Adhyaya 278
अध्याय २७८: सिद्धौषधानि (Siddha Medicines / Perfected Remedies)
ဤအခန်းသည် ဝంశဇာတ်ကြောင်းမှ လက်တွေ့သုံး သာသနာရေးဗေဒသို့ လှည့်ကူးသည်။ အဂ္နိသည် ယမမင်းက သုश्रုတအား သင်ကြား၍ သာမန်မဟုတ်သော ဓနွန္တရီဒေဝက ဖော်ထုတ်ပေးသော အာယုဗေဒကို mṛtasañjīvanī—အသက်ပြန်ရှင်စေသော ဗဟုသုတဟု ကြေညာသည်။ သုश्रုတက လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ကို ကုသနိုင်သည့် ဆေးနည်းနှင့် မန္တရားများ၊ အသက်ပြန်တင်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများကို တောင်းဆိုသည်။ ထို့နောက် ဓနွန္တရီက အစာအဟာရနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအခြေပြု ဆေးပညာစုစည်းချက်ကို ပြောကြားသည်—ဖျားနာမှုကို အစာရှောင်ခြင်း၊ ဆန်ရည်/ဂျုံရည်၊ ခါးသက်ရည်နှင့် အဆင့်လိုက်ကုထုံးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း; အန်ထုတ်ခြင်းနှင့် ဝမ်းချခြင်းကို ဦးတည်ရာအလိုက် ခွဲခြားသုံးစွဲခြင်း; ဝမ်းလျှော၊ gulma၊ jaṭhara၊ kuṣṭha၊ meha၊ rājayakṣmā၊ śvāsa-kāsa၊ grahaṇī၊ arśas၊ ဆီးခက်၊ အန်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ visarpa နှင့် vāta-śoṇita တို့အတွက် pathya အစားအစာညွှန်ကြားချက်များ။ ထို့ပြင် နားနှာခေါင်းလည်ချောင်းနှင့် မျက်စိကုထုံးများ (nasya၊ နားထဲဆေးဖြည့်ခြင်း၊ collyria၊ lepa)၊ rasāyana/vājīkaraṇa (ညအချိန် ပျားရည်-နွားနို့ဆီ၊ śatāvarī ပြင်ဆင်မှုများ)၊ အနာပြုစုခြင်း၊ မီးဖွားပြီးကာကွယ်ခြင်းနှင့် မြွေ/ကင်းမြီးကောက်/ခွေးအဆိပ်ဖြေဆေးများကိုလည်း ထည့်သွင်းသည်။ နိဂုံးတွင် pañcakarma ကိရိယာများ၏ အဆင့်တန်းကို ချုပ်ဆိုကာ trivṛt ကို ဝမ်းချရန်၊ madana ကို အန်ထုတ်ရန် သတ်မှတ်ပြီး doṣa အလွန်အကျွံအလိုက် ဆီ၊ နွားနို့ဆီ၊ ပျားရည်တို့ကို ယာဉ်အဖြစ် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं
ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ «ပုရုဝంశ ဖော်ပြချက်» ဟူသော အမည်ရှိ ၂၇၇ မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ယခု ၂၇၈ မြောက် အခန်း «စိဒ္ဓ ဆေးဝါးများ» စတင်၏။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်– «ယမမင်းက သုश्रုတအား ပြောကြားခဲ့သော အာယုर्वေဒကို ငါရှင်းလင်းမည်။ ထိုသည်မှာ နတ်ဒန္ဝန္တရိ ထုတ်ဖော်ပြသသော အနှစ်သာရ၊ ‘သေသူကို ပြန်အသက်သွင်း’ (mṛtasañjīvanī) အနှစ်သာရ ဖြစ်၏»။
Verse 2
सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्
သုश्रုတက မေးလျှောက်သည်– «အာယုर्वေဒကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။ လူ၊ မြင်း၊ ဆင်တို့၏ ရောဂါဒုက္ခကို ကုသနိုင်သော ဗေဒပညာနှင့်၊ သေသူကိုပင် ပြန်အသက်သွင်းနိုင်သည့် mṛtasañjīvanī အကျိုးပေးသော စိဒ္ဓ ဆေးဖော်မြူလာများ၊ စိဒ္ဓ မန္တရများကိုလည်း သင်ကြားပါ»။
Verse 3
धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्
ဒန္ဝန္တရိက မိန့်သည်– «လူနာ၏ အားအင်ကို ထိန်းကာကွယ်၍ ဆရာဝန်သည် အစာလျှော့ခြင်း (လင်္ဃန) ပြီးနောက် ဖျားနာသူကို အစာကျွေးရမည်။ ထို့ပြင် viśva (ခြောက်သွေ့ဂျင်း) ဖြင့် ပြုလုပ်သော လာဇမဏ္ဍ (ဆန်ရည်) ကို ပေးရမည်။ ရေငတ်ခြင်းနှင့် ဖျားခြင်း ပျောက်ကင်းစေရန် စုတ်ပြုတ်ထားသော (ဆေးရည်) ရေကိုလည်း ပေးရမည်»။
Verse 4
मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं
မုஸ္တာ၊ ပရ္ပဋ၊ ဥရှီရ၊ စန္ဒန၊ ဥဒီချျ၊ နာဂရ တို့ဖြင့် (ဆေးဖက်ဝင်အပင်များဖြင့်) ခြောက်ရက် ကျော်လွန်ပြီးနောက် တိတ္တက (ခါးရည်) ကို မလွဲမသွေ သောက်စေရမည်။
Verse 5
स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः
တက်တ (buttermilk) ကြောင့် ဖြစ်သော ဒೋಷရောဂါရှိသူကို အရင်ဆုံး စ္နေဟန (ဆီလိမ်း/ဆီပေး၍ အဆီပြန်စေခြင်း) ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဝိရေချန (ဝမ်းလျှောသန့်စင်ခြင်း) ကိုလည်း ပြုလုပ်ရမည်။ ကုသပြီးနောက် အစာအဖြစ် သက်တမ်းရင့် ṣaṣṭika ဆန်၊ nīvāra ဆန်၊ အနီ śāli ဆန်နှင့် ပေါ့ပါးသော pramodaka မုန့်တို့ကို အကြံပြုသည်။
Verse 6
तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः
ထိုသဘောတူသော အစာပြင်ဆင်မှုများကို ဖျားနာများတွင် သင့်တော်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် ပြုပြင်ချက်လုပ်ထားသော ယဝ (barley) နှင့် မုဒ္ဂ (green gram)၊ မဆူရာ (lentil)၊ ခဏက (chickpea)၊ ကုလတ္ထ (horse-gram) တို့ကို ကုဋ္ဌ (kuṣṭha) နှင့်အတူ ပြင်ဆင်၍လည်း ချီးမွမ်းထားသည်။
Verse 7
पक्वदोषन्त्विति ञ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे
ဒೋಷများ ‘ပက်ကွ’ (pakva—ရင့်ကျက်/ချက်ပြီး) အခြေအနေရှိသော ဖျားနာတွင် ပညာရှိတို့က āṭakī နှင့် nāraka မှ စသော အုပ်စုကို သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ထို့အပြင် karkoṭaka နှင့် katolva ကိုလည်း ဆိုထားသည်။ ထို့တူ paṭola၊ nimba (အသီးပါ)၊ parpaṭa နှင့် သလဲသီး (pomegranate) တို့သည်လည်း ဖျားနာတွင် အကျိုးရှိသည်။
Verse 8
अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्
ရောဂါလှုပ်ရှားမှုသည် အောက်သို့ သွားလျှင် ဝမန (အန်ထုတ်ကုသခြင်း) ကို သင့်တော်ဟု ဆိုသည်။ အပေါ်သို့ သွားလျှင် ဝိရေချန (ဝမ်းလျှောသန့်စင်ခြင်း) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့အပြင် ရက္တပိတ္တ (raktapitta) တွင် ‘ṣaḍaṅga’ ဆေးရည်ကို သုဏ္ဌီ (ခြောက်သွေ့ချင်း) မပါဘဲ သောက်စေသင့်သည်။
Verse 9
शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः
စက္တု (parched flour)၊ ဂျုံ၊ လာဇ (puffed rice) တို့နှင့်အတူ ယဝ (barley)၊ ဆန်၊ မဆူရာ (red lentil) တို့ကိုလည်း သင့်တော်သည်။ ကုဋ္ဌ (kuṣṭha) နှင့်အတူ ပြင်ဆင်ထားသော ခဏက (chickpea)၊ မုဒ္ဂ (green gram) တို့သည်လည်း စားသုံးရန် အကြံပြုသည်။ ဂျုံအခြေခံ အစားအစာများသည် အကျိုးရှိသည်။
Verse 10
साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं
ဝမ်းလျှောရောဂါတွင် ဂျီနှင့် နို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဆေးအာဟာရကို သောက်သုံးရမည်။ ထို့နှင့်အတူ ပျားရည်၊ vṛṣa အပင်ရည်နှင့် မဓု (ပျားရည်) ကိုလည်း ယူသင့်သည်။ ထို့ပြင် အဟောင်း śāli ဆန်ကို စားသုံးခြင်းသည် အကျိုးရှိသည်။
Verse 11
अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा
လမ်းကြောင်းမပိတ်ဆို့စေသော (anabhisyandi) အစာကို lodhra အခေါက်နှင့် ရောစပ်၍ စားသုံးရမည်။ vāta (လေဓာတ်) ကို တိုးစေမည့်အရာများကို သေချာစွာ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ gulma ရောဂါတွင် ဤသတိပြုမှုကို အစုံအလင် လိုက်နာရမည်။
Verse 12
वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ
vāṭya ကို နို့နှင့်အတူ စားသုံးရမည်။ ထို့ပြင် vāstūka ကို ဂျီဖြင့် ချက်ပြုတ်၍ စားသင့်သည်။ ဂျုံ၊ śāli ဆန်၊ မုယော (barley) နှင့် ခါးရသာရှိသော အစာ/ဆေးပင်များသည် jaṭhara-roga (ဝမ်းဗိုက်နှင့် အစာချေမမှန်ရောဂါ) ခံစားသူများအတွက် အကျိုးရှိသည်။
Verse 13
गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः
ဂျုံနှင့် śāli ဆန်၊ mudga (ပဲစိမ်း)၊ brahmarkṣa နှင့် khadira၊ ထို့အပြင် abhaya (harītakī)၊ pañcakola အုပ်စုနှင့် jāṅgala (ခြောက်သွေ့မြေဒေသ) အုပ်စု၊ neem နှင့် dhātrī (āmalakī)၊ နှင့် paṭolaka (ချွန်လုံးသခွား) တို့ကို ရေတွက်ဖော်ပြထားသည်။
Verse 14
मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं
kuṣṭha (အရေပြားရောဂါ) ခံစားသူများအတွက် သောက်ရန်အဖြစ် citron (mātulaṅga) ရည်၊ jāti (စံပယ်)၊ ခြောက်သွေ့သော မုလက (radish) နှင့် saindhava (ကျောက်ဆား) ပါဝင်သော အရည်ကို အကြံပြုသည်။ ထို့အတူ သောက်သုံးရန် khadira ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရေ (khadira-udaka) ကိုလည်း အကျိုးရှိသဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 15
मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः
ပါးပါးရည် (peya) ပြုလုပ်ရန် မစူရ် (lentil) နှင့် မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း) သင့်တော်ပြီး အိုသွားသော śāli ဆန်ကိုလည်း စားသင့်သည်။ ထို့အပြင် နီမ်နှင့် parpaṭaka ပါသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချက်များကို အကြံပြု하며၊ ခြောက်သွေ့လွင်ပြင်ရှိ jāṅgala အမျိုးအစား တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားရည်/ဟင်းရည်လည်း ကောင်းသည်။
Verse 16
विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः
ဗိဒင်္ဂ (vidanga)၊ မရိချ (ငရုတ်ကောင်းအနက်)၊ မုစတ (musta)၊ ကုဋ္ဌ (kuṣṭha/costus)၊ လောဓြ (lodhra)၊ သုဝရ္စိကာ (suvarcikā) နှင့် မနဿီလာ (manaḥśilā/realgar) — ဤတို့ကို ဝါလေယ (vāleya) နှင့်အတူ ဆီးဖြင့် ကြိတ်ညက်လျှင် ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါရှည်) ကို ဖျက်ဆီးသော ဆေးဖော်မြူလာ ဖြစ်သည်။
Verse 17
अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः
မေဟ (meha/prameha) ဝေဒနာရှိသူတို့အတွက် အကျိုးရှိသော အစားအစာများမှာ အပူပ (apūpa—မုန့်)၊ ကုဋ္ဌ၊ ကုလ္မာဿ (kulmāṣa—ပဲအလှော်) နှင့် ယဝ (barley) စသည့်အခြေခံ ပြင်ဆင်ချက်များ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ယဝ-ဆန်ပြင်ဆင်ချက်များ၊ မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း)၊ ကုလတ္ထ (horse-gram) နှင့် အိုသွားသော śāli ဆန်တို့လည်း သင့်တော်သည်။
Verse 18
तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च
ခါးသက်၍ ခြောက်သွေ့စေသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် ခါးသက်သော အစိမ်းရောင် အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို သုံးရမည်။ ထို့ပြင် ဆီများလည်း—နှမ်းဆီ၊ ရှိဂြု (moringa) ဆီ၊ ဗိဘီတက (bibhitaka) ဆီ၊ နှင့် အင်္ဂုဒီ (ingudī) ဆီတို့ကိုလည်း အသုံးပြု/စဉ်းစားရမည်။
Verse 19
मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां
ရာဇယက္ခမာ (rājayakṣmā—consumption) ဝေဒနာရှိသူတို့အတွက် မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း)၊ ယဝ (barley) နှင့် ဂೋಧုမ (wheat) ကဲ့သို့သော သီးနှံများ၊ မိုးရာသီတစ်လျှောက် သိမ်းဆည်းထားသော သီးနှံမျိုးစုံကို အကြံပြုသည်။ ထို့အပြင် jāṅgala အမျိုးအစား ခြောက်သွေ့ဒေသ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားရည်/ဟင်းရည်ကိုလည်း အစာအဖြစ် သင့်တော်သည်။
Verse 20
कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः
မြင်းပဲ (ကူလတ္ထ) နှင့် ပဲစိမ်း (မုဒ္ဂ) ကို ရာස්နာ၊ မုလက်ခြောက် နှင့် ခြောက်သွေ့တောဒေသရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အသားတို့နှင့်အတူ ချက်ပြုတ်ထားသော အစာပြင်ဆင်မှု၊ သို့မဟုတ် pūpa မုန့်နှင့် ပေါ့ပါးသော တောငှက် (viskara) ကို ကောင်းစွာချက်ပြီး နို့ချဉ်နှင့် သလဲသီးရည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသည်ကို ကုထုံးအာဟာရအဖြစ် အကြံပြုသည်။
Verse 21
मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं
အသက်ရှုကြပ်ခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးရှိသူကို ယဝ (မုယော), ဂೋಧုမ (ဂျုံ) နှင့် ဆာလီ (ဆန်) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော အစာကို မာတုလင်္ဂရည် (citron-juice)၊ ပျားရည်၊ စပျစ်ခြောက် (raisins) နှင့် တြိကဋု အမွှေးအကြိုင်များ (ခြောက်ဂျင်း၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ငရုတ်ရှည်) စသည်တို့ဖြင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်၍ ကျွေးရမည်။
Verse 22
दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः
ဒသမူလ၊ ဝလာ၊ ရာස්နာ နှင့် ကူလတ္ထတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ပေယာ (ဆန်ရည်/ဂျုံရည်)၊ pūpa-rasa (မုန့်မှရသော အနှစ်/ဟင်းရည်) နှင့် ကွာထ (ဆေးရည်ပြုတ်) တို့သည် အသက်ရှုကြပ်ခြင်း (śvāsa) နှင့် ဟစ်ကာ (hikkā—ဟစ်ကပ်) ကို သက်သာစေသော ကုထုံးများဖြစ်သည်။
Verse 23
शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्
ကောင်းစွာချေဖျက်ပြီးသော အစာ—ယဝ (မုယော)၊ ဂೋಧုမ (ဂျုံ) နှင့် ဆာလီ (ဆန်)—ကို မုလက်ခြောက်၊ ကူလတ္ထ၊ အမြစ်ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်းများနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အသားအနှစ်ရည်တို့မှ ပြုလုပ်သော ဟင်းရည်/အနှစ်ရည်များနှင့်အတူ သောက်စားကာ၊ ထို့အပြင် ဥသီရ (uśīra—vetiver) နှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုရမည်။
Verse 24
सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ
ဖောင်းရောင်ခြင်း (edema) ရှိသူသည် ပသျာ (harītakī) ကို ဂုဍ (jaggery) နှင့်ရော၍ စားသင့်သည်၊ သို့မဟုတ် ဂုဍကို နာဂရ (ခြောက်ဂျင်း) နှင့်အတူ ယူသင့်သည်။ ထောပတ်နို့ (buttermilk) နှင့် စိတ္ရက (citraka) တို့သည် နှစ်မျိုးလုံး grahaṇī-ရောဂါ (အစာချေ/စုပ်ယူမှု ချို့ယွင်း) ကို ဖျက်ဆီးသော ဆေးဖြစ်သည်။
Verse 25
पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च
ဟောင်းသော မုယောစပါး၊ ဂျုံနှင့် śāli ဆန်; ခြောက်သွေ့မြေပြင်နေ (jaṅgala) တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားရည်/ဟင်းရည်; ထို့ပြင် မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း), āmalakī, ဒိတ်သီး, စပျစ်ခြောက်နှင့် ဇူဇူဘ်သီးတို့ကိုလည်း—ကျန်းမာရေးအတွက် သင့်တော်သော အာဟာရဟု ချီးမွမ်းထားသည်။
Verse 26
मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्
ဝါတ (Vāta) ရောဂါခံစားသူများအတွက် ပျားရည်၊ ဂီ (ghee)၊ နို့၊ Śakra (အားဖြည့်အာဟာရပြု သောက်စရာ/ပြင်ဆင်မှု)၊ နီမ်နှင့် parpaṭaka၊ vṛṣa (vāsā)၊ ထို့ပြင် တကရ်အခြေပြု ariṣṭa (ဖျော်ရည်အချဉ်ဖောက် ဆေးဖျော်) တို့ကို အမြဲတမ်း သုံးစွဲရန် အကြံပြုထားသည်။
Verse 27
हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा
နှလုံးရောဂါရှိသူကို ဝိရေချန (ပျော်ဆေးဖြင့် ဝမ်းလျှောစေခြင်း) ဖြင့် ကုသသင့်သည်။ ဟစ်ကပ်ဖြစ်သူများအတွက် ပိပ္ပလီ (pippalī—ရှည်လျားငရုတ်ကောင်း) သည် အကျိုးရှိသည်။ တကရ် (buttermilk)၊ āvalāla (ချဉ်သော ဂရူးလ်) နှင့် ကျောက်ဆားကို အေးသောရေနှင့် ဖျော်ပြီးမှ သောက်သုံးရမည်။
Verse 28
मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः
အလွန်အကျွံ မူးယစ်ခြင်း (madātyaya) ကို ကျော်လွှားရန် မုက္တာ (ပုလဲ)၊ sauvarcala (အနက်ရောင်ဆား) စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော အရက်ကို အကြံပြုထားသည်။ ထို့ပြင် ဒဏ်ရာရှိသူသည် ပျားရည်နှင့် နို့ဖြင့် ရောထားသော လာက္ရှာ (lākṣā) ကို သောက်သင့်သည်။
Verse 29
भद्राविष्टाश्चेति ख सदामये इति ञ दमात्यये इति ट क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः
«စာဖတ်မှတ်စုများ— ‘bhadrāviṣṭāś ca’ ဟူသည် (ကွဲပြားပုံ) kha; ‘sadāmaye’ ဟူသည် (ကွဲပြားပုံ) ña; ‘damātyaye’ ဟူသည် (ကွဲပြားပုံ) ṭa.» က္ရှယ (kṣaya—ခန္ဓာကိုယ်ယိုယွင်းခြင်း) ကို အသားရည်/ဟင်းရည်ကို အာဟာရအဖြစ် သုံးခြင်း၊ အစာချေမီး (agni) ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်းဖြင့် အနိုင်ယူနိုင်သည်။ ထမင်းစားရာတွင် အနီရောင် śāli ဆန်နှင့် nīvāra၊ kalama စသည့် စပါးမျိုးများကို သုံးသင့်သည်။
Verse 30
यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा
လိပ်ခေါင်းရောဂါ (arśas) ခံစားသူများအတွက် မုယောအစားအစာ၊ မာṣa (ပဲမဲ)၊ အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ sauvarcala (ဆားအမဲ)၊ śaṭī နှင့် pathyā တို့ကို သင့်တော်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ဆန်ရည်ပါး (maṇḍa) နှင့် နို့ချဉ်ရည် (takra) ကို ရေနှင့်အတူ သောက်လျှင် အကျိုးရှိသည်။
Verse 31
मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्
mustā (နတ်မြက်) ကို ပုံမှန်လိမ်းပေးခြင်းနှင့် citraka နှင့် နနွင်းဖြင့် ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးကိုလည်း သုံးခြင်း၊ မုယောအစားအစာမှ ပြုလုပ်သည့် ပြင်ဆင်မှု၊ ထို့ပြင် śāli ဆန်၊ vāstūka (အရွက်ဟင်း) ကို suvarcalā (ဆားအမဲ) နှင့်အတူ သုံးခြင်းတို့ကို အကျိုးရှိသော ကုထုံးများဟု သတ်မှတ်သည်။
Verse 32
त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः
ဆီးသွားခက်ခဲခြင်း/နာကျင်ခြင်း (mūtrakṛcchra) အတွက် trapuṣa (လောင်းသီး/ဘူးသီး), vāru (သခွားသီး) နှင့် godhūma (ဂျုံ) ကို နို့၊ ကြံရည်နှင့် ဂျီ (ghee) တို့နှင့်အတူ သုံးလျှင် ကောင်းမွန်ဟု ဆိုသည်။ သောက်ရန်အတွက် ဆန်ရည်ပါး (maṇḍa)၊ အချဉ်ဖျော်ရည်အရက် (surā) နှင့် အလားတူ အဖျော်ယမကာများကို ညွှန်ကြားထားသည်။
Verse 33
लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च
လှော်ဆန် (lājā)၊ လှော်စပါးမှုန့် (śaktu) နှင့် ပျားရည် (kṣaudra)၊ အဆီမပါသော အသား (śūnya-māṃsa)၊ parūṣaka အသီး၊ ထို့ပြင် ခရမ်းသီးဟင်း၊ ငှက်ကွေးနှင့် ငှက်ပျော (peacock) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ပြင်ဆင်မှုများ—ဤအရာများနှင့် သင့်တော်သော အေးမြသောက်စရာ (pānaka) တို့သည် အန်ခြင်းကို တားဆီးသော ဆေးဖြစ်သည်။
Verse 34
शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता
ရေနှင့် နို့ဖြင့် ချက်ထားသော śāli ဆန်ထမင်း—ရိုးရိုးပဲ ပြုတ်ချက်ထားခြင်း (ရေနွေးပူသာဖြင့် ပြုတ်လည်းရ) —သည် အလွန်အမင်း ရေငတ်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ သို့မဟုတ် mustā နှင့် jaggery (သကြားညို) ဖြင့် ပြုလုပ်သော လုံးသေးသေးတစ်လုံးကို ပါးစပ်ထဲတွင် ကိုင်ထားလျှင်လည်း ရေငတ်ခြင်းကို လျော့စေသည်။
Verse 35
यवान्नविकृतिः पूपं शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्
မုယောရည်ပြုတ်နှင့် မုယောကိတ် (pūpa)၊ ထို့အပြင် ခြောက်သွေ့သော မုန်လာဥမြစ်နှင့် အရွက်ဟင်းလျာများ—အထူးသဖြင့် ပတိုလာ (pointed gourd) နှင့် ကြံ၏ နုထိပ် (vetrāgra)—တို့သည် ပေါင်တွင် ဖြစ်သော တင်းကျပ်ပိတ်ဆို့မှု (uru-stambha) ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 36
मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः
မုန့်ပဲ (mudga)၊ မြင်းပဲ (āḍhaka) နှင့် လင်တီလ်ပဲ (masūra) တို့မှ ပြုလုပ်သော ဟင်းရည်/အရည်ပြုတ်များကို နှမ်းနှင့်အတူ၊ ခြောက်မြေဒေသတိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားရည် (jāṅgala-rasa) ဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ၊ ကျောက်ဆား (saindhava)၊ ဂျီ (ghṛta)၊ စပျစ်ခြောက် (drākṣā)၊ ခြောက်ဂျင်း (śuṇṭhī)၊ အာမလကီ (āmalakī) နှင့် ဇူဇူးဘ်/ကောလ (kola) တို့ကို ထည့်သုံးသည်။
Verse 37
यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्
ဗီဆာပ (visarpa) ရောဂါရှိသူသည် ဟောင်းသော ဂျုံ၊ မုယောနှင့် śāli ဆန်ကို အစားအစာအဖြစ် ယူရှ (yūṣa) ဟင်းရည်များနှင့်အတူ ပုံမှန်စားသုံးသင့်သည်။ ထို့ပြင် သကြားနှင့် ပျားရည်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရည်သောက်ကို စပျစ်ခြောက်နှင့် သလဲသီး (pomegranate) တို့နှင့်အတူ သောက်သုံးသင့်သည်။
Verse 38
रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला
အနီရောင် ယဿတိကာ (rakta-yaṣṭikā)၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ မုန့်ပဲ (mung) စသည့်အရာများသည် ပေါ့ပါး၍ အစာချေ လွယ်ကူသည်။ ထို့အတူ ကာကမာရီ (kākamārī)၊ ကြံ၏ နုထိပ် (vetrāgra)၊ ဝါස්တုက (vāstuka) နှင့် သုဝရ္စလာ (suvarcalā) တို့လည်း ပေါ့ပါးသည်။
Verse 39
वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख , ञ , च यूषमिति ख , ज च नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्
vāta-śoṇita (လေဒോഷနှင့် သွေးပျက်ယွင်းမှု ပေါင်းစပ်) ကို သက်သာစေရန် ရေကို အကြံပြုသည်။ ထို့အတူ သကြား၊ ပျားရည်နှင့် ဟရိတကီ (pathyā) လည်း အကျိုးရှိသည်။ ထို့ပြင် ဆန်ရည် (maṇḍa)၊ တက်ကရာ (buttermilk) နှင့် ဖျော်ရည်အချဉ်ဖောက်အရက် vāruṇī တို့လည်း ကောင်းသည်။ (အချို့စာမူများတွင် “yūṣa” ဟု ဖတ်၍ ပဲဟင်းရည်ကို ဆိုသည်။) နှာခေါင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများတွင်လည်း durvā မြက်ဖြင့် ပြုပြင်ထားသော ဂျီ (ghee) သည် အကျိုးရှိသည်။
Verse 40
भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च
ဘೃင်္ဂရာဇ အရည်ဖြင့် ချက်သင့်ထားသော ဆီ သို့မဟုတ် ဓာတရီ (အမလာကီ) အရည်ဖြင့် ချက်ထားသော ဆီကို နှာခေါင်းထဲသို့ ထည့်သုံးသော နာಸ್ಯ အဖြစ် အကြံပြုသည်။ ရောဂါအမျိုးမျိုးတွင် အကျိုးရှိပြီး ခေါင်းပိုင်းတွင် ပိုးကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများတွင်လည်း ကောင်းသည်။
Verse 41
शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्
အို ဗြာဟ္မဏ၊ အစာနှင့် သောက်စရာတို့နှင့်အတူ အေးမြသောရေကို သောက်သုံးခြင်းနှင့် နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) တို့၏ နှမ်းကို စားသုံးခြင်းသည် အားကောင်းခိုင်မာစေကြောင်း၊ ထို့ပြင် အလွန်ပင် စိတ်ကျေနပ်ဖွယ် (ကောင်းကျိုးပေးသော) ဟု ကြေညာထားသည်။
Verse 42
गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने
နှမ်းဆီကို ပါးစပ်ထဲတွင် ထိန်းထား၍ ဂန်ဒူရှ (oil-pulling) ပြုလုပ်ခြင်းသည် ဒွိဇ၏ သွားကို အလွန်ကောင်းစွာ ခိုင်မာစေသည်ဟု ဆိုသည်။ ဗိဒင်္ဂ အမှုန့်နှင့် နွားဆီးသည် အခြေအနေတိုင်းတွင် ပိုးများကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော ဆေးဖြစ်သည်။
Verse 43
धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्
ဓာတရီ फल (အမလာကာ) နှင့် ဂျီ (ghee) တို့ကို ခေါင်းပေါ် လိမ်းသုတ်ခြင်းသည် အလွန်ကောင်းမွန်သည်။ ခေါင်းရောဂါများကို ဖျက်ဆီးရန် အဆီပြန်၍ နွေးထွေးသော အစာကို စားသုံးသင့်သည်။
Verse 44
तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि वा द्विज
ဆီ သို့မဟုတ် ဆိတ်ဆီးကို နားထဲသို့ ဖြည့်ထည့်ခြင်း (ကဏ္ဏပူရဏ) သည် အလွန်ကောင်းမွန်သည်။ နားကိုက်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးရန် ဤကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများအားလုံးကို အသုံးပြုပါ၊ အို ဒွိဇ။
Verse 45
गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा
တောင်မြေဓာတ် (girimṛt)၊ စန္ဒကူး၊ လက် (lac) နှင့် မာလတီပန်းအဖူးတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ဆေးဝတ်တီ (varti) ပြုလုပ်လျှင်၊ ထိုပြင်ဆင်မှုသည် kṣata (ဒဏ်ရာ/အနာ) နှင့် śukra (သုတ်ရည်/မျိုးပွားသက်စွမ်းရည်) ချို့ယွင်းမှုတို့ကို ဖယ်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 46
व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं
ဝျိုးသ (Trikatu) ကို တြိဖလာနှင့် ပေါင်းစပ်၍ tucchaka နှင့် ရေတို့ကို ထည့်သုံးလျှင်—ဤဖော်မြူလာနှင့် ထို့အတူ rasāñjana (berberis အနှစ်ကို မျက်စိဆေးအဖြစ်) သည် မျက်စိရောဂါ အမျိုးမျိုးကို သက်သာစေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 47
आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्
ဂျီ (ghee) ဖြင့် ကင်ပြီးနောက် ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိတ်ကာ—lodhra၊ kāñjika (ချဉ်ရည်ဖျော်ရည်) နှင့် ကျောက်ဆားတို့နှင့် ပေါင်းလျှင်—ဤပြင်ဆင်မှုသည် āścyotana (မျက်စိထဲသို့ ဆေးချရန်လိုသောရောဂါ) ကို ဖျက်ဆီးရန် အကျိုးရှိပြီး မျက်စိရောဂါ အမျိုးမျိုးတွင်လည်း အကျိုးပြုသည်။
Verse 48
गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा
မျက်စိရောဂါကို ကာကွယ်ရန် မျက်စိအပြင်ဘက်တွင် girimṛt (တောင်မြေဓာတ်) နှင့် စန္ဒကူးတို့ဖြင့် လိမ်းဆေး (lepa) လိမ်းခြင်းကို အကြံပြုသည်။ ထို့ပြင် မျက်စိအနာရောဂါများကို တားဆီးရန် တြိဖလာကို အမြဲသုံးစွဲသင့်သည်။
Verse 49
रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ
ညအချိန်တွင် အသက်ရှည်စွာ နေလိုသူသည် ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ကို သောက်သုံးသင့်သည်။ śatāvarī အရည်တွင် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ထားသော နို့နှင့် ghee ကို ရိုးရာအရ ဝృషျ (လိင်အားတိုး) နှင့် သက်စွမ်းအားတိုးစေသော အာဟာရဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 50
कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा सर्वशुक्लान्नीति ख आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता
ကလမ္ဘိကာ ပြင်ဆင်ချက်များနှင့် မာရှ (ပဲမည်း) သည် ကာမအားတိုးစေသော အာဟာရဖြစ်သည်။ နို့နှင့် ဂျီ (ဂရိတ်) လည်း ထိုနည်းတူပင်။ “အဖြူရောင်အစားအစာများသာ” ကိုလည်း ချီးမွမ်းထားသည်။ တြိဖလာကို အသက်တိုးစေသော (အာယုရှျ) ဟု သိမှတ်ရပြီး ယခင်ဖော်ပြသကဲ့သို့ ပြင်ဆင်ကာ မဓုက (လီကော်ရစ်) နှင့် တွဲဖက်သုံးရသည်။
Verse 51
मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्
အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဝစာ (sweet flag) ဖြင့် စိမ့်စိမ့်ချက်ထားသော ဆေးဂျီသည် မဓုကနှင့် အခြားပစ္စည်းများ၏ အရသာရည်များဖြင့် ပြည့်စုံ၍ အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူခြင်းကို ဖျက်စီးကာ ဘူတ (ဝိညာဉ်ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသော) ဒုက္ခရောဂါများကိုလည်း ပယ်ဖျက်သည်။
Verse 52
कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्
ဤပြင်ဆင်ချက်သည် ဉာဏ်ပညာကို တိုးစေပြီး လိုအင်ဆန္ဒ အားလုံးကိုလည်း ပြည့်စုံစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဝလာ (valā) အမှုန့်ပျစ် (kalka) ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကသိုင်ရည် (decoction) နှင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်လျှင် အဘျင်္ဂ (အဆီလိမ်းနှိပ်နယ်ကုထုံး) အတွက် အကျိုးရှိသည်။
Verse 53
रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते
ဝါတ (vāta) ကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါများအတွက် ရာစနာ (rāsnā) နှင့် သဟစရ (sahacara) ဆေးပင်များဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသော ဆီကို အကြံပြုသည်။ ထို့ပြင် အဘိရှျန္ဒီ (လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့စေခြင်း/ရည်ယိုစေခြင်း မရှိသော) အစားအစာမျိုးကို ဒဏ်ရာများတွင် အကျိုးရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းထားသည်။
Verse 54
शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे
ရှက္တုပိဏ္ဍီ (Śaktupiṇḍī) နှင့် အာမလာ (Āmlā) ကို အစာချေမှု တိုးစေရာတွင် ချီးမွမ်းကြသည်။ ထို့အပြင် အပူတက်ပြီး ရင့်ကျက်လာသော အဖုအနာ ပေါက်ကွဲဖွင့်ထွက်စေရန်နှင့် အနာပြန်ကောင်းစေရန် နီမ်မှုန့်ကို အကြံပြုသည်။
Verse 55
तथा शूच्युपचारश् च बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता
ထိုနည်းတူ သန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ အကျင့်အထုံးများနှင့် အထူးသဖြင့် ဘလိ (bali) ပူဇော်ပွဲ၊ ထို့ပြင် မီးဖွားပြီးနောက် မိခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုစည်းကမ်းနှင့် ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများသည် သတ္တဝါတို့အတွက် အမြဲအကျိုးရှိသည်။
Verse 56
भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्
နဂါးကိုက်ခံရသူအတွက် နိမ် (neem) ရွက်ကို စားသောက်ခြင်းသည် ဆေးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တာလ-နိမ် ရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဆေးရည်၊ အဟောင်းဆီနှင့် ဂျော် (barley) ကို ဂီ (ghee) နှင့်ရောစပ်၍ ပေးရသည်။
Verse 57
धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं
ကင်းမြီးကောက်ကိုက်ခံရသူအတွက် ဆေးသုတ် (fumigation) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ပလာရှ (palāśa) မှ ထွက်သော လိုပါ (lopā) မျိုးစေ့ကို စိခီ ရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဂီနှင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အာက (arka) ၏ နို့ရည်တူ လက်တက် (latex) နှင့်ဖြစ်စေ ကြိတ်နှံ၍ သုံးရသည်။
Verse 58
वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्
ကင်းမြီးကောက်အဆိပ်ဒဏ်ခံရသူအတွက် ကృష్ణာ (အနက်မရစ်/ရှည်မရစ်) သို့မဟုတ် ရှီဝါ (ဟရိတကီ) ကို ၎င်း၏အသီးနှင့်အတူ ယူရမည်။ ထို့နောက် အာက နို့ရည်တူ လက်တက် (latex), နှမ်း၊ နှမ်းဆီ၊ ပလလ (အသား/ငါးပိမျိုး) နှင့် ဂုဋ (jaggery) ကို အချိုးတူ ရောစပ်၍ ပြုလုပ်ရသည်။
Verse 59
पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा
ဤဆေးကို သောက်သုံးခြင်းဖြင့် တားဆီးရန်ခက်ခဲသော ခွေးအဆိပ်ကိုပင် လျင်မြန်စွာ အနိုင်ယူနိုင်သည်။ တဏ္ဍုလီယ (taṇḍulīya) ၏ အမြစ်ကို တြိဝృတ် (trivṛt) နှင့်တူသော ပမာဏဖြင့် ဂီနှင့်အတူ သောက်ရမည်။
Verse 60
सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः
မြွေနှင့်ပိုးမွှားတို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အလွန်ပြင်းထန်သော အဆိပ်များပင် စန္ဒန (စန္ဒကူး), ပဒ္မက, ကာṅကူṣṭha, လတာ, အမ္ဗု, ဥśīရ (ဗက်တီဗာ) နှင့် ပါṭလာတို့ကြောင့် လျင်မြန်စွာ ချေဖျက်နိုင်သည်။
Verse 61
कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख प्रत्युपचारैश्चेति ख कलसंयुतेति क निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज
«လည်ချောင်းအတွက် အကျိုးရှိပြီး အာဟာရတိုးပွားစေသည်» ဟု ဆိုထားသည်။ «သင့်လျော်သော နောက်ဆက်တွဲကုထုံးများနှင့်အတူ အသုံးပြုရမည်» ဟု ဆိုထားသည်။ «ကလသ (kalasa) အိုး/ဗူးနှင့် တွဲဖက်၍ (ပြင်ဆင်/အသုံးပြု)» ဟု ဆိုထားသည်။ နိရ္ဂုဏ္ဍီ၊ ရှာရိဝါ နှင့် ဆေလု တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော ဆေးသည် ပင့်ကူအဆိပ်ကို ဖျက်ဆီးသော ကုထုံးဖြစ်ပြီး၊ ခေါင်းသန့်စင်ခြင်း (śirovirecana) အတွက်တော့ ဂျာဂ္ဂေရီ (သကြားတုံး) နှင့် ခြောက်သွေ့ဂျင်း ပေါင်းစပ်ဆေးကို အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ဟု အကြံပြုသည်။
Verse 62
स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्
သောက်သုံး၍ ဆီလိမ်းခြင်း (snehapāna) နှင့် ဆေးဝင်အန်နီမာ (vasti) အတွက် ဆီနှင့် ဂျီ (ghee) သည် မယှဉ်နိုင်အောင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ချွေးထွက်စေခြင်း (svedana) အတွက် မီးသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ စတမ္ဘန (စီးဆင်းမှုကို တားဆီး/တင်းကျပ်စေခြင်း) အတွက် အေးမြသောရေသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
Verse 63
त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं
ဝမ်းလျှောဆေး (recana) အတွက် အကောင်းဆုံးဆေးမှာ တ్రိဝృတ် (Trivṛt) ဖြစ်သည်။ အန်ထုတ်ကုထုံး (vamana) အတွက်လည်း မဒန (Madana) သည် ထိုနည်းတူ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ အန်နီမာ (vasti)၊ ဝမ်းလျှော (vireka) နှင့် အန်ထုတ် (vamana) တို့တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဆေးယာဉ်/အကူအညီ (anupāna) များမှာ ဝါတ၊ ပိတ္တ နှင့် ဆလေṣမန် (kapha) အတွက် အစဉ်လိုက် ဆီ၊ ဂျီ (ghee) နှင့် ပျားရည် ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
It emphasizes protecting strength while using langhana (therapeutic fasting/lightening), then staged refeeding with lāja-maṇḍa and medicated water, followed by bitter decoctions and doṣa-appropriate procedures.
By framing medicine as Agneya Vidya—disciplined care aligned with dharma—where maintaining health, purity, and social protection supports steadiness in worship, study, and the pursuit of puruṣārthas.