Adhyaya 51
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
Upa-parva: Dvārikāgamanānumati (Permission for Kṛṣṇa’s departure to Dvārakā)
Vaiśaṃpāyana narrates that Kṛṣṇa instructs Dāruka to yoke the chariot; the Pāṇḍava side also orders the retinue to prepare for travel toward Hāstinapura (Gajasāhvaya / Vāraṇasāhvaya). Kṛṣṇa and Arjuna ride together, conversing; Arjuna then delivers an extended panegyric that frames Kṛṣṇa as cosmic ground and operative intelligence behind decisive wartime outcomes (including strategic guidance and the neutralization of key adversaries). Arriving at Dhṛtarāṣṭra’s residence, both offer formal respects to Dhṛtarāṣṭra, Gāndhārī, Kuntī, Yudhiṣṭhira, Bhīma, the twins, Vidura, and the assembled women of the house, then retire. At dawn they approach Yudhiṣṭhira; Arjuna requests permission for Kṛṣṇa to go to Dvārakā to see Vasudeva, Devakī, Balarāma, and the Vṛṣṇis. Yudhiṣṭhira consents, instructs Kṛṣṇa to convey honors and remembrance, and asks him to return for the horse sacrifice. Kṛṣṇa replies with deference, declining material gifts by affirming Yudhiṣṭhira’s lordship over wealth and land, then departs in a divine chariot, accompanied and ceremonially sent off by prominent allies and citizens.
Chapter Arc: ब्रह्म-वाणी में पंचमहाभूत, मन-बुद्धि और क्षेत्रज्ञ (आत्मा) का रहस्य खुलता है—जैसे भीतर का सारथि इन्द्रियों को साधता है। → सृष्टि-चक्र का आवर्तन (ऋषि-प्रजापति-तत्त्वों का बार-बार उद्भव और लय) और ‘दुराप’ सत्य तक पहुँचने की कठिनता सामने आती है—पर उपाय एक ही बताया जाता है: तप और संयम। → समस्त संस्कारों का शोधन कर आत्मा को आत्मा में संयमित करने वाला साधक उस ‘शुभ ब्रह्म’ को जान लेता है, जिसके आगे फिर कुछ शेष नहीं—अनुगीता का दार्शनिक शिखर यहीं है। → कृष्ण अर्जुन से कहते हैं—यदि मुझमें प्रीति है तो इस अध्यात्म को सुनकर सम्यक आचरण करो; फिर वे अपने पिता (वसुदेव) के दर्शन की इच्छा प्रकट करते हैं। अर्जुन सहमत होकर नगर चलने को कहता है और युधिष्ठिर से अनुमति लेकर अपनी पुरी जाने की योजना बनती है। → कृष्ण का पिता-दर्शन और अर्जुन का प्रस्थान—आगे नगर-गमन में कौन-सा भावनात्मक/राजनीतिक प्रसंग उभरेगा?
Shlokas
Verse 1
/ अपन का छा है >> >> एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: तपस्याका प्रभाव
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်—“အို ရှင်တော်တို့၊ ဤ မဟာဘူတ ငါးပါး၏ ပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိခြင်း၌ စိတ်သည် အာဏာရှိသကဲ့သို့၊ ထိုတို့ တည်တံ့နေသည့် အခါ၌လည်း စိတ်တစ်ပါးတည်းကိုပင် သတ္တဝါတို့၏ အတွင်းအတ္တဟု ဆိုကြ၏။”
Verse 2
अधिष्ठाता मनो नित्यं भूतानां महतां तथा । बुद्धिरैश्वर्यमाचष्टे क्षेत्रज्ञक्ष स उच्यते,उन पज्चमहाभूतोंका नित्य आधार भी मन ही है। बुद्धि जिसके ऐश्वर्यको प्रकाशित करती है, वह क्षेत्रज्ञ कहा जाता है
ဝါယုက ဆိုသည်—စိတ်သည် သတ္တဝါတို့၏ အမြဲတမ်း အုပ်ချုပ်ထောက်ခံရာ ဖြစ်ပြီး မဟာဓာတ်တို့ကိုပါ ထိန်းကွပ်သည်။ ဉာဏ် (buddhi) က အာဏာနှင့် အုပ်စိုးနိုင်စွမ်းကို ထင်ရှားစေသော ထိုသဘောတရားကို “ကွင်း၏ သိသူ” (kṣetrajña) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 3
इन्द्रियाणि मनो युड्धक्ते सदश्चानिव सारथि: । इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: क्षेत्रज्ञे युज्यते सदा
ကောင်းသောမြင်းများကို စာရഥီက ထိန်းချုပ်ထားသကဲ့သို့၊ စိတ်သည် အင်ဒြိယများအားလုံးကို အုပ်စိုးထိန်းညှိသည်။ အင်ဒြိယ၊ စိတ်နှင့် ဗုဒ္ဓိတို့သည် က္ෂೇತ್ರဇ్ఞ (ခန္ဓာကွင်းကို သိသူ) နှင့် အမြဲတမ်း ပေါင်းစည်းနေကြသည်။
Verse 4
महदश्वसमायुक्तं बुद्धिसंयमनं रथम् | समारुह् स भूतात्मा समन्तात् परिधावति
ကိုယ်ခန္ဓာကို ရထားကြီးအဖြစ် စီးနင်း၍၊ အင်ဒြိယဟူသော မြင်းများကို ချိတ်ဆက်ထားပြီး၊ စည်းကမ်းရှိသော ဗုဒ္ဓိ၏ ကြိုးကွင်းဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသကဲ့သို့၊ အတွင်း၌ နေထိုင်သော က္ෂેત્રဇ్ఞ (ဘူတာတ္မန်) သည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ပြေးလွှားနေသည်။
Verse 5
इन्द्रियग्रामसंयुक्तो मनःसारथिरेव च | बुद्धिसंयमनो नित्यं महान् ब्रह्ममयो रथ:,ब्रह्ममय रथ सदा रहनेवाला और महान है, इन्द्रियाँ उसके घोड़े, मन सारथि और बुद्धि चाबुक है
ဝါယုက ပြောသည်—“ဤရထားကြီးသည် အမြဲတမ်း ဗြဟ္မ၏ သဘာဝဖြစ်၏။ ၎င်း၏ မြင်းများမှာ အင်ဒြိယအစုအဝေးဖြစ်ပြီး၊ စိတ်သည် စာရഥီဖြစ်၏။ ထိန်းညှိကာ ညွှန်ပြနေသော ဗုဒ္ဓိသည် ကြိုးကွင်း/နှင်တံ အဖြစ် လုပ်ဆောင်၏။”
Verse 6
एवं यो वेत्ति विद्वान् वै सदा ब्रह्ममयं रथम् | स धीर: सर्वभूतेषु न मोहमधिगच्छति,इस प्रकार जो विद्वान् इस ब्रह्ममय रथकी सदा जानकारी रखता है, वह समस्त प्राणियोंमें धीर है और कभी मोहमें नहीं पड़ता
ဤသို့ ဗြဟ္မမယ ရထားကို အမြဲတမ်း သိမြင်နားလည်နေသော ပညာရှိသည် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် တည်ငြိမ်သမာဓိရှိပြီး မောဟထဲသို့ မကျရောက်တော့ချေ။
Verse 7
अव्यक्तादि विशेषान्तं सहस्थावरजड्रमम् । सूर्यचन्द्रप्रभालोकं ग्रहनक्षत्रमण्डितम्
ဝါယုက ပြောသည်—“ဤလောကသည် ဗြဟ္မ၏ တောတစ်ခုတည်း ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ အစမှာ မထင်ရှားသော ပရကృతి (အဝျက်တ) ဖြစ်ပြီး၊ ထင်ရှားသော တတ္တဝါများအထိ ချဲ့ထွင်သွားသည်—မဟာဘူတ ငါးပါး၊ အင်ဒြိယ ဆယ်ပါးနှင့် စိတ်တစ်ပါး—စုစုပေါင်း ဆယ့်ခြောက်ပါးတိုင်အောင် ဖြစ်၏။ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါများနှင့် မလှုပ်ရှားသော အရာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ နေ၊ လ၏ အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းလင်းပြီး၊ ဂြိုဟ်များနှင့် ကြယ်စုများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ မြစ်တန်းများနှင့် တောင်တန်းများ၏ အစုအဝေးတို့ဖြင့် အရပ်ရပ် လှပကာ၊ အမျိုးမျိုးသော ရေများဖြင့် အမြဲတမ်း အလှဆင်ထားသည်။ ဤသည်မှာ သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်ရှင်မှုဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ လမ်းကြောင်းဖြစ်၏။ ဤဗြဟ္မတောအတွင်း၌ က္ෂेत्रဇ్ఞ (သိမြင်သော အတ္တ) သည် လှည့်လည်သွားလာသည်။”
Verse 8
नदीपर्वतजालै श्व सर्वतः परिभूषितम् । विविधाभिस्तथा चाद्धिः सततं समलंकृतम्
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ဤလောကတစ်လုံးလုံးသည် ဗြဟ္မ၏ တောတစ်တောတည်း ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ အစမှာ မဖော်ပြနိုင်သော ပရကృతိ (avyakta prakṛti) ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ ပြန့်ကားမှုသည် ခွဲခြားသဘောတရား ဆယ့်ခြောက်ပါးဖြင့် ဖွင့်လှစ်လာသည်– မဟာဘူတ ငါးပါး၊ အင်ဒြိယ ဆယ်ပါး၊ နှင့် မန (စိတ်) တစ်ပါး။ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်၍ နေ၊ လ တို့၏ အလင်းဖြင့် တောက်ပကာ ဂြိုဟ်နှင့် နက္ခတ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက်၊ မြစ်ကြောင်းများနှင့် တောင်တန်းများ၏ ကွန်ယက်ဖြင့် အရပ်ရပ် လှပစေပြီး၊ အမျိုးမျိုးသော ရေများဖြင့် အစဉ်တန်ဆာဆင်ထား၏။ ဤသည်ပင် သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်ရှင်မှုနှင့် သက်ရှိအားလုံး၏ လမ်းကြောင်း ဖြစ်၏။ ဗြဟ္မတောအတွင်း၌ က్షೇತ್ರज्ञ (ကွင်း၏ သိသူ) သည် လှည့်လည်သွားလာ၏»။
Verse 9
आजीवं सर्वभूतानां सर्वप्राणभूतां गति: । एतद् ब्रह्मवनं नित्यं तस्समिं श्वरति क्षेत्रवित्
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ဤသည်ပင် သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြစ်၍ အသက်ရှိသမျှ၏ အဆုံးသတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤအနန္တ စကြဝဠာကို ‘ဗြဟ္မတော’ ဟု ခေါ်ကြ၏; ထိုအတွင်း၌ ကွင်း၏ သိသူ (အသိဉာဏ်ရှိသော အတ္တ) သည် လှည့်လည်နေ၏။ ထို့ကြောင့် မဖော်ပြနိုင်သော အရင်းမြစ်က ထောက်ပံ့ထားပြီး အသိဉာဏ်က ပျံ့နှံ့နေသော စနစ်တကျ ကြီးမားသည့် အစုအဝေးအဖြစ် လောကကို မြင်သင့်သည်—အဲဒီအခါ စွဲလမ်းမှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုတို့သည် ခွဲခြားသိမြင်မှုသို့ လျော့ပါးသွားမည်»။
Verse 10
लोके5स्मिन् यानि सत्त्वानि त्रसानि स्थावराणि च । तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते पश्चाद् भूतकृता गुणा: । गुणेभ्य: पञचभूतानि एष भूतसमुच्छूय:
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ဤလောက၌ ရှိသမျှ သတ္တဝါတို့—လှုပ်ရှားသောသူနှင့် မလှုပ်ရှားသောသူ—သည် ပထမဦးစွာ ပရကృతိထဲသို့ ပျော်ဝင်သွားကြ၏။ ထို့နောက် မဟာဘူတ ငါးပါးက ထုတ်ပေးသော အကျိုးသက်ရောက်မှုတို့ ပျော်ဝင်သွားပြီး၊ ထိုအကျိုးသက်ရောက်မှု (ပေါ်လွင်သော ဂုဏ်သဘော) များနောက်တွင် မဟာဘူတ ငါးပါးကိုယ်တိုင်လည်း ပျော်ဝင်သွား၏။ ထို့ကြောင့် ဓာတ်စုစုဝေးမှု အလုံးစုံသည် ပရကృతိထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွား၏»။
Verse 11
देवा मनुष्या गन्धर्वा: पिशाचासुरराक्षसा: । सर्वे स्वभावत: सृष्टा न क्रियाभ्यो न कारणात्
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ဒေဝတား၊ လူသား၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ပိသာစ၊ အဆုရ၊ ရာက္ခသ—အားလုံးသည် မိမိတို့၏ သဘာဝအလိုက် ပေါ်ပေါက်လာကြ၏။ ၎င်းတို့၏ ရှိနေမှုသည် သီးသန့် လုပ်ရပ်တစ်ခု၏ အကျိုးမဟုတ်သကဲ့သို့၊ ပြင်ပအကြောင်းတရားတစ်ခုမှလည်း မပေါ်ပေါက်လာခြင်း မဟုတ်»။
Verse 12
एते विश्वसृजो विप्रा जायन्तीह पुन: पुनः । तेभ्य: प्रसूतास्तेष्वेव महाभूतेषु पडचसु । प्रलीयन्ते यथाकालमूर्मय: सागरे यथा
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ကမ္ဘာများကို ဖန်ဆင်းသူ ဗြာဟ္မဏ ရှင်သန်ပညာရှင်တို့သည် ဤနေရာ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ မွေးဖွားလာကြ၏။ မဟာဘူတ ငါးပါးမှ မွေးဖွားလာပြီး၊ အချိန်တန်သော် ထိုမဟာဘူတ ငါးပါးထဲသို့ပင် ပြန်လည်ပျော်ဝင်သွားကြသည်—ပင်လယ်ထဲ၌ လှိုင်းများ ပေါ်ထွက်လာပြီး မိမိအချိန်ရောက်သော် ပင်လယ်ထဲသို့ ပြန်လည်ကျဆင်းသကဲ့သို့»။
Verse 13
विश्वसृग्भ्यस्तु भूते भ्यो महा भूतास्तु सर्वश: । भूतेभ्यश्चापि पञ्चभ्यो मुक्तो गच्छेत् परां गतिम्
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– လောကကို ဖန်ဆင်းတည်ဆောက်သော သတ္တဝါတို့မှ မဟာဘူတ (ဒြပ်ကြီး) တို့သည် အမျိုးမျိုးသောပုံစံဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သို့ရာတွင် မဟာဘူတ ငါးပါး၏ ချုပ်နှောင်မှုမှပင် လွတ်မြောက်သူသည် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိ၏။
Verse 14
प्रजापतिरिदं सर्व मनसैवासृजत् प्रभु: । तथैव देवानूषयस्तपसा प्रतिपेदिरे,शक्तिसम्पन्न प्रजापतिने अपने मनके ही द्वारा सम्पूर्ण जगत्की सृष्टि की है तथा ऋषि भी तपस्यासे ही देवत्वको प्राप्त हुए हैं
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– အရှင် ပရာဇာပတိသည် စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးကို စိတ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုနည်းတူပင် ဝိညာဉ်အင်အားပြည့်ဝသော ရှင်ရသီတို့သည် တပသ (အာစတေရီ) ဖြင့် ဒေဝတဖြစ်ခြင်းကို ရရှိကြ၏။
Verse 15
तपसश्चानुपूव्येंण फलमूलाशिनस्तथा । त्रैलोक्यं तपसा सिद्धा: पश्यन्तीह समाहिता:
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– ထပ်တလဲလဲ အဆင့်ဆင့် တပသကို ကျင့်သုံး၍ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ စားသုံးနေထိုင်ကြသော စိဒ္ဓ မဟာတ္မာတို့သည် တပသကြောင့် ပြည့်စုံလာပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းကာ လောကသုံးပါး၏ အဖြစ်အပျက်တို့ကို အစဉ်လိုက် တိုက်ရိုက် မြင်သိကြ၏။
Verse 16
ओऔषधान्यगदादीनि नानाविद्याशक्ष सर्वश: । तपसैव प्रसिद्धयन्ति तपोमूलं हि साधनम्,आरोग्यकी साधनभूत ओषधियाँ और नाना प्रकारकी विद्याएँ तपसे ही सिद्ध होती हैं। सारे साधनोंकी जड़ तपस्या ही है
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ၊ အဆိပ်ဖြေဆေးနှင့် ကုထုံးများ၊ ထို့ပြင် အမျိုးမျိုးသော ပညာရပ်အားလုံးသည် တပသကြောင့်သာ ထင်ရှားသော အာနိသင်ကို ရရှိကြသည်။ အောင်မြင်မှု၏ နည်းလမ်းအားလုံး၏ အမြစ်မှာ တပသပင် ဖြစ်၏။
Verse 17
यददुरापं दुराम्नायं दुराधर्ष दुरन्वयम् | तत् सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– ရယူရန် အလွန်ခက်ခဲသောအရာ၊ သင်ကြားမှုနှင့် လေ့ကျင့်မှုဖြင့် ကျွမ်းကျင်ရန် ခက်ခဲသောအရာ၊ ထိန်းချုပ်နှိမ်နင်းရန် ခက်ခဲသောအရာ၊ ပေါင်းသင်းညီညွတ်ရန် သို့မဟုတ် ကိုက်ညီအောင် နေထိုင်ရန် ခက်ခဲသောအရာ—ထိုသို့သော အရာအားလုံးသည် တပသဖြင့် အောင်မြင်နိုင်၏။ အကြောင်းမူကား တပသ၏ အာနိသင်သည် ကျော်လွှားရန်ပင် ခက်ခဲလှ၏။
Verse 18
सुरापो ब्रह्महा स्तेयी भ्रूणहा गुरुतल्पग: । तपसैव सुतप्तेन मुच्यते किल्बिषात् ततः
ဝါယုက ပြောသည်– «အရက်သောက်သူ၊ ဗြာဟ္မဏကို သတ်သူ၊ ခိုးသူ၊ သန္ဓေကို ဖျက်ဆီးသူ၊ ဆရာ၏ အိပ်ရာကို လွန်ကျူးသူတို့သည် အလွန်ကြီးမားသော အပြစ်ကို ထမ်းထားသော်လည်း၊ တကယ်တမ်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကျင့်သုံးသော တပသ (အာစတေရတီ) တစ်ခုတည်းဖြင့် ထိုအပြစ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။»
Verse 19
मनुष्या: पितरो देवा: पशवो मृगपक्षिण: । यानि चान्यानि भूतानि त्रसानि स्थावराणि च
ဝါယုက ပြောသည်– «လူသားများ၊ ပိတရ် (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များ)၊ ဒေဝများ၊ နွားတိရစ္ဆာန်များ၊ တောတိရစ္ဆာန်များနှင့် ငှက်များ—ထို့ပြင် လှုပ်ရှားသည့်အရာ၊ မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အပါအဝင် အခြားသတ္တဝါအားလုံး။»
Verse 20
तपः:परायणा नित्यं सिद्धयन्ते तपसा सदा । तथैव तपसा देवा महामाया दिवं गता:
ဝါယုက ပြောသည်– «တပသကို အမြဲတမ်း အားထားသူတို့သည် အစဉ်အမြဲ တပသတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ အောင်မြင်မှုကို ရရှိကြ၏။ ထိုနည်းတူပင်၊ တပသ၏ အင်အားကြောင့် မဟာမాయာတန်ခိုးရှိသော ဒေဝများသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ကြ၏။»
Verse 21
मनुष्य, पितर, देवता, पशु, मृग, पक्षी तथा अन्य जितने चराचर प्राणी हैं, वे सब नित्य तपस्यामें संलग्न होकर ही सदा सिद्धि प्राप्त करते हैं। तपस्याके बलसे ही महामायावी देवता स्वर्गमें निवास करते हैं ।।
ဝါယုက ပြောသည်– «လူ၊ ပိတရ်၊ ဒေဝ၊ တိရစ္ဆာန်များ၊ တောတိရစ္ဆာန်များ၊ ငှက်များနှင့် လှုပ်ရှားသည့်အရာ မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အပါအဝင် သတ္တဝါအားလုံးသည် တပသ၌ အမြဲတမ်း ပါဝင်နေခြင်းဖြင့်သာ အောင်မြင်မှုကို ရရှိကြ၏။ တပသ၏ အင်အားကြောင့် မဟာအံ့ဩဖွယ် ဒေဝများပင် ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ပျင်းရိမှုကို ပယ်ဖျက်ပြီး ဆုတောင်းကောင်းချီးများနှင့်အတူ ဆန္ဒအလိုလိုက်သော ကမ္မကန့်ကွက်များကို အဟင်္ကာရဖြင့် ချည်နှောင်နေသေးသူတို့သည် ပရာဇာပတိ၏ လောကသို့ သွားကြ၏။»
Verse 22
ध्यानयोगेन शुद्धेन निर्ममा निरहंकृता: । आप्नुवन्ति महात्मानो महान्तं लोकमुत्तमम्,जो अहंता-ममतासे रहित हैं, वे महात्मा विशुद्ध ध्यानयोगके द्वारा महान् उत्तम लोकको प्राप्त करते हैं
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «သမာဓိယောဂဖြင့် သန့်စင်ပြီး၊ ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကင်း၍ အဟင်္ကာရကင်းသော မဟာအတ္တမန်တို့သည် ကြီးမား၍ အမြင့်ဆုံးသော လောကကို ရောက်ကြ၏။»
Verse 23
ध्यानयोगमुपागम्य प्रसन्नमतय: सदा । सुखोपचयमव्यक्तं प्रविशन्त्यात्मवित्तमा:
တရားထိုင်ခြင်း၏ ယောဂ (ဓျာနယောဂ) ကို အားကိုးကာ အမြဲတမ်း စိတ်ငြိမ်းချမ်းသူတို့—အတ္တကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသူတို့—သည် ပျော်ရွှင်ခြင်း၏ خز خز (ဘဏ္ဍာ) ဖြစ်သော မဖော်ပြနိုင်သည့် «အဗျက္တ» သို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။
Verse 24
ध्यानयोगमादुपागम्य निर्ममा निरहंकृता: । अव्यक्तं प्रविशन््तीह महतां लोकमुत्तमम्
သို့ရာတွင် ဓျာနယောဂကို ချဉ်းကပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပြန်ဆုတ်၍ (သမาธိ၌ မအောင်မြင်သော်လည်း) မမတ (ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်) နှင့် အဟင်္ကာရ (ငါဟု မာန်) မရှိဘဲ နေထိုင်သူသည်၊ ဆန္ဒကင်းသော ထိုသူလည်း မဟာသူတော်ကောင်းတို့၏ အမြင့်မြတ်သော «အဗျက္တ» လောက၌ လုံးဝလျော်ဝင်သွားသည်။
Verse 25
अव्यक्तादेव सम्भूत: समसंज्ञां गत: पुन: । तमोरजो भ्यां निर्मुक्त: सत्त्वमास्थाय केवलम्
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «မဖော်ပြနိုင်သည့် အဗျက္တမှပင် ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထိုအရာသည် ပြန်လည်၍ ပြည့်စုံသော ညီမျှမှု (သမ) အခြေအနေသို့ ရောက်သည်။ အမှောင် (တမသ) နှင့် လှုပ်ရှားမှု (ရဇသ) ဟူသော နှစ်ပါးသော ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ကာ သန့်ရှင်းမှု (သတ္တဝ) တစ်ပါးတည်းကိုသာ အားထားနေ၏»။
Verse 26
निर्मुक्त: सर्वपापेभ्य: सर्व सृजति निष्कलम् | क्षेत्रज्ञ इति तं विद्याद् यस्तं वेद स वेदवित्
ဝါယုက ပြောသည်– «အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ သူသည် အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းပေးသော်လည်း ကိုယ်တိုင်မှာ အညစ်အကြေးမရှိ၊ ချို့ယွင်းချက်မရှိဘဲ တည်နေ၏။ ထိုသူကို ‘က்ஷೇತ್ರဇ္ဉ’ (လယ်ကွင်းကို သိသူ) ဟု သိမှတ်ကြလော့။ ထိုသူကို အမှန်တကယ် သိသူသည်သာ ဝေဒကို သိသူ ဖြစ်၏»။
Verse 27
जो सब पापोंसे मुक्त रहकर सबकी सृष्टि करता है, उस अखण्ड आत्माको क्षेत्रज्ञ समझना चाहिये। जो मनुष्य उसका ज्ञान प्राप्त कर लेता है, वही वेदवेत्ता है ।।
ဝါယုက ပြောသည်– အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်ကာ အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းပေးသော အညစ်အကြေးကင်း၊ မခွဲမပြားသော အတ္တကို ‘က்ஷેત્રဇ္ဉ’ (လယ်ကွင်းကို သိသူ) ဟု သိမှတ်ရမည်။ ထိုအရာကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူသာ ဝေဒကို သိသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စိတ်ကို စိတ်၏ မူလအရင်းအမြစ်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီး မုနိသည် ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ကာ နေရမည်။ အကြောင်းမူကား စိတ်သည် မည်သည့်အရာ၌ စူးစိုက်နေသနည်း၊ မလွဲမသွေ ထိုအရာ၏ သဘောသဏ္ဌာန်နှင့် တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားသည်—ဤသည်မှာ ရှေးဟောင်း လျှို့ဝှက်သော သဘောတရား ဖြစ်၏။
Verse 28
अव्यक्तादिविशेषान्तमविद्यालक्षणं स्मृतम् । निबोधत तथा हीदं गुणैर्लक्षणमित्युत,अव्यक्तसे लेकर सोलह विशेषोंतक सभी अविद्याके लक्षण बताये गये हैं। ऐसा समझना चाहिये कि यह गुणोंका ही विस्तार है
ဝါယုက ပြောသည်– «မဖော်ပြနိုင်သော အဗျက္တမှ စ၍ “အထူးသဘော” ဆယ့်ခြောက်ပါးအထိ၊ ဤအရာကို အဝိဒ္ဓာ (မသိမှု) ၏ လက္ခဏာဟု မှတ်သားထားကြသည်။ ထို့ပြင် ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသမျှသည် အမှန်တကယ် ဂုဏ (guṇa) သုံးပါး၏ လက္ခဏာဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ အရည်အသွေးများ ပွားထွားကစားသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သိမှတ်လော့»။
Verse 29
द्वयक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्रयक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् । ममेति च भवेन्मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम्
ဝါယုက ပြောသည်– «အက္ခရာနှစ်လုံးပါသော အယူအဆသည် သေခြင်းဖြစ်လာ၏၊ အက္ခရာသုံးလုံးပါသော အုတ်တော်သည် ထာဝရ ဘြဟ္မန် ဖြစ်၏။ ‘ငါ့ဟာ’ ဟူသည် သေခြင်းသို့ ခေါ်ဆောင်၏၊ ‘ငါ့ဟာ မဟုတ်’ ဟူသည် ထာဝရသို့ ခေါ်ဆောင်၏»။
Verse 30
कर्म केचित् प्रशंसन्ति मन्दबुद्धिरता नरा: । ये तु वृद्धा महात्मानो न प्रशंसन्ति कर्म ते
ဝါယုက ပြောသည်– «ဉာဏ်နည်း၍ ကပ်လျက်နေသော လူအချို့သည် ကမ္မ—အထူးသဖြင့် ဆုလာဘ်လိုလား၍ ကောင်းကင်စသည့် အကျိုးကို မျှော်မှန်းသော ကာမယကမ္မများကို ချီးမွမ်းကြ၏။ သို့သော် အသက်ကြီး၍ မဟာအတ္တမန်တို့သည် ထိုကမ္မများကို အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးဟု မချီးမွမ်းကြ»။
Verse 31
कर्मणा जायते जन्तुर्मूर्तिमान्ू षोडशात्मक: । पुरुषं ग्रसते5विद्या तद् ग्राह्मममृताशिनाम्
ဝါယုက ပြောသည်– «ကမ္မကြောင့် (အထူးသဖြင့် ဆန္ဒဖြင့် ဆောင်ရွက်သော ပူဇော်ပွဲကမ္မကြောင့်) သတ္တဝါသည် ပြန်လည်မွေးဖွားရပြီး၊ ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အစိတ်အပိုင်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ထင်ရှားသော ကိုယ်ခန္ဓာကို ယူဆောင်ရ၏။ အဝိဒ္ဓာသည် ပုရုရှကို အစဉ်မပြတ် မျိုစားနေ၏။ ထို့ပြင် ထိုသူသည် ‘ဖမ်းယူခံရမည့်’ အရာဖြစ်လာ၏—အမရတို့၊ အမృతကို စားသုံးသူတို့ကပင်—ဟူသည်မှာ ကမ္မနှင့် မသိမှုတွင် ချည်နှောင်နေသူသည် အထက်တန်းအာဏာများအောက်တွင် ကျရောက်ပြီး စစ်မှန်သော လွတ်မြောက်မှုကို မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်»။
Verse 32
तस्मात् कर्मसु निःस्नेहा ये केचित् पारदर्शिन: । विद्यामयो<यं पुरुषो न तु कर्ममय: स्मृत:
ဝါယုက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် အမှန်တရားကို မြင်သိသော ပညာရှိတို့သည် ကမ္မများ၌ မကပ်လျက်နေကြ။ အကြောင်းမှာ ဤပုရုရှ (အတ္တ) သည် ဗိဒ္ယာ—အသိပညာ၏ သဘောတရားဖြစ်ပြီး ကမ္မ၏ ထုတ်ကုန်မဟုတ်ဟု မှတ်ယူကြသဖြင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 33
य एवममृतं नित्यमग्राहां शश्वदक्षरम् । वश्यात्मानमसंश्लटिष्टं यो वेद न मृतो भवेत्
ဝါယုက ပြောသည်– ဤသို့ပင် သိမြင်သူသည် အသိဉာဏ်ရှိသော အတ္တကို အမတ၊ နိစ္စ၊ အာရုံတို့မဖမ်းမိနိုင်သော၊ အစဉ်တည်မြဲ၍ မပျက်စီးသောအဖြစ်၊ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းနိုင်၍ မကပ်လှုပ်မချည်နှောင်သောအဖြစ် သိလျှင် ထိုသူသည် မရဏ၏ ချည်နှောင်မှုထဲသို့ မကျရောက်တော့။
Verse 34
अपूर्वमकृतं नित्यं य एनमविचारिणम् | य एवं विन्देदात्मानमग्राह्मममृताशनम् । अग्राह्मोड्मृतो भवति स एशभि: कारणैर्ध्ुव:
ဝါယုက ပြောသည်– အတ္တကို အစမရှိသော (အပူဗ္ဗ), မဖန်ဆင်းသော (မမွေးဖွားသော), နိစ္စ, မလှုပ်ရှားသော, မဖမ်းမိနိုင်သော, အမတဖြင့် အာဟာရယူသကဲ့သို့ တည်ရှိသောဟု သိမြင်သူသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိတို့ကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အာရုံမဖမ်းမိနိုင်သော၊ တည်ငြိမ်သော၊ အမတသဘော၌ တည်မြဲသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 35
आयोज्य सर्वसंस्कारान् संयम्यात्मानमात्मनि | स तद् ब्रह्म शुभं वेत्ति यस्माद् भूयो न विद्यते
သန့်စင်စေသော စံသတ်မှတ်ချက်များ (သံस्कार) အားလုံးကို ပြုလုပ်ပြီး၊ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ကာ စိတ်ကို အတ္တအတွင်း၌ တည်စေသူသည် ထိုမင်္ဂလာရှိသော ဘြဟ္မကို သိမြင်သည်။ ထိုဘြဟ္မထက် မြင့်သောအရာ မရှိ။
Verse 36
प्रसादे चैव सत्त्वस्य प्रसादं समवाप्नुयात् लक्षणं हि प्रसादस्य यथा स्यात् स्वप्नदर्शनम्
ဝါယုက ပြောသည်– အတွင်းစိတ် (သတ္တဝ) သာယာငြိမ်းချမ်းလာသောအခါ ငြိမ်းချမ်းမှုကိုပင် ရရှိသည်။ ငြိမ်းချမ်းမှု၏ လက္ခဏာမှာ– အိပ်မက်မှ နိုးထလာသူအတွက် အိပ်မက်မြင်ကွင်းသည် တိတ်ဆိတ်၍ အာဏာမရှိတော့သကဲ့သို့၊ စိတ်သန့်စင်ခြင်း၏ အမှတ်အသားလည်း စိတ်၏ ကြည်လင်၍ မလှုပ်ရှားသော ပျော်ရွှင်မှုဖြစ်သည်။
Verse 37
गतिरेषा तु मुक्तानां ये ज्ञानपरिनिषछिता: । प्रवृत्तयश्न या: सर्वा: पश्यन्ति परिणामजा:,ज्ञाननिष्ठ जीवन्मुक्त महात्माओंकी यही परम गति है; क्योंकि वे उन समस्त प्रवृत्तियोंको शुभाशुभ फल देनेवाली समझते हैं
ဝါယုက ပြောသည်– ဤသည်ပင် လွတ်မြောက်သူတို့၏ အမြင့်ဆုံး လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ အမှန်တရား၏ ဉာဏ်၌ ခိုင်မြဲသူတို့သည် လောကီဆန္ဒနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးကို အကျိုးဆက်အဖြစ် ပေါက်ဖွား၍ ရင့်မှည့်လာသော အရာများဟု မြင်ကြပြီး၊ ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုး နှစ်မျိုးလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဟု သိကြသည်။ ထို့ကြောင့် လုပ်ကိုင်နေစဉ်ပင် အတွင်း၌ လွတ်လပ်နေကြသည်။
Verse 38
एषा गतिर्विरक्तानामेष धर्म: सनातन: । एषा ज्ञानवतां प्राप्तिरेतद् वृत्तमनिन्दितम्,यही विरक्त पुरुषोंकी गति है, यही सनातन धर्म है, यही ज्ञानियोंका प्राप्तव्य स्थान है और यही अनिन्दित सदाचार है
ဝါယုက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ ကမ္မတဏှာကင်း၍ လွတ်လပ်နေသူတို့၏ သွားရာလမ်းဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ အနန္တသန္တတ ဓမ္မ (Sanātana Dharma) ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ပညာရှိတို့ ရှာဖွေလိုသော ရောက်ရာအောင်မြင်မှုဖြစ်၍ ဤသည်မှာ အပြစ်ကင်းသော အကျင့်စံဖြစ်၏»။
Verse 39
समेन सर्वभूतेषु निःस्प्हेण निराशिषा | शक््या गतिरियं गन्तुं सर्वत्र समदर्शिना
ဝါယုက ပြောသည်– အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်နိုင်သူမှာ ပညာရှိတစ်ဦးတည်းသာ ဖြစ်၏။ သူသည် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် တန်းတူစိတ်ထား၍ လောဘတဏှာကင်း၊ ကိုယ်ကျိုးလိုလားမှုကင်းကာ အရာရာကို တည်ငြိမ်သော တန်းတူမြင်ကွင်းဖြင့် မြင်သူဖြစ်ရမည်။
Verse 40
एतद् व: सर्वमाख्यातं मया विप्रर्षिसत्तमा: । एवमाचरत क्षिप्रं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
ဝါယုက ပြောသည်– «ဗြဟ္မဏ ရှင်တော်မုနိတို့အနက် အမြတ်ဆုံးတို့ရေ၊ ဤအရာအားလုံးကို ငါသည် သင်တို့အား ပြည့်စုံစွာ ရှင်းလင်းပြောကြားပြီးပြီ။ နှောင့်နှေးမနေဘဲ ဤသို့ပင် ကျင့်ကြံလော့။ ထိုအခါ သင်တို့သည် အမြင့်ဆုံးသော စိဒ္ဓိကို လျင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်»။
Verse 41
गुरुउ्वाच इत्युक्तास्ते तु मुनयो गुरुणा ब्रह्मणा तथा । कृतवन्तो महात्मानस्ततो लोकमवाप्नुवन्
ဝါယုက ပြောသည်– သူတို့၏ ဆရာဖြစ်သော ဗြဟ္မာတော်ကိုယ်တိုင်က ထိုသို့ သင်ကြားမိန့်ကြားသဖြင့်၊ မဟာစိတ်ရှိသော မုနိတို့သည် အမိန့်တော်အတိုင်း တိတိကျကျ ကျင့်ကြံခဲ့ကြ၏။ ထိုသို့ သစ္စာရှိစွာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် သူတို့သည် ကောင်းမြတ်သော လောကသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။
Verse 42
त्वमप्येतनन््महा भाग मयोक्तं ब्रह्मणो वच: । सम्यगाचर शुद्धात्मंस्तत: सिद्धिमवाप्स्यसि
ဝါယုက ပြောသည်– «ကံကောင်းမြတ်သူရေ၊ သင်၏ စိတ်သည် သန့်ရှင်းသဖြင့် ငါက ပြောပြလာသော ဗြဟ္မာတော်၏ မြတ်သော အမိန့်တော်ကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်ကြံလော့။ ထိုသို့ ကောင်းစွာ လိုက်နာပါက သင်လည်း စိဒ္ဓိကို ရရှိလိမ့်မည်»။
Verse 43
वायुदेव उवाच इत्युक्त: स तदा शिष्यो गुरुणा धर्ममुत्तमम् । चकार सर्व कौन्तेय ततो मोक्षमवाप्तवान्
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ဆရာ၏ညွှန်ကြားချက်ကို ခံယူပြီးနောက် ထိုတပည့်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဓမ္မကို အပြည့်အဝ လိုက်နာကျင့်သုံး하였다။ ထို့ကြောင့် ကုန္တီ၏သားရေ၊ သူသည် သံသရာ၏ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်သော မောက္ခကို ရရှိ하였다»။
Verse 44
कृतकृत्यश्न स तदा शिष्य: कुरुकुलोदवह । तत् पद समनुप्राप्तो यत्र गत्वा न शोचति,कुरुकुलनन्दन! उस समय कृतार्थ होकर उस शिष्यने वह ब्रह्मपद प्राप्त किया, जहाँ जाकर शोक नहीं करना पड़ता
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့နောက် ထိုတပည့်သည် လုပ်စရာရှိသမျှကို ပြီးမြောက်ကာ ကိစ္စပြီးစီးသူ (ကೃತကೃತ்ய) ဖြစ်လာပြီး၊ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အခြေအနေ—ဗြဟ္မပဒကို ရောက်ရှိ하였다။ ကုရုမျိုးရိုး၏ အကောင်းဆုံးသူရေ၊ ထိုအဘိုဒ်သို့ ရောက်လျှင် နောက်တဖန် ဝမ်းနည်းခြင်း မရှိတော့»။
Verse 45
अर्जुन उवाच को न्वसौ ब्राह्मण: कृष्ण कश्च शिष्यो जनार्दन । श्रोतव्यं चेन्मयैतद् वै तत्त्वमाचक्ष्व मे विभो
အర్జုနက မေးလျှောက်သည်– «အို ကృష్ణ၊ အို ဇနာရ္ဒန၊ ထိုဗြာဟ္မဏသည် မည်သူနည်း၊ တပည့်သည် မည်သူနည်း။ အရှင်၊ ဤအမှန်တရားကို ကျွန်ုပ်ကြားသင့်လျှင် တိတိကျကျ ရှင်းပြပါ»။
Verse 46
वायुदेव उवाच अहं गुरुर्महाबाहो मन: शिष्यं च विद्धि मे । त्वत्प्रीत्या गुह्ममेतच्च कथितं ते धनंजय
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «မဟာဗာဟို၊ ငါသည် ဆရာဖြစ်၏၊ ငါ၏စိတ်ကိုပင် တပည့်ဟု သိမှတ်လော့။ ဓနဉ္ဇယ၊ သင့်အပေါ် ချစ်ခင်မှုကြောင့် ဤလျှို့ဝှက်သင်ခန်းစာကို သင့်အား ဖွင့်ဟပြောကြားခဲ့သည်»။
Verse 47
मयि चेदस्ति ते प्रीतिर्नित्यं कुरुकुलोद्वह । अध्यात्ममेतच्छुत्वा त्वं सम्यगाचर सुव्रत
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ကုရုမျိုးရိုး၏ ထိပ်သီးသူရေ၊ ငါ့အပေါ် အမြဲတမ်း ချစ်ခင်လေးစားမှု ရှိလျှင်၊ ဤအတ္တဓမ္မ (အတွင်းအတ္တ) ကို ကြားပြီးနောက် မှန်ကန်စွာ နေ့စဉ် လိုက်နာကျင့်သုံးလော့—အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူ၏ တည်ကြည်သော စည်းကမ်းဖြင့်»။
Verse 48
ततस्त्वं सम्यगाचीर्णे धर्मेडस्मिन्नरिकर्षण । सर्वपापविनिर्मुक्तो मोक्ष प्राप्स्पसि केवलम्,शत्रुदमन! इस धर्मका पूर्णतया आचरण करनेपर तुम समस्त पापोंसे छूटकर विशुद्ध मोक्षको प्राप्त कर लोगे
ထို့နောက် ရန်သူတို့ကိုနှိမ်နင်းသူရေ—ဤဓမ္မကို မှန်ကန်စွာ ပြည့်စုံအောင် ကျင့်သုံးပြီးသောအခါ သင်သည် အပြစ်အကုန်မှ လွတ်မြောက်ကာ သန့်ရှင်းသော မောက္ခကို တစ်ပါးတည်း ရရှိလိမ့်မည်။ ဤသို့ပင် ဝါယုက ကြေညာသည်—သတ်မှတ်ထားသော တရားလမ်းကို စိတ်မှန်စွာ ပြည့်စုံအောင် လိုက်နာခြင်းသည် သီလသန့်စင်မှုနှင့် နောက်ဆုံးလွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ရောက်စေသည်။
Verse 49
पूर्वमप्येतदेवोक्त युद्धकाल उपस्थिते । मया तव महाबाहो तस्मादत्र मन: कुरु,महाबाहो! पहले भी मैंने युद्धकाल उपस्थित होनेपर यही उपदेश तुमको सुनाया था। इसलिये तुम इसमें मन लगाओ
လက်မောင်းကြီးသူရေ—စစ်ကာလ ရောက်လာသောအခါ ဤအကြံဉာဏ်တူတူကို ငါသည် မင်းအား အရင်ကတည်းက ပြောခဲ့ပြီးသားဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခု ဤသင်ခန်းစာပေါ်သို့ စိတ်ကို တည်စေ—နှလုံးထဲတွင် ခိုင်မြဲစွာ ခံယူ၍ တည်ကြည်စွာ လုပ်ဆောင်လော့။
Verse 50
मया तु भरतश्रेष्ठ चिरदृष्ट: पिता प्रभु: । तमहं द्रष्टमेच्छामि सम्मते तव फाल्गुन
ဝါယုက ပြောသည်—“ဘာရတတို့တွင် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ ငါ၏ အလေးအနက်ထားရသော အဖခင်ကို ငါ မတွေ့ရသည်မှာ ကြာလှပြီ။ ငါ သူ့ကို တွေ့မြင်လိုသည်။ မင်း၏ သဘောတူညီချက်ရှိလျှင်၊ ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန) ရေ၊ ငါသည် ဒွာရကာသို့ သွား၍ သူ၏ ဒർശနကို ခံယူလိုသည်” ဟု။
Verse 51
वैशम्पायन उवाच इत्युक्तवचन कृष्णं प्रत्युवाच धनंजय: । गच्छावो नगरं कृष्ण गजसाह्दयमद्य वै
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ကృష్ణ၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) က ပြန်လည်ဆိုသည်—“ကృష్ణရေ၊ ယနေ့ပင် ဂဇသာဟ္ဝယ (ဟတ်စတိနာပူရ) ဟု ခေါ်သော မြို့သို့ သွားကြစို့။ ထိုနေရာတွင် ဓမ္မတရားကို ထိန်းသိမ်းသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရကို တွေ့ဆုံ၍ သူ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရပြီးမှ၊ မင်းသည် မင်း၏ ကိုယ်ပိုင်မြို့သို့ ထွက်ခွာသင့်သည်” ဟု။
Verse 52
समेत्य तत्र राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । समनुज्ञाप्य राजान स्वां पुरी यातुमहसि
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“အို ဘုရင်ကြီး၊ ထိုနေရာသို့ ရောက်ပြီး ဓမ္မတရားရှိသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရကို တွေ့ဆုံကာ သူ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပြီးနောက်၊ မင်းသည် မင်း၏ ကိုယ်ပိုင်မြို့သို့ ထွက်ခွာသင့်သည်” ဟု။
Frequently Asked Questions
The chapter balances personal devotion and gratitude toward Kṛṣṇa with institutional dharma: departures, honors, and resources are regulated through the king’s consent and court protocol, not private impulse.
Arjuna frames Kṛṣṇa as both transcendent ground and practical guide—suggesting that effective action and moral restoration require aligning human agency with a larger cosmological order and disciplined counsel.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s function is narrative and doctrinal—integrating post-war legitimacy, devotional theology, and courtly procedure within the broader Āśvamedhika arc.