Yuga-Dharma Framework, Kali-Yuga Diagnosis, and the Hari-Nāma Remedy (Transition to Vedānta Inquiry)

Verse 1

नारद उवाच । आख्यातं भवता सर्वं मुने तत्त्वार्थ कोविद । इदानीं श्रोतुमिच्छामि युगानां स्थितिलक्षणम् ॥ १ ॥

Nārada berkata: “Wahai muni, yang mengetahui makna hakiki tattva, engkau telah menjelaskan segala-galanya. Kini aku ingin mendengar ciri-ciri penentu serta perjalanan yang ditetapkan (tempoh dan keadaan) bagi Yuga-yuga.”

Verse 2

सनक उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ मुने लोकोपकारक । युगधर्मान्प्रबक्ष्यामि सर्वलोकोपकारकान् ॥ २ ॥

Sanaka berkata: “Baik sekali, baik sekali, wahai muni yang amat bijaksana, pembawa manfaat bagi dunia. Kini aku akan menghuraikan yuga-dharma, kewajipan setiap zaman, yang membawa kesejahteraan bagi semua alam.”

Verse 3

धर्मो विवृद्धिमायाति काले कस्मिंस्चिदुत्तम । तथा विनासमायाति धर्म्म एव महीतले ॥ ३ ॥

Wahai yang mulia, pada waktu-waktu tertentu Dharma bertambah dan berkembang; dan demikian juga, di atas bumi ini, Dharma merosot lalu menuju kebinasaan.

Verse 4

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । दिव्यैर्द्वादशभिर्ज्ञेयं वत्सरैस्तत्र सत्तम ॥ ४ ॥

Kṛta, Tretā, Dvāpara dan Kali—keempat-empatnya bersama membentuk satu caturyuga. Wahai yang terbaik dalam kebajikan, ketahuilah ukurannya ialah dua belas tahun ilahi.

Verse 5

संध्यासन्ध्यांशयुक्तानि युगानि सदृशानि वै । कालतो वेदितव्यानि इत्युक्तं तत्त्वादर्शिभिः ॥ ५ ॥

Yuga-yuga itu sesungguhnya serupa dari segi susunannya, kerana masing-masing disertai saṃdhyā (senja) dan saṃdhyāṃśa (bahagian senja). Ia hendaklah difahami menurut ukuran masa—demikian dinyatakan oleh para penyingkap kebenaran.

Verse 6

आद्ये कृतयुगं प्राहुस्ततस्त्रेताविधानकम् । ततश्च द्वापरं प्राहुः कलिमंत्यं विदुः क्रमात् ॥ ६ ॥

Mereka menyatakan bahawa mula-mula datanglah Yuga Kṛta (Satya); sesudah itu Yuga Tretā yang ditegakkan dengan tertibnya sendiri; kemudian disebut Yuga Dvāpara; dan akhirnya, menurut urutan, diketahui Kali sebagai yang terakhir.

Verse 7

देवदानवगंधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । नासन्कृतयुगे विप्र सर्वे देवसमाः स्मृताः ॥ ७ ॥

Dalam Yuga Kṛta, wahai brāhmaṇa, tiada perbezaan seperti dewa, Dānava, Gandharva, Yakṣa, Rākṣasa atau nāga; semuanya dikenang sebagai setara dengan para dewa.

Verse 8

सर्वे हृष्टाश्च धर्मिष्टा न तत्र क्रयविक्रयौ । वेदानां च विभागश्च न युगे कृतसंज्ञके ॥ ८ ॥

Dalam zaman yang disebut Kṛta, semua insan bersukacita dan teguh dalam Dharma; tiada jual beli di sana, dan bahkan pembahagian Veda pun belum wujud.

Verse 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राः स्वाचारतत्पराः । सदा नारायणपरास्तपोध्यानपरायणाः ॥ ९ ॥

Brahmin, Kshatriya, Vaishya dan Shudra—tekun pada tata laku yang wajar bagi masing-masing—sentiasa berbakti kepada Nārāyaṇa, menumpukan diri pada tapa dan berserah dalam meditasi.

Verse 10

कामादिदोषनिर्मुक्ताः शमादिगुणतत्पराः । धर्मसाधनचित्ताश्च गतासूया अदांभिकाः ॥ १० ॥

Bebas daripada cela seperti nafsu keinginan dan seumpamanya, tekun pada kebajikan bermula dengan ketenangan; hati tertumpu pada sarana Dharma; tanpa iri hati dan tanpa kepura-puraan—demikianlah insan yang layak menempuh jalan luhur.

Verse 11

सत्यवाक्यरताः सर्वे चतुराश्रमधर्मिणः । वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वशास्त्रविचक्षणाः ॥ ११ ॥

Mereka semua berpegang pada tutur kata benar, teguh dalam dharma empat āśrama, sempurna dalam pengajian Veda, serta arif menilai segala cabang śāstra suci.

Verse 12

चतुराश्रमयुक्तेन कर्मणा कालयोनिना । अकामफलसंयोगाः प्रयांति परमां गतिम् ॥ १२ ॥

Dengan perbuatan yang berlandas pada empat āśrama dan dibentuk oleh tertib waktu, mereka yang tidak terikat pada hasil yang lahir daripada nafsu keinginan akan mencapai keadaan tertinggi.

Verse 13

नारायणः कृतयुगे शुक्लवर्णः सुनिर्मलः । त्रेताधर्मान्प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ १३ ॥

Dalam Kṛta Yuga, Nārāyaṇa berwarna putih, amat suci tanpa cela. Kini akan kujelaskan dharma Tretā Yuga—dengarlah dengan minda yang terhimpun dan tenang.

Verse 14

धर्मः पांडुरतां याति त्रेतायां मुनिसत्तम । हरिस्तु रक्तातां याति किंचित्क्लेशान्विता जनाः ॥ १४ ॥

Wahai yang terbaik antara para muni, dalam Tretā Yuga Dharma menjadi pudar (kehilangan kesempurnaan dayanya), sedangkan Hari berona kemerah-merahan; dan manusia disentuh oleh sedikit kesusahan.

Verse 15

क्रियायोगरताः सर्वे यज्ञकर्मसु निष्टिताः । सत्यव्रता ध्यानपराः सदाध्यानपरायणाः ॥ १५ ॥

Mereka semua tekun dalam kriyā-yoga, teguh dalam amalan yajña. Mereka berikrar pada kebenaran, menumpukan diri pada dhyāna, dan sentiasa berserah sepenuhnya kepada dhyāna.

Verse 16

द्विपादो वर्तते धर्मो द्वापरे च मुनीश्वर । हरिः पीतत्वमायाति वेदश्चापि विभज्यते ॥ १६ ॥

Wahai raja para muni, pada zaman Dvāpara, Dharma berdiri hanya pada dua kaki; Hari mengambil rona kuning, dan Veda juga terbahagi.

Verse 17

असत्यनिरताश्चापि केचित्तत्र द्विजोत्तमाः । ब्राह्मणाद्याश्च वर्णाः स्युः केचिद्रागादिदुर्गुणाः ॥ १७ ॥

Wahai yang terbaik di antara yang dua kali lahir, di sana juga ada yang terpaut pada kepalsuan; dan dalam golongan bermula dengan brāhmaṇa, ada yang dicemari cela seperti rāga (keterikatan) dan keburukan lain.

Verse 18

केचित्स्वर्गापवर्गार्थं विप्रयज्ञान्प्रकुर्वते । केचिद्धनादिकामाश्च केचित्कल्मषचेतसः ॥ १८ ॥

Sebahagian melakukan yajña para brāhmaṇa demi syurga atau apavarga (pembebasan); sebahagian melakukannya kerana mengingini harta dan keuntungan lain; dan sebahagian lagi, dengan hati tercemar dosa, melakukannya dengan niat yang tidak suci.

Verse 19

धर्माधर्मौ समौ स्यातां द्वापरे विप्रसत्तम । अधर्मस्य प्रभावेण क्षीयंते च प्रजास्तथा ॥ १९ ॥

Wahai brāhmaṇa yang utama, pada zaman Dvāpara, dharma dan adharma menjadi seimbang; dan oleh pengaruh adharma, makhluk-makhluk pun merosot dan layu.

Verse 20

अल्पायुषो भविष्यंति केचिञ्चापि मुनीश्वर । केचित्पुण्यरतान् दृष्ट्वा असूयां विप्र कुर्वते ॥ २० ॥

Wahai raja para muni, sebahagian manusia akan berumur pendek; dan sebahagian lagi, wahai brāhmaṇa, apabila melihat orang yang tekun berbuat kebajikan, mereka jatuh ke dalam iri hati dan suka mencela.

Verse 21

कलिस्थितिं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः । धर्मः कलियुगे प्राप्ते पादेनैकेन वर्तते ॥ २१ ॥

Aku akan menerangkan keadaan Zaman Kali—dengarlah dengan minda yang terhimpun. Apabila Kali-yuga tiba, Dharma hanya berdiri pada satu kaki (seperempat daripada kekuatan penuhnya).

Verse 22

तामसं युगमासाद्य हरिः कृष्णत्वमेति च । यः कश्चिदपि धर्मात्मा यज्ञाचारान्करोति च ॥ २२ ॥

Apabila zaman tāmasa (Kali) tiba, Hari sesungguhnya menjelma sebagai Kṛṣṇa; dan sesiapa yang berhati dharma, yang terus melaksanakan tata-cara yajña yang ditetapkan, tetap teguh bernaung dalam Dharma.

Verse 23

यः कश्चिदपि पुण्यात्मा क्रियायोगरतो भवेत् । नरं धर्मरतं दृष्ट्वा सर्वेऽसूयां प्रकुर्वते ॥ २३ ॥

Walaupun ada seseorang yang berhati suci dan tekun dalam kriyā-yoga, apabila melihat seorang insan yang teguh dalam dharma, orang ramai tetap cenderung tenggelam dalam iri hati dan mencari-cari cela.

Verse 24

व्रताचाराः प्रणश्यंति ज्ञानयज्ञादयस्तथा । उपद्रवा भविष्यंति ह्यधर्मस्य प्रवतनात् ॥ २४ ॥

Akibat merebaknya adharma, amalan nazar dan tata-laku yang benar akan lenyap; demikian juga yajña berasaskan pengetahuan (jñāna-yajña) dan upacara suci yang lain akan merosot, lalu bencana pun timbul.

Verse 25

असूयानिरताः सर्वे दंभाचारपरायणाः । प्रजाश्चाल्पायुषः सर्वा भविष्यंति कलौ युगे ॥ २५ ॥

Dalam Kali-yuga, semua orang akan tenggelam dalam iri hati dan berpegang pada perilaku munafik; dan segala makhluk akan menjadi berumur pendek.

Verse 26

नारद उवाच । युगधर्माः समाख्यातास्त्वया संक्षेपतो मुने । कलिं विस्तरतो ब्रूहि त्वं हि धर्मविदां वरः ॥ २६ ॥

Narada berkata: “Wahai muni, engkau telah menerangkan dharma bagi setiap yuga secara ringkas. Kini jelaskanlah Kali-yuga dengan terperinci, kerana engkau yang utama dalam kalangan para mengetahui Dharma.”

Verse 27

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चमुनिसत्तम । किमाहाराः किमाचाराः भविष्यंति कलौ युगे ॥ २७ ॥

Wahai yang terbaik antara para resi, dalam Kali-yuga apakah makanan yang akan dimakan oleh brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya dan śūdra, dan apakah pula tingkah laku yang akan mereka ikuti?

Verse 28

सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल सर्वलोकोपकारक । कलिधर्मान्प्रवक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम् ॥ २८ ॥

Sanaka berkata: “Dengarlah, wahai harimau di antara para muni, pembawa manfaat bagi seluruh alam. Aku akan menerangkan dharma Kali dengan terperinci, sepenuhnya dan tepat sebagaimana adanya.”

Verse 29

सर्वे धर्मा विनश्यंति कृष्णे कृष्णत्वमागते । तस्मात्कलिर्महाघोरः सर्वपातकसंकरः ॥ २९ ॥

Apabila Kṛṣṇa kembali ke keadaan ketuhanan-Nya sendiri (berangkat dari dunia), segala bentuk dharma merosot dan lenyap. Maka Kali menjadi amat mengerikan, suatu campuran kacau yang melahirkan segala jenis dosa.

Verse 30

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा धर्मपराङ्मुखाः । घोरे कलियुगे प्राप्ते द्विजा वेदपराङ्मुखाः ॥ ३० ॥

Apabila Kali-yuga yang mengerikan tiba, brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya dan śūdra semuanya berpaling daripada dharma; dan golongan dvija (yang dua kali lahir) berpaling daripada Veda.

Verse 31

व्याजधर्मरताः सर्वे असूयानिरतास्तथा । वृथाहंकारदुष्टाश्च सत्यहीनाश्च पंडिताः ॥ ३१ ॥

Semua menjadi tekun pada agama yang berpura-pura, tenggelam dalam mencari-cari kesalahan. Dirusakkan oleh kesombongan sia-sia, dan walau digelar “pandit”, mereka kosong daripada kebenaran dan kejujuran.

Verse 32

अहमेवाधिक इति सर्वेऽपि विवदंति च । अधर्मलोलुपाः सर्वे तथा वैतंहिका नराः ॥ ३२ ॥

Mereka semua bertengkar sambil berkata, “Akulah sahaja yang lebih unggul.” Semuanya tamak akan adharma; manusia seperti itu juga penuh tipu daya dan munafik.

Verse 33

अतः स्वल्पायुषः सर्वे भविष्यंति कलौ युगे । अल्पायुष्ट्वान्मनुष्याणां न विद्याग्रहणं द्विज ॥ ३३ ॥

Oleh itu, pada zaman Kali semua manusia akan menjadi berumur pendek. Kerana hayat manusia singkat, wahai yang dua kali lahir, tiadalah lagi perolehan ilmu suci yang sewajarnya.

Verse 34

विद्याग्रहणशून्यत्वादधर्मो वर्तते पुनः । युत्क्रमेण प्रजाः सर्वा म्रियंते पापतत्पराः ॥ ३४ ॥

Kerana manusia kosong daripada menerima dan memupuk pengetahuan yang benar, adharma bangkit semula; lalu menurut putaran waktu, semua makhluk binasa—kerana cenderung kepada dosa.

Verse 35

ब्राह्मणाद्यास्तथा वर्णाः संकीर्यंते परस्परम् । कामक्रोधपरा मूढा वृथासंतापपीडिताः ॥ ३५ ॥

Maka, golongan sosial bermula dengan brāhmaṇa akan bercampur-aduk antara satu sama lain. Didorong oleh nafsu dan amarah, manusia menjadi keliru dan diseksa oleh penderitaan yang sia-sia.

Verse 36

शूद्रतुल्या भविष्यंति सर्वे वर्णा कलौ युगे । उत्तमा नीचतां यांति नीचाश्चोत्तमतां तथा ॥ ३६ ॥

Dalam zaman Kali, semua varna akan menjadi seperti Śūdra; yang mulia jatuh ke hina, dan yang hina pula naik ke kedudukan tinggi.

Verse 37

राजनो द्रव्यनिरतास्तथा ह्यन्यायवर्त्तिनः । पीडयंति प्रजाश्चैव करैरत्यर्थयोजितैः ॥ ३७ ॥

Para raja akan tenggelam dalam harta dan berjalan di jalan ketidakadilan; mereka menindas rakyat dengan cukai yang terlalu membebankan.

Verse 38

शववाहाभविष्यंति शूद्राणां च द्विजातयः । धर्मस्त्रीष्वपि गच्छंति पतयो जारधर्मिणः ॥ ३८ ॥

Pada masa mendatang, golongan dvija akan menjadi pembawa mayat bagi Śūdra; bahkan dharma pun seakan berpindah kepada para wanita, sedangkan para suami hidup dengan tingkah laku para pezina.

Verse 39

द्विषंति पितरं पुत्रा भर्तारं च स्त्रियोऽखिलाः । परिस्त्रीनिरतः सर्वे परद्रव्यपरायणाः ॥ ३९ ॥

Anak-anak lelaki akan membenci ayah mereka, dan semua isteri akan memandang hina suami. Setiap orang akan ketagih kepada isteri orang lain dan tamak akan harta orang lain.

Verse 40

मत्स्यामिषेण जीवंति दुहंतश्चाप्यजीविकाम् । घोरे कलियुगे विप्र सर्वे पापरता जनाः ॥ ४० ॥

Wahai brāhmaṇa, dalam Kali-yuga yang mengerikan ini, manusia mencari nafkah dengan ikan dan daging, bahkan dengan memerah susu sebagai pekerjaan; semua orang cenderung kepada dosa.

Verse 41

सतामसूयानिरतां उपहासं प्रकुर्वते । सरित्तीरेषु कुद्दालैर्वापयिष्यंति चौषधीः ॥ ४१ ॥

Mereka akan bersuka dalam iri hati terhadap orang suci dan memperolok-olok mereka; dan di tebing sungai mereka akan menggali dengan penyodok lalu menanam herba ubatan.

Verse 42

पृथ्वी निष्फलतां याति बीजं पुष्पं विनश्यति । वेश्यालावंयशीलेषु स्पृहा कुर्वंति योषितः ॥ ४२ ॥

Bumi menjadi tidak subur; benih dan bunga pun musnah. Kaum wanita mula berhasrat akan kecantikan dan cara hidup para pelacur.

Verse 43

धर्मविक्रयिणो विप्राः स्त्रियश्च भगविक्रयाः । वेदविक्रयकाश्चान्ये शूद्राचाररता द्विजाः ॥ ४३ ॥

Para brāhmaṇa menjadi penjual dharma; wanita menjadi penjual tubuh; yang lain pula menjual Veda; dan golongan dua-kali-lahir bersuka dalam tingkah laku śūdra.

Verse 44

साधूनां विधवानां च वित्तान्यपहरंति च । न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा द्रव्यलोलुपाः ॥ ४४ ॥

Mereka bahkan merampas harta orang suci dan para balu; dan para brāhmaṇa yang tamak harta tidak lagi menunaikan vrata, iaitu ikrar suci.

Verse 45

धर्माचारं परित्यज्य वृथावादैर्विषज्जिताः । द्विजाः कुर्वंति दंभार्थं पितृश्राद्धादिकाः क्रियाः ॥ ४५ ॥

Dengan meninggalkan tata laku dharma dan tercemar oleh kata-kata sia-sia, sebahagian golongan dua-kali-lahir melakukan upacara seperti śrāddha untuk leluhur semata-mata demi menunjuk-nunjuk dan kemunafikan.

Verse 46

अपात्रेष्वेव दानानि प्रयच्छंति नराधमाः । दुग्धलोभनिमित्तेन गोषु प्रीतिं च कुर्वते ॥ ४६ ॥

Manusia paling hina memberi sedekah hanya kepada yang tidak layak; dan mereka menunjukkan kasih kepada lembu semata-mata kerana tamak akan susu.

Verse 47

न कुर्वंति तथा विप्राः स्नानशौचादिकाः क्रियाः । अपात्रेष्वेव दानानि प्रयच्छंति नराधमाः ॥ ४७ ॥

Brahmana seperti itu tidak melakukan amalan yang ditetapkan seperti mandi dan penyucian; dan manusia paling hina memberi sedekah hanya kepada yang tidak layak.

Verse 48

साधुनिंदापराश्चैव विप्रनिंदापरास्तथा । न कस्यापि मनो विप्र विष्णुभक्तिपरं भवेत् ॥ ४८ ॥

Wahai Brāhmana, mereka yang asyik mencela orang suci, dan juga yang tekun mencela para brāhmana—pada mereka, hati tidak akan cenderung kepada bhakti kepada Tuhan Viṣṇu.

Verse 49

यज्विनश्च द्विजानैव धनार्थराजकिंकराः । ताडयंति द्विजान्दुष्टाः कृष्णे कृष्णत्वमागते ॥ ४९ ॥

Apabila Kṛṣṇa datang dalam rupa-Nya yang gelap itu sendiri, para hamba raja yang jahat—tamakkan harta—memukul bahkan para brāhmana yang dua kali lahir dan para pelaksana yajña.

Verse 50

दानहीना नराः सर्वे घोरे कलियुगे मुने । प्रतिग्रहं प्रकुर्वंति पतितानामपि द्विजाः ॥ ५० ॥

Wahai muni, dalam Kali Yuga yang mengerikan ini semua manusia kehilangan sifat derma; bahkan brāhmana yang dua kali lahir menerima pemberian tanpa memilih, walaupun daripada yang jatuh (patita).

Verse 51

कलेः प्रथमपादेऽपि विंनिंदंति हरिं नराः । युगान्ते च हरेर्नाम नैवकश्चिद्वदिष्यति ॥ ५१ ॥

Bahkan pada suku pertama Kali-yuga pun manusia mencela Hari; dan pada penghujung zaman, tiada seorang pun akan menyebut Nama suci Hari.

Verse 52

शूद्रस्त्रीसंगनिरता विधवासंगलोलुपाः । शूद्रान्नभोगनिरता भविष्यंति कलौ द्विजाः ॥ ५२ ॥

Dalam zaman Kali, golongan dua-kali-lahir akan tenggelam dalam pergaulan dengan wanita Śūdra, bernafsu mencari hubungan dengan balu, dan tekun menikmati makanan yang diperoleh daripada Śūdra.

Verse 53

विहाय वेदसन्मार्गं कुपथाचारसंगताः । पाषंडाश्चभविशष्यंतिचतुराश्रमनिंदकाः ॥ ५३ ॥

Dengan meninggalkan jalan suci Veda dan bergaul dengan amalan rosak di jalan sesat, mereka akan menjadi penganut bidaah dan mencela sistem empat āśrama (tahap kehidupan).

Verse 54

न चद्विजा तिशुश्रूषां कुर्वंति चरणोद्भवाः । द्विजातिधर्मान्गृह्णन्ति पाखण्डलिङ्गिनोऽधमाः ॥ ५४ ॥

Dan mereka yang lahir dari kaki tidak akan berkhidmat kepada golongan dua-kali-lahir; sedangkan manusia paling hina—yang memakai tanda-tanda sekte bidaah—akan merampas tugas dan amalan yang diperuntukkan bagi dua-kali-lahir.

Verse 55

काषायपरिवीताश्च जटिला भस्मधूलिताः । शूद्राधर्मान्प्रवक्ष्यंती कूटयुक्तपरायणाः ॥ ५५ ॥

Berpakaian jubah ochre (kaṣāya), berambut gimbal, disaluti abu dan debu, mereka akan mengisytiharkan ajaran dharma yang layak bagi Śūdra—kerana bersandar pada tipu daya dan helah.

Verse 56

द्विजाःस्वाचारमुत्स्सृज्यचपरपाकान्नभोजिनः । भविष्यंतिदुरात्मानः शूद्राः प्रव्रजितास्तथा ॥ ५६ ॥

Golongan dwija akan meninggalkan tata laku yang ditetapkan bagi mereka, lalu memakan makanan yang dimasak oleh orang lain; fikiran mereka menjadi jahat. Demikian juga, bahkan kaum Śūdra akan menempuh hidup sebagai pertapa yang meninggalkan dunia.

Verse 57

उत्कोचजीविनस्तत्र भविष्यंति कलौ मुने । धर्मटीनास्तु पाषंडा कापाला भिक्षवोऽधमाः ॥ ५७ ॥

Wahai muni, pada zaman Kali akan muncul orang yang mencari nafkah dengan rasuah. Dan akan ada golongan sesat yang menyamar sebagai Dharma—para pengemis pembawa kapāla (tempurung tengkorak) serta para rahib yang hina, penipu berselubung agama.

Verse 58

धर्मविध्वंसशीलानां द्विजानां द्विजसत्तम । शूद्रा धर्मान्प्रवक्ष्यंतिह्यधिरुह्योत्तमासनम् ॥ ५८ ॥

Wahai yang terbaik di antara dwija, apabila kaum dwija cenderung meruntuhkan dharma, maka kaum Śūdra akan naik ke tempat duduk tertinggi dan mulai menghuraikan dharma.

Verse 59

एते चान्येच बहवो नग्नरक्तपटादिकाः । पाषंडाः प्रचारिष्यंति प्रायो वेदविदूषकाः ॥ ५९ ॥

Mereka ini dan ramai lagi yang lain—dengan tanda seperti bertelanjang, berpakaian merah dan seumpamanya—akan menyebar sebagai puak-puak sesat; dan kebanyakannya akan menajiskan serta merosakkan Veda.

Verse 60

गीतवादित्रकुशलाः क्षुद्रधर्मसमाश्रयाः । भविष्यंतिकलौ प्रायो धर्मविध्वंसका नराः ॥ ६० ॥

Pada zaman Kali, kebanyakan manusia mahir bernyanyi dan bermain alat muzik; namun mereka berlindung pada agama yang remeh dan dangkal, lalu menjadi perosak Dharma yang sejati.

Verse 61

अल्पद्रव्या वृथालिंगा वृथाहंकारदूषिताः । हर्तारं परवित्तानां भवितारो नराधमाः ॥ ६१ ॥

Mereka yang berharta sedikit namun memakai tanda lahiriah dengan sia-sia, dan dicemari oleh keangkuhan kosong—maka manusia paling hina itu menjadi pencuri, merampas harta orang lain.

Verse 62

प्रतिग्रहपरा नित्यं जगदुन्मार्गशीलिनः । आत्मस्तुतिपराः सर्वे परनिंदापरास्तथा ॥ ६२ ॥

Mereka sentiasa bernafsu menerima pemberian, dan terbiasa menyesatkan dunia ke jalan yang salah; semuanya tekun memuji diri sendiri dan demikian juga tekun mencela orang lain.

Verse 63

विश्वस्तघातिनः क्रूरा दयाधर्मविवर्जिताः । भविष्यंति नरा विप्र कलौ चाधर्मबांधवाः ॥ ६३ ॥

Wahai brāhmaṇa, pada zaman Kali manusia akan menjadi khianat—mengkhianati mereka yang mempercayai—kejam, dan kosong daripada belas kasihan serta dharma; sesungguhnya dalam Kali mereka menjadi sahabat dan kerabat bagi adharma.

Verse 64

परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश । घोरे कलियुगे विप्र पंचवर्षा प्रसूयते ॥ ६४ ॥

Pada waktu itu, usia maksimum hanyalah enam belas tahun. Wahai brāhmaṇa, dalam Kali-yuga yang mengerikan, seorang anak perempuan akan melahirkan pada usia lima tahun.

Verse 65

सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च युवानोऽतः परे जरा । स्वकर्मत्यागिनः सर्वे कृतघ्नाभिन्नवृत्तयः ॥ ६५ ॥

Ada yang berusia tujuh atau lapan tahun; ada yang muda belia, dan selepas itu sudah tua. Semua meninggalkan kewajipan yang sepatutnya; mereka tidak mengenang budi, dan tingkah laku mereka bercabang serta tidak konsisten.

Verse 66

याचकाश्चद्विजा नित्यं भविष्यंति कलौ युगे । परावमाननिरताः प्रहृष्टाः परवेश्मनि ॥ ६६ ॥

Dalam zaman Kali, bahkan golongan dwija (dua kali lahir) akan sentiasa menjadi pengemis; asyik menghina orang lain dan bergembira di rumah orang asing.

Verse 67

तत्रैव निंदानिरता वृथाविश्रंभिणो जनाः । निदां कुर्वंति सततं पितृमातृसुतेषु च ॥ ६७ ॥

Di sana juga, manusia tenggelam dalam mencari-cari cela dan mempercayai orang tanpa pertimbangan; mereka sentiasa memfitnah, bahkan terhadap bapa, ibu dan anak-anak sendiri.

Verse 68

वदंति वाचा धर्मांश्च चेतसा पापलोलुपाः । धनविद्यावयोमत्ताः सर्वदुःखपरायणाः ॥ ६८ ॥

Mereka menyebut dharma dengan mulut, namun dalam hati rakus akan dosa. Mabuk oleh harta, ilmu dan usia muda, mereka hanya berpaut pada segala macam dukacita.

Verse 69

व्याधितस्करदुर्भिक्षैः पीडिता अतिमांयिनः । प्रपुष्यंति वृथैवामी न विचार्य च दुष्कृतम् ॥ ६९ ॥

Ditindas oleh penyakit, pencuri dan kebuluran, orang yang sangat terpedaya tetap bergelut dengan sia-sia, tanpa merenung perbuatan jahatnya sendiri.

Verse 70

धर्ममार्गप्रणेतारं तिरस्कुर्वंति पापिनः । धर्मकार्ये रतं चैव वृथाविश्रंभिणो जनाः ॥ ७० ॥

Orang berdosa akan memperlekehkan mereka yang menetapkan jalan dharma; dan manusia yang menaruh kepercayaan secara sia-sia juga akan mengejek orang yang tekun dalam amal kebajikan.

Verse 71

भविष्यंति कलौ प्राप्ते राजानो म्लेच्छजातयः । शूद्रा भैक्ष्यरताश्चैव तेषां शुश्रूषणे द्विजाः ॥ ७१ ॥

Apabila zaman Kali tiba, raja-raja akan muncul daripada keturunan mleccha (asing/tidak beragama); dan kaum Śūdra akan cenderung kepada meminta-minta, sedangkan para dvija (dua-kali lahir) akan sibuk berkhidmat kepada mereka.

Verse 72

न शिष्यो न गुरुः कश्चिन्न पुत्रो न पिता तथा । न भार्या न पतिश्चैव भवितारोऽत्र संकरे ॥ ७२ ॥

Dalam kekacauan dan percampuran ini, tiada lagi murid yang sejati dan tiada guru yang sejati; demikian juga tiada anak yang benar dan tiada bapa yang benar. Isteri dan suami pun tidak lagi kekal sebagai pasangan yang sebenar dalam huru-hara ini.

Verse 73

कलौ गते भविष्यंति धनाढ्या अपि याचकाः । रस विक्रयिणश्चापि भविष्यंति द्विजातयः ॥ ७३ ॥

Apabila zaman Kali semakin maju, bahkan orang kaya pun akan menjadi pengemis; dan para dvija juga akan menjadi penjual kenikmatan dan rasa—kesenangan duniawi.

Verse 74

धर्मकंचुकसंवीता मुनिवेषधरा द्विजाः । अपण्यविक्रयरता अगम्यागामिनस्तथा ॥ ७४ ॥

Para brahmana, berselubung dengan ‘dharma’ dan memakai rupa para muni, namun mereka bersuka dalam jual beli perkara yang tidak patut diperdagangkan, dan mereka mendatangi wanita yang tidak wajar didekati.

Verse 75

वेदनिंदापराश्चैव धर्मशास्त्रविनिंदुकाः । शूद्रवृत्त्यैव जीवंति नरकार्हा द्विजा मुने ॥ ७५ ॥

Dan para dvija yang tekun mencela Veda serta memperlekeh Dharmaśāstra—hidup semata-mata dengan pekerjaan yang dianggap milik kaum Śūdra—wahai muni, mereka layak bagi neraka.

Verse 76

अनावृष्टभयं प्राप्ता गगनासक्तदृष्टयः । भविष्यंति कलौ मर्त्यासर्वे क्षुद्भयकातराः ॥ ७६ ॥

Dalam zaman Kali, manusia akan dikuasai ketakutan akan kemarau; pandangan mereka terpaku ke langit, dan semuanya akan resah serta gementar oleh ketakutan akan kelaparan.

Verse 77

कंदपर्णफलाहारास्तापंसा इव मानवाः । आत्मानं तारयिष्यंति अनावृष्ट्यातिदुखिताः ॥ ७७ ॥

Diseksa oleh penderitaan yang amat kerana kemarau, manusia akan menyara dan menyelamatkan diri dengan memakan akar, daun dan buah—bagaikan para pertapa yang menjalani tapa.

Verse 78

कामार्ता ह्रस्वदेहाश्च लुब्धा श्चाधर्मतत्पराः । कलौ सर्वे भविष्यंति स्वल्पभाग्या बहुप्रजाः ॥ ७८ ॥

Dalam zaman Kali, semua orang akan dihimpit nafsu, bertubuh rendah, tamak dan cenderung kepada adharma; bernasib kecil namun beranak ramai.

Verse 79

स्त्रियः स्वपोषणपरा वेश्या लावण्यशीलिकाः । पतिवाक्यमनादृत्य सदान्यगृहतत्पराः ॥ ७९ ॥

Kaum wanita akan menumpukan pada sara diri; ada yang menjadi pelacur dan yang bersifat menawan lagi menggoda. Tanpa menghiraukan kata suami, mereka sentiasa cenderung kepada rumah lelaki lain.

Verse 80

दुःशीला दुष्टशीलेषु करिष्यिंति सदा स्पृहाम् । असद्वृत्ता भविष्यंति पुरुषेषु कुलांगनाः ॥ ८० ॥

Wanita yang buruk akhlaknya akan sentiasa mengingini lelaki yang jahat perangainya; bahkan wanita dari keturunan mulia akan menjadi tidak beradab dan berkelakuan tidak wajar di kalangan lelaki.

Verse 81

चौरादिभयभीताश्च काष्टयंत्राणि कुर्वते । दुर्भिक्षकरपीडाभिरतीवोपद्रुता जनाः ॥ ८१ ॥

Kerana takut akan pencuri dan bahaya lain, manusia membina alat perlindungan daripada kayu. Ditindas hebat oleh kebuluran dan cukai yang menekan, rakyat menjadi sangat menderita.

Verse 82

गोधूमान्नयवान्नाढ्ये देशे यास्यंति दुःखिताः । निधाय हृद्यकर्मणि प्रेरयंति वचः शुभम् ॥ ८२ ॥

Orang yang berdukacita pergi ke negeri yang kaya dengan makanan gandum dan barli. Dengan menambat hati pada perbuatan yang menyenangkan dan bermanfaat, mereka menuturkan kata-kata yang baik, bertuah, dan menguatkan.

Verse 83

स्वकार्यसिद्धिपर्यंतं बंधुतां कुर्वते जनाः । भिक्षवश्चाव मित्रादिस्नेहसंबंधयंत्रिताः ॥ ८३ ॥

Manusia memelihara pertalian saudara hanya hingga tujuan sendiri tercapai. Bahkan para pengemis suci pun boleh terikat—terjerat oleh kasih sayang dan hubungan seperti persahabatan.

Verse 84

अन्नोपाधिनिमित्तेन शिष्यान्गृह्णंति भिक्षवः ॥ ८४ ॥

Dengan menjadikan makanan sebagai alasan, para pengemis suci mengambil murid.

Verse 85

उभाभ्यामथ पाणिभ्यां शिरःकंडूयनं स्त्रियः । कुर्वंत्यो गुरुभर्तॄणामाज्ञामुल्लंघयंति च ॥ ८५ ॥

Selain itu, wanita yang menggaru kepala dengan kedua-dua tangan juga melanggar perintah orang tua dan suami mereka.

Verse 86

पाषंडालापनिरताः पाषंडजनसंगिनः । यदा द्विजा भविष्यंति तदा वृद्धिं कलिर्व्रजेत् ॥ ८६ ॥

Apabila golongan dvija (yang dua kali lahir) tenggelam dalam berbicara dengan kaum pāsanda (sesat) dan bergaul rapat dengan mereka, maka Zaman Kali maju dan bertambah kuat.

Verse 87

यदा प्रजा न यक्ष्यंति न होष्यंति द्विजातयः । तदैव तु कलेर्वृद्धिरनुमेया विचक्षणैः ॥ ८७ ॥

Apabila rakyat tidak lagi melaksanakan yajña (korban suci), dan golongan dvija tidak lagi memelihara api suci, maka orang bijaksana hendaklah memahami bahawa kekuatan Kali benar-benar telah bertambah.

Verse 88

अधर्मवृद्धिर्भविता बासमृत्युरपि द्विजा । सर्वधर्मेषु नष्टेषु याति निःश्रीकतां जगत् ॥ ८८ ॥

Wahai para dvija, adharma (ketidakbenaran) akan bertambah, bahkan kematian sebelum waktunya pun akan terjadi; apabila segala dharma musnah, dunia jatuh ke keadaan tanpa kemakmuran dan tanpa keberkatan.

Verse 89

एवं कलेः स्वरूपं ते कथितं विप्रसत्तम । हरिभक्तिपरानेष न कलिर्बाधते क्वचित् ॥ ८९ ॥

Demikianlah, wahai viprasattama (brahmana yang utama), sifat Kali telah dijelaskan kepadamu. Namun Kali tidak pernah mengganggu mereka yang sepenuhnya teguh dalam bhakti kepada Hari (Viṣṇu).

Verse 90

ततः परं कृतयुगे त्रेतायुगे त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेकं कलौ युगे ॥ ९० ॥

Sesudah itu, mereka menyatakan bahawa pada Kṛta Yuga amalan utama ialah dhyāna (meditasi); pada Tretā Yuga juga dhyāna semata-mata. Pada Dvāpara Yuga, yajña (korban suci) dikatakan sebagai jalan utama; manakala pada Kali Yuga, dāna (sedekah/pemberian suci) sahaja menjadi dharma yang utama.

Verse 91

यत्कृते दशभिर्वर्षैस्त्रेतायां शरदा च यत् । द्वापरे यञ्च मासेन ह्यहोरात्रेण तत्कलौ ॥ ९१ ॥

Hasil rohani yang dicapai pada Kṛta-yuga dengan amalan sepuluh tahun, pada Tretā-yuga dengan satu musim luruh, dan pada Dvāpara-yuga dengan satu bulan—hasil yang sama itu dicapai pada Kali-yuga dalam satu siang dan satu malam sahaja.

Verse 92

ध्यायन्कृते जयन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् ॥ ९२ ॥

Apa jua pencapaian rohani yang diperoleh pada Kṛta-yuga melalui meditasi, pada Tretā-yuga melalui yajña kemenangan, dan pada Dvāpara-yuga melalui pemujaan—pencapaian yang sama itu diperoleh pada Kali-yuga hanya dengan saṅkīrtana, yakni melagukan Nama Keśava secara berjemaah.

Verse 93

अहोरात्रं हरेर्नाम कीर्तयंति च ये नराः । कुर्वंति हरिपूजां वा न कलिर्बाधते च तान् ॥ ९३ ॥

Mereka yang siang dan malam melagukan Nama Hari—atau yang melakukan pemujaan kepada Hari—tidak akan diganggu oleh pengaruh Kali.

Verse 94

नमो नारायणायेति कीर्तयंति च ये नराः । निष्कामा वा सकामा वा न कलिर्बाधते च तान् ॥ ९४ ॥

Mereka yang melagukan, “Namo Nārāyaṇāya” (Sembah sujud kepada Nārāyaṇa), sama ada tanpa keinginan atau dengan keinginan—Kali, zaman pertelingkahan, tidak akan mengganggu mereka.

Verse 95

हरिनामपरा ये तु घोरे कलियुगे द्विज । त एव कृतकृत्याश्च न कलिर्बाधते हि तान् ॥ ९५ ॥

Wahai dvija (yang dua kali lahir), dalam Kali-yuga yang mengerikan ini, mereka yang sepenuhnya bersandar pada Nama Hari—hanya merekalah yang benar-benar telah menunaikan tujuan; Kali tidak akan mengganggu mereka.

Verse 96

हरिपूजापरा ये च हरिनामपरायणाः । त एव शिवतुल्याश्च नात्र कार्या विचारणा ॥ ९६ ॥

Mereka yang tekun menyembah Hari dan sepenuhnya berserah pada japa Nama Hari—merekalah yang setara dengan Śiva; tentang hal ini tiada perlu pertimbangan lagi.

Verse 97

समस्तजगदाधारं परमार्थस्वरुपिणम् । घोरे कलियुगे प्राप्ते विष्णुं ध्यायन्न सीदति ॥ ९७ ॥

Apabila Kali Yuga yang menggerunkan telah tiba, sesiapa yang bermeditasi kepada Viṣṇu—penopang seluruh jagat dan hakikat-Nya ialah Kebenaran Tertinggi—tidak akan tenggelam dalam derita.

Verse 98

अहो अति सुभाग्यास्ते सकृद्वै केशवार्चकाः । घोरें कलियुगे प्राप्ते सर्वधर्मविवर्जिते ॥ ९८ ॥

Ah! Amat berbahagialah mereka yang menyembah Keśava walau sekali—lebih-lebih lagi kini tatkala Kali Yuga yang mengerikan telah tiba, zaman ketika segala dharma ditinggalkan.

Verse 99

न्यूनातिरिक्तदोषाणां कलौ वेदोक्तकर्मणाम् । हरिस्मरणमेवात्र संपूर्णत्वविधायकम् ॥ ९९ ॥

Dalam Kali Yuga, amalan Veda yang diperintahkan sering tercemar oleh cacat kekurangan dan berlebihan; di sini, hanya ingatan kepada Hari sahajalah yang menyempurnakan dan menjadikannya berkesan sepenuhnya.

Verse 100

हरे केशव गोविंद वासुदेव जगन्मय । इतीरयंति ये नित्यं नहि तान्बाधते कलिः ॥ १०० ॥

Mereka yang sentiasa melafazkan, “Hare, Keśava, Govinda, Vāsudeva, wahai Tuhan yang meresapi seluruh jagat,”—tidak akan diganggu oleh Kali.

Verse 101

शिव शंकर रुद्रेश नीलकंठ त्रिलोचन । इति जल्पंति ये वापि कलिस्तान्नापि बाधते ॥ १ ॥

Sesiapa yang berulang-ulang melafazkan, “Śiva, Śaṅkara, Rudreśa, Nīlakaṇṭha, Trilocana”—mereka sama sekali tidak ditimpa oleh Kali dan pengaruhnya.

Verse 102

महादेव विरूपाक्ष गंगाधर मृडाव्यय । इत्थं वदंति ये विप्र ते कृतार्था न संशयः ॥ २ ॥

Wahai brāhmaṇa, mereka yang demikian memuji: “Mahādeva, Virūpākṣa, Gaṅgādhara, Mṛḍa, Avyaya”—merekalah yang benar-benar mencapai tujuan hidup; tiada keraguan.

Verse 103

जनार्दन जगन्नात पीतांबरधराच्युत । इति वाप्युञ्चरंतीह न च तेषां कलेर्भयम् ॥ ३ ॥

Di sini, sesiapa yang walau sekadar menyebut nama-nama Tuhan: “Janārdana, Jagannātha, Acyuta, Yang berselimut kain kuning” — bagi mereka tiada ketakutan terhadap zaman Kali.

Verse 104

संसारे सुलभाः पुंसां पुत्रदारधनादयः । घोरे कलियुगे विप्र हरिभक्तस्तु दुर्लभा ॥ ४ ॥

Dalam kehidupan duniawi, anak, isteri, harta dan seumpamanya mudah diperoleh manusia; namun dalam Kali-yuga yang mengerikan ini, wahai brāhmaṇa, seorang bhakta sejati kepada Hari amatlah jarang.

Verse 105

कर्मश्रद्धाविहीना ये पाषंडा वेदनिंदकाः । अधर्मनिरता नैव नरकार्हा हरिस्मृतेः ॥ ५ ॥

Golongan sesat yang tiada iman pada dharma dan kewajipan suci, yang mencela Veda serta tenggelam dalam adharma—dengan mengingati Hari, mereka tidak lagi layak ke neraka (dibebaskan daripada nasib itu).

Verse 106

वेदमार्गबहिष्टानां जनानां पापकर्मणाम् । मनः शुद्धिविहीनानां हरिनाम्नैव निष्कृतिः ॥ ६ ॥

Bagi mereka yang berada di luar jalan Veda, yang melakukan perbuatan dosa dan tidak memiliki kesucian hati, penebusan hanya tercapai melalui Nama suci Hari semata-mata.

Verse 107

दैवाधीनं जगत्सर्वमिदं स्थावरजंगमम् । यथाप्रेरितमेतेन तथैव कुरुतें द्विज ॥ ७ ॥

Seluruh alam semesta ini—yang tidak bergerak dan yang bergerak—bergantung pada ketetapan Ilahi. Wahai yang dua kali lahir, makhluk bertindak tepat sebagaimana didorong oleh-Nya.

Verse 108

शक्तितः सर्वकर्माणि वेदोक्तानि विधाय च । समर्पयेन्महाविष्णौ नारायणपरायणः ॥ ८ ॥

Setelah melaksanakan, menurut kemampuan, segala perbuatan yang diperintahkan oleh Veda, orang yang berserah sepenuhnya kepada Nārāyaṇa hendaklah mempersembahkan semuanya kepada Mahāviṣṇu.

Verse 109

समर्पितानि कर्माणि महविष्णौ परात्मनि । संपूर्णतां प्रयांत्येव हरिस्मरणमात्रतः ॥ ९ ॥

Amalan yang dipersembahkan kepada Mahāviṣṇu, Diri Tertinggi, mencapai kesempurnaan—sesungguhnya hanya dengan mengingati Hari semata-mata.

Verse 110

हरिभक्तिरतानां च पापबंधो न जायते । अतोऽतिदुर्लभा लोके हरिभक्तिर्दुरात्मनाम् ॥ १० ॥

Bagi mereka yang teguh dalam bhakti kepada Hari, belenggu dosa tidak timbul. Maka, di dunia ini, bhakti kepada Hari amat sukar diperoleh bagi mereka yang berhati jahat.

Verse 111

अहो हरिपरा ये तु कलौ घोरे भयंकरे । ते सुभाग्या महात्मानः सत्संगर हिता अपि ॥ ११ ॥

Ah! Mereka yang berbhakti kepada Hari, walaupun dalam zaman Kali yang dahsyat dan menakutkan—merekalah yang benar-benar bertuah, berjiwa agung; dan mereka juga memperoleh manfaat daripada satsaṅga, pergaulan dengan orang suci.

Verse 112

हरिस्मरणनिष्टानां शिवनामरतात्मनाम् । सत्यं समस्तकर्माणि यांति संपूर्णतां द्विज ॥ १२ ॥

Wahai brāhmaṇa, sesungguhnya bagi mereka yang teguh dalam mengingati Hari dan yang seluruh dirinya bersukacita dalam Nama Śiva, segala usaha mereka benar-benar mencapai kesempurnaan.

Verse 113

अहो भाग्यमहो भाग्यं हरिनाम रतात्मनाम् । त्रिदर्शेरपि ते पूज्याः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ १३ ॥

Oh, betapa bertuah—betapa luar biasa bertuah—mereka yang hatinya bersukacita dalam Nama suci Hari. Bahkan para dewa pun memuliakan mereka; apa perlunya berkata panjang lagi?

Verse 114

तस्मात्समस्तलोकानां हितमेव मयोच्यते । हरिनामपरान्मर्त्यान्न कलिर्बाधर्तक्वचित् ॥ १४ ॥

Oleh itu, aku menyatakan apa yang benar-benar bermanfaat bagi semua alam: insan yang berserah diri kepada Nama Hari tidak akan pernah diganggu oleh Kali pada bila-bila masa.

Verse 115

हरेर्नामैव नामैव नामैव मम जीवनम् । कलौ नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा ॥ १५ ॥

Nama Hari sahaja—hanya Nama, hanya Nama—itulah hidupku. Dalam zaman Kali, sesungguhnya tiada jalan lain, tiada jalan lain—tiada laluan selain menuju pembebasan.

Verse 116

सूत उवाच । एवं स नारदो विप्राः सनकेन प्रबोधितः । परां निर्वृत्तिमापन्नः पुनरेतदुवाच ह ॥ १६ ॥

Sūta berkata: Demikianlah, wahai para brāhmaṇa, Nārada—setelah diajar oleh Sanaka—mencapai keadaan tertinggi tanpa keterikatan dan kedamaian, lalu mengucapkan kata-kata ini sekali lagi.

Verse 117

नारद उवाच । भगवन्सर्वशास्त्रज्ञ स्वयातिकरुणात्मना । प्रकाशितं जगज्ज्योतिः परं ब्रह्म सनातनम् ॥ १७ ॥

Nārada berkata: Wahai Bhagavān, yang mengetahui segala śāstra; dengan sifat belas kasihmu yang luhur, engkau telah menyingkap Cahaya alam semesta: Brahman Tertinggi yang kekal abadi.

Verse 118

एतदेव परं पुण्यमेतदेव परं तपः । यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं सर्वपापविनाशनम् ॥ १८ ॥

Inilah satu-satunya kebajikan tertinggi; inilah satu-satunya tapa tertinggi: mengingati Puṇḍarīkākṣa (Viṣṇu, Tuhan bermata teratai), pemusnah segala dosa.

Verse 119

ब्रह्मन्नानाजगञ्चैतदेकचित्संप्रकाशितम् । त्वयोक्तं तत्प्रतीयेऽहं कथं दृष्टांतमंतरा ॥ १९ ॥

Wahai Brahman, engkau telah mengatakan bahawa alam semesta yang beraneka ini diterangi oleh satu Kesedaran sahaja. Aku menerima kata-katamu, namun tanpa contoh perumpamaan, bagaimana harus difahami?

Verse 120

तस्माद्येन यथा ब्रह्म प्रतीतं बोधितेन तु । तदाख्याहि यथा चित्तं सीदत्स्थितिमवाप्नुयात् ॥ २० ॥

Oleh itu, jelaskan kepadaku bagaimana Brahman direalisasikan sebagaimana difahami oleh guru yang tercerahkan, agar fikiranku—yang kini tenggelam—dapat kembali teguh dan damai.

Verse 121

एतच्छ्रुत्वा वचो विप्रा नारदस्य महात्मनः । सनकः प्रत्युवाचेदं स्मरन्नारायणं परम् ॥ २१ ॥

Setelah mendengar sabda Nārada yang berhati agung itu, para resi brāhmaṇa; Sanaka, sambil mengingati Nārāyaṇa Yang Maha Tertinggi, menjawab demikian.

Verse 122

सनक उवाच । ब्रह्मन्नहं ध्यानपरो भवेयं सनंदनं पृच्छ यथाभिलाषम् । वेदांतशास्त्रे कुशलस्तवायं निवर्तयेद्वा परमार्यवंद्यः ॥ २२ ॥

Sanaka berkata: “Wahai Brahman, aku akan tetap tekun dalam meditasi. Tanyalah Sanandana apa sahaja yang engkau kehendaki; dia mahir dalam śāstra Vedānta, dan—dihormati oleh para arya yang mulia—akan meleraikan keraguanmu serta menenteramkanmu.”

Verse 123

इतीरितं समाकर्ण्य सनकस्य स नारदः । सनंदनं मोक्षधर्मान्प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २३ ॥

Setelah mendengar demikian kata Sanaka, resi Nārada pun mulai menyoal Sanandana tentang dharma pembebasan (mokṣa-dharma).