Shloka 8
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
नदीपर्वतजालै श्व सर्वतः परिभूषितम् । विविधाभिस्तथा चाद्धिः सततं समलंकृतम्
nadī-parvata-jālaiś ca sarvataḥ paribhūṣitam | vividhābhis tathā cādbhiḥ satataṃ samalaṅkṛtam || idaṃ jagad ekaṃ brahma-vanaṃ; avyaktā prakṛtir asyādiḥ | pañca mahābhūtāni daśendriyāṇi caikaṃ manaḥ—iti ṣoḍaśa-viśeṣair asya vistāraḥ | idaṃ carācara-prāṇibhiḥ paripūrṇam | sūrya-candra-prabhṛtibhiḥ prakāśaiḥ prakāśitam | graha-nakṣatraiḥ suśobhitam | nadī-parvata-saṅghaiḥ sarvataḥ vibhūṣitam | nānā-vidhair adbhiḥ satataṃ alaṅkṛtam | etad eva sarva-bhūtānāṃ jīvanaṃ sarva-prāṇināṃ ca gatiḥ | asmin brahma-vane kṣetrajñaś carati ||
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ဤလောကတစ်လုံးလုံးသည် ဗြဟ္မ၏ တောတစ်တောတည်း ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ အစမှာ မဖော်ပြနိုင်သော ပရကృతိ (avyakta prakṛti) ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ ပြန့်ကားမှုသည် ခွဲခြားသဘောတရား ဆယ့်ခြောက်ပါးဖြင့် ဖွင့်လှစ်လာသည်– မဟာဘူတ ငါးပါး၊ အင်ဒြိယ ဆယ်ပါး၊ နှင့် မန (စိတ်) တစ်ပါး။ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်၍ နေ၊ လ တို့၏ အလင်းဖြင့် တောက်ပကာ ဂြိုဟ်နှင့် နက္ခတ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက်၊ မြစ်ကြောင်းများနှင့် တောင်တန်းများ၏ ကွန်ယက်ဖြင့် အရပ်ရပ် လှပစေပြီး၊ အမျိုးမျိုးသော ရေများဖြင့် အစဉ်တန်ဆာဆင်ထား၏။ ဤသည်ပင် သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်ရှင်မှုနှင့် သက်ရှိအားလုံး၏ လမ်းကြောင်း ဖြစ်၏။ ဗြဟ္မတောအတွင်း၌ က్షೇತ್ರज्ञ (ကွင်း၏ သိသူ) သည် လှည့်လည်သွားလာ၏»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a Sāṅkhya-like vision: the cosmos is ‘Brahman’s forest,’ arising from unmanifest Prakṛti and unfolding through elements, senses, and mind, while the kṣetrajña (conscious knower) moves within it as the witnessing principle. Ethical force: cultivate discernment between Nature’s changing display and the steady knower, supporting detachment and right understanding.
Vāyu-deva is instructing the listener by describing the world’s structure and beauty—sun, moon, stars, rivers, mountains, waters—then reframing it philosophically as a field of experience in which the kṣetrajña dwells and ‘wanders,’ guiding the audience toward metaphysical insight rather than mere description.