Adhyaya 19

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तारकब्रह्मणस्तस्य तीर्थे स्नात्वा द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणस्य ततस्तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

Śrī Sūta bersabda: Wahai para dvija yang utama, setelah mandi suci di tīrtha Tāraka-brahman itu, hendaklah kemudian dengan hati yang terhimpun menuju ke tīrtha Lakṣmaṇa.

Verse 2

श्रीलक्ष्मणस्य तीर्थे तु स्नात्वा पापैर्विमोचिताः । मुक्तिं प्रयांति विमलामपुनर्भवलक्षणाम्

Namun, setelah mandi suci di tīrtha suci Śrī Lakṣmaṇa, mereka dibebaskan daripada dosa dan mencapai mokṣa yang murni, bertanda bebas daripada kelahiran semula.

Verse 3

स्नानाल्लक्ष्मणतीर्थे तु दारिद्र्यं नश्यतेखिलम् । आयुष्मान्गुणवान्विद्वान्पुत्रश्चैवास्य जायते

Dengan mandi suci di Lakṣmaṇatīrtha, kemiskinan lenyap seluruhnya; dan baginya lahir seorang putera—berumur panjang, berakhlak mulia, serta berilmu.

Verse 4

कूले लक्ष्मणतीर्थस्य तन्मन्त्रं जपते तु यः । स सर्वशास्त्रवेत्ता स्याच्चतुर्वेदविदप्यसौ

Sesiapa di tebing Lakṣmaṇatīrtha yang ber-japa mengulang mantra itu, dia menjadi mengetahui segala śāstra; bahkan dia juga mahir dalam keempat-empat Veda.

Verse 5

तस्य कूले महल्लिंगं स्थापयामास लक्ष्मणः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सेवते लक्ष्मणेश्वरम्

Di tebingnya, Lakṣmaṇa telah mendirikan sebuah Liṅga yang agung. Sesiapa yang mandi suci di tīrtha itu lalu bersembah-bhakti kepada Lakṣmaṇeśvara—

Verse 6

इह दारिद्र्यरोगाभ्यां संसाराच्च विमुच्यते । स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे तु सेवित्वा लक्ष्मणेश्वरम् । बलभद्रः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया

Di sini, dengan mandi suci di Lakṣmaṇa-tīrtha serta bersembah-bhakti kepada Lakṣmaṇeśvara, seseorang dibebaskan daripada kemiskinan, penyakit, bahkan belenggu saṁsāra. Wahai para brāhmaṇa, pada zaman dahulu Balabhadra juga terlepas daripada dosa pembunuhan brāhmaṇa melalui amalan suci ini.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्रौहिणेयस्य सूतज । कथं चात्र विनष्टा सा तन्नो ब्रूहि महामुने

Para ṛṣi berkata: “Wahai putera Sūta, bagaimana dosa pembunuhan brāhmaṇa timbul pada Rauhiṇeya (Balabhadra)? Dan bagaimana dosa itu lenyap di sini? Wahai mahāmuni, khabarkanlah kepada kami.”

Verse 8

श्रीसूत उवाच । शेषावतारो भगवान्बलभद्रः पुरा द्विजाः

Śrī Sūta berkata: “Wahai para brāhmaṇa, pada zaman dahulu Bhagavān Balabhadra ialah avatāra Śeṣa.”

Verse 9

कुरूणां पांडवानां च युद्धोद्योगं विलोक्य तु । बंधूनां स वधं सोढुमसमर्थो हलायुधः

Melihat persiapan perang antara kaum Kuru dan Pāṇḍava, Halāyudha (Balabhadra) tidak sanggup menanggung pembunuhan kaum kerabatnya sendiri; hatinya tidak dapat menahannya.

Verse 10

विचारमेवमकरोद्बलभद्रो महामतिः । यद्यहं कुरुराजस्य करिष्यामि सहायताम्

Demikianlah Balabhadra yang berjiwa agung berfikir: “Jika aku memberikan bantuanku kepada raja Kuru (Duryodhana)…”

Verse 11

कोपः स्यात्पांडुपुत्राणां मय्यवार्यः सुदारुणः । उपकारं करिष्यामि पांडवानामहं यदि

Jika aku menolong para Pāṇḍava, maka kemurkaan putera-putera Pāṇḍu yang dahsyat dan tidak tertahan akan menimpa diriku; dan jika aku menabur jasa kepada Pāṇḍava…

Verse 12

दुर्योधनस्य कोपः स्यादिति बुद्ध्वा हलायुधः । तीर्थयात्राच्छलेनासौ मध्यस्थः प्रययौ तदा

Menyedari bahawa kemurkaan Duryodhana akan bangkit, Halāyudha memilih sikap berkecuali; lalu dengan alasan ziarah tīrtha, dia pun berangkat pada waktu itu.

Verse 13

प्रभासमभिगम्याथ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम् । देवानृषीन्पितृगणांस्तर्पयामास वारिणा

Setibanya di Prabhāsa, dia mandi dengan saṅkalpa yang khusyuk; lalu dengan air dia mempersembahkan tarpaṇa untuk menyenangkan para dewa, para ṛṣi, dan golongan leluhur.

Verse 14

सरस्वतीं ततः प्रायात्प्रतीच्यभिमुखां हली । पृथूदकं बिंदुसरो मुक्तिदं ब्रह्मतीर्थकम्

Kemudian si pemegang bajak (Balabhadra) pergi ke Sarasvatī dengan menghadap ke barat; dan menziarahi Pṛthūdaka, Bindusara, serta Brahma-tīrtha yang mengurniakan mokṣa.

Verse 15

गंगां च यमुनां सिंधुं शतद्रूं च सुदर्शनम् । संप्राप्य बलभद्रोऽयं स्नात्वा तीर्थेषु धर्मतः

Setelah sampai ke Gaṅgā, Yamunā, Sindhu, Śatadrū dan Sudarśana, Balabhadra ini mandi di tīrtha-tīrtha itu menurut dharma.

Verse 16

प्रपेदे नैमिषारण्यं मुनींद्रैरभिसेवितम् । आगतं तं विलोक्याथ नैमिषीयास्तपस्विनः

Baginda tiba di Naimiṣāraṇya, rimba suci yang dihormati dan diziarahi para resi agung. Melihat baginda datang, para pertapa Naimiṣa pun menumpukan perhatian.

Verse 17

दीर्घसत्रे स्थिताः सम्यङ्नियता धर्मतत्पराः । अभ्युद्गम्य यदुश्रेष्ठं प्रणम्योत्थाय चासनात्

Sedang tekun dalam satra yajña yang panjang, berdisiplin dan berpegang teguh pada dharma, mereka bangkit menyambut yang terbaik daripada keturunan Yadu; menunduk memberi pranam lalu berdiri dari tempat duduk.

Verse 18

अपूजयन्विष्टराद्यैः कंदमूलफलैस्तदा । आसनं परिगृह्यायं पूजितः सपुरःसरः

Kemudian mereka memuliakannya dengan persembahan yang wajar—tempat duduk dan segala upacara—serta umbi, akar dan buah-buahan. Setelah baginda menerima asana, baginda dipuja menurut tatacara, bersama para pengiring.

Verse 19

उच्चासने स्थितं सूतमनमंतमनुत्थितम् । अकृतांजलिमासीनं व्यासशिष्यं विलोक्य सः

Baginda melihat Sūta—murid Vyāsa—duduk di asana yang tinggi; tidak bangkit, tidak menunduk hormat, dan duduk tanpa merapatkan tangan dalam añjali.

Verse 20

विप्रांश्चानमतो दृष्ट्वा विलोक्यात्मानमागतम् । चुक्रोध रोहिणीसूनुः सूतं पौराणिकोत्तमम्

Melihat para brāhmaṇa menunduk memberi hormat, dan menyedari ketibaannya sendiri, putera Rohiṇī pun murka terhadap Sūta, pengisah Purāṇa yang terunggul.

Verse 21

मध्ये मुनीनां सूतोऽयं कस्मान्निंद्योऽनुलोमजः । उच्चासने समध्यास्ते न युक्तमिदमंजसा

Di tengah para muni, mengapa Sūta ini—lahir daripada anuloma—dianggap tercela? Namun dia duduk di atas asana yang tinggi; ini nyata sekali tidak wajar.

Verse 22

अवमत्य भृशं चास्मान्धर्मसंरक्षकानयम् । आस्तेऽनुत्थाय निर्भीतिर्न च प्रणमते तथा

Orang ini sangat menghina kami—para pemelihara dharma. Dia tetap duduk tanpa bangun, tanpa gentar, dan tidak menunduk memberi pranam sebagaimana sepatutnya.

Verse 23

पठित्वायं पुराणानि द्वैपायनसकाशतः । सेतिहासानि सर्वाणि धर्मशास्त्राण्यनेकशः

Walaupun dia telah mempelajari Purāṇa daripada Dvaipāyana (Vyāsa), serta semua Itihāsa, dan banyak śāstra tentang dharma…

Verse 24

न मां दृष्ट्वा प्रणमते नैव त्यजति चासनम् । द्वैपायनस्य महतः शिष्याः पैलादयो द्विजाः

Walaupun melihatku, dia tidak memberi pranam dan juga tidak meninggalkan asananya. Para murid brāhmana Dvaipāyana yang agung—Paila dan yang lain—tidak akan berbuat demikian.

Verse 25

एवंविधमधर्मं ते नैव कुर्युर्यथा त्वयम् । तस्मादेनं वधिष्यामि दुरात्मानमचेतनम्

Mereka tidak akan sekali-kali melakukan adharma seperti yang engkau lakukan. Maka aku akan membunuh si jahat yang tidak berakal ini.

Verse 26

दुष्टानां निग्रहार्थं हि भूर्लोकमहमागमम् । मया हतो हि दुष्टात्मा शुद्धिमेष्यत्यसंशयम्

Sesungguhnya, untuk mengekang orang-orang durjana aku telah datang ke alam fana. Olehku si berjiwa jahat itu telah dibunuh; tanpa ragu ia akan mencapai penyucian.

Verse 27

इत्युक्त्वा भगवान्रामो मुसली प्रबलो हली । पाणिस्थेन कुशाग्रेण तच्छिरः प्राच्छिनद्रुषा

Setelah berkata demikian, Bhagavān Rāma—pemegang alu, perkasa, penggenggam bajak—dengan hujung kuśa yang tajam di tangannya, dalam murka, memenggal kepalanya.

Verse 28

तत्रत्या मुनयः सर्वे हा कष्टमिति चुक्रुशुः । अवादिषुस्तदा रामं मुनयो ब्रह्मवादिनः

Semua resi yang hadir di situ berseru, “Aduhai, betapa berat dan nista perbuatan ini!” Lalu para muni, penghurai Brahman dan dharma, menegur Rāma.

Verse 29

रामाधर्मः कृतः कष्टस्त्वया संकर्षण प्रभो । अस्य सूतस्य चास्माभिर्दत्तं ब्रह्मासनं महत्

Mereka berkata, “Wahai Tuhan Saṅkarṣaṇa, suatu adharma yang amat menyedihkan telah dilakukan olehmu. Kepada sūta ini kami telah mengurniakan mahā-brahmāsana, yakni kehormatan yang luhur.”

Verse 30

अक्षयं चायुरस्माभिरस्य दत्तं हलायुध । भवताऽजानतैवाद्य कृतो ब्रह्मवधो महान्

“Wahai Halāyudha, kami juga telah mengurniakan kepadanya usia yang tidak binasa. Hari ini, tanpa disedari, olehmu telah terjadi brahmavadha yang besar—dosa membunuh brahmana.”

Verse 31

योगेश्वरस्य भवतो नास्ति कश्चिन्नियामकः । अस्यास्तु ब्रह्महत्याया यत्कर्त्तव्यं विचार्य तत्

Wahai Yogīśvara, bagi-Mu tiada penguasa dari luar. Namun tentang brahmahatyā ini, renungilah dan putuskanlah apa yang wajar dilakukan.

Verse 32

प्रायश्चित्तं भवानेव लोकसंग्रहणाय तु । कुरुष्व भगवन्राम नान्येन प्रेरितः कुरु । इत्युक्तो भगवान्रामस्तानुवाच मुनीन्प्रति

Wahai Bhagavān Rāma, demi kesejahteraan dan bimbingan dunia, Engkau sendirilah yang patut melakukan prāyaścitta. Lakukanlah tanpa dorongan sesiapa. Setelah demikian diucapkan, Bhagavān Rāma menjawab para muni.

Verse 33

राम उवाच । प्रायश्चित्तं चरिष्याभि पापशोधकमास्तिकाः

Rāma bersabda: “Wahai orang-orang beriman, aku akan menunaikan prāyaścitta yang menyucikan dosa.”

Verse 34

लोकसंग्रहणार्थाय नान्यकामनयाऽधुना । यादृशो नियमोऽस्माभिः कर्तव्यः पापशांतये

Demi memelihara dunia, dan kini bukan kerana keinginan lain—apakah bentuk disiplin yang harus aku lakukan untuk menenteramkan dosa?

Verse 35

तादृशं नियमं त्वद्य भवतः प्रब्रुवंतु नः । भवद्भिरस्य सूतस्य यदायुर्दत्तमक्षयम् । इंद्रियाणि च सत्त्वं च करिष्ये योगमायया

Maka pada hari ini, nyatakanlah kepadaku disiplin yang sesuai bagiku. Dan kerana kalian telah mengurniakan kepada sūta ini usia yang tidak binasa, dengan Yogamāyā aku akan mengawal pancaindera serta kekuatan hayatnya.

Verse 36

मुनय ऊचुः । पराक्रमस्य तेस्त्रस्य मृत्योर्नश्च यथा प्रभो । स्यात्सत्यवचनं राम तद्भवान्कर्तुमर्हति

Para resi berkata: “Wahai Tuhan, agar kebenaran janji kepahlawananmu tetap teguh dan agar maut tidak menimpa kami—wahai Rāma, laksanakanlah apa yang patut engkau sempurnakan.”

Verse 37

राम उवाच । आत्मा वै पुत्ररूपेण भवतीति श्रुतिस्सदा

Rāma bersabda: “Sesungguhnya śruti sentiasa menyatakan: ātman hadir dalam rupa seorang putera.”

Verse 39

उद्घोषयति विप्रेंद्रास्तस्मादस्य शरीरतः । पुत्रो भवतु दीर्घायुः सत्त्वेंद्रिय बलोर्जितः

Para brahmana yang utama mengisytiharkan: “Maka daripada tubuh orang ini, semoga lahir seorang putera—berumur panjang, dipenuhi kebajikan, lengkap indria dan kekuatan, serta menang dalam keperkasaan.”

Verse 40

इत्युक्त्वा रौहिणेयस्तान्पुनः प्रश्रितमब्रवीत् । मनोभिलषितं किं वा युष्माकं करवाण्यहम्

Setelah berkata demikian, Rauhiṇeya sekali lagi bertutur dengan rendah hati: “Apakah hajat di hati kalian yang harus aku tunaikan untuk kalian?”

Verse 41

तद्ब्रूत मुनयो यूयं करिष्यामि न संशयः । अज्ञानान्मत्कृतस्यास्य पापस्यापि निवर्तकम् । प्रायश्चित्तं भवन्तो मे प्रब्रूत मुनिसत्तमाः

“Maka, wahai para resi, nyatakanlah; aku akan melakukannya tanpa ragu. Wahai resi yang utama, beritahulah kepadaku prāyaścitta—penebusan yang menyingkirkan bahkan dosa ini yang telah aku lakukan kerana kejahilan.”

Verse 42

मुनय ऊचुः । इल्वलस्यात्मजः कश्चिद्दानवो बल्वलाभिधः

Para resi berkata: “Ada seorang Dānava bernama Balvala, putera Ilvala.”

Verse 43

स दूषयति नो यागं रामेहागत्य पर्वणि । दुष्टं तं दानवं पापं जहि लोकैककण्टकम्

“Wahai Rāma, pada hari perayaan dan hari upacara, dia datang ke sini lalu menajiskan yajña kami. Tewaskanlah Dānava yang durjana dan berdosa itu—duri bagi seluruh dunia.”

Verse 44

अनेन पूजा ह्यस्माकं कृता स्याद्भवताधुना । अस्थिविण्मूत्ररक्तानि सुरामांसानि च क्रतौ

“Dengan perbuatan ini, wahai Tuan, pemujaan kami akan benar-benar disempurnakan olehmu sekarang. Jika tidak, dia mencampakkan ke dalam kratu: tulang, najis, air kencing, darah, arak, dan daging.”

Verse 45

सदाभिवर्षतेऽस्माकमत्रागत्य स दानवः । अस्मिन्भारतभूभागे यानि तीर्थानि संति हि

“Dānava itu datang ke sini dan sentiasa menghujani kami dengan kekotoran. Sesungguhnya di bumi Bhārata ini terdapat banyak tīrtha yang suci.”

Verse 46

तेषु स्नाह्यब्दमेकं त्वं सर्वेषु सुसमाहितः । तेन ते पापशांतिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा

“Hendaklah engkau mandi suci di semua tīrtha itu selama setahun penuh, dengan hati yang tenang dan terpusat. Dengan itu dosamu akan ditenteramkan—tiada perlu ragu atau berfikir panjang.”

Verse 47

श्रीसूत उवाच । पर्वकाले तु विप्रेंद्राः समावृत्ते मुनिक्रतौ । महाभीमो रजोवर्षो झंझावातश्च भीषणः

Śrī Sūta bersabda: Wahai para brāhmaṇa yang utama, tatkala tiba waktu perayaan suci dan upacara yajña para muni telah berhimpun, bangkitlah hujan debu yang amat menggerunkan, disertai angin ribut yang menakutkan.

Verse 49

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्राः पूयरक्तैश्च वर्षणम् । ततो विष्ठामया वृष्टिर्बल्वलेन कृताप्यभूत्

Wahai brāhmaṇa yang utama, muncullah hujan nanah dan darah; kemudian turun pula hujan najis seperti kotoran—semuanya direka oleh Balvala.

Verse 50

तमालोक्य महादेहं दग्धाद्रिप्रतिमं तदा । प्रतप्तताम्रसंकाशश्मश्रुदंष्ट्रोत्कटाननम्

Melihat dia ketika itu—bertubuh besar laksana gunung yang hangus terbakar, berjanggut dan bertaring seperti tembaga yang membara, serta berwajah menggerunkan—

Verse 51

चिंतयामास मुसलं रामः परविदारणम् । सीरं च दानवहरं गदां दैत्यविदारिणीम्

Maka Rāma (Balarāma) mengingat dalam hati: musala (alu) yang memecah musuh, sīra (bajak) yang menundukkan para dānava, dan gadā (belantan) yang meremukkan para daitya.

Verse 52

यान्यायुधानि तं रामं चिंतितान्युपतस्थिरे । सीराग्रेण तमाकृष्य बल्वलं खेचरं तदा

Apa jua senjata yang hanya diingat oleh Rāma, semuanya tampil di hadapannya. Lalu dengan hujung bajaknya, Baginda mengait Balvala yang bergerak di angkasa, dan menyeretnya turun ke bawah.

Verse 53

मुसलेन निजघ्ने स कुपितो मूर्ध्नि वेगतः । पपात भुवि संक्षुण्णललाटो रक्तमुद्वमन्

Dengan murka, dia menghentam pantas ke kepala dengan alu. Dahi Balvala hancur; dia rebah ke bumi sambil memuntahkan darah.

Verse 55

अभ्यषिंचञ्च्छुभैस्तोयैर्वृत्रशत्रुं यथा सुराः । मालां ददुर्वैजयन्तीं श्रीमदंबुज शोभिताम्

Sebagaimana para dewa dahulu memandikan pembunuh Vṛtra, Indra, dengan air yang membawa berkat, demikianlah mereka memercikinya dengan tirta suci serta menganugerahkan kalungan Vaijayantī yang dihiasi teratai nan indah.

Verse 56

माधवाय शुभे वस्त्रे भूषणानि शुभानि च । धारयंस्तानि सर्वाणि रौहिणेयो महाबलः

Rauhiṇeya yang gagah perkasa (Balarāma) menyarungkan semua perhiasan yang suci lagi bertuah itu serta pakaian indah yang dipersembahkan kepada Mādhava.

Verse 57

पुष्पितानोकहोपेतः कैलास इव पर्वतः । अनुज्ञातोऽथ मुनिभिः सर्वतीर्थेषु स द्विजाः

Dihiasi pepohon berbunga, ia tampak bagaikan Gunung Kailāsa sendiri. Kemudian, wahai para brāhmaṇa, para muni mengizinkannya untuk berkelana ke semua tīrtha.

Verse 58

एकमब्दं चरन्सस्नौ नियमाचारसंयुतः । ततः संवत्सरे पूर्णे कालिंदीभेदनो बलः

Dengan memegang disiplin dan tata susila yang benar, dia mengembara serta mandi suci sepanjang setahun penuh. Kemudian, apabila genap setahun, sang perkasa—pembelah Kāliṇdī—

Verse 59

समाप्ततीर्थयात्रः सन्पुरीं गन्तुं प्रचक्रमे । ततस्तमोमयीं छायां पृष्ठतोनुगतां कृशाम्

Setelah selesai menunaikan ziarah ke tīrtha-tīrtha suci, baginda pun berangkat menuju kota. Lalu terlihat olehnya bayang-bayang kurus yang terbentuk daripada kegelapan, mengekori rapat di belakang.

Verse 60

अपश्यद्बलदेवोयं महानादविराविणीम् । अथ वार्ता स शुश्राव समुद्भूतां तदांबरे

Baladeva melihatnya—bergema dengan laungan dahsyat yang menggerunkan. Lalu pada saat itu juga, baginda mendengar suatu pengisytiharan yang timbul di angkasa.

Verse 61

रामराम महाबाहो रौहिणेय सितप्रभ । तीर्थाभिगमनेनाद्य चरितेन त्वयाऽनघ

“Rāma, Rāma—wahai Mahābāhu, putera Rohiṇī, yang bercahaya putih lagi suci! Dengan perjalananmu ke tīrtha-tīrtha dan dengan laku muliamu pada hari ini, wahai yang tiada cela…”

Verse 62

न नष्टा ब्रह्महत्या ते निःशेषं रोहिणीसुत । इति वार्तां समाकर्ण्य चिंतयामास वै बलः

“Wahai putera Rohiṇī, dosa brahmahatyā-mu belum terhapus sepenuhnya.” Mendengar khabar itu, Balarāma pun tenggelam dalam renungan yang mendalam.

Verse 63

प्रायश्चित्तं मया चीर्णमेकाब्दं तीर्थ सेवया । तथापि ब्रह्महत्या सा न नष्टेति श्रुतं वचः

“Aku telah menunaikan prāyaścitta selama setahun penuh dengan berkhidmat kepada tīrtha-tīrtha. Namun tetap kudengar kata-kata bahawa brahmahatyā itu belum lenyap.”

Verse 64

किं कुर्म इति संचिंत्य नैमिषारण्यमभ्यगात् । तत्र गत्वा मुनीनां तन्न्यवेदयदरिंदमः

Sambil berfikir, “Apakah yang harus aku lakukan?”, sang penunduk musuh pun pergi ke Naimiṣāraṇya. Setelah tiba di sana, beliau mempersembahkan segala hal itu kepada para muni.

Verse 65

यच्छ्रुतं गगने वाक्यं या च दृष्टा तमोमयी । न्यवेदयत तत्सर्वं मुनीनां रोहिणीसुतः । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रामं वाक्यमथाब्रुवन्

Putera Rohiṇī menceritakan kepada para muni segala-galanya—kata-kata yang didengarnya di angkasa dan bayang-bayang gelap yang dilihatnya. Setelah mendengarnya, semua muni pun berkata demikian kepada Rāma.

Verse 66

मुनय ऊचुः । यदि राम न नष्टा ते ब्रह्महत्या तु कृत्स्नशः

Para muni berkata: “Wahai Rāma, jika dosa brahmahatyā-mu belum terhapus sepenuhnya…”

Verse 67

तर्हि गच्छ महाभाग गंधमादनपर्वतम् । महादुःख प्रशमनं महारोगविनाशनम्

“Maka pergilah, wahai yang amat berbahagia, ke Gunung Gandhamādana—yang meredakan dukacita besar dan memusnahkan penyakit berat.”

Verse 68

रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । अस्ति लक्ष्मणतीर्थाख्यं सरः पापविनाशनम्

“Di Rāmasetu yang maha berpahala, di Gunung Gandhamādana, ada sebuah tasik yang masyhur sebagai Lakṣmaṇa-tīrtha—yang memusnahkan dosa.”

Verse 69

स्नानं कुरुष्व तत्र त्वं तल्लिंगं च नमस्कुरु । निःशेषं तेन नष्टा स्याद्ब्रह्महत्या न संशयः

Mandilah di sana dan tunduklah dengan penuh hormat kepada Liṅga itu. Dengan amalan itu, dosa brahmahatyā (membunuh brāhmaṇa) akan musnah seluruhnya—tiada syak lagi.

Verse 70

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा रामो गन्धमादनपर्वतम् । गत्वा लक्ष्मणतीर्थं च प्राप्तवान्मुनिपुंगवाः

Śrī Sūta berkata: Setelah demikian dinasihati, Rāma pun pergi ke Gunung Gandhamādana dan sampai ke Lakṣmaṇa-tīrtha—dia dipandang sebagai yang utama dalam kalangan para muni.

Verse 71

स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु तत्र तीर्थे हलायुधः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं धान्यं गाश्च वसुन्धराम्

Setelah mandi di tīrtha itu dengan niat suci (saṅkalpa), Halāyudha mengurniakan dāna kepada para brāhmaṇa—harta, bijirin, lembu, bahkan tanah.

Verse 72

तस्मिन्नवसरे तत्र राममाहाशरीरवाक् । निःशेषं राम नष्टा ते ब्रह्महत्याधुना त्विह

Pada saat itu juga, terdengarlah suara tanpa jasad berkata kepada Rāma: “Wahai Rāma, di sini dan sekarang, dosa brahmahatyāmu telah terhapus sepenuhnya.”

Verse 73

संदेहो नात्र कर्तव्यः सुखं याहि पुरीं निजाम् । तच्छ्रुत्वा बलभद्रोऽथ तत्तीर्थं प्रशशंस ह

“Janganlah timbul sebarang keraguan di sini; pergilah dengan tenteram ke kotamu sendiri.” Mendengarnya, Balabhadra pun memuji tīrtha itu.

Verse 74

ततस्तत्रत्यतीर्थेषु स्नात्वा सर्वेषु माधवः । धनुष्कोटौ तथा स्नात्वा रामनाथं निषेव्य च । द्वारकां स्वपुरीं प्रायान्नष्टपातकसंचयः

Sesudah itu Mādhava mandi suci di semua tīrtha di wilayah tersebut. Setelah juga mandi di Dhanuṣkoṭi dan bersembahyang memuja Rāmanātha, beliau berangkat ke kota baginda sendiri, Dvārakā—segala himpunan dosa yang terkumpul pun musnah.

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्राः श्रीलक्ष्मणसरोऽमलम्

Śrī Sūta bersabda: “Wahai para brāhmaṇa, demikianlah telah aku kisahkan kepada kamu semua tentang Tasik Suci Lakṣmaṇa yang nirmala, tanpa cela.”

Verse 76

पुण्यं पवित्रं पापघ्नं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः

Kisah ini membawa pahala, menyucikan, memusnahkan dosa, serta membersihkan bahkan dosa besar seperti brahmahatyā dan seumpamanya. Sesiapa yang dengan hati terhimpun membaca bab ini—atau sekadar mendengarnya—

Verse 77

स याति मुक्तिं विप्रेंद्राः पुनरावृत्तिवर्जिताम्

—orang itu, wahai brāhmaṇa yang utama, akan mencapai mokṣa, bebas daripada kembali lagi (kelahiran semula).

Verse 94

बल्वलो दीनकथनो गिरिर्वज्रहतो यथा । स्तुत्वाथ मुनयो रामं प्रोच्चार्य विमलाशिषः

Balvala berkata dengan nada yang pilu, bagaikan gunung yang dipanah halilintar. Kemudian para muni memuji Rāma dan melafazkan berkat yang suci, tanpa noda.