Adhyaya 9

Sutra 1

ज्ञातिसामन्तधनिकाः क्रमेण भूमिपरिग्रहान् क्रेतुमभ्याभवेयुः ॥ कZ_०३.९.०१ ॥

Kaum kerabat, pemilik tanah berjiran, dan orang kaya hendaklah, mengikut turutan itu, mempunyai hak keutamaan untuk membeli pegangan tanah.

Sutra 2

ततोऽन्ये बाह्याः ॥ कZ_०३.९.०२ ॥

Selepas itu, orang luar yang lain (boleh membeli).

Sutra 3

सामन्तचत्वारिंशत्कुल्येषु गृहप्रतिमुखे वेश्म श्रावयेयुः सामन्तग्रामवृद्धेषु क्षेत्रमारामं सेतुबन्धं तटाकमाधारं वा मर्यादासु यथासेतुभोगं अनेनार्घेण कः क्रेता इति ॥ कZ_०३.९.०३ ॥

Mereka hendaklah mengumumkan secara terbuka di hadapan rumah, dalam kalangan lingkungan jiran (kumpulan isi rumah setempat) dan di hadapan para tua-tua kampung berjiran: “Sebidang sawah, kebun, benteng/kerja pengairan, kolam, atau takungan—berserta hak-hak yang berkaitan dan kenikmatan adat (seperti penggunaan air/benteng)—dijual pada harga ini; siapa pembelinya?”

Sutra 4

त्रिराघुषितमव्याहतं क्रेता क्रेतुं लभेत ॥ कZ_०३.९.०४ ॥

Selepas diumumkan tiga kali tanpa bantahan, pembeli boleh meneruskan pembelian secara sah.

Sutra 5

स्पर्धया वा मूल्यवर्धने मूल्यवृद्धिः सशुल्का कोशं गच्छेत् ॥ कZ_०३.९.०५ ॥

Jika, melalui persaingan dalam kenaikan harga (bidaan), harga meningkat, kenaikan itu—berserta fi yang perlu dibayar—hendaklah masuk ke perbendaharaan.

Sutra 6

विक्रयप्रतिक्रोष्टा शुल्कं दद्यात् ॥ कZ_०३.९.०६ ॥

Juru pengumuman jualan (pelelong) hendaklah membayar yuran yang ditetapkan.

Sutra 7

अस्वामिप्रतिक्रोशे चतुर्विंशतिपणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.०७ ॥

Bagi pengisytiharan (dalam proses jualan) bahawa seseorang bukan pemilik, dendanya ialah dua puluh empat paṇa.

Sutra 8

सप्तरात्रादूर्ध्वमनभिसरतः प्रतिक्रुष्टो विक्रीणीत ॥ कZ_०३.९.०८ ॥

Selepas tujuh malam, jika orang yang dipanggil tidak hadir/menjawab, juru pengumuman boleh meneruskan penjualan.

Sutra 9

प्रतिक्रुष्टातिक्रमे वास्तुनि द्विशतो दण्डः अन्यत्र चतुर्विंशतिपणो दण्डः । इति वास्तुविक्रयः ॥ कZ_०३.९.०९ ॥

Jika prosedur yang telah diumumkan dilanggar, dalam hal harta tak alih dendanya dua ratus; dalam hal lain dendanya dua puluh empat paṇa. Demikian berakhir (peraturan tentang) penjualan harta.

Sutra 10

सीमविवादं ग्रामयोरुभयोः सामन्ता पञ्चग्रामी दशग्रामी वा सेतुभिः स्थावरैः कृत्रिमैर्वा कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१० ॥

Dalam pertikaian sempadan antara dua kampung, pihak berkuasa jiran—gabungan lima kampung atau sepuluh kampung—hendaklah menyelesaikannya dengan menggunakan penanda sempadan, sama ada yang semula jadi/kekal atau yang didirikan secara buatan.

Sutra 11

कर्षकगोपालकवृद्धाः पूर्वभुक्तिका वा बाह्याः सेतूनामभिज्ञा बहव एको वा निर्दिश्य सीमसेतून्विपरीतवेषाः सीमानं नयेयुः ॥ कZ_०३.९.११ ॥

Petani, penggembala, orang tua, atau penghuni terdahulu—malah orang luar—yang mengetahui tanda sempadan boleh dilantik (seorang atau ramai); dengan penyamaran mereka hendaklah mengenal pasti dan membawa (pegawai) ke sempadan serta penandanya.

Sutra 12

उद्दिष्टानां सेतूनामदर्शने सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०३.९.१२ ॥

Jika tanda sempadan yang telah ditetapkan tidak ditunjukkan/tidak ditemui (sebagaimana ditentukan), dendanya ialah seribu.

Sutra 13

तदेव नीते सीमापहारिणां सेतुच्छिदां च कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१३ ॥

Denda yang sama, setelah dibuktikan, hendaklah dikenakan kepada mereka yang merampas sempadan dan mereka yang memotong/memusnahkan tanda sempadan.

Sutra 14

प्रनष्टसेतुभोगं वा सीमानं राजा यथोपकारं विभजेत् । इति सीमविवादः ॥ कZ_०३.९.१४ ॥

Apabila tanda sempadan atau kenikmatan/penggunaan yang telah ditetapkan telah hilang, raja hendaklah membahagikan sempadan menurut manfaat yang adil setimpal dengan jasa. Demikian berakhir (peraturan tentang) pertikaian sempadan.

Sutra 15

क्षेत्रविवादं सामन्तग्रामवृद्धाः कुर्युः ॥ कZ_०३.९.१५ ॥

Pertikaian mengenai tanah/ladang hendaklah diadili oleh pemilik tanah bersebelahan dan para tua-tua kampung.

Sutra 16

तेषां द्वैधीभावे यतो बहवः शुचयोऽनुमता वा ततो नियच्छेयुः मध्यं वा गृह्णीयुः ॥ कZ_०३.९.१६ ॥

Jika para pengadil tempatan itu berpecah pendapat, keputusan hendaklah mengikut pihak yang disokong oleh bilangan lebih ramai orang yang berwibawa/berkredibiliti, atau oleh mereka yang diterima sebagai berautoriti; jika tidak, suatu penyelesaian pertengahan boleh diambil.

Sutra 17

तदुभयपरोक्तं वास्तु राजा हरेत्प्रनष्टस्वामिकं च ॥ कZ_०३.९.१७ ॥

Tanah (atau tapak) yang dinafikan oleh kedua-dua pihak, dan harta yang pemiliknya hilang/tidak diketahui, hendaklah diambil ke dalam milikan raja.

Sutra 18

यथोपकारं वा विभजेत् ॥ कZ_०३.९.१८ ॥

Atau (pengadil) hendaklah membahagikannya mengikut kadar manfaat yang telah diberikan (iaitu menurut sumbangan/khidmat).

Sutra 19

प्रसह्यादाने वास्तुनि स्तेयदण्डः ॥ कZ_०३.९.१९ ॥

Bagi pengambilan secara paksa terhadap tapak/tanah (harta tak alih), hukumannya ialah hukuman yang ditetapkan bagi kecurian.

Sutra 20

कारणादाने प्रयासमाजीवं च परिसंख्याय बन्धं दद्यात् । इति क्षेत्रविवादः ॥ कZ_०३.९.२० ॥

Bagi pengambilan (harta) tanpa sebab yang sah, setelah menilai usaha yang telah dibelanjakan dan sumber mata pencarian yang terlibat, hakim hendaklah mengenakan penahanan (bon/pemenjaraan). Demikian berakhir bahagian mengenai pertikaian tanah ladang.

Sutra 21

मर्यादापहरणे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.९.२१ ॥

Bagi perbuatan menanggalkan penanda sempadan, dikenakan denda sāhasa (perbuatan ganas/menyerang) pada gred pertama (terendah).

Sutra 22

मर्यादाभेदे चतुर्विंशतिपणः ॥ कZ_०३.९.२२ ॥

Bagi pelanggaran sempadan, dendanya ialah dua puluh empat paṇa.

Sutra 23

तेन तपोवनविवीतमहापथश्मशानदेवकुलयजनपुण्यस्थानविवादा व्याख्याताः । इति मर्यादास्थापनम् ॥ कZ_०३.९.२३ ॥

Dengan peraturan yang sama ini, pertikaian mengenai rimba pertapaan, hutan simpanan, jalan raya besar, tanah perkuburan/tempat pembakaran mayat, kuil, tempat korban, serta tempat suci/berpahala yang lain turut dihuraikan. Demikian berakhir bahagian tentang penetapan sempadan.

Sutra 24

सर्व एव विवादाः सामन्तप्रत्ययाः ॥ कZ_०३.९.२४ ॥

Sesungguhnya, semua pertikaian bergantung pada kesaksian/pengesahan para jiran.

Sutra 25

विवीतस्थलकेदारषण्डखलवेश्मवाहनकोष्ठानां पूर्वं पूर्वमाबाधं सहेत ॥ कZ_०३.९.२५ ॥

Dalam kes gangguan/pencerobohan yang menjejaskan (mengikut turutan) tanah lapang/yang telah dibersihkan, sawah/ladang (kedāra), dusun/lot hutan kecil (ṣaṇḍa), lantai menampi (khala), rumah (veśman), kenderaan/pengangkutan (vāhana), atau gudang/simpanan (koṣṭha), yang disebut lebih awal hendaklah menanggung halangan terlebih dahulu (iaitu keutamaan ditetapkan mengikut urutan tersebut).

Sutra 26

ब्रह्मसोमारण्यदेवयजनपुण्यस्थानवर्जाः स्थलप्रदेशाः ॥ कZ_०३.९.२६ ॥

Kawasan tanah yang sesuai ialah kawasan yang tidak termasuk hutan suci Brahma/Soma, tapak korban suci untuk dewa-dewa, dan tempat-tempat keramat yang lain.

Sutra 27

आधारपरिवाहकेदारोपभोगैः परक्षेत्रकृष्टबीजहिंसायां यथोपघातं मूल्यं दद्युः ॥ कZ_०३.९.२७ ॥

Jika melalui (penyalahgunaan) saluran pembekal, saluran aliran, atau dengan menikmati/menggunakan sawah (kedāra) seseorang merosakkan benih yang disemai di tanah pertanian orang lain, pampasan hendaklah dibayar mengikut kadar kerosakan.

Sutra 28

केदारारामसेतुबन्धानां परस्परहिंसायां हिंसाद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.२८ ॥

Apabila sawah, kebun/taman dan benteng/empangan pengairan (setu-bandha) saling menyebabkan kerosakan (melalui gangguan), denda hendaklah dua kali ganda daripada kerosakan yang ditimbulkan.

Sutra 29

पश्चान्निविष्टमधरतटाकं नोपरितटाकस्य केदारमुदकेनाप्लावयेत् ॥ कZ_०३.९.२९ ॥

Takungan di bahagian bawah yang dibina kemudian tidak boleh, dengan airnya, membanjiri sawah milik (pemegang) takungan di bahagian atas.

Sutra 30

उपरिनिविष्टं नाधरतटाकस्य पूरास्रावं वारयेदन्यत्र त्रिवर्षोपरतकर्मणः ॥ कZ_०३.९.३० ॥

Takungan di bahagian atas tidak boleh menghalang pelepasan banjir/aliran keluar takungan di bahagian bawah—kecuali jika kerja di bahagian bawah itu telah tidak digunakan/tidak beroperasi selama tiga tahun.

Sutra 31

तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः तटाकवामनं च ॥ कZ_०३.९.३१ ॥

Jika peraturan itu dilanggar, denda sāhasa pada gred pertama (terendah) hendaklah dikenakan, dan takungan/kolam itu hendaklah dikurangkan/dipangkas (iaitu dibetulkan secara fizikal).

Sutra 32

पञ्चवर्षोपरतकर्मणः सेतुबन्धस्य स्वाम्यं लुप्येत अन्यत्रापद्भ्यः ॥ कZ_०३.९.३२ ॥

Hak milik/gelaran ke atas benteng pengairan (setu-bandha) akan luput jika operasi/penyelenggaraannya terhenti selama lima tahun—kecuali dalam keadaan bencana.

Sutra 33

तटाकसेतुबन्धानां नवप्रवर्तने पाञ्चवर्षिकः परिहारः भग्नोत्सृष्टानां चातुर्वर्षिकः समुपारूढानां त्रैवर्षिकः स्थलस्य द्वैवर्षिकः ॥ कZ_०३.९.३३ ॥

Bagi kolam takungan dan benteng yang baru diwujudkan, diberikan pelepasan/penangguhan (parihāra) selama lima tahun; bagi yang rosak lalu ditinggalkan, empat tahun; bagi yang dipulihkan dan dioperasikan semula, tiga tahun; dan bagi tanah semata-mata (yang ditebus guna/digunakan), dua tahun.

Sutra 34

स्वात्माधाने विक्रये च ॥ कZ_०३.९.३४ ॥

Demikian juga, (peraturan ini terpakai) dalam hal menggadai/mencagarkan diri sendiri dan dalam jual beli (harta/kerja sedemikian).

Sutra 35

खातप्रावृत्तिमनदीनिबन्धायतनतटाककेदारारामषण्डवापानां सस्यवर्णभागोत्तरिकमन्येभ्यो वा यथोपकारं दद्युः ॥ कZ_०३.९.३५ ॥

Bagi mereka yang menjalankan (atau menyelenggara) pengairan dan kerja-kerja air—terusan, benteng sungai, takungan, kolam/tasik kecil, petak sawah/bedengan pengairan, kebun, rimbunan, dan perigi—para pengusaha tani hendaklah memberikan, menurut kadar manfaat yang diterima, bahagian tambahan melebihi bahagian hasil biasa (atau kelonggaran yang setara), atau memberikan pampasan setara melalui pihak lain sebagaimana wajar.

Sutra 36

प्रक्रयावक्रयाधिभागभोगनिषृष्टोपभोक्तारश्चैषां प्रतिकुर्युः ॥ कZ_०३.९.३६ ॥

Mereka yang menikmati harta ini melalui pembelian, jualan semula/pemindahan, gadaian/cagaran, pegangan berbahagi (share-tenure), hak usufruk, atau kenikmatan yang diwakilkan, hendaklah juga menanggung kewajipan timbal balik yang sepadan terhadapnya (iaitu menyumbang/membayar pampasan sebagaimana diperlukan).

Sutra 37

अर्पतीकारे हीनद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.३७ ॥

Bagi kegagalan menunaikan penyerahan/pembayaran balik yang dijanjikan (apa yang sepatutnya dibayar), denda ialah dua kali ganda jumlah kekurangan.

Sutra 38

वारे वा तोयमन्येषां प्रमादेनोपरुन्धतः ॥ कZ_०३.९.३८च्द् ॥

Demikian juga, jika pada giliran sah orang lain seseorang dengan cuai menyekat atau menahan air mereka (dia boleh dihukum).