Adhyaya 29

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे । सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः

Śrī Sūta bersabda: Setelah mandi di Sādhyāmṛta Tīrtha—tempat yang melepaskan daripada sumpahan raja—seseorang yang berpegang pada niyama hendaklah kemudian menuju ke Sarvatīrtha.

Verse 2

सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः

Sarvatīrtha ialah tirtha yang amat besar pahalanya dan pemusnah mahāpātaka (dosa besar). Sama ada seseorang dibebani mahāpātaka atau terjerat dengan segala jenis dosa—

Verse 3

शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् । तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः

Dengan menyelam di Sarvatīrtha, dia menjadi suci pada saat itu juga. Hingga saat itu, wahai yang berikrar mulia, segala dosa tetap bersemayam dalam tubuh.

Verse 4

स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्

Apabila terlihat seorang insan datang ke Sarvatīrtha ini untuk mandi suci, wahai para dvija (brāhmaṇa)—

Verse 5

वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति । गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि

Segala dosa pun menggigil, menyangka, “Kini kebinasaan kami akan terjadi!” Hingga saat itu, manusia di dunia ini menanggung derita, bermula dari tinggal dalam rahim dan seterusnya.

Verse 6

न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः । अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः

Wahai yang terunggul dalam kalangan brāhmaṇa, janganlah mandi di Sarvatīrtha ini sehingga diri didisiplinkan melalui mahāyajña yang dilaksanakan menurut tatacara, serta melalui khidmat yang wajar kepada tirtha-tirtha suci yang lain.

Verse 7

गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् । चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया

Dengan memelihara niyama (disiplin rohani) dengan tertib, dengan mengulang japa mahāmantra bermula daripada Gāyatrī, serta mengulang bacaan keempat-empat Veda seratus kali—demikianlah pahala suci itu disebut di sini sebagai bandingan.

Verse 8

शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् । एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्

Apa jua hasil (phala) yang diperoleh insan melalui pemujaan dengan bhakti kepada dewa-dewa seperti Śiva dan Viṣṇu, serta melalui puasa pada tithi suci bermula dengan Ekādaśī—hasil yang sama itulah diperoleh di sini dengan mandi suci (mencelupkan diri) di tempat ini.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता । ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने

Para ṛṣi berkata: “Wahai Sūta, bagaimana tempat ini menjadi masyhur sebagai ‘Sarvatīrtha’—Tīrtha bagi segala tīrtha? Wahai muni, ketika kami sedang mendengar, jelaskanlah kepada kami kebajikan suci ini dengan terperinci.”

Verse 10

श्रीसूत उवाच । पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः

Śrī Sūta berkata: “Pada zaman dahulu ada seorang muni bernama Sucarita, yang berpegang teguh pada niyama dan disiplin pertapaan.”

Verse 11

भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः । अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः

Dilahirkan dalam keturunan Bhṛgu, buta sejak lahir dan menderita kerana usia tua; wahai para dvija, kerana ketiadaan penglihatan dia tidak mampu melakukan tīrtha-yātrā, yakni ziarah ke tempat-tempat suci.

Verse 12

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः । दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्

Mahāmuni itu berhasrat untuk mandi suci di semua tīrtha; maka beliau menuju ke Gunung Gandhamādana yang mulia di tepi samudera selatan.

Verse 13

गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् । त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः

Setibanya di sana, dengan Śaṅkara tersemat di hati, beliau melakukan tapa yang amat sukar—memuja Śambhu pada tiga waktu sandhyā, berpuasa, serta menundukkan pancaindera.

Verse 14

तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः । शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः

Beliau mandi pada tiga waktu setiap hari dan memuliakan para tetamu. Pada musim sejuk beliau berendam di tengah air; pada musim panas beliau berdiri di tengah lima api.

Verse 15

वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा

Pada musim hujan beliau menahan curahan hujan; kadang-kadang hidup dengan air sahaja, kadang-kadang seolah-olah dengan angin. Sentiasa beliau menyapu vibhūti dan mengenakan tripuṇḍra, memegang abu suci tanpa putus.

Verse 16

जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः । एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः

Menurut ketetapan Jābāla Upaniṣad, beliau juga mengenakan mālā Rudrākṣa. Demikianlah sang dvija melakukan tapa yang keras selama sepuluh tahun.

Verse 17

तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः । प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै

Berkenan dengan tapa-pertapaannya, Śaṅkara—Candraśekhara—menzahirkan diri di hadapan muni itu; wahai para brāhmaṇa, dialah Sucharita yang berakhlak mulia.

Verse 18

समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः । गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः

Baginda menaiki lembu agung dan diiringi rombongan bhūta; Tuhan pemegang triśūla—yang tubuhnya separuh milik Girijā—bersinar dengan cahaya setara sepuluh juta matahari.

Verse 19

स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा । भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः

Dengan sinar-Nya sendiri Dia menerangi semua penjuru hingga lenyap kegelapan. Seluruh tubuh-Nya pucat oleh bhasma suci, dan dihiasi gugusan jata bagaikan lingkaran cahaya.

Verse 20

अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः । प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने

Kemudian Śambhu menzahirkan diri, berhias dengan perhiasan ular agung Ananta; lalu Baginda mengurniakan kepadanya mata, yakni daya penglihatan.

Verse 21

आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः । ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः । आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः

Demi dapat menatap-Nya secara langsung, Śaṅkara, suami Girijā, kemudian—wahai para brāhmaṇa—menganugerahkan kepada Sucharita sepasang mata yang dikurniakan oleh Śambhu. Setelah melihat Parameśāna, dia yang berjiwa tenang pun memuji-Nya dengan sukacita.

Verse 22

सुचरित उवाच । जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे

Sucharita berkata: Jaya bagi-Mu, wahai Dewa Mahēśāna, Tuhan Yang Maha Agung! Jaya bagi-Mu, wahai Śaṅkara, wahai Dhūrjaṭi yang berjata!

Verse 23

जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक । जयोमेश महादेव कामांतक जयामल

Jaya bagi-Mu, yang dipuja bahkan oleh Brahmā dan para dewa lainnya; wahai Tripuraghna, wahai Yamāntaka! Jaya, wahai Īśa, Tuhan bagi Umā, wahai Mahādeva; wahai pemusnah Kāma—jaya bagi-Mu, Yang Amala, tanpa noda!

Verse 24

जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य । त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित

Jaya bagi-Mu, wahai tabib yang menyembuhkan belenggu kewujudan dunia; wahai penjaga segala makhluk, wahai Śiva yang suci lagi tidak binasa. Wahai Tryambaka, Tuhan Bermata Tiga, sembah sujud kepada-Mu—yang sentiasa berikrar melindungi para bhakta.

Verse 25

व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह । नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक

Sembah sujud kepada-Mu, wahai Vyomakeśa; jaya bagi-Mu, yang wujud-Nya adalah rahmah. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Nīlakaṇṭha; jaya bagi-Mu, pembebas daripada samsara.

Verse 26

महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह । गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय

Sembah sujud kepada-Mu, wahai Maheśvara, yang berwujud kebahagiaan tertinggi. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Gaṅgādhara; wahai Viśveśvara, wahai Mṛḍa yang pemurah, lagi tidak binasa!

Verse 27

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे । शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः

Sembah sujud kepada-Mu, Bhagavān—yang laksana Vāsudeva dalam kemuliaan yang meliputi segala; kepada Śambhu, Śarva, Yang Garang Perkasa; kepada Garbha yang misteri, sumber segala; dan kepada Tuan Kailāsa—berulang-ulang hamba menunduk hormat.

Verse 28

रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् । मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर

Lindungilah aku, wahai lautan belas kasih, dengan pandangan rahmat-Mu. Tanpa menilai tingkah lakuku yang lampau, selamatkanlah aku—semata-mata kerana kurnia, wahai Hara.

Verse 29

श्रीसूत उवाच । इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् । मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः

Śrī Sūta berkata: Setelah dipuji demikian, Mahādeva menyampaikan kata-kata ini kepada muni Sucharita, wahai para brāhmaṇa—Dia lautan rahmat dan Tuhan sejati yang tiada terukur.

Verse 30

महादेव उवाच । मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् । वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे । इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्

Mahādeva bersabda: “Wahai muni Sucharita, hari ini pilihlah kurnia yang engkau inginkan. Aku datang ke āśrama yang suci lagi mulia ini untuk mengurniakan satu anugerah kepadamu.” Setelah demikian dititahkan, sang muni pun berkata kepada Mahādeva, khazanah belas kasih.

Verse 31

सुचरित उवाच । भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर

Sucharita berkata: “Wahai Bhagavān, jika Engkau benar-benar berkenan kepadaku, wahai Candrasekhara—”

Verse 32

तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् । जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः

Maka sesungguhnya aku memilih daripada-Mu anugerah yang amat kuidamkan. Aku telah tua; tubuhku uzur dan beruban; aku tidak mampu mengembara ke mana-mana.

Verse 33

सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते । तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् । फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्

Namun dalam diriku ada kerinduan untuk mandi suci di semua tīrtha. Maka beritahulah aku: apakah buah pahala yang diperoleh manusia dengan mandi di seluruh tempat suci itu, dan apakah wasilah yang dapat memberiku pencapaian yang sama.

Verse 34

महादेव उवाच । अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः

Mahādeva bersabda: “Aku akan menyeru semua tīrtha, seluruhnya, di sini juga.”

Verse 35

रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने । इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने

Setelah berkata demikian di Gunung Gandhamādana—yang disucikan oleh Setu Rama—Mahādeva pun (bersiap untuk bertindak) di puncak Gandhamādana itu juga.

Verse 36

तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः । ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः

Yang Mahautama telah menyeru tīrtha-tīrtha demi kegembiraan sang muni. Kemudian Śaṅkara, khazanah belas kasih, berkata kepada Sucharita.

Verse 37

मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् । सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्

Wahai muni Sucarita, tīrtha ini memusnahkan dosa-dosa besar. Kerana semua tīrtha hadir berdekatan di sini, ia dikenang sebagai ‘Sarva-tīrtha’—tīrtha yang menghimpunkan segala tīrtha.

Verse 38

मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् । मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्

Di sini, dengan kekuatan minda yang menarik semua tīrtha, tempat ini akan memperoleh nama ‘Mānasa Tīrtha’; ia mengurniakan kenikmatan duniawi dan juga pembebasan.

Verse 39

अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये । महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ

Maka, wahai Sucarita, mandilah di sini segera demi pembebasan serta-merta. Tīrtha ini bersinar laksana api rimba terhadap himpunan dosa-dosa besar.

Verse 40

काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने । विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे

Ia memusnahkan nafsu, khayal, takut, marah, tamak, penyakit dan seumpamanya; dan walau tanpa pengetahuan Vedānta secara formal, ia menjadi sebab nirvāṇa yang segera.

Verse 41

जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे । कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने

Ia menyeberangkan seseorang merentasi lautan saṃsāra yang dipenuhi buaya kelahiran, kematian dan lainnya; serta memusnahkan api semua neraka, bermula dengan Kumbhīpāka.

Verse 42

इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा । सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ

Demikian, setelah dinasihati oleh Śambhu, musuh Madana, Sucarita bersama para brāhmana pun mandi suci di Sarvatīrtha, tepat dalam hadirat Mahādeva.

Verse 43

स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः । जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः

Sesudah mandi dan bangkit, Sucarita dilihat oleh semua orang—bebas daripada tua dan uban, menjadi muda serta amat indah rupanya.

Verse 44

दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः । श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः

Melihat keindahan tubuhnya sendiri, resi Sucarita pun memuji tīrtha itu dengan pelbagai cara; para pertapa yang lain juga turut memujinya.

Verse 45

महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् । अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज

Kemudian Mahādeva bersabda kepada Sucarita: “Wahai brāhmana Sucarita, dengan tinggal di tebing tīrtha ini… (tinggallah di sini).”

Verse 46

स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् । देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम

Lakukanlah mandi suci sentiasa sambil mengingati-Ku, Penganugeraha mokṣa. Wahai brāhmana yang utama, janganlah pergi ke tīrtha di negeri-negeri lain.

Verse 47

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् । अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज

Dengan kemuliaan tīrtha suci ini, pada akhir hayat engkau pasti akan mencapai-Ku. Dan sesiapa yang mandi suci di sini—wahai dvija—mereka juga akan sampai kepada-Ku.

Verse 48

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः

Setelah bersabda demikian, Bhagavān Īśa pun lenyap di tempat itu juga. Ketika Rudra telah menghilang, maka resi Sucarita meneruskan sebagaimana yang ditetapkan.

Verse 49

अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः । स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः

Untuk masa yang panjang, beliau menetap di tebing Sarvatīrtha. Dengan disiplin dan pengendalian batin, beliau menunaikan mandi suci di tīrtha itu secara tetap.

Verse 50

देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः । सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्

Pada akhir hayat, bebas daripada segala ikatan, beliau mencapai Śaṅkara. Dan dengan kemuliaan Sarvatīrtha, beliau turut memperoleh sāyujya—penyatuan sempurna dengan Tuhan.

Verse 51

एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः

Wahai para vipra (brāhmaṇa), demikianlah kemuliaan Sarvatīrtha telah diceritakan kepada kamu. Dengan membacanya atau sekadar mendengarnya, seseorang dibebaskan daripada segala dosa.