Adhyaya 30
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
Upa-parva: Āśramagamanam (The Royal Departure to the Forest Hermitage)
Vaiśaṃpāyana describes Yudhiṣṭhira issuing orders for a guarded, ceremonial departure. A jubilant mobilization cry (“yogo yoga”) rises among the mounted troops as preparations proceed. The movement is multi-modal and hierarchically arranged: some travel by conveyances, others by swift horses, imposing chariots, elephants, camels, and infantry equipped with spears and close-combat weapons. Citizens and provincial populations follow in diverse vehicles, motivated by the desire to see Dhṛtarāṣṭra. Kṛpa (Gautama), acting under royal instruction, leads the army toward the āśrama. Yudhiṣṭhira advances surrounded by Brahmins and praised by bards and panegyrists, shaded by a white royal parasol and accompanied by a large chariot division. Bhīma proceeds with powerful elephants and ready armaments; the Mādrī sons (Nakula and Sahadeva) are well-guarded by cavalry; Arjuna follows in a radiant chariot drawn by divine white horses. Draupadī and the women’s groups travel by palanquins with female attendants, distributing wealth. The Pāṇḍava host appears splendid with people, elephants, and horses, and with musical instruments sounding. They camp sequentially by pleasant riverbanks and lakes; Yuyutsu and the priest Dhaumya arrange city security by Yudhiṣṭhira’s command. Crossing the purifying Yamunā, Yudhiṣṭhira enters Kurukṣetra and sights from afar the hermitage of the wise royal sage (identified here with Śatayūpa) and of Dhṛtarāṣṭra; the populace enters the forest with loud acclamation.
Chapter Arc: वन-निवास के शोक-धुएँ में व्यास प्रकट होकर धृतराष्ट्र, गांधारी, कुन्ती और शेष जनों के हृदय में दबी एक ही आकांक्षा को स्वर देते हैं—मृत स्वजनों का दर्शन। → व्यास पूर्वजन्मों का रहस्य खोलते हैं: धृतराष्ट्र का गन्धर्वराज-स्वरूप, और अन्य पात्रों की दैवी/आसुरी उत्पत्तियाँ; साथ ही वे बताते हैं कि यह आयोजन स्वयं राजा, कुन्ती और उपस्थितों की अंतःप्रेरणा से नियत था। यह ज्ञान शोक को और तीखा करता है—क्योंकि अब मृतक केवल ‘मरे’ नहीं, नियति के पात्र बन जाते हैं। → व्यास सबको भागीरथी/गंगा के तट पर चलने का आदेश देते हैं—जहाँ युद्ध में हत सभी राजाओं और प्रियजनों का साक्षात् दर्शन होगा; ‘परलोककृत भय’ से उपजा जो दीर्घ दुःख था, उसे आज हटाने का वचन देकर वे निर्णायक मोड़ रचते हैं। → सब लोग गंगा-तट पहुँचकर रात्रि की प्रतीक्षा करते हैं; सूर्यास्त के बाद स्नान-आचमन कर नैश कर्म में प्रवृत्त होते हैं—दर्शन के लिए स्वयं को शुद्ध और स्थिर करते हैं। → रात्रि का अनुष्ठान आरम्भ हो चुका है; अब अगले क्षणों में गंगा-तट पर मृत योद्धाओं का प्रकट होना शेष है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात छा अ्-क्ज एकत्रिशो< ध्याय: व्यासजीके द्वारा धृतराष्ट्र आदिके पूर्वजन्मका परिचय तथा उनके कहनेसे सब लोगोंका गड़ा-तटपर जाना व्यास उवाच भद्दे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान् भ्रातून् सखींस्तथा । वधूश्न पतिभि: सार्ध निशि सुप्तोत्थिता इव,व्यासजीने कहा--भद्रे गान्धारि! आज रातमें तुम अपने पुत्रों, भाइयों और उनके मित्रोंको देखोगी। तुम्हारी वधुएँ तुम्हें पतियोंके साथ-साथ सोकर उठी हुई-सी दिखायी देंगी
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အကျင့်သီလပြည့်စုံသော ဂန္ဓာရီရေ၊ ယနေ့ညတွင် သင်သည် သင်၏သားများ၊ သင်၏ညီအစ်ကိုများနှင့် သူတို့၏မိတ်ဆွေများကိုပါ မြင်ရလိမ့်မည်။ သင်၏ချွေးမများသည်လည်း သူတို့၏ခင်ပွန်းများနှင့်အတူ ညအိပ်ရာမှ နိုးထလာသကဲ့သို့ ပေါ်ထွန်းလာလိမ့်မည်»။
Verse 2
कर्ण द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । द्रौपदी पठ्च पुत्रांश्व पितृन् भ्रातृंस्तथैव च,कुन्ती कर्णको, सुभद्रा अभिमन्युको तथा द्रौपदी पाँचों पुत्रोंकी, पिताको और भाइयोंको भी देखेगी
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ကွန်တီသည် ကာဏ္ဏကို မြင်ရလိမ့်မည်။ ယာဒဝီ သုဘဒြာသည်လည်း သောဘဒြ (အဘိမန်ယူ) ကို မြင်ရလိမ့်မည်။ ဒြော်ပဒီသည်လည်း မိမိ၏သားငါးယောက်ကိုသာမက မိမိ၏ဖခင်များနှင့် ညီအစ်ကိုများကိုပါ မြင်ရလိမ့်မည်»။
Verse 3
पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायो5भवन्मम । यदास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च,जब राजा धृतराष्ट्रने, तुमने और कुन्तीने भी मुझे इसके लिये प्रेरित किया था, उससे पहले ही मेरे हृदयमें यह (मृत व्यक्तियोंके दर्शन करानेका) निश्चय हो गया था
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဘုရင်ကလည်းကောင်း၊ သင်—ပೃഥာ (ကွန်တီ) ရေ—ကလည်းကောင်း ငါ့ကို တိုက်တွန်းမီကပင် ဤဆုံးဖြတ်ချက်သည် ငါ့နှလုံးထဲတွင် ရှိနှင့်ပြီးသားဖြစ်သည်»။
Verse 4
न ते शोच्या महात्मान: सर्व एव नर्षभा: | क्षत्रधर्मपरा: सनन््तस्तथा हि निधन गता:,तुम्हें क्षत्रिय-धर्मपरायण होकर तदनुसार ही वीरगतिको प्राप्त हुए उन समस्त महामनस्वी, नरश्रेष्ठ वीरोंके लिये कदापि शोक नहीं करना चाहिये
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အားမာန်ကြီးသော စိတ်ကြီးမြတ်သူတို့အတွက် သင် မငိုကြွေးသင့်။ က္ෂတ္တရိယဓမ္မကို လိုက်နာ၍ သူတို့သည် စစ်သူရဲတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်းပင် အဆုံးသတ်သို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်—တာဝန်နှင့်ညီသော သေခြင်းကို ရရှိခဲ့ကြသည်»။
Verse 5
भवितव्यमवश्यं तत् सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्तत: सर्वे देवभागा महीतलम्,सती-साध्वी देवि! यह देवताओंका कार्य था और इसी रूपमें अवश्य होनेवाला था; इसलिये सभी देवताओंके अंश इस पृथ्वीपर अवतीर्ण हुए थे
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အပြစ်ကင်းစင်သော မိန်းမရေ၊ ထိုအရာသည် မဖြစ်မနေ ဖြစ်ရမည့် ကံကြမ္မာဖြစ်၏။ အကြောင်းမှာ ထိုသည်မှာ နတ်တို့အတွက် ပြီးမြောက်စေရမည့် အလုပ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နတ်ဘုရားတို့၏ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးသည် မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်»။
Verse 6
गन्धर्वाप्सरसश्वैव पिशाचा गुहराक्षसा: । तथा पुण्यजनाश्रैव सिद्धा देवर्षयोडपि च,गन्धर्व, अप्सरा, पिशाच, गुह्मक, राक्षस, पुण्यजन, सिद्ध देवर्षि, देवता, दानव तथा निर्मल देवर्षिगण--ये सभी यहाँ अवतार लेकर कुरुक्षेत्रके समरांगणमें वधको प्राप्त हुए हैं
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် အပ္ဆရာများ၊ ထို့ပြင် ပိသာစ၊ ဂုဟျက၊ ရာက္ခသတို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ ပုဏ္ယဇန၊ သိဒ္ဓတို့နှင့် သာမန်မဟုတ်သော ဒေဝဣသိတို့တိုင်အောင်—ဤအမျိုးအစားရှိသတ္တဝါတို့သည်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာယူ၍ ဤနေရာသို့ ရောက်လာကာ ကုရုက္ခေတ္တရ စစ်မြေပြင်၌ သေဆုံးခြင်းကို တွေ့ကြုံခဲ့ကြသည်»။
Verse 7
देवाश्न दानवाश्वैव तथा देवर्षयो5मला: । त एते निधन प्राप्ता: कुरुक्षेत्रे रणाजिरे,गन्धर्व, अप्सरा, पिशाच, गुह्मक, राक्षस, पुण्यजन, सिद्ध देवर्षि, देवता, दानव तथा निर्मल देवर्षिगण--ये सभी यहाँ अवतार लेकर कुरुक्षेत्रके समरांगणमें वधको प्राप्त हुए हैं
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဒေဝတို့နှင့် ဒာနဝတို့လည်းကောင်း၊ အညစ်အကြေးကင်းသော ဒေဝဣသိတို့လည်းကောင်း—ဤသူတို့ပင် ကုရုက္ခေတ္တရ စစ်မြေပြင်၌ နိဂုံးချုပ်သေဆုံးခြင်းကို ရောက်ကြသည်»။
Verse 8
गन्धर्वराजो यो धीमान् धृतराष्ट्र इति श्रुतः । स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्र: पतिस्तव,गन्धर्वोंके लोकमें जो बुद्धिमान् गन्धर्वराज धृतराष्ट्रके नामसे विख्यात हैं, वे ही मनुष्यलोकमें तुम्हारे पति धृतराष्ट्रके रूपमें अवतीर्ण हुए हैं
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဉာဏ်ပညာရှိသော ဂန္ဓဗ္ဗဘုရင်၊ ‘ဓృతရာෂ္ဋ္ရ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားသူ—သူပင် လူ့လောက၌ သင်၏ခင်ပွန်း ဓృతရာෂ္ဋ္ရ အဖြစ် မွေးဖွားလာသည်»။
Verse 9
पाण्डुंं मरुदगणाद् विद्धि विशिष्टतममच्युतम् । धर्मस्यांशो5भवत् क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिर:
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ပाण्डုကို မာရုတ်အဖွဲ့တို့အနက် အထူးထင်ရှားဆုံး၊ စွမ်းအားမလျော့သူဟု သိမှတ်လော့။ ဗိဒုရ (ခ္ဆတ္တာ) သည် ဓမ္မ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏၊ ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရလည်း ဓမ္မ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 10
अपनी महिमासे कभी च्युत न होनेवाले राजा पाण्डुको तुम मरुद्गणोंसे भी श्रेष्ठतम समझो। विदुर धर्मके अंश थे। राजा युधिष्ठिर भी धर्मके ही अंश हैं ।। कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं तथा । दुःशासनादीन विद्धि त्वं राक्षसान् शुभदर्शने
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «မိမိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှ မလျော့သော ပाण्डုဘုရင်ကို မာရုတ်အဖွဲ့တို့ထက်ပင် အထူးမြတ်သူဟု သိမှတ်လော့။ ဗိဒုရသည် ဓမ္မ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်၏၊ ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရလည်း ဓမ္မ၏ အစိတ်အပိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဒုရ്യೋಧနကို ကလိ၏ အရုပ်အဖြစ် သိမှတ်လော့၊ ရှကునိကို ဒွာပရ၏ အရုပ်အဖြစ်လည်း သိမှတ်လော့။ အမြင်မင်္ဂလာရှိသူမ၊ ဒုಃရှာသနနှင့် အခြားသူတို့ကို ရာက္ခသသဘောရှိသူများဟု နားလည်လော့»။
Verse 11
दुर्योधनको कलियुग समझो और शकुनिको द्वापर। शुभदर्शने! अपने दुःशासन आदि पुत्रोंकोी राक्षस जानो ।। मरुद्गणाद् भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम् । विद्धि त्वं तु नरमृषिमिमं पार्थ धनंजयम्,शत्रुओंका दमन करनेवाले बलवान् भीमसेनको मरुदगणोंके अंशसे उत्पन्न मानो। इन कुन्तीपुत्र धनंजयको तुम पुरातन ऋषि “नर” समझो
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «မင်္ဂလာမြင်ကွင်းရှိသူမ၊ ဒုရ്യောဓနကို ကလိယုဂ၏ ရုပ်သဘောဟု သိမှတ်လော့၊ ရှကုနိကို ဒွာပရယုဂ၏ ရုပ်သဘောဟုလည်း သိမှတ်လော့။ ဒုဿာသနနှင့် အခြားသားတို့ကို ရာක්ෂသသဘောရှိသူများဟု သိလော့။ ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းနိုင်သော အင်အားကြီး ဘီမစೇနကို မရုတ်တပ်စု၏ အစိတ်အပိုင်းမှ မွေးဖွားသူဟု သိမှတ်လော့။ ထို့ပြင် ဤပါර්ထ ဓနဉ္ဇယကို ပုရాతန ရှိ “နရ” ဟု သိမှတ်လော့»။
Verse 12
नारायणं हृषीकेशमश्चिनौ यमजौ तथा । यः स वैरार्थमुद्भूत: संघर्षजननस्तथा । तं॑ कर्ण विद्धि कल्याणि भास्करं शुभदर्शने,भगवान् श्रीकृष्ण नारायण ऋषिके अवतार हैं। नकुल और सहदेव दोनोंको अश्विनीकुमार समझो। कल्याणि! जो केवल वैर बढ़ानेके लिये उत्पन्न हुआ था और कौरव- पाण्डवोंमें संघर्ष पैदा करानेवाला था, उस कर्णको सूर्य समझो। जिस पाण्डवपुत्रको छः महारथियोंने मिलकर मारा था, उस सुभद्राकुमार अभिमन्युके रूपमें साक्षात् चन्द्रमा ही इस भूतलपर अवतीर्ण हुए थे। वे अपने योगबलसे दो रूपोंमें प्रकट हो गये थे (एक रूपसे चन्द्रलोकमें रहते थे और दूसरेसे भूतलपर)
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ကృష్ణ—နာရာယဏ၊ အင်္ဂါရုံတို့၏ အရှင် (ဟೃṣīkeśa)—ကို နာရာယဏတော်တည်းဟု သိလော့။ မာဒရီ၏ အမွှာသား နကူလနှင့် သဟဒေဝတို့ကို အရှွိနီကူမာရများဟု သိလော့။ ထို့ပြင် မင်္ဂလာရှိသူမ၊ မြင်ကွင်းလှသူမ၊ ကರ್ಣကို နေမင်းဟု သိလော့—သူသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ငြိုးကို ပိုမိုတိုးပွားစေရန်နှင့် ကောရဝနှင့် ပाण्डဝတို့အကြား မဟာပဋိပက္ခကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် မွေးဖွားလာသူဖြစ်သည်»။
Verse 13
यश्न पाण्डवदायादो हत: षड्भिम्महारथै: । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद् द्विधा,भगवान् श्रीकृष्ण नारायण ऋषिके अवतार हैं। नकुल और सहदेव दोनोंको अश्विनीकुमार समझो। कल्याणि! जो केवल वैर बढ़ानेके लिये उत्पन्न हुआ था और कौरव- पाण्डवोंमें संघर्ष पैदा करानेवाला था, उस कर्णको सूर्य समझो। जिस पाण्डवपुत्रको छः महारथियोंने मिलकर मारा था, उस सुभद्राकुमार अभिमन्युके रूपमें साक्षात् चन्द्रमा ही इस भूतलपर अवतीर्ण हुए थे। वे अपने योगबलसे दो रूपोंमें प्रकट हो गये थे (एक रूपसे चन्द्रलोकमें रहते थे और दूसरेसे भूतलपर)
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ပाण्डဝတို့၏ အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦးကို မဟာရഥီ ခြောက်ဦး ပေါင်း၍ သတ်ခဲ့ကြ၏—သူ၊ သုဘဒြာ၏ သား အဘိမညုသည် အမှန်တကယ် ဆိုမ၊ လမင်းဖြစ်၍ ဤမြေပြင်သို့ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ ယောဂအင်အားဖြင့် သူသည် ရုပ်နှစ်ပါးအဖြစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်—တစ်ရုပ်သည် လောကလမင်း၌ နေထိုင်၍၊ အခြားတစ်ရုပ်သည် လူသားတို့အကြား ပေါ်လာခဲ့သည်»။
Verse 14
द्विधा कृत्वा$55त्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्ष तापयान वै विद्धि कर्ण च शोभने,शोभने! तपनेवालोंमें श्रेष्ठ सूर्ययेव अपने शरीरके दो भाग करके एकसे सम्पूर्ण लोकोंको ताप देते रहे और दूसरे भागसे कर्णके रूपमें अवतीर्ण हुए। इस तरह कर्णको तुम सूर्यरूप जानो
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «အလှပဆုံးသူမ၊ အပူပေးသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး နေမင်းသည် မိမိ၏ ကိုယ်တော်ကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ တစ်ပိုင်းဖြင့် လောကအားလုံးကို အပူအလင်းပေးနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ အခြားတစ်ပိုင်းဖြင့် ကರ್ಣအဖြစ် ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကರ್ಣကို နေမင်း၏ ရုပ်သဘောဟု သိမှတ်လော့»။
Verse 15
द्रौपद्या सह सम्भूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् । अन्नेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम्,तुम्हें यह भी ज्ञात होना चाहिये कि जो द्रौपदीके साथ अग्निसे प्रकट हुआ था, वह धष्टद्यम्मन अग्निका शुभ अंश था और शिखण्डीके रूपमें एक राक्षसने अवतार लिया था
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ဒရೌပဒီနှင့်အတူ သန့်ရှင်းသော မီးမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ဓೃṣṭद्युम्नသည် အဂ္နိ၏ မင်္ဂလာရှိသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်း သိလော့။ သို့သော် ရှိခဏ္ဍင်သည် ထိုရုပ်ဖြင့် ရာක්ෂသ၏ အဝတားဖြစ်သည်»။
Verse 16
द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । भीष्मं च विद्धि गाज़ेयं वसुं मानुषतां गतम्,द्रोणाचार्यको बृहस्पतिका और अअश्वत्थामाको रुद्रका अंश जानो। गंगापुत्र भीष्मको मनुष्ययोनिमें अवतीर्ण हुआ एक वसु समझो
ဗျာသက မိန့်ဆိုသည်— «ဒြောဏကို ဗြဟ္စပတိ (Bṛhaspati) ၏ အစိတ်အပိုင်းဟု သိလော့။ ဒြောဏိ (အရှွတ္ထာမာ) ကို ရုဒြ (Rudra) ၏ အနှစ်သာရမှ မွေးဖွားသူဟု သိလော့။ ဂင်္ဂါ၏ သား ဘီရှ္မကိုလည်း လူ့ဘဝသို့ ဆင်းသက်လာသော ဝသု (Vasu) တစ်ပါးဟု သိလော့»။
Verse 17
एवमेते महाप्रज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि । ततः पुनर्गता: स्वर्ग कृते कर्मणि शोभने,महाप्रज्ञे! शोभने! इस प्रकार ये देवता कार्यवश मानव-शरीरमें जन्म ले अपना काम पूरा कर लेनेपर पुनः स्वर्गलोकको चले गये हैं
ဗျာသက မိန့်ဆိုသည်— «ဤသို့ပင်၊ ဉာဏ်ကြီးသူရေ၊ ဤဒေဝတားတို့သည် အမှန်တကယ် လူ့ဘဝသို့ ဆင်းသက်လာကြ၏။ ထို့နောက် မြတ်နိုးဖွယ် ကိစ္စကို ပြီးစီးသည့်အခါ သူတို့သည် ထပ်မံ၍ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပြန်သွားကြ၏»။
Verse 18
यच्च वै हृदि सर्वेषां दुःखमेतच्चिरं स्थितम् | तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद् भयात्,तुम सब लोगोंके हृदयमें इनके लिये पारलौकिक भयके कारण जो चिरकालसे दुःख भरा हुआ है, उसे आज दूर कर दूँगा
ဗျာသက မိန့်ဆိုသည်— «သင်တို့အားလုံး၏ နှလုံးသားတွင် ကြာရှည်ကပ်နေသော ဝမ်းနည်းမှု—နောက်ဘဝအကြောင်း ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာသော ထိုဝမ်းနည်းမှုကို—ယနေ့ ငါ ဖယ်ရှားပေးမည်»။
Verse 19
सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरयथीं प्रति । तत्र द्रक्ष्यथ तान् सर्वान् ये हतास्तत्र संयुगे,इस समय तुम सब लोग गड़ाजीके तटपर चलो। वहीं सबको समरांगणमें मारे गये अपने सभी सम्बन्धियोंके दर्शन होंगे
ဗျာသက မိန့်ဆိုသည်— «သင်တို့အားလုံး ဘာဂီရသီ (ဂင်္ဂါ) မြစ်သို့ သွားကြလော့။ ထိုနေရာတွင် စစ်မြေပြင်၌ ကျဆုံးခဲ့သော သင်တို့၏သူများ အားလုံးကို သင်တို့ မြင်ရလိမ့်မည်»။
Verse 20
वैशम्पायन उवाच इति व्यासस्य वचन श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । महता सिंहनादेन गड़ामभिमुखो ययौ,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! महर्षि व्यासका यह वचन सुनकर सब लोग महान् सिंहनाद करते हुए प्रसन्नतापूर्वक गड़ातटकी ओर चल दिये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထိုအခါ မဟာရိရှီ ဗျာသ၏ စကားကို ကြားသော် လူအပေါင်းတို့သည် ခြင်္သေ့ဟောက်သံကြီးကဲ့သို့ အော်ဟစ်ကာ ဝမ်းမြောက်စွာ ဂင်္ဂါမြစ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ ထွက်ခွာသွားကြ၏။
Verse 21
धृतराष्ट्रश्न सामात्य: प्रययौ सह पाण्डवै: । सहितो मुनिशार्टूलैर्गन्धर्वैश्ष॒ समागतै:,राजा धृतराष्ट्र अपने मन्त्रियों, पाण्डवों, मुनिवरों तथा वहाँ आये हुए गन्धर्वोंके साथ गड़ाजीके समीप गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ မင်းဓြတရာရှ္ဋြသည် မိမိ၏ အမတ်များနှင့်အတူ ပाण्डဝတို့နှင့်ပေါင်းကာ ထွက်ခွာသွား하였다။ ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာသော ဂန္ဓဗ္ဗတို့နှင့် မုနိအထွတ်အမြတ်တို့၏ အဖော်အပါးဖြင့် သွားရာ—အကြံဉာဏ်နှင့် သန့်ရှင်းသက္ကာရ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် အိုမင်းသော မင်းတစ်ပါးက သီလဝါဒင်တို့နှင့်ပေါင်းသင်း၍ မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေနေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 22
ततो गड्जां समासाद्य क्रमेण स जनार्णव: । निवासमकरोत् सर्वो यथाप्रीति यथासुखम्,क्रमश: वह सारा जनसमुद्र गड़ातटपर जा पहुँचा और सब लोग अपनी-अपनी रुचि तथा सुख-सुविधाके अनुसार जहाँ-तहाँ ठहर गये
ထို့နောက် အစဉ်အလာအတိုင်း လူအစုအဝေးကြီး—လူပင်လယ်ကြီးကဲ့သို့—ဂင်္ဂါမြစ်သို့ ရောက်လာ하였다။ ထိုအခါ လူတိုင်းသည် မိမိနှစ်သက်ရာ၊ အဆင်ပြေရာအတိုင်း နေရာရွေးကာ စနစ်တကျ စခန်းချ၍ နေထိုင်ကြ၏။
Verse 23
राजा च पाण्डवै: सार्थमिष्टे देशे सहानुग: । निवासमकरोदू धीमान् सस्त्रीवृद्धपुर:सर:,बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्र स्त्रियों और वृद्धोंको आगे करके पाण्डवों तथा सेवकोंके साथ वहाँ अभीष्ट स्थानमें ठहरे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ ပညာရှိသော မင်းဓြတရာရှ္ဋြသည် အစေခံအဖော်အပါးတို့နှင့်အတူ ပाण्डဝတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ နှစ်သက်ဖွယ် ရွေးချယ်ထားသော နေရာ၌လည်းကောင်း နေထိုင်ရာကို ချမှတ်하였다။ ထိုအခါ မိန်းမများနှင့် အိုမင်းသူများကို ရှေ့တန်းတွင်ထား၍—စောင့်ရှောက်မှု၊ သင့်လျော်မှုနှင့် ကာကွယ်ရမည့် ဓမ္မကို ပြသသကဲ့သို့၊ လောကီအာဏာမှ ဆုတ်ခွာသည့်ကာလ၌ပင် ဖြစ်၏။
Verse 24
जगाम तदहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान् नूपान्,मृत राजाओंको देखनेकी इच्छासे सभी लोग वहाँ रात होनेकी प्रतीक्षा करते रहे; अतः वह दिन उनके लिये सौ वर्षोके समान जान पड़ा तो भी वह धीरे-धीरे बीत ही गया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ ထိုနေ့လည်း ကုန်လွန်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့အတွက်တော့ နှစ်တစ်ရာကဲ့သို့ ရှည်လျားသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ အကြောင်းမူကား သူတို့သည် ညချိန်ရောက်လာမည်ကို စောင့်မျှော်ကာ ကွယ်လွန်သွားသော မင်းများကို မြင်လိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် ရပ်တည်နေကြသဖြင့်၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မျှော်လင့်ခြင်း၏ အလေးချိန်အောက်တွင် အချိန်သည်ပင် ဆန့်ထွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သော်လည်း နေ့သည် တဖြည်းဖြည်း အဆုံးသို့ ရောက်သွား၏။
Verse 25
अथ पुण्यं गिरिवरमस्तम भ्यगमद् रवि: । ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन्,तदनन्तर सूर्यदेव परम पवित्र अस्ताचलको जा पहुँचे। उस समय सब लोग स्नान करके सायंकालोचित संध्यावन्दन आदि कर्म करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ ထို့နောက် နေမင်းသည် သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်သော တောင်တန်း၏ နောက်ကွယ်သို့ ဝင်ရောက်၍ နေဝင်ချိန်သို့ ရောက်လာ하였다။ ထိုနောက် သူတို့သည် ရေချိုးသန့်စင်ကာ ညအတွက် သင့်လျော်သော ညနေဝတ်ပြုကိစ္စများ—ဆန္ဓျာဝန္ဒန (twilight worship) စသည့်—ကို ဆောင်ရွက်ကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် နေ့စဉ်စည်းကမ်းကို ထင်ဟပ်စေသည်—အခက်အခဲနှင့် အပြောင်းအလဲအတွင်း၌ပင် ပုံမှန်ရိတုအခမ်းအနားနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းကြသည်။
Verse 31
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि गड़ातीरगमने एकत्रिंशो5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ အာရှ్రమဝာသိက ပရဝ၌—အထူးသဖြင့် «သားတို့ကို မြင်တွေ့ခြင်း» ဟူသော အပိုင်း၌—ဂဋာမြစ်ကမ်းသို့ သွားရောက်ခြင်း အဖြစ်အပျက်တွင် အခန်း သုံးဆယ့်တစ် သည် ပြီးဆုံး၏။ ဤအဆုံးသတ် ကော်လိုဖွန်သည် ဇာတ်ကို သန့်ရှင်းသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ချမှတ်ကာ အကူးအပြောင်းကို ညွှန်ပြသည်—စစ်ဘေးအပျက်အစီးများနောက်တောင် သွေးသားဆက်နွယ်မှု၏ သီလအလေးချိန်၊ သတိရခြင်းနှင့် ပြန်လည်ညီညွတ်ခြင်းကို အထူးအလေးပေးထားသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter balances reverential reconciliation with prudent security: the visit to elders is framed as a public, disciplined act that protects the polity while honoring renunciant authority.
Legitimate leadership is shown as procedural and inclusive—coordinating ranks, safeguarding the community, and converting political movement into a socially stabilizing ritual of respect and accountability.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the meta-significance is conveyed narratively by portraying the transition from royal power to hermitage-centered moral authority as an essential stage in the epic’s post-war ethical arc.