Shloka 31

Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)

Devanagari script

कर्मणा जायते जन्तुर्मूर्तिमान्‌ू षोडशात्मक: । पुरुषं ग्रसते5विद्या तद्‌ ग्राह्मममृताशिनाम्‌

Transliteration

karmaṇā jāyate jantur mūrtimān ṣoḍaśātmakaḥ | puruṣaṃ grasate 'vidyā tad grāhyam amṛtāśinām ||

Translation

ဝါယုက ပြောသည်– «ကမ္မကြောင့် (အထူးသဖြင့် ဆန္ဒဖြင့် ဆောင်ရွက်သော ပူဇော်ပွဲကမ္မကြောင့်) သတ္တဝါသည် ပြန်လည်မွေးဖွားရပြီး၊ ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အစိတ်အပိုင်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ထင်ရှားသော ကိုယ်ခန္ဓာကို ယူဆောင်ရ၏။ အဝိဒ္ဓာသည် ပုရုရှကို အစဉ်မပြတ် မျိုစားနေ၏။ ထို့ပြင် ထိုသူသည် ‘ဖမ်းယူခံရမည့်’ အရာဖြစ်လာ၏—အမရတို့၊ အမృతကို စားသုံးသူတို့ကပင်—ဟူသည်မှာ ကမ္မနှင့် မသိမှုတွင် ချည်နှောင်နေသူသည် အထက်တန်းအာဏာများအောက်တွင် ကျရောက်ပြီး စစ်မှန်သော လွတ်မြောက်မှုကို မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်»။

Word by Word

• {'karmaṇā': 'by action

• through karma (often implying desire-motivated acts here)', 'jāyate': 'is born

• comes into existence', 'jantuḥ': 'living being

• embodied soul in saṃsāra', 'mūrtimān': 'having form

• possessing a tangible body', 'ṣoḍaśa-ātmakaḥ': 'consisting of sixteen constituents (a doctrinal count of bodily/psychic factors)', 'puruṣam': 'the person

• the embodied self', 'grasate': 'devours

• overpowers', 'avidyā': 'ignorance

• misapprehension of the Self', 'tad': 'that

• such a one/that condition', 'grāhyam': 'to be grasped/seized

• an object of control or enjoyment', 'amṛta-āśinām': 'of those who eat/drink nectar

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• वायुदेव (Vāyudeva)
• अविद्या (Avidyā)
• अमृताशिन् (Amṛtāśin, the immortals/devas)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Desire-driven action leads to repeated embodiment; ignorance dominates the embodied person, making them subject to forces beyond their control. Freedom requires overcoming avidyā and transcending binding karma.

What is happening in the narrative?

Vāyudeva delivers a doctrinal instruction: he explains how karma results in rebirth into a formed body (described as sixteenfold) and how ignorance keeps the person bound, even rendering them an object of higher beings’ enjoyment or control.