂတ္တရဓမ္မကနေ ထွက်ကျသွားသလိုပဲ ထင်ရတယ်»။
Verse 4
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम् । यज्ञियं विषयान्ते मां नायौत्सी: कि नु पुत्रक,“पुत्र! मैं महाराज युधिष्ठिरके यज्ञ-सम्बन्धी अश्वकी रक्षा करता हुआ तेरे राज्यके भीतर आया हूँ। फिर भी तू मुझसे युद्ध क्यों नहीं करता?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သားရေ၊ ငါသည် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ ယဇ္ဉဆိုင်ရာ မြင်းကို ကာကွယ်ရင်း သင့်နိုင်ငံ၏ နယ်စပ်အတွင်းသို့ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်လျက်နှင့် မင်းသည် ငါနှင့် အဘယ်ကြောင့် မစစ်မတိုက်သနည်း»။
Verse 5
धिक् त्वामस्तु सुद्दुर्बुद्धिं क्षत्रधर्मबहिष्कृतम् । यो मां युद्धाय सम्प्राप्तं साम्नैव प्रत्यगृह्नथा:
အရှက်တင်ပါစေ—ဉာဏ်မမှန် အလွန်ကွေ့ကောက်၍ က္ෂတ္တရိယဓမ္မမှ ပယ်ချခံရသူ—ငါသည် စစ်ပွဲအတွက် ရှေ့တန်းသို့ လာသောအခါ သင်သည် သဘောတူညီရေးစကားပျော့ပျော့ဖြင့်သာ ငါ့ကို တားဆီးလိုက်သည်။
Verse 6
“तुझ दुर्बुद्धिको धिक्कार है, तू निश्चय ही क्षत्रियधर्मसे भ्रष्ट हो गया है, क्योंकि युद्धके लिये आये हुए मेरा स्वागत-सत्कार तू सामनीतिसे कर रहा है ।। न त्वया पुरुषार्थो हि कश्चिदस्तीह जीवता । यस्त्व॑ स्त्रीवद् यथाप्राप्तं मां साम्ना प्रत्यगृह्नथा:,“तूने संसारमें जीवित रहकर भी कोई पुरुषार्थ नहीं किया। तभी तो एक स्त्रीकी भाँति तू यहाँ युद्धके लिये आये हुए मुझे शान्तिपूर्वक साथ लेनेके लिये चेष्टा कर रहा है
«ဉာဏ်မမှန်သော သင့်ကို အရှက်တင်၏! သင်သည် က္ෂတ္တရိယဓမ္မမှ အမှန်တကယ် လွဲချော်သွားပြီ၊ စစ်ပွဲအတွက် လာသော ငါ့ကိုပင် သဘောတူညီရေးနည်းလမ်းဖြင့် လက်ခံ၍ ဆွဲဆောင်လိုနေသည်။ အမှန်ပင် ဤလောက၌ အသက်ရှင်နေရုံဖြင့်ပင် သင့်တွင် ယောက်ျားသတ္တိဖြင့် ပြုလုပ်သင့်သော ကြိုးပမ်းမှု တစ်စုံတစ်ရာ မရှိခဲ့; ထို့ကြောင့် မိန်းမတစ်ယောက်ကဲ့သို့ စစ်ရန်လာသော ငါ့ကို ငြိမ်းချမ်းစကားဖြင့် ယူလိုက်ချင်သည်»။
Verse 7
यद्य॒हं न््यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते । प्रक्रियेयं भवेद् युक्ता तावत् तव नराधम,“दुर्बद्धे! नराधम! यदि मैं हथियार रखकर खाली हाथ तेरे पास आता तो इस ढंगसे मिलना ठीक हो सकता था”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို စိတ်ဆိုးသမား၊ ငါသည် လက်နက်များကို ချထားပြီး သင့်ထံ လာခဲ့လျှင်သာ ထိုကဲ့သို့သော ကြိုဆိုပုံစံသည် သင့်အတွက်တော့ သင့်တော်သည်ဟု ဆိုနိုင်မည်—အို လူယုတ်မာအဆုံး!»
Verse 8
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा | अमृष्यमाणा भिन्त्वोर्वीमुलूपी समुपागमत्,पतिदेव अर्जुन जब अपने पुत्र बभ्रुवाहनसे ऐसी बात कह रहे थे, उस समय नागकन्या उलूपी उस बातको सुनकर उनके अभिप्रायको जान गयी और उनके द्वारा किये गये पुत्रके तिरस्कारको सहन न कर सकनेके कारण वह धरती छेदकर वहाँ चली आयी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ခင်ပွန်းက ထိုသို့ ပြောသောအခါ မြွေမိန်းကလေး ဥလူပီသည် သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို သိမြင်하였다။ သားအပေါ် ပြုသော အနိမ့်ချမှုကို မခံနိုင်သဖြင့် မြေပြင်ကို ခွဲဖောက်ကာ ချက်ချင်း ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 9
सा ददर्श ततः पुत्र विमृशन््तमधोमुखम् । संतर्ज्यमानमसकृत् पित्रा युद्धार्थिना प्रभो,प्रभो! उसने देखा कि पुत्र बभ्रुवाहन नीचे मुँह किये किसी सोच-विचारमें पड़ा हुआ है और युद्धार्थी पिता उसे बारंबार डाँट-फटकार रहे हैं। तब मनोहर अंगोंवाली नागकन्या उलूपी धर्म-निपुण बभ्रुवाहनके पास आकर यह धर्मसम्मत बात बोली--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူမသည် သားကို မြင်၏။ သူသည် မျက်နှာကို အောက်ချထားကာ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် စဉ်းစားနေပြီး၊ စစ်လိုလားသော ဖခင်ကလည်း မကြာခဏ ဆူပူကဲ့ရဲ့နေသည်။ ထိုအခါ ကိုယ်အင်္ဂါလှပ၍ ဓမ္မကို ကျွမ်းကျင်သော နာဂမိန်းကလေး ဥလူပီသည် ဘဘ္ရူဝာဟနထံ ချဉ်းကပ်ကာ ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော စကားကို ပြော하였다။
Verse 10
ततः सा चारुसर्वाज्री समुपेत्योरगात्मजा । उलूपी प्राह वचन धर्म्य धर्मविशारदम्,प्रभो! उसने देखा कि पुत्र बभ्रुवाहन नीचे मुँह किये किसी सोच-विचारमें पड़ा हुआ है और युद्धार्थी पिता उसे बारंबार डाँट-फटकार रहे हैं। तब मनोहर अंगोंवाली नागकन्या उलूपी धर्म-निपुण बभ्रुवाहनके पास आकर यह धर्मसम्मत बात बोली--
ထို့နောက် ကိုယ်အင်္ဂါလှပ၍ နာဂမျိုးမှ မွေးဖွားသော အူလူပီသည် ချဉ်းကပ်လာကာ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော တရားမူသောစကားကို ဓမ္မကျွမ်းကျင်သူထံ ပြောကြား하였다။ အကြောင်းအရာအရ၊ သူမသည် ဘဘ္ရုဝါဟန မျက်နှာငုံ့၍ စိတ်တွင်းအတွေးနက်နက်ထဲ ဝင်နေစဉ်၊ စစ်ပွဲကိုလိုလားသော ဖခင်က ထပ်ခါထပ်ခါ ရိုက်နှက်သကဲ့သို့ ဆူပူကြိမ်းမောင်းနေသည်ကို မြင်သဖြင့်၊ တာဝန်နှင့်ကျင့်ဝတ်အပေါ် အခြေခံသော အကြံဉာဏ်ဖြင့် ဝင်ရောက်တားဆီး하였다။
Verse 11
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम् | कुरुष्व वचन पुत्र धर्मस्ते भविता पर:,“बेटा! तुम्हें विदित होना चाहिये कि मैं तुम्हारी विमाता नागकन्या उलूपी हूँ। तुम मेरी आज्ञाका पालन करो। इससे तुम्हें महान् धर्मकी प्राप्ति होगी”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်– «သားရေ၊ ငါ့ကို အူလူပီဟူ၍ သိမှတ်လော့။ ငါသည် နာဂမျိုး၏ သမီး၊ သင်၏ မိခင်ဖြစ်သည်။ ကလေးရေ၊ ငါ့အမိန့်ကို လိုက်နာလော့; ထိုသို့ပြုလျှင် သင့်ထံသို့ မြင့်မြတ်သော ဓမ္မသည် ရောက်လာလိမ့်မည်»။
Verse 12
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठ पितरं युद्धदुर्मदम् । एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशय:,“तुम्हारे पिता कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर और युद्धके मदसे उन्मत्त रहनेवाले हैं। अतः इनके साथ अवश्य युद्ध करो। ऐसा करनेसे ये तुमपर प्रसन्न होंगे। इसमें संशय नहीं है”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်– «ကူရုတို့အနက် အကောင်းဆုံးရေ၊ စစ်ပွဲ၏ မာန်မူးမှုကြောင့် မထိန်းနိုင်သူဖြစ်သော သင့်ဖခင်နှင့် တိုက်ခိုက်လော့။ ထိုသို့ပြုလျှင် သူသည် သင့်အပေါ် အမှန်တကယ် ကျေနပ်လိမ့်မည်; သံသယမရှိ»။
Verse 13
एवं दुर्मर्षितो राजा स मात्रा बश्रुवाहन: । मनश्षक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! माताके द्वारा इस प्रकार अमर्ष दिलाये जानेपर महातेजस्वी राजा बभ्रुवाहनने मन-ही-मन युद्ध करनेका निश्चय किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်– ထို့ကြောင့် မိခင်၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မခံမရပ်နိုင်အောင် ထိခိုက်နာကျင်သွားသော တန်ခိုးကြီးမင်း ဘဘ္ရုဝါဟနသည်၊ အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးသဖွယ် အထွတ်အထိပ်သူရဲကောင်းရေ၊ စစ်ပွဲဝင်ရန်ကို စိတ်ထဲတွင် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
Verse 14
संनहा काउ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत् । तूणीरशतसम्बाधमारुरोह रथोत्तमम्,सुवर्णमय कवच पहनकर तेजस्वी शिरस्त्राण (टोप) धारण करके वह सैकड़ों तरकसोंसे भरे हुए उत्तम रथपर आरूढ़ हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်– ရွှေကာဝတ်ကို ချည်တပ်ကာ တောက်ပသော ခေါင်းကာကို ဆောင်းပြီး၊ မြားအိတ်ရာချီဖြင့် ပြည့်ကျပ်နေသော အထူးကောင်းမွန်သည့် ရထားပေါ်သို့ တက်ရောက်하였다။ ထိုအရာသည် လာမည့် ထိတွေ့မှုအတွက် အပြည့်အဝ ပြင်ဆင်ထားခြင်းနှင့် တာဝန်အရ စစ်သည်တော်၏ စည်းကမ်းတကျ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 15
सर्वोपकरणोपेतं युक्तमश्वचिर्मनोजवै: । सचक्रोपस्करं श्रीमान् हेमभाण्डपरिष्कृतम्,उस रथमें सब प्रकारकी युद्ध-सामग्री सजाकर रखी गयी थी। मनके समान वेगशाली घोड़े जुते हुए थे। चक्र और अन्य आवश्यक सामान भी प्रस्तुत थे। सोनेके भाण्ड उसकी शोभा बढ़ाते थे। सुवर्णसे ही उस रथका निर्माण हुआ था। उसपर सिंहके चिह्नवाली ऊँची ध्वजा फहरा रही थी। उस परम पूजित उत्तम रथपर सवार हो श्रीमान् राजा बभ्रुवाहन अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုရထားတော်သည် စစ်ရေးကိရိယာအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံစွာ တပ်ဆင်ထားပြီး စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော မြင်းများဖြင့် ချိတ်ဆွဲထားသည်။ ဘီးရထားနှင့် လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာအားလုံးလည်း အဆင်သင့်ရှိ၏။ ရွှေတန်ဆာပလာများနှင့် ရွှေဗာဇနများဖြင့် အလှဆင်ထားသဖြင့် ရာဇဂုဏ်တော်တင့်တယ်စွာ တောက်ပနေပြီး—သမ္မာတရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာအရ အာర్జုနကို ရင်ဆိုင်ရန် စစ်ပွဲတော်၏ အရေးကြီးသော အခိုက်အတန့်အတွက် ပြင်ဆင်ထားလေသည်။
Verse 16
परमार्चितमुच्छित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम् | प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहन:,उस रथमें सब प्रकारकी युद्ध-सामग्री सजाकर रखी गयी थी। मनके समान वेगशाली घोड़े जुते हुए थे। चक्र और अन्य आवश्यक सामान भी प्रस्तुत थे। सोनेके भाण्ड उसकी शोभा बढ़ाते थे। सुवर्णसे ही उस रथका निर्माण हुआ था। उसपर सिंहके चिह्नवाली ऊँची ध्वजा फहरा रही थी। उस परम पूजित उत्तम रथपर सवार हो श्रीमान् राजा बभ्रुवाहन अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ခြင်္သေ့အမှတ်တံဆိပ်ပါသော အလွန်အမင်း ဂုဏ်ပြုခံရသည့် ရွှေတံခွန်ကို မြင့်မြတ်စွာ ထောင်လျက်၊ ဘဘ္ရုဝါဟန မင်းသည် ပါရ္ထ (အာర్జုန) ကို ရင်ဆိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ထွက်ခွာသွား၏။ ဤကဗျာသည် စစ်ပွဲအတွက် ရာဇဝင်ဆန်သော သမ္မာတရားအရ ပြင်ဆင်မှုကို ဖော်ပြသည်—အပြင်ပန်း၏ တင့်တယ်မှုနှင့် စစ်ရေးအဆင်သင့်မှုတို့က ကံကြမ္မာဆန်သော တွေ့ဆုံမှုတစ်ရပ်သို့ ဦးတည်နေပြီး၊ တာဝန်၊ မျိုးရိုး၊ နှင့် ထိန်းသိမ်းမှုကို စမ်းသပ်လေသည်။
Verse 17
ततो<भ्येत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम् ग्राहयामास पुरुषैर्ठयशिक्षाविशारदै:,पार्थद्वारा सुरक्षित उस यज्ञसम्बन्धी अश्वके पास जाकर उस वीरने अश्वशिक्षाविशारद पुरुषोंद्वारा उसे पकड़वा लिया
ထို့နောက် သူရဲကောင်းသည် အာర్జုနက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေသော ယဇ္ဉဆိုင်ရာ မြင်းထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ မြင်းကိုင်တွယ်ခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခြင်းတွင် ကျွမ်းကျင်သော လူများဖြင့် ဖမ်းဆီးစေ하였다—ဤလုပ်ရပ်သည် အရှွမေဓ ယဇ္ဉ၏ သန့်ရှင်းမှုနှင့် အာဏာကို တိုက်ရိုက် စိန်ခေါ်ခြင်း၏ အမှတ်အသားဖြစ်သည်။
Verse 18
गृहीतं वाजिन दृष्टवा प्रीतात्मा स धनंजय: । पुत्र रथस्थं भूमिष्ठ: संन्यवारयदाहवे,घोड़ेको पकड़ा गया देख अर्जुन मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुए। यद्यपि वे भूमिपर खड़े थे तो भी रथपर बैठे हुए अपने पुत्रको युद्धके मैदानमें आगे बढ़नेसे रोकने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ယဇ္ဉမြင်းကို ဖမ်းဆီးထားသည်ကို မြင်သောအခါ ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် အတွင်းစိတ်၌ ဝမ်းမြောက်လေ၏။ သူသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် ရပ်နေသော်လည်း ရထားပေါ်တက်နေသော မိမိသားကို စစ်မြေပြင်၌ ရှေ့တိုးမသွားစေရန် တိုက်ပွဲအလယ်၌ပင် တားဆီးထိန်းချုပ်လေသည်။
Verse 19
स तत्र राजा तं वीर॑ शरसंघैरनेकश: । अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमै:,राजा बभ्रुवाहनने वहाँ अपने वीर पिताको विषैले साँपोंके समान जहरीले और तेज किये हुए सैकड़ों बाण-समूहोंद्वारा बींधकर अनेक बार पीड़ित किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုနေရာ၌ မင်းသည် ထိုသူရဲကောင်းကို မြှားအစုအဝေးများဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်နှိပ်စက်လေ၏—မြှားတို့သည် ထက်မြက်၍ အဆိပ်ပြင်းကာ အဆိပ်မြွေများကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ သူ့ကို ထပ်တလဲလဲ ထိုးဖောက်ကာ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်ပွဲ၏ မျက်ကန်းမောဟနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုအတွင်း၌ သွေးသားဆက်နွယ်မှုတောင် စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသော လှိုင်းလုံးကြောင့် ကျော်လွန်ခံရနိုင်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 20
तयो: समभवद् युद्ध पितु: पुत्रस्य चातुलम् । देवासुररणप्रख्यमुभयो: प्रीयमाणयो:,वे पिता और पुत्र दोनों प्रसन्न होकर लड़ रहे थे। उन दोनोंका वह युद्ध देवासुर-संग्रामके समान भयंकर जान पड़ता था। उसकी इस जगत्में कहीं भी तुलना नहीं थी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထိုအခါ ဖခင်နှင့် သားအကြား အံ့ဖွယ်ကောင်းသော စစ်ပွဲတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ၏။ နှစ်ဦးစလုံး စိတ်လှုပ်ရှားသကဲ့သို့ ပျော်ရွှင်စွာ တိုက်ခိုက်နေကြသဖြင့် ထိုတိုက်ပွဲသည် နတ်တို့နှင့် အသူရတို့၏ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော စစ်ပွဲကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှ၏—ဤလောက၌ မည်သည့်အရာနှင့်မျှ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော တိုက်ပွဲတည်း။
Verse 21
किरीटिनं प्रविव्याध शरेणानतपर्वणा । जन्रुदेशे नरव्याप्र॑ प्रहसन् बभ्रुवाहन:,बभ्रुवाहनने हँसते-हँसते पुरुषसिंह अर्जुनके गलेकी हँसलीमें झुकी हुई गाँठवाले एक बाणद्वारा गहरी चोट पहुँचायी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ရယ်မောလျက်ပင် ဘဗ္ရုဝါဟနသည် မကူဋဆောင်းသော အာဂျုန—လူတို့အနက် ကျားတော်—၏ လည်ပင်းအနီး (ကော်လာဘုန်းဒေသ) ကို အဆစ်ကွေးနေသော မြားတစ်စင်းဖြင့် ထိုးဖောက်လေ၏။
Verse 22
सो<भ्यगात् सह पुड्खेन वल्मीकमिव पन्नगः । विनिर्भिद्य च कौन्तेयं प्रविवेश महीतलम्,जैसे साँप बाँबीमें घुस जाता है, उसी प्रकार वह बाण अर्जुनके शरीरमें पंखसहित घुस गया और उसे छेदकर पृथ्वीमें समा गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထိုမြားသည် အမွေးတောင်ပါလျက်ပင် မြွေတစ်ကောင် အုံမြေထဲသို့ လျှောဝင်သကဲ့သို့ တိုးဝင်သွား၏။ ကုန္တီ၏သား (အာဂျုန) ကို ထိုးဖောက်ပြီးနောက် မြေပြင်ထဲသို့ ထိုးဆင်းကာ ပျောက်ကွယ်သွားလေ၏။
Verse 23
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम् | दिव्यं तेज: समाविश्य प्रमीत इव सो5भवत्,इससे अर्जुनको बड़ी वेदना हुई। बुद्धिमान् अर्जुन अपने उत्तम धनुषका सहारा लेकर दिव्य तेजमें स्थित हो मुर्देके समान हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထိုကြောင့် အာဂျုနသည် နာကျင်မှုကြီးစွာ ခံစားရ၏။ ပညာရှိသော အာဂျုနသည် မိမိ၏ အကောင်းဆုံး လေးကို အားထားကာ နတ်ဘုရားဆန်သော တောက်ပမှုထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး သေသကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် ဖြစ်သွားလေ၏။
Verse 24
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभ: । पुत्र शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महाद्युति:,थोड़ी देर बाद होशमें आनेपर महातेजस्वी पुरुषप्रवर इन्द्रकुमार अर्जुनने अपने पुत्रकी प्रशंसा करते हुए इस प्रकार कहा--
ထို့နောက် သတိပြန်ရလာသောအခါ လူတို့အနက် နွားထီးတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှားသော အင်ဒြ၏သား အာဂျုန—တောက်ပကြီးမြတ်သူ—သည် မိမိသားကို ချီးမွမ်းကာ ဤစကားကို ဆိုလေ၏။
Verse 25
साधु साधु महाबाहो वत्स चित्राड़्रदात्मज । सदृशं कर्म ते दृष्टवा प्रीतिमानस्मि पुत्रक,“महाबाहु चित्रांगदाकुमार! तुम्हें साधुवाद। वत्स! तुम धन्य हो। पुत्र! तुम्हारे योग्य पराक्रम देखकर मैं तुमपर बहुत प्रसन्न हूँ
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏၊ လက်တန်ခိုးကြီးသူရေ၊ ချစ်လှစွာသော ကလေးရေ၊ စိတြာင်္ဂဒ၏ သားရေ။ သင်၏ မျိုးရိုးနှင့် သင့်တန်ဖိုးနှင့် ကိုက်ညီသော လုပ်ရပ်ကို မြင်ရသဖြင့် ငါ၏ စိတ်သည် ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြင့် ပြည့်လျှံ၏၊ သားရေ»။
Verse 26
विमुज्चाम्येष ते बाणान् पुत्र युद्धे स्थिरो भव | इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा,“अच्छा बेटा! अब मैं तुमपर बाण छोड़ता हूँ। तुम सावधान एवं स्थिर हो जाओ।” ऐसा कहकर शत्रुसूदन अर्जुनने बभ्रुवाहनपर नाराचोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သားရေ၊ ယခု ငါသည် သင့်ထံသို့ ဤမြားတို့ကို လွှတ်မည်။ စစ်ပွဲ၌ သတိရှိ၍ တည်ငြိမ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လော့»။ ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် ရန်သူသတ် အာర్జုနသည် ဘဗ္ရုဝါဟနအပေါ်သို့ ထက်မြက်သော နာရာစ မြားများကို မိုးသွန်းသကဲ့သို့ ပစ်ချလေ၏။
Verse 27
तान् स गाण्डीवनिर्मुक्तान् वज़्ाशनिसमप्रभान् । नाराचानच्छिनद् राजा भल्लै:सर्वास्त्रिधा द्विधा,परंतु राजा बभ्रुवाहनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए वज और बिजलीके समान तेजस्वी उन समस्त नाराचोंको अपने भल्लोंद्वारा मारकर प्रत्येकके दो-दो, तीन-तीन टुकड़े कर दिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ဂါဏ္ဍီဝမှ လွှတ်ထုတ်လာသော မိုးကြိုးနှင့် လျှပ်စီးကဲ့သို့ တောက်ပသည့် နာရာစ မြားတို့ကို ဘုရင်သည် မိမိ၏ ဘ္ဟလ္လ မြားများဖြင့် ဖြတ်တောက်ကာ တစ်ချောင်းချင်းကို နှစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် သုံးပိုင်း ခွဲပစ်လေ၏။
Verse 28
तस्य पार्थ: शरैंदिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम् । सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद् रथात्,राजन्! तब पाण्डुपुत्र अर्जुनने हँसते हुए-से अपने क्षुर नामक दिव्य बाणोंद्वारा बभ्रुवाहनके रथसे सुनहरे तालवृक्षके समान ऊँची सुवर्णभूषित ध्वजा काट गिरायी। शत्रुदमन नरेश! साथ ही उन्होंने उसके महान् वेगशाली विशालकाय घोड़ोंके भी प्राण ले लिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ပါර්ഥ (အာర్జုန) သည် မိမိ၏ ဒိဗ္ဗ မြားများဖြင့် ရထားပေါ်မှ ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော အလံကို—ရွှေတံပင် (ပလ္မရာ) ကဲ့သို့ မြင့်မားသော—ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်သော က္ရှုရ မြားဖြင့် ဖြတ်ချလိုက်သည်၊ အို ဘုရင်။ ထိုတစ်ချက်တည်းသော လျင်မြန်သည့် တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း၌ပင် သူသည် ပြိုင်ဘက်၏ အားကြီး၍ စိတ်ပြင်းထန်သော မြင်းကြီးများကိုလည်း သတ်ဖြတ်လေ၏။
Verse 29
हयांश्वास्य महाकायान् महावेगानरिंदम । चकार राजन् निर्जीवान् प्रहसन्निव पाण्डव:,राजन्! तब पाण्डुपुत्र अर्जुनने हँसते हुए-से अपने क्षुर नामक दिव्य बाणोंद्वारा बभ्रुवाहनके रथसे सुनहरे तालवृक्षके समान ऊँची सुवर्णभूषित ध्वजा काट गिरायी। शत्रुदमन नरेश! साथ ही उन्होंने उसके महान् वेगशाली विशालकाय घोड़ोंके भी प्राण ले लिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အို ဘုရင်၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ၊ ပာဏ္ဍဝ အာర్జုနသည် ပြုံးသကဲ့သို့ဖြင့် ပြိုင်ဘက်၏ ကိုယ်ထည်ကြီးမား၍ အလျင်မြန်ဆုံးသော အားကြီးမြင်းကြီးများကို ထိုးသတ်ကာ အသက်မဲ့စေ하였다။
Verse 30
स रथादवतीर्याथ राजा परमकोपन: । पदाति: पितरं क्रुद्धो योधयामास पाण्डवम्,तब रथसे उतरकर परम क्रोधी राजा बभ्रुवाहन कुपित हो पैदल ही अपने पिता पाण्डुपुत्र अर्जुनके साथ युद्ध करने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသကြောင့် မင်းသည် ရထားမှ ဆင်းလာ၏။ ခြေလျင်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ကာ မိမိ၏ဖခင်ဖြစ်သော ပဏ္ဍဝ အာర్జုနနှင့် ဒေါသထန်ထန် စစ်ဆင်နွှဲလေ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် မထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒေါသက ဖခင်ကို ရိုသေခြင်းနှင့် ဓမ္မကိုပင် ဖုံးလွှမ်းကာ ဖခင်–သား ဆက်နွယ်မှုကို စစ်မြေပြင်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။
Verse 31
सम्प्रीयमाण: पार्थानामृषभ: पुत्रविक्रमात् । नात्यर्थ पीडयामास पुत्र वज्रधरात्मज:,दुन्तीपुत्रोंमें श्रेष्ठ इन्द्रकुमार अर्जुन अपने बेटेके पराक्रमसे बहुत प्रसन्न हुए थे। इसलिये वे उसे अधिक पीड़ा नहीं देते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ပာဋ္ဌတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော အာర్జုနသည် မိုးကြိုးတံ (ဝဇ္ရ) ကိုင်ဆောင်သူ အိန္ဒြ၏ သားဖြစ်၍ မိမိသား၏ သတ္တိဗီရိယကြောင့် အလွန်ပျော်ရွှင်လေ၏။ ထို့ကြောင့် သူသည် ကလေးကို အလွန်အကျွံ မဖိနှိပ် မနှိပ်စက်ခဲ့။ ဤပိုဒ်သည် ဖခင်၏ စည်းကမ်းရှိသော သည်းခံမှုကို ဖော်ပြသည်—ရဲရင့်မှုကို ချီးကျူးသော်လည်း ပြုပြင်ဆုံးမမှုကို တိုင်းတာကာ မကြမ်းတမ်းစေခြင်းပင်။
Verse 32
स मन्यमानो विमुखं पितरं बश्रुवाहन: । शरैराशीविषाकारै: पुनरेवार्दयद् बली,बलवान् बश्रुवाहन पिताको युद्धसे विरत मानकर विषधर सर्पोके समान विषैले बाणोंद्वारा उन्हें पुनः पीड़ा देने लगा
မိမိဖခင်က စစ်မှ လှည့်ကာ ရှောင်သွားသည်ကို မြင်သော် အင်အားကြီး ဘဗ္ရုဝါဟနသည် ဖခင်က မတိုက်လိုဟု ထင်မြင်ပြီး မြွေ विष ကဲ့သို့ အဆိပ်ပြင်းသော မြားများဖြင့် ထပ်မံ တိုက်ခိုက်လေ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏အပူအရှိန်အတွင်း စစ်သည်၏ စည်းကမ်းနှင့် မိမိထင်မြင်သည့် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရမည်ဟူသော အရေးတကြီးမှုက မိဘ–သား ဆက်နွယ်မှုကိုပင် ဖုံးလွှမ်းနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။
Verse 33
ततः स बाल्यात् पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा । निशितेन सुपुड्खेन बलवद् बश्रुवाहन:,उसने बालोचित अविवेकके कारण परिणामपर विचार किये बिना ही सुन्दर पाँखवाले एक तीखे बाणद्वारा पिताकी छातीमें एक गहरा आघात किया
ထို့နောက် ကလေးဆန်သော မစဉ်းစားမဆင်ခြင်မှုကြောင့် သူသည် အတောင်လှပ၍ ထက်မြက်သော မြားတစ်စင်းဖြင့် မိမိဖခင်၏ ရင်ဘတ်ကို အင်အားကြီးစွာ ထိုးဖောက်လေ၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အတွေးမဲ့ လုပ်ရပ်—အထူးသဖြင့် မရင့်ကျက်သေးသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုက ဦးဆောင်သည့်အခါ—ကြီးမားသော ထိခိုက်နစ်နာမှုနှင့် သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များသို့ ဦးတည်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 34
विवेश पाण्डवं राजन् मर्म भित्त्वातिदुःखकृत् । स तेनातिभशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दन:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထိုမြားသည် ပဏ္ဍဝကို ထိုးဝင်ကာ အရေးကြီးသော မာမ (အင်္ဂါရပ်) ကို ဖောက်ထွင်း၍ အလွန်ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုထိခိုက်မှုကြောင့် ကုရုမျိုး၏ မင်းသားသည် အလွန်အမင်း ဒဏ်ရာရခဲ့သည်—မိမိသား၏ လက်ဖြင့်ပင်—စစ်ပြီးနောက်ကာလတွင် ဆွေမျိုးသွေးချင်းကို ထိခိုက်စေခြင်း၏ ခါးသီးသော အလေးချိန်နှင့် ဓမ္မပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 35
महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन् धनंजय: । राजन! वह अत्यन्त दुःखदायी बाण पाण्बुपुत्र अर्जुनके मर्म-स्थलको विदीर्ण करके भीतर घुस गया। महाराज! पुत्रके चलाये हुए उस बाणसे अत्यन्त घायल होकर कुरुनन्दन अर्जुन मूर्च्छित हो पृथ्वीपर गिर पड़े ।। तस्मिन् निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် မောဟကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားဝေဝါးသွားသော ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏၊ အို မင်းကြီး။ အို မဟာရာဇာ– ထိုအလွန်ဒုက္ခပေးသော မြားသည် ပဏ္ဍုသား အာర్జုန၏ မర్మနေရာကို ခွဲဖောက်ကာ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွား၏။ မင်းကြီး– သားက ပစ်လိုက်သော ထိုမြားကြောင့် အလွန်ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရသဖြင့် ကုရုနန္ဒန အာర్జုနသည် မူးမေ့ကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏။ ထိုကဲ့သို့ လဲကျသွားသော သူရဲကောင်း—ကောရဝတို့အနက် ထူးချွန်သော စစ်သူရဲ—ကို မြင်ရသော်…
Verse 36
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्टवा च पितरं हतम्,राजा बश्रुवाहन युद्धस्थलमें बड़ा परिश्रम करके लड़ा था। वह भी अर्जुनके बाणसमूहोंद्वारा पहलेसे ही बहुत घायल हो चुका था। अत: पिताको मारा गया देख वह भी युद्धके मुहानेपर अचेत होकर गिर पड़ा और पृथ्वीका आलिंगन करने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– စစ်ပွဲတွင် အားထုတ်ကာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ ဖခင်ကို သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို မြင်သဖြင့် ဘဘ္ရုဝာဟန မင်းကြီးသည်—စစ်မြေပြင်တွင် အလွန်ကြိုးစားတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အာర్జုန၏ မြားမိုးကြောင့် များစွာ ဒဏ်ရာရပြီးသားဖြစ်သော်လည်း—တိုက်ပွဲ၏ အစွန်းအထိ၌ပင် မူးမေ့လဲကျသွား၏။ အံ့အားသင့်ခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ကြောင့် သတိလစ်ကာ မြေကို ဖက်တွယ်လျက် လဲကျနေ၏။
Verse 37
पूर्वमेव स बाणौघचैर्गाढविद्धो<र्जुनेन ह पपात सो5पि धरणीमालिड्ग्य रणमूर्थनि,राजा बश्रुवाहन युद्धस्थलमें बड़ा परिश्रम करके लड़ा था। वह भी अर्जुनके बाणसमूहोंद्वारा पहलेसे ही बहुत घायल हो चुका था। अत: पिताको मारा गया देख वह भी युद्धके मुहानेपर अचेत होकर गिर पड़ा और पृथ्वीका आलिंगन करने लगा
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– အရင်ကတည်းက သူသည် အာర్జုန၏ ထူထပ်သော မြားမိုးကြောင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထိုးဖောက်ဒဏ်ရာရပြီးသားဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သူလည်း စစ်ပွဲ၏ ရှေ့တန်းတွင်ပင် မူးမေ့လဲကျကာ မြေကို ဖက်တွယ်လျက် လဲကျနေ၏—ဒဏ်ရာများနှင့် ဖခင်သတ်ခံရသည်ကို မြင်ရသော အံ့အားသင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 38
भर्तरें निहतं दृष्टवा पुत्रं च पतितं भुवि | चित्राड्भदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरे,पतिदेव मारे गये और पुत्र भी संज्ञाशून्य होकर पृथ्वीपर पड़ा है। यह देख चित्रांगदाने संतप्त हृदयसे समरांगणमें प्रवेश किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ခင်ပွန်း သတ်ခံရသည်ကိုလည်းကောင်း၊ သားလည်း မြေပေါ်တွင် သတိလစ်လဲကျနေသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်သဖြင့် စိတ်လှုပ်ရှားကြောက်ရွံ့၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော စိတြာင်္ဂဒါသည် စစ်မြေပြင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာ၏။
Verse 39
शोकसंतप्तहृदया रुदती वेपती भृशम् | मणिपूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम्,मणिपुर-नरेशकी माताका हृदय शोकसे संतप्त हो उठा था! रोती और काँपती हुई चित्रांगदाने देखा कि पतिदेव मारे गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် နှလုံးသား မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၍ အလွန်အမင်း ငိုကြွေးကာ တုန်လှုပ်နေသော မဏိပူရ အရှင်၏ မိခင်သည် မိမိခင်ပွန်း သတ်ခံရ၍ လဲလျောင်းနေသည်ကို မြင်ရ၏။
Verse 79
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि अर्जुनबभ्रुवाहनयुद्धे एकोनाशीतितमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ အရှွမေဓိကပရဝ၌—အနုဂီတာအပိုင်းအတွင်း—အာဂျုနနှင့် ဘဗ္ရုဝါဟနတို့၏ တိုက်ပွဲကို အကြောင်းပြုသော ခုနှစ်ဆယ့်ကိုးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် နိဒါန်းတစ်ပိုင်း၏ အဆုံးသတ်ကို မှတ်သားစေပြီး၊ အနုဂီတာ၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ ဆင်ခြင်မှုကို စစ်ပွဲအတွင်း တာဝန်နှင့် သွေးသားဆက်နွယ်မှုတို့၏ အကျိုးဆက်များနှင့် တွဲဖက်ဖော်ပြထားသည်။
Verse 356
सो<पि मोहं जगामाथ ततत्रित्राड्रदासुत: । कौरव-धुरंधर वीर अर्जुनके धराशायी होनेपर चित्रांगदाकुमार बश्रुवाहन भी मूर्च्छित हो गया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူ၏—ထို့နောက် သူလည်း မောဟအတွင်း ကျရောက်သွား၏။ ထိုနေရာ၌ စိတြာင်္ဂဒါ၏ သား ဘဗ္ရုဝါဟနသည်၊ ကောရဝတို့၏ အလေးအနက်ကို ထမ်းဆောင်သော အရှေ့တန်းသူရဲကောင်း အာဂျုန မျက်နှာချင်းဆိုင်၍ မြေပေါ်၌ လဲကျနေသည်ကို မြင်လျှင်၊ သူလည်း မူးမေ့လဲကျသွား၏။
Frequently Asked Questions
How to assign responsibility when relational counsel and familial action lead to lethal outcomes: the chapter stages a conflict between blame (culpability) and the dharmic demand for immediate restorative action to protect life and public duty.
Grief is acknowledged but must be ethically directed: the narrative privileges life-preserving remediation, forgiveness, and continuity of duty over prolonged recrimination, especially when communal stability depends on a key agent’s survival.
No explicit phalaśruti appears in these verses; the chapter’s meta-function is contextual—demonstrating how post-war dharma operates through restoration, ritual obligation, and regulated emotion rather than through doctrinal reward statements.