Adhyaya 57
उत्तङ्कोपाख्यानम् — Maṇi-Kuṇḍala Retrieval and Entry into Nāgaloka (Chapter 57)
Upa-parva: Uttanka–Saudāsa–Nāgaloka Episode (Āśvamedhika Parva, embedded didactic narrative)
Vaiśaṃpāyana recounts how Uttanka, having approached King Saudāsa as a ‘friend’ by speech and agreement, receives the requested recognition-token and is urged to obtain the queen’s jeweled earrings (maṇi-kuṇḍale). Saudāsa articulates a doctrine of royal vulnerability: kṣatriyas naturally honor brahmins, yet incur many faults through brahmin-related conflicts; he therefore seeks a remedy and urges Uttanka to fulfill the pact. Uttanka requests confidential counsel and is warned not to return near the king, since proximity would be fatal due to the king’s condition as a ‘puruṣādaka’ (man-eater). Uttanka departs, secures the divine earrings, and hastens toward Gautama’s hermitage, fastening them to a black antelope-skin. While hungry, he climbs a bilva tree; the binding loosens, and a serpent of Airāvata lineage seizes the earrings and enters an anthill. In anger, Uttanka attempts to dig down to Nāgaloka; a radiant figure (Vajrapāṇi) arrives, judges the effort impracticable by mere staff, and empowers the tool with vajra-force, opening a passage. Uttanka enters the vast, gem-adorned Nāgaloka, becomes despondent, and is instructed by a remarkable horse (identified as a fiery, guru-of-the-guru principle) to blow, producing smoke that overwhelms the Nāgas. The Nāgas, led by Vāsuki’s circle, appease Uttanka with offerings and return the earrings. Honored, Uttanka circumambulates the fire and delivers the earrings to the guru’s wife, concluding with praise of his tapas and efficacy.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को सुनाते हैं कि ब्राह्मण-तेज से दीप्त उत्तंक राजा सौदास के समीप आता है—और राजा, यम-तुल्य भयकारी होते हुए भी, उसे आदर से प्रत्युत्थान कर स्वागत करता है। → उत्तंक अपने गुरु-कार्य हेतु रानी के दिव्य कुण्डलों की मांग का संकेत देता है। सौदास स्वयं देने के बजाय उसे रानी मदयन्ती के पास भेजता है, यह कहकर कि वह उत्तम-व्रता है और आज्ञा मानकर कुण्डल दे देगी—पर रानी के कुण्डलों के ‘छिद्रों’ (कमज़ोरियों/अवसरों) पर देव-राक्षस-नागों की दृष्टि लगी रहने की चेतावनी तनाव बढ़ाती है। → मदयन्ती उत्तंक से सीधे कहती है कि इन कुण्डलों के खो जाने का भय सदा बना रहता है; अतः उन्हें अत्यन्त सावधानी से धारण/रक्षा करना होगा—क्योंकि वे त्रिलोके प्रसिद्ध, परमार्चित और पहचान-चिह्न (अभिज्ञान) के समान हैं। → राजा की आज्ञा और रानी की शर्त/चेतावनी के साथ कुण्डल-प्राप्ति का मार्ग स्पष्ट होता है: उत्तंक को कुण्डल मिल सकते हैं, पर उनका संरक्षण ही अब धर्म-कार्य की कसौटी है। → कुण्डल हाथ में आते ही अगला संकट निकट है—क्या उत्तंक उन पर लगी अदृश्य शक्तियों (नाग/दैत्य आदि) की घात से उन्हें बचा पाएगा?
Shlokas
Verse 1
अपन क्रात छा अं सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: उत्तंकका सौदाससे उनकी 4 कक णएडल माँगना और सौदासके कहनेसे रानी मदयन्तीके पास जाना वैशम्पायन उवाच सतं दृष्टवा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम् । दीर्घश्मश्रुधरं नूणां शोणितेन समुक्षितम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा सौदास राक्षस होकर बड़े भयानक दिखायी देते थे। उनकी मूँछ और दाढ़ी बहुत बड़ी थी। वे मनुष्योंके रक्तसे रँगे हुए थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ထိုဘုရင်ကို ထိတ်လန့်ဖွယ် အခြေအနေဖြင့် မြင်လိုက်ရသော်—ကြည့်ရင်းကြောက်မက်ဖွယ်၊ နှုတ်ခမ်းမွှေးနှင့် မုတ်ဆိတ်ရှည်လျားကာ သွေးဖြင့် လိမ်းကျံနေသည်ဟု ထင်ရှားသော—ထိုမြင်ကွင်းသည် ဘုရင်၏ ကျဆုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးသည် ကျိန်စာ၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်မှု ပျောက်ဆုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရသည့်အခါ ဓမ္မလမ်းကြောင်း၌ အန္တရာယ်ကြီးမားလာမည်ကို ကြိုတင်ညွှန်ပြနေသည်။
Verse 2
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनमथाब्रवीत् । प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपम:,उन्हें देखकर विप्रवर उत्तंकको तनिक भी घबराहट नहीं हुई। उन्हें देखते ही महातेजस्वी राजा सौदास, जो यमराजके समान भयंकर थे, उठकर खड़े हो गये और उनके पास जाकर बोले--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ဗြာဟ္မဏသည် အနည်းငယ်မျှ မတုန်လှုပ်ခဲ့။ သူ့ကို မြင်သည်နှင့် တန်ခိုးကြီးသော ဘုရင်—ယမမင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်—သည် လေးစားမှုဖြင့် ထ၍ ရပ်ကာ ထို့နောက် သူ့အား စကားပြော하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် စိတ်ဝိညာဉ်အာဏာ (တပဿနှင့် ဗြာဟ္မဏပညာ) သည် လောကအာဏာရှေ့တွင် မကြောက်မရွံ့ ရပ်တည်နိုင်ကြောင်းနှင့် တရားသဘောရှိသော မင်းအုပ်ချုပ်မှုသည် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရန် ထိုက်တန်သော ဗြာဟ္မဏကို သင့်လျော်စွာ ဂုဏ်ပြုရမည်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 3
दिष्ट्या त्वमसि कल्याण षछे काले ममान्तिकम् | भक्ष्यं मृगयमाणस्य सम्प्राप्तो द्विजसत्तम,“कल्याणस्वरूप द्विजश्रेष्ठ! बड़े सौभाग्यकी बात है कि दिनके छठे भागमें आप स्वयं ही मेरे पास चले आये। मैं इस समय आहार ही ढूँढ़ रहा था”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ “ကံကောင်းစွာဖြင့်၊ မင်္ဂလာရှိသူရေ၊ နေ့၏ ခြောက်ပိုင်းမြောက်အချိန်တွင် သင်သည် ကိုယ်တိုင်ပင် ငါ့ထံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ ငါသည် အစာကို ရှာဖွေနေစဉ် ဤနေရာသို့ ရောက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 4
उत्तड़क उवाच राजन गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं मामिहागतम् । न च गुर्वर्थमुद्युक्त हिंस्पमाहुर्मनीषिण:,उत्तंक बोले--राजन्! आपको मालूम होना चाहिये कि मैं गुरुदक्षिणाके लिये घूमता- फिरता यहाँ आया हूँ। जो गुरुदक्षिणा जुटानेके लिये उद्योगशील हो, उसकी हिंसा नहीं करनी चाहिये, ऐसा मनीषी पुरुषोंका कथन है
ဥတ္တင်္ကက ပြောသည်။ “အရှင်ဘုရင်၊ ကျွန်ုပ်ကို ဆရာ၏ အလိုတော်ကို ပြည့်စုံစေလိုသူဟု သိမှတ်ပါ။ ထိုအတွက် လှည့်လည်ရှာဖွေနေရင်း ဤနေရာသို့ ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ပညာရှိတို့က ‘ဆရာဒက္ခိဏာအတွက် လိုအပ်သည့်အရာကို စုဆောင်းရန် အလေးအနက် ကြိုးပမ်းနေသူကို မထိခိုက်သင့်’ ဟု ဆိုကြသည်။”
Verse 5
राजोवाच षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम । न शक््यस्त्वं समुत्स्रष्ठं क्षुधितेन मयाद्य वै,राजाने कहा--द्धिजश्रेष्ठ। दिनके छठे भागमें मेरे लिये आहारका विधान किया गया है। यह वही समय है। मैं भूखसे पीड़ित हो रहा हूँ। इसलिये मेरे हाथोंसे तुम छूट नहीं सकते
ဘုရင်က ပြောသည်။ “ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ နေ့၏ ခြောက်ပိုင်းမြောက်အချိန်တွင် ငါ့အတွက် အစာစားရမည့် အချိန်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ယခုက အချိန်တည်း။ ငါသည် ဆာလောင်မှုကြောင့် နာကျင်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ ငါ့လက်မှ သင် မလွတ်နိုင်။”
Verse 6
उत्तड्ुक उवाच एवमस्तु महाराज समय: क्रियतां तु मे । गुर्वर्थमभिनिर्वर्त्य पुनरेष्यामि ते वशम्,उत्तंकने कहा--महाराज! ऐसा ही सही, किंतु मेरे साथ एक शर्त कर लीजिये। मैं गुरुदक्षिणा चुकाकर फिर आपके वशमें आ जाऊँगा
ဥတ္တင်္ကာက ပြောသည်– «ကောင်းပြီ မဟာရာဇာ။ သို့သော် ကျွန်ုပ်နှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ချမှတ်ပါစေ။ ဆရာအတွက် တာဝန်ကို ပြီးမြောက်စေ၍ ဆရာဒက္ခိဏာကိုလည်း ပေးဆောင်ပြီးနောက် ကျွန်ုပ်သည် ပြန်လာကာ ထပ်မံ၍ မင်း၏ အာဏာအောက်သို့ ဝင်ရောက်မည်»။
Verse 7
संश्रुतश्ष मया यो<र्थो गुरवे राजसत्तम । त्वदधीन: स राजेन्द्र तं॑ त्वां भिक्षे नरेश्वर,राजेन्द्र! नृपश्रेष्ठ! मैंने गुरुको जो वस्तु देनेकी प्रतिज्ञा की है, वह आपके ही अधीन है; अत: नरेश्वर! मैं आपसे उसकी भीख माँगता हूँ
ဥတ္တင်္ကာက ပြောသည်– «အရှင်မင်းတို့အနက် အကောင်းဆုံးသော မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် ဆရာထံ ပေးအပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော လက်ဆောင်တစ်ရပ် ရှိပါသည်။ ထိုအရာသည် မင်း၏ အာဏာအောက်၌ပင် ရှိနေသည်၊ အို မင်းကြီး။ ထို့ကြောင့် လူတို့၏ အရှင်၊ ကျွန်ုပ်သည် ထိုအရာကို မင်းထံမှ တောင်းခံပါသည်»။
Verse 8
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि नित्यदा | दाता च त्वं नरव्याप्र पात्रभूत: क्षिताविह । पात्र॑ प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम,पुरुषसिंह! आप प्रतिदिन बहुत-से श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको रत्न प्रदान करते हैं। इस पृथ्वीपर आप एक श्रेष्ठ दानीके रूपमें प्रसिद्ध हैं और मैं भी दान लेनेका पात्र हूँ। नृपश्रेष्ठट आप मुझे प्रतिग्रहका अधिकारी समझें
မင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဗြာဟ္မဏတို့အား ရတနာများကို နေ့စဉ်ပင် ပေးကမ်းလေ့ရှိသည်။ အို လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော မင်းကြီး၊ ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် မင်းသည် အထူးထူးချွန်ချွန် အလှူရှင်အဖြစ် နာမည်ကြီးသည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်မင်းတို့အနက် အကောင်းဆုံး၊ လူတို့အနက် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်ကိုလည်း အလှူခံထိုက်သူ—မင်းထံမှ အလှူကို လက်ခံထိုက်သူဟု သိမှတ်ပါ။
Verse 9
उपाह त्य गुरोरर्थ त्वदायत्तमरिंदम | समयेनेह राजेन्द्र पुनरेष्यामि ते वशम्,शत्रुदमन राजेन्द्र! गुरुका धन जो आपके ही अधीन है, उन्हें अर्पित करके मैं अपनी की हुई प्रतिज्ञेक अनुसार फिर आपके अधीन हो जाऊँगा
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းသူ မင်းကြီး၊ ဆရာအတွက် ထိုက်သင့်သော ဥစ္စာသည် မင်း၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်၌ ရှိသဖြင့်၊ ကျွန်ုပ်သည် ထိုဥစ္စာကို ယူ၍ ဆရာထံ အပ်နှံပြီးနောက်၊ သတ်မှတ်ချိန်၌ ကျွန်ုပ်၏ ကတိအတိုင်း ပြန်လာကာ ထပ်မံ၍ မင်း၏ အာဏာအောက်သို့ ဝင်ရောက်မည်။
Verse 10
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्या कथंचन । अनृतं नोक्तपूर्व मे स्वैरेष्वपि कुतो5न्यूथा,मैं आपसे सच्ची प्रतिज्ञा करता हूँ, इसमें किसी तरह मिथ्याके लिये स्थान नहीं है। मैं पहले कभी परिहासमें भी झूठ नहीं बोला हूँ, फिर अन्य अवसरोंपर तो बोल ही कैसे सकता हूँ
ကျွန်ုပ်သည် မင်းထံ အမှန်တကယ် ကတိပြုပါသည်။ ဤတွင် မုသာအတွက် နေရာမရှိပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ယခင်က ဟာသအဖြစ်တောင် မုသာမပြောဖူးပါ; ထို့ကြောင့် အခြားအခါများတွင် မုသာကို ဘယ်လိုပြောနိုင်မည်နည်း။
Verse 11
सौदास उवाच यदि मत्तस्तवायत्तो गुर्वर्थ: कृत एव सः । यदि चासिसि प्रतिग्राह्मु: साम्प्रतं तद् वदस्व मे,सौदासने कहा--ब्रह्मन! यदि आपकी गुरुदक्षिणा मेरे अधीन है तो उसे मिली हुई ही समझिये। यदि आप मेरी कोई वस्तु लेनेके योग्य मानते हैं तो बताइये, इस समय मैं आपको क्या दूँ?
သောဒာသ မင်းက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏာ၊ သင်၏ ဂုရုဒက္ခိဏာသည် ငါ့အာဏာအောက်၌ ရှိလျှင် ထိုအရာကို ပြီးစီးပြီးဟု သဘောထားလော့။ ထို့ပြင် သင်က ငါ့ထံမှ အရာတစ်စုံတစ်ရာကို လက်ခံယူရန် ငါ့ကို သင့်တော်သူဟု ထင်လျှင် ယခု ငါ့အား ပြောလော့—ငါသည် သင့်အား ဘာကို ပေးရမည်နည်း?»
Verse 12
उत्तड़्क उवाच प्रतिग्राह्ो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ । सो हं त्वामनुसम्प्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले,उत्तंकने कहा--पुरुषप्रवर! आपका दिया हुआ दान मैं सदा ही ग्रहण करनेके योग्य मानता हूँ। इस समय मैं आपकी रानीके दोनों मणिमय कुण्डल माँगनेके लिये यहाँ आया हूँ
ဥတ္တင်္က က ပြောသည်– «အို လူသူရဲကောင်းတို့၏ အထွတ်အမြတ်! သင်ပေးသော ဒါနကို ငါသည် အမြဲတမ်း လက်ခံယူရန် သင့်တော်သည်ဟု ထင်မြင်ထား၏။ ထို့ကြောင့် ယခု ငါသည် သင်၏ မဟာမိဖုရား၏ မဏိကွင်းနားကပ် နှစ်ဖက်ကို တောင်းခံရန် ဤနေရာသို့ ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်»
Verse 13
सौदास उवाच पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे उचिते मणिकुण्डले । वरयार्थ त्वमन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत,सौदासने कहा--ब्रह्मर्ष! वे मणिमय कुण्डल तो मेरी रानीके ही योग्य हैं। सुव्रत! आप और कोई वस्तु माँगिये, उसे मैं आपको अवश्य दे दूँगा
သောဒာသ မင်းက ပြောသည်– «အို ဗြာဟ္မရ္ရှီ! ထို မဏိကွင်းနားကပ်တို့သည် ငါ့မိဖုရားနှင့်သာ သင့်တော်၏။ အို သီလကောင်းသူ! အခြားအရာတစ်စုံတစ်ရာကို တောင်းလော့—သင်ရွေးချယ်သမျှကို ငါ မလွဲမသွေ ပေးမည်»
Verse 14
उत्तडुक उवाच अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणा यदि ते वयम् । प्रयच्छ कुण्डले महां सत्यवाग् भव पार्थिव,उत्तंकने कहा--पृथ्वीनाथ! अब बहाना करना व्यर्थ है। यदि आप मुझपर विश्वास करते हैं तो वे दोनों मणिमय कुण्डल आप मुझे दे दें और सत्यवादी बनें
ဥတ္တင်္က က ပြောသည်– «အို မြေရှင်မင်းကြီး! အကြောင်းပြချက်များဖြင့် လွဲချော်နေခြင်း မလိုတော့။ သင်က ငါတို့ကို အာဏာရှိသော သက်သေအဖြစ် ယုံကြည်လျှင် ထို မဏိကွင်းနားကပ် နှစ်ဖက်ကို ငါ့အား ပေးလော့။ အို မဟာမင်း၊ သစ္စာပြောသူ ဖြစ်လော့»
Verse 15
वैशम्पायन उवाच इत्युक्तस्त्वब्रवीद् राजा तमुन्तड़कं पुनर्वच: । गच्छ मद्वचनादू देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! उनके ऐसा कहनेपर राजा फिर उत्तंकसे बोले --'साधुशिरोमणे! आप रानीके पास जाइये और मेरी आज्ञा सुनाकर कहिये। आप मुझे कुण्डल दे दें
ဝৈသမ္ပာယန က ပြောသည်– «ထိုသို့ ပြောဆိုသော်လည်း မင်းကြီးသည် ဥတ္တင်္က ကို ထပ်မံ ပြောကြား၏– ‘အို အကောင်းဆုံးသူ! ငါ့စကားအတိုင်း မိဖုရားထံ သွား၍ “ကွင်းနားကပ်ကို ပေးပါ” ဟု ပြောလော့’»
Verse 16
सैवमुक्ता त्वया नूनं॑ मद्वाक्येन शुचिव्रता । प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशय:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏— «သင်က ဤသို့ ပြောဆိုလိုက်သဖြင့် သန့်ရှင်းသော ဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူ မိန်းမသည် ငါ၏စကားကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ၊ အို ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်၊ သင်၏ နားကပ်နှစ်ဖက်ကို မလွဲမသွေ ပေးလိမ့်မည်။ သံသယမရှိ»။
Verse 17
द्विजश्रेष्ठ! रानी उत्तम व्रतका पालन करनेवाली हैं। जब आप उनसे इस प्रकार कहेंगे, तब वे मेरी आज्ञा मानकर दोनों कुण्डल आपको दे देंगी, इसमें संशय नहीं है” ।। उत्तड्ुक उवाच क्व पत्नी भवतः शक््या मया द्रष्टं नरेश्वर । स्वयं वापि भवान् पत्नीं किमर्थ नोपसर्पति
«အို ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်၊ မိဖုရားသည် အမြင့်မြတ်သော ဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူဖြစ်၏။ သင်က ဤသို့ ပြောလျှင်၊ ငါ၏အမိန့်ကို လိုက်နာကာ နားကပ်နှစ်ဖက်ကို သင့်အား ပေးလိမ့်မည်—သံသယမရှိ»။ ထို့နောက် ဥတ္တင်္ကက ပြော၏— «အို မင်းမြတ်၊ သင်၏ မဟာမိဖုရားကို ငါ မည်သို့ တွေ့မြင်နိုင်မည်နည်း? အဘယ်ကြောင့် သင်ကိုယ်တိုင် မိဖုရားထံ မသွားသနည်း?»
Verse 18
उत्तंक बोले--नरेश्वर! मैं कहाँ आपकी पत्नीको ढूँढ़ता फिरूँगा? मुझे क्योंकर उनका दर्शन हो सकेगा? आप स्वयं ही अपनी पत्नीके पास क्यों नहीं चलते? ।। सौदास उवाच तां द्रक्ष्यति भवानद्य कस्मिंश्चिद् वननिर्झरे । षष्ठे काले न हि मया सा शक््या द्रष्टमद्य वै,सौदासने कहा--ब्रह्मन! उन्हें आज आप वनमें किसी झरनेके पास देखेंगे। यह दिनका छठा भाग है (मैं आहारकी खोजमें हूँ), अतः इस समय मैं उनसे नहीं मिल सकता
ဥတ္တင်္ကက ပြော၏— «အို မင်းမြတ်၊ ငါသည် သင်၏ မိဖုရားကို ဘယ်မှာ လိုက်ရှာရမည်နည်း။ ငါ မည်သို့ သူမကို တွေ့မြင်နိုင်မည်နည်း။ အဘယ်ကြောင့် သင်ကိုယ်တိုင် မိဖုရားထံ မသွားသနည်း»။ ဆော်ဒာသက ပြော၏— «အို ဗြာဟ္မဏ၊ ယနေ့ သင်သည် တောအတွင်းရှိ ရေစီးရေထွက်တစ်ခုအနီး၌ သူမကို တွေ့လိမ့်မည်။ သို့သော် ယခုသည် နေ့၏ ဆဋ္ဌမပိုင်းဖြစ်၍ ငါသည် ယခုအချိန်တွင် သူမကို မတွေ့နိုင်—ဤအချိန်သည် ငါ့အတွက် တွေ့နိုင်သော အချိန်မဟုတ်»။
Verse 19
वैशम्पायन उवाच उत्तड़कस्तु तथोक्त: स जगाम भरतर्षभ | मदयन्तीं च दृष्टवा स ज्ञापयत् स्वप्रयोजनम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतभूषण! राजाके ऐसा कहनेपर उत्तंक मुनि महारानी मदयन्तीके पास गये और उनसे अपने आनेका प्रयोजन बतलाया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏— «အို ဘာရတဝంశ၏ အထွတ်အမြတ်၊ မင်းကြီးက ဤသို့ ဆိုပြီးနောက် ဥတ္တင်္က မုနိသည် မိဖုရား မဒယန္တီ ထံသို့ သွားလေ၏။ သူမကို မြင်လျှင် မိမိလာရသည့် အကြောင်းရင်းကို အသိပေးလေ၏»။
Verse 20
सौदासवचन श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना । प्रत्युवाच महाबुद्धिमुत्तड़क॑ जनमेजय,जनमेजय! राजा सौदासका संदेश सुनकर विशाललोचना रानीने महाबुद्धिमान् उत्तंक मुनिको इस प्रकार उत्तर दिया--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏— «အို ဇနမေဇယ၊ ဆော်ဒာသမင်း၏ စကားမှတစ်ဆင့် ပို့လာသော သတင်းကို ကြားသိပြီးနောက် မျက်လုံးကျယ်သော မိဖုရားသည် ဉာဏ်ကြီးသော ဥတ္တင်္က မုနိအား ဤသို့ ပြန်လည်ဆိုလေ၏»။
Verse 21
एवमेतद् वद ब्रह्म॒न् नानृतं वदसे5नघ । अभिशन्ञानं तु किंचित् त्वं समानयितुमरहसि,'ब्रह्मम] आप जो कहते हैं, वह ठीक है। अनघ! यद्यपि आप असत्य नहीं बोलते हैं, तथापि आप महाराजके ही पाससे उन्हींका संदेश लेकर आये हैं, इस बातका कोई प्रमाण आपको लाना चाहिये
«ဤသို့ပင် ဖြစ်စေ၊ အို ဗြာဟ္မဏ—ဤအတိုင်းတိတိ ပြောလော့။ အို အပြစ်ကင်းသူ၊ သင်သည် မုသာမပြောသူ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် သင်သည် မင်းကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်လာ၍ သူ၏ သတင်းစကားကို ယူဆောင်လာသူ ဖြစ်သဖြင့်၊ သင်အမှန်တကယ် သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သော အသိအမှတ်ပြု သင်္ကေတတစ်ခု—သက်သေတစ်ခု—ကို ထုတ်ပြသင့်၏။»
Verse 22
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे देवाश्न यक्षाश्व महर्षयश्न । तैस्तैरुपायैरपहर्तुकामा- श्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति,'मेरे ये दोनों मणिमय कुण्डल दिव्य हैं। देवता, यक्ष और महर्षि लोग नाना प्रकारके उपायोंद्वारा इसे चुरा ले जानेकी इच्छा रखते हैं और इसके लिये सदा छिठ्र ढूँढ़ते रहते हैं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ငါ၏ မဏိတန်ဆာနားကပ် နှစ်ဖက်သည် အမှန်တကယ် တိဗ္ဗ (ဒေဝီယ) ဖြစ်၏။ ဒေဝတားတို့၊ ယက္ခတို့၊ မဟာရ္သိတို့သည် ၎င်းတို့ကို ယူဆောင်သွားလိုသော ဆန္ဒဖြင့် နည်းလမ်းမျိုးစုံကို တစ်ခါပြီးတစ်ခါ စီမံကြံစည်ကာ၊ ချို့ယွင်းချက် သို့မဟုတ် အပေါက်အဖွင့် တစ်စုံတစ်ရာကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြည့်ရှာဖွေနေကြ၏။»
Verse 23
निक्षिप्तमेतद् भुवि पन्नगास्तु रत्नं समासाद्य परामृशेयु: । यक्षास्तथोच्छिष्ट धृतं सुराश्च निद्रावशाद् वा परिधर्षयेयु:,“यदि इन कुण्डलोंको पृथ्वीपर रख दिया जाय तो नाग लोग इसे हड़प लेंगे। अपवित्र अवस्थामें इन्हें धारण करनेपर यक्ष उड़ा ले जायँगे और यदि इन्हें पहनकर नींद लेने लग जाय तो देवतालोग बलात् छीन ले जायँगे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤနားကပ်တို့ကို မြေပြင်ပေါ် ချထားလျှင်၊ နဂါးတို့သည် ထိုရတနာကို တွေ့သဖြင့် လုယူသွားကြလိမ့်မည်။ မသန့်ရှင်းသော အခြေအနေဖြင့် ဝတ်ဆင်ထားလျှင် ယက္ခတို့က ယူဆောင်သွားမည်။ ထို့ပြင် ဝတ်ဆင်လျက် အိပ်ပျော်သွားလျှင်၊ ဒေဝတားတို့ပင် အင်အားသုံး၍ ဆွဲယူသွားနိုင်သည်။»
Verse 24
छिद्रेष्वेतेष्विमे नित्यं ह्वियेते द्विजसत्तम । देवराक्षसनागानामप्रमत्तेन धार्यते,द्विजश्रेष्ठ! इन छिठ्रोंमें इन दोनों कुण्डलोंके खो जानेका भय सदा बना रहता है। जो देवता, राक्षत और नागोंकी ओरसे सावधान होता है, वही इन्हें धारण कर सकता है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ဒွိဇသတ္တမ (နှစ်ကြိမ်မွေး အထက်မြတ်သူ)၊ ဤအပေါက်အဖွင့်တို့ကြောင့် ဤနားကပ်တို့သည် အမြဲတမ်း ပျောက်ဆုံးနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိနေ၏။ ဒေဝတား၊ ရက္ခသ၊ နဂါးတို့၏ လှည့်ကွက်များကို မမေ့မလျော့ သတိထားနိုင်သူသာ ၎င်းတို့ကို လုံခြုံစွာ ဝတ်ဆင်နိုင်၏။»
Verse 25
स्यन्देते हि दिवा रुकम॑ रात्रौ च द्विजसत्तम | नक्त नक्षत्रताराणां प्रभामाक्षिप्य वर्तत:,द्विजश्रेष्ठ! ये दोनों कुण्डल रात-दिन सोना टपकाते रहते हैं। इतना ही नहीं, रातमें ये नक्षत्रों और तारोंकी प्रभाको भी छीन लेते हैं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ဒွိဇသတ္တမ၊ ထိုနားကပ်နှစ်ဖက်သည် နေ့ရောညရော ရွှေကို အစဉ်မပြတ် စီးကျနေ၏။ ထို့ပြင် ညအခါ၌လည်း ကြယ်စုကြယ်ပွင့်တို့၏ အလင်းရောင်ကိုပင် ဆွဲယူသကဲ့သို့ ထွန်းလင်းနေ၏။»
Verse 26
एते हयामुच्य भगवन् क्षुत्पिपासाभयं कुत: । विषान्निश्वापदेभ्यश्व भयं जातु न विद्यते,“भगवन्! इन्हें धारण कर लेनेपर भूख-प्यासका भय कहाँ रह जाता है? विष, अग्नि और हिंसक जन्तुओंसे भी कभी भय नहीं होता है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏ — «အို မြတ်စွာသောအရှင်၊ ဤအရာတို့ကို ဆောင်ထားလျှင် ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းကို ကြောက်ရွံ့စရာ ဘယ်မှာ ကျန်မည်နည်း။ အဆိပ်၊ မီး၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့ကြောင့်လည်း ကြောက်ရွံ့မှု မည်သည့်အခါမျှ မပေါ်ပေါက်»။
Verse 27
हस्वेन चैते आमुक्ते भवतो हस्वके तदा । अनुरूपेण चामुक्ते जायेते तत्प्रमाणके,“छोटे कदका मनुष्य इन कुण्डलोंको पहने तो छोटे हो जाते हैं और बड़ी डील- डौलवाले मनुष्यके पहननेपर उसीके अनुरूप बड़े हो जाते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏ — «ဤနားကပ်တို့ကို အရပ်ပုသူ ဝတ်ဆင်လျှင် သေးငယ်သွားပြီး၊ ကိုယ်ထည်ကြီးသူ ဝတ်ဆင်လျှင် သူနှင့်အချိုးကျအောင် ကြီးလာသည်—ဝတ်ဆင်သူ၏ အတိုင်းအတာကိုပင် လိုက်ယူသည်»။
Verse 28
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते । त्रिषु लोकेषु विज्ञाते तदभिज्ञानमानय,'ऐसे गुणोंसे युक्त होनेके कारण मेरे ये दोनों कुण्डल तीनों लोकोंमें परम प्रशंसित एवं प्रसिद्ध हैं। अतः आप महाराजकी अज्ञासे इन्हें लेने आये हैं, इसका कोई पहचान या प्रमाण लाइये”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏ — «ဤသို့သော ဂုဏ်သတ္တိတို့ကြောင့် ငါ၏ နားကပ်နှစ်ဖက်သည် လောကသုံးပါးတစ်လျှောက် အလွန်ချီးမြှောက်ခံရ၍ ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ထို့ကြောင့် မင်း၏ အမိန့်ဖြင့် ယူဆောင်ရန် လာသည်ဆိုလျှင် ထိုအာဏာကို သိမှတ်စေမည့် အမှတ်အသား—အထောက်အထားတစ်စုံတစ်ရာကို ယူလာလော့»။
Verse 56
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपरववके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें उत्तंकके उपाख्यानमें कुण्डलाहरणविषयक छप्पनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းသော မဟာဘာရတ၏ အရှွမေဓိကပရဝ၌ အနုဂီတာပိုင်းအတွင်းရှိ ဥတ္တင်က အုပ်ပါချာနတွင် နားကပ်ဖယ်ရှားယူခြင်းအကြောင်း ဆိုင်ရာ အခန်းငါးဆယ်ခြောက် ပြီးဆုံး၏။
Verse 57
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि उत्तड़कोपाख्याने सप्तपञ्चाशत्तमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် Śrī မဟာဘာရတ၌ အရှွမေဓိကပရဝ၌ အနုဂီတာပိုင်း၌ ဥတ္တင်က အုပ်ပါချာနအတွင်း အခန်းငါးဆယ်ခုနှစ် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
Uttanka must fulfill a pact and a guru-related obligation by safeguarding and delivering sacred earrings, while also heeding a king’s warning that returning near compromised power entails lethal risk—duty versus prudent self-preservation.
Commitments should be honored through disciplined effort, but actions must be guided by discernment, appropriate assistance, and awareness of moral hazard; ascetic steadiness and correct ritual respect can resolve seemingly impossible losses.
Yes: the closing characterization of Uttanka’s ‘prabhāva’ (efficacy) grounded in tapas functions as a didactic seal, positioning the episode as an exemplum of how dharmic resolve, supported by higher agency, produces successful outcomes.