Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

Sūta berkata: Setelah mandi di kund Hanumān—yang dihormati bahkan oleh Rudra sendiri—wahai para brāhmaṇa yang utama, hendaklah kemudian pergi dengan hati tenang menuju Agasti Tīrtha.

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

Tīrtha ini dibina secara langsung oleh Kumbhayoni (Agastya) sendiri, pada zaman dahulu ketika timbul pertikaian antara Meru dan Vindhya.

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

Gunung Vindhya membesar sehingga menghalang keluasan alam-alam; ketika itu semua makhluk seakan-akan sesak tanpa nafas, lalu para dewa pun menjadi cemas.

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

Mereka pergi ke Gunung Kailāsa lalu mempersembahkan khabar itu kepada Śambhu. Pada ketika itu, Śiva sedang penuh sukacita dan teruja menyiapkan upacara suci untuk menyambut penganugerahan tangan Pārvatī dalam perkahwinan.

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

Sesudah mengutus para resi seperti Vasiṣṭha untuk meminang Pārvatī, baginda berfirman: “Wahai Kumbhaja (Agastya), engkau hendaklah menahan Gunung Vindhya.”

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

Kemudian Kumbhaja (Agastya) berkata kepada Bhagavān Pinākin (Śiva): “Wahai Dewa, wahai Yang Maha Perkasa—jika aku berangkat, bagaimana aku dapat menyaksikan seri busana perkahwinan-Mu?”

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

Setelah dimaklumkan demikian, Śambhu menjawab lagi kepada Kumbhaja: “Wahai Kumbhaja, bersama Pārvatī Aku pasti akan memperlihatkan kepadamu kemuliaan rupa perkahwinan-Ku.”

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

“Di Vedāraṇya yang maha berkat, tanpa ragu Aku akan memperlihatkan rupa itu kepadamu. Maka pergilah segera, wahai penghulu para resi, untuk menahan Gunung Vindhya.”

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

Demikian setelah diseru, Resi Agastya mengekang Gunung Vindhya; dan dengan sekadar ukuran langkah kakinya, baginda meratakan bumi yang tidak sekata menjadi hamparan rata.

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

Setelah mengembara di negeri-negeri selatan, Maharsi itu pun menuju ke Gandhamādana; lalu baginda mengetahui kemegahan serta kesucian luhur Gandhamādana.

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

Di sana sang muni mendirikan sebuah tīrtha yang amat besar pahalanya dengan namanya sendiri; dan hingga kini Agastya—sahabat Lopāmudrā, si Kumbhaja (yang lahir dari tempayan)—tetap bersemayam di situ.

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

Sesiapa yang mandi di sana dan meminum airnya tidak lagi menanggung kelahiran semula. Wahai para dvija, di dunia ini pada ketiga-tiga kala pun tiada tīrtha yang menyamai tīrtha itu.

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

Tiada tīrtha berpahala lain yang mengurniakan buah bhukti dan mukti sekaligus; kerana dengan kemuliaan mandi di tīrtha itu, manusia dianugerahi segala hajat yang diingini.

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

Kakṣīvān, putera Sudīrghatamas, memperoleh sebagai isteri tercinta seorang puteri kepada pemimpin/pembimbingnya sendiri, bernama Manoramā.

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

Kisah Kakṣīvān ini memusnahkan kedua-duanya, pahala dan dosa. Aku akan menyampaikan riwayat itu kepada kamu—dengarlah, wahai para penghulu para resi.

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

Ada seorang resi bernama Dīrghatamas, yang amat luhur berpegang pada dharma. Puteranya lahir dan masyhur dengan nama Kakṣīvān.

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

Kakṣīvān menjalani upanayana lalu menjadi brahmacārin yang menundukkan pancaindera. Demi pengajian Veda, dia menetap di rumah gurunya.

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

Ketika tinggal di rumah guru Udaṃka, putera Dīrghatamas mempelajari keempat-empat Veda beserta aṅga-nya, dan demikian juga enam śāstra.

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

Setelah menelaah Itihāsa dan Purāṇa, serta juga Upaniṣad, Kakṣīvān tinggal selama enam puluh tahun dalam dekatnya hadirat guru.

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

Wahai para brāhmaṇa, ketika dia hendak pulang ke rumahnya, dia mempersembahkan dakṣiṇā kepada guru. Lalu guru yang arif, Kakṣīvān—terunggul antara para pengenal Brahman—berkata.

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

Kakṣīvān berkata: “Aku kini hendak pulang ke rumahku; wahai Mahāmuni, kurniakanlah izin. Wahai Udaṅka, pandanglah aku dengan tatapan belas kasih dan lindungilah aku saat ini.” Lalu Udaṅka yang gembira menjawab Kakṣīvān.

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

Udaṅka berkata: “Wahai Kakṣīvān, aku mengizinkanmu; pergilah menuju rumahmu sendiri.”

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

“Demi urusan perkahwinanmu, wahai anak tersayang, akan kukatakan satu upāya—dengarlah. Pergilah ke Rāmasetu dan juga ke Gunung Gandhamādana.”

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

Di sana ada tīrtha suci yang didirikan oleh Resi Agastya, yang mengurniakan segala hajat yang diingini. Ia memberikan kenikmatan duniawi dan moksha kepada manusia serta menghapuskan segala dosa.

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

Tīrtha itu ada di sana—mandilah di situ, kerana ia menyempurnakan segala kebaikan yang membawa berkat. Tinggallah di sana selama tiga tahun, dengan brata, niyama, dan tatacara hidup yang berdisiplin.

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

Apabila tiga tahun telah berlalu, maka pada tahun keempat seekor gajah akan muncul dari tīrtha yang paling utama itu.

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

Gajah itu akan bertaring empat, bertubuh besar, dengan sinar laksana awan musim luruh. Setelah mandi di sana, naiki gajah itu yang rupanya bagaikan gunung.

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

Wahai anak, setelah menaiki gajah itu, pergilah ke kota insan yang engkau kasihi. Melihat engkau duduk di atas gajah bertaring empat, mereka akan memandangmu seolah-olah Śakra (Indra) yang lain.

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

Rajarishi yang bijaksana itu, matanya bergetar kerana sukacita, menyingkirkan dukacita yang bersarang di hati—dukacita yang timbul kerana puterinya sendiri.

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

Dahulu puterinya yang menawan itu telah bernazar: seekor gajah besar bertaring empat, putih pada seluruh anggota tubuhnya.

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

“Sesiapa yang menaikinya lalu datang kepadaku, dialah suamiku.” Mendengar ikrar puterinya itu, sang raja…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

Dengan hati yang gelisah oleh dukacita, baginda terus-menerus berfikir. Ketika baginda demikian memikirkan puteranya, Resi Nārada pun tiba di sana.

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

Melihat resi yang telah tiba, rajarishi yang sangat berpegang pada dharma itu segera menyongsongnya; dengan sukacita baginda memuliakannya dengan air basuhan kaki, arghya, serta persembahan yang lain.

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

Setelah bersujud kepada Nārada, raja pun berkata: “Wahai dewa-ṛṣi, puteriku ini dahulu pernah membuat suatu pratijñā, yakni nazar suci.”

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

(Dia bernazar:) “Sesiapa yang datang kepadaku dengan menunggang gajah besar bertaring empat, putih pada seluruh anggotanya, dialah suamiku.”

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

Gajah besar bertaring empat, putih pada seluruh anggotanya, mungkin ada di istana Indra; namun di bumi ini sama sekali tidak terdapat.

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

Gadis yang polos ini telah membuat pratijñā yang amat sukar dipenuhi. Ikrar yang sangat mengikat inilah yang terus-menerus menyeksaku.

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

“Sesungguhnya, puteri yang belum bersuami sentiasa membawa dukacita kepada ayahnya.” Setelah mendengar kata-katanya, Nārada pun menjawab anaknya (raja) dengan penuh kebijaksanaan.

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

Wahai raja-ṛṣi, janganlah berdukacita; tidak lama lagi di bumi ini juga, gadis itu akan memperoleh suami sedemikian—seorang Brāhmaṇa yang paling utama, tiada bandingan.

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

“Orang yang masyhur bernama Kakṣīvān itulah yang akan menjadi menantu tuan.” Setelah berkata demikian, muni Nārada pun berangkat melalui jalan langit.

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

Setelah mendengar kata-kata yang diucapkan oleh Nārada itu, dia merindui siang dan malam akan pertemuan yang sedemikian (dengan yang ditakdirkan).

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

Oleh itu, wahai Kakṣīvān yang lemah lembut lagi bertuah, wahai pertapa muda, pergilah hari ini juga tanpa berlengah untuk mandi suci di Agastya-tīrtha.

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

Segala pencapaian yang membawa keberkatan akan menjadi milikmu—tiada keraguan. Demikian ujar Udaṅka; lalu Kakṣīvān, yang utama dalam kalangan dwija, pun bersiap untuk bertindak.

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

Setelah mendapat keizinan daripada gurunya, beliau berangkat menuju Gandhamādana. Tiba di Agastya-tīrtha, setelah menundukkan pancaindera, beliau mandi suci di sana.

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

Sang muni agung berupavāsa di dalam kṣetra suci itu selama satu hari. Pada hari berikutnya, setelah mandi sekali lagi, sang dvija melaksanakan pāraṇā menurut tatacara yang benar.

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

Pada malam itu, Kakṣīvān yang teguh pada dharma tidur di situ juga. Demikianlah sang resi Kakṣīvān, yang berpegang pada niyama dan laku disiplin, (kisahnya berlanjut).

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

Seolah-olah tidak lebih daripada satu hari, namun tiga tahun telah berlalu. Kemudian pada penghujung tiga tahun itu, pada hari yang sama, sang resi (mengalami hal yang berikutnya).

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

Setelah menunaikan saṃdhyā senja menurut tatacara, beliau tidur dengan tenteram di tebing itu. Ketika malam tinggal satu yāma sahaja, dalam kegelapan terdengarlah bunyi yang amat dahsyat.

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

Timbul suatu bunyi yang dahsyat, bagaikan gemuruh ombak lautan pada saat pralaya. Dengan suara agung itu, Kakṣīvān pun terjaga lalu sedar kembali.

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

Kemudian tibalah raja yang gagah bernama Svanaya bersama para pengiringnya. Dengan ghairah akan sukan berburu, penguasa Mathurā datang ke tempat itu.

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

Bersama para menterinya, asyik dengan perburuan, diiringi kereta, kuda dan gajah, serta dikawal para askar, baginda pun tiba di sekitar Agastya-tīrtha.

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

Setelah letih kerana perburuan, dan dikelilingi bala tentera yang juga keletihan, raja—tuan empunya bumi—pun duduk di bahagian pinggir sepanjang tebing tīrtha suci itu.

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

Kemudian, pada fajar yang jernih lagi suci, Kakṣīvān—yang utama antara para muni—mandi di Agastya-tīrtha, lalu menunaikan pemujaan Sandhyā pagi menurut tatacara.

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

Di tebingnya dia berdiri, berzikir japa mantra dengan disiplin dan pantang-larang. Pada ketika itu, dari tīrtha yang mulia itu muncul seekor gajah tunggal.

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

Gajah itu bergading empat, bertubuh maha besar—seakan Gunung Kailāsa menjelma. Ia bangkit dari tīrtha itu lalu pergi menghadap Kakṣīvān.

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

Tatkala ia tiba, ia dikenali melalui tanda-tanda mujur yang telah disebut Udaṅka. Kakṣīvān menelitinya, lalu setelah menyempurnakan upacara mandi suci, bersiap untuk menaikinya.

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

Setelah menunduk memberi hormat kepada tīrtha itu dan memuji-mujinya berulang kali, Kakṣīvān pun menaiki gajah besar bergading empat itu.

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

Setelah menaiki gajah bergading empat itu, yang laksana gunung perak, Kakṣīvān pun berhasrat pergi terus ke kota Svanaya.

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

Melihat dia menunggang gajah utama bertaring empat, dengan taring putih berseri, raja segera mengenalinya lalu memutuskan, “Inilah Kakṣīvān.”

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

Dengan hati yang gembira, raja mendekatinya; setelah sampai dekat Kakṣīvān, baginda pun bertitah.

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

Raja Svanaya bertitah: “Wahai brāhmaṇa yang mulia, engkau anak siapa? Nyatakan namamu kepadaku. Setelah menaiki gajah ini, ke manakah engkau hendak pergi?” Setelah ditanya demikian, Kakṣīvān pun menjawab.

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

Kakṣīvān berkata: “Aku putera Dīrghatamas, dan di dunia aku masyhur dengan nama Kakṣīvān.”

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

Aku sedang menuju ke kota rājaṛṣi Svanaya; aku berhasrat untuk mengahwini puterinya yang jelita.

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

Dengan menunggang gajah bertaring empat serta menunaikan ikrar itu, wahai raja manusia, aku akan menyambut tangan puteri Svanaya dalam perkahwinan suci.

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

Mendengar kata-kata itu—bagaikan hujan amerta menitis ke telinga—mata Svanaya mekar oleh sukacita, lalu dia berkata menjawab.

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

Wahai Kakṣīvān, sesungguhnya aku telah tercapai hajat; kerana akulah Svanaya itu sendiri, yang puteri jelitanya engkau ingin peristerikan.

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

Selamat datang, wahai Kakṣīvān, yang terbaik antara para resi, pertapa muda. Wahai tumpuan tapa, terimalah puteriku yang indah rupawan.

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

“Hiduplah bersamanya, laksanakan kewajiban dharma dan peliharalah jalan gr̥hastha.” Setelah dititahkan demikian oleh raja, Kakṣīvān yang teguh pada dharma pun berkata manis kepada Raja Svanaya yang berkenan, penguasa yang bersemayam di kota Madhurā.

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

Kakṣīvān berkata: “Wahai Tuanku, ayahandaku—bernama Dīrghatamas—bersemayam di rimba suci Vedāraṇya.”

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

“Baginda tetap di sana, berwatak lembut, menunaikan tapa dan tekun pada nīyama serta ācāra. Wahai penguasa bumi, utuslah seorang brāhmaṇa menghadapnya.”

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

Setelah diperintah demikian, raja—hatinya girang kerana puteranya—mengutus paderi diraja (purohita) sendiri, diiringi banyak bala tentera.

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

Seorang brāhmaṇa bernama Sudarśana ditugaskan menuju tanah suci Vedāraṇya; Sudarśana itu diperintah oleh raja, atas dorongan puteranya.

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

Dengan bala tentera yang besar, dia berangkat menuju rimba Veda. Di sana, di sebuah pondok pertapaan, tampak sang muni Dīrghatamas sedang duduk.

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

Maka pendeta diraja pun melihatnya—duduk dalam tapa, bermeditasi kepada Tuhan, Nātha Hutan Veda, serta melafazkan japa mantra yang utama dengan lembut.

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

Sudarśana menunduk sujud memberi pranāma kepada muni itu. Kemudian dia berkata kepada muni Dīrghatamas dengan tutur yang penuh hormat, seolah-olah menggembirakan baginda.

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

Sudarśana berkata: “Wahai brahmana-muni, adakah tuan sejahtera? Adakah tapa tuan semakin bertambah? Adakah segala-galanya baik di āśrama? Katakanlah—adakah tuan bersemayam bahagia dalam dharma?”

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

Apabila ditanya demikian oleh Sudarśana, muni Dīrghatamas terlebih dahulu melaksanakan adab dan tatacara yang wajar, bermula dengan persembahan arghya, lalu menjawab seperti berikut.

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

Dīrghatamas berkata: “Wahai brāhmaṇa, Sudarśana yang berakal budi besar, di mana-mana ada kesejahteraan. Dengan rahmat Nātha Vedāraṇya, tiada yang tidak baik menimpa diriku pada bila-bila masa.”

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

Wahai Brāhmaṇa, adakah engkau sejahtera? Adakah kedatanganmu membawa kesenangan? Atau, wahai Sudarśana, apakah tujuan engkau datang ke āśrama hamba?

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

Sesungguhnya engkau ialah purohita Raja Svanaya, yang terunggul antara para pengenal Weda. Wahai maharaja, mengapa engkau meninggalkan baginda, penghuni kota Mathurā?

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

“Atas sebab apakah engkau datang ke sini bersama bala tentera yang besar?” Demikian Dīrghatamas bertanya; ketika itu Sudarśana pun (bersiap untuk menjawab).

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

Dia berkata kepada muni agung yang menyala dengan cahaya rohani: “Wahai Brāhmaṇa, di mana pun aku berada, aku sentiasa sejahtera—semuanya kerana rahmatmu.”

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

Wahai Bhagavān, Raja Svanaya telah bersujud dengan lapan anggota tubuh lalu menyampaikan kata-kata yang penuh rendah hati kepada tuan. Dengarkanlah pesan itu dari mulutku.

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

Svanaya berkata: “Wahai Brāhmaṇa, puteramu Kakṣīvān kini berada di Gunung Gandhamādana, sedang melaksanakan upacara mandi suci di tīrtha (tempat suci) milik Ṛṣi Agastya.”

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

“Rupa, tapa, dharma dan adab Veda-nya—serta kepakarannya dalam Veda dan śāstra, juga keturunan yang mulia—semuanya sungguh luar biasa.”

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

“Setelah mengetahui segala keutamaan itu pada puteramu yang melampaui kebiasaan, wahai muni, aku berhasrat mengahwinkan puteriku yang menawan dengannya.”

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

“Kerana rasa ingin tahu tentang perburuan, aku datang ke Gunung Gandhamādana, wahai harimau di antara para muni, dan kini aku menetap dekat puteramu.”

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

“Tanpa keizinan ayahanda, aku tidak akan mengahwini puterimu.” Demikianlah kata puteramu Kakṣīvān, wahai yang terbaik antara para muni.

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

Kurniakanlah rahmat kepadaku: izinkan aku menyerahkan puteriku, yang hatinya penuh bhakti kepadanya, kepada lelaki itu. Dan aku mengutus Sudarśana bersama bala tentera menghadap ke hadiratmu.

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

Sudarśana berkata: “Demikianlah raja yang mulia telah mengutus aku ke hadiratmu. Maka, mohon engkau memperkenankan hasrat dan tujuan yang hendak disempurnakan oleh raja itu.”

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

Śrī Sūta berkata: “Setelah berkata demikian, pendeta (purohita) bagi puteranya pun diam. Lalu Dīrghatamā menegur dan berbicara kepada pendeta puteranya itu.”

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

Dīrghatamā berkata: “Wahai Sudarśana, biarlah demikian seperti yang dikatakan oleh puteraku. Kerana upacara perkahwinan yang suci—pāṇigrahaṇa, pengambilan tangan—itulah yang paling aku dambakan.”

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

“Wahai brāhmaṇa, aku akan pergi ke Gunung Gandhamādana.” Setelah berkata demikian, sang mahāmuni—resi agung Dīrghatamā—pun berangkat.

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

Dengan hati yang tunduk dalam bhakti, dia menunduk sujud kepada Penguasa Vedāṭavī; kemudian bersama Sudarśana dia berangkat, menghala langkah menuju Setu yang suci.

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

Dalam enam hari, muni yang suci itu sampai ke Gandhamādana. Dan Dīrghatamā, setelah turut pergi ke tebing tīrtha Agasti, meneruskan lagi perjalanan sucinya.

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

Kemudian mahāmuni melihat di hadapannya puteranya, Kakṣīvān. Melihat ayahandanya, Kakṣīvān menunduk sujud sambil menyebut nama baginda dengan penuh hormat.

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

Lalu Dīrghatamā sang yogin mengangkat puteranya ke pangkuan; dengan penuh kasih dia menghidu ubun-ubunnya dan memeluknya, diliputi rasa haru hingga meremang.

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

Kemudian resi Dīrghatamā bertanya khabar sejahtera: “Wahai Kakṣīvān, anakanda tersayang—sudahkah engkau menelaah dan menguasai semua Veda?”

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

Ayahnya bertanya, “Wahai anakku yang dikasihi, tidakkah engkau mempelajari śāstra yang suci? Ceritakanlah semuanya kepadaku.” Setelah ditanya demikian oleh ayahnya, dia pun menuturkan seluruh kejadian itu.

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

Raja itu menewaskan gajah, singa, babi hutan, banyak kerbau, serta pelbagai jenis binatang liar yang lain; semuanya dibunuhnya dengan anak panah.