Adhyaya 334

Verse 1

ईश्वर उवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक पृच्छामि त्वामहं भक्त्या किञ्चित्कौतूहलात्पुनः

ईश्वर म्हणाले— हे भगवन्, देवदेवेश, संसाररूपी सागरातून तारून नेणाऱ्या! भक्तिभावाने, पुन्हा एका कुतूहलामुळे मी तुम्हांस विचारतो।

Verse 2

यत्त्वया कथितं देव तलस्वामिमहोदयम् । किं तत्र कारणं देव तलो येन निपातितः

हे देव! तुम्ही तलस्वामीच्या महान उदयाचे वर्णन केले; तेथे कोणते कारण होते, हे देव, ज्यामुळे तलाचा नाश झाला?

Verse 3

कोऽसौ तलः समाख्यातः किंवीर्यः किंपरायणः । कस्मात्स्थानात्समुत्पन्नः कथं जातश्च मे वद

‘तल’ म्हणून जो प्रसिद्ध आहे तो कोण? त्याचे सामर्थ्य काय, आणि तो कोणाचा परायण आहे? तो कोणत्या स्थानातून उत्पन्न झाला, आणि त्याचा जन्म कसा झाला—मला सांगा।

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्य शेषतः

ईश्वर म्हणाले— ऐक देवी, मी पापनाशक असे एक रहस्य सांगतो; जे कोणालाही सांगितले नाही, तेच मी तुला संपूर्णपणे कथन करीन।

Verse 5

देवा अपि न जानंति तलसोत्पत्तिकारणम् । पूर्वं कृतयुगे देवि गोविन्देति प्रकीर्तितः

देवी, तलाच्या उत्पत्तीचे कारण देवांनाही माहीत नाही. पूर्वी कृतयुगात तो ‘गोविंद’ या नावाने प्रसिद्ध होता.

Verse 6

त्रेतायां वामनः स्वामी स्तुतिस्वामी तृतीयके । कलौ युगे महादेवि तलस्वामी प्रकीर्तितः

महादेवी, त्रेतायुगात येथील स्वामी ‘वामन-स्वामी’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत; तृतीय (द्वापर) युगात ‘स्तुति-स्वामी’ म्हणून स्तुत्य आहेत; आणि कलियुगात ‘तल-स्वामी’ म्हणून प्रकीर्तित आहेत.

Verse 7

तथा तप्तोदकस्वामी तस्य नामांतरं प्रिये । अधुना संप्रवक्ष्यामि तलोत्पत्तिं तव प्रिये

प्रिये, ‘तप्तोदक-स्वामी’ हेही त्या प्रभूचे दुसरे नाव आहे. आता, प्रिये, मी तुला तलाची उत्पत्ती सविस्तर सांगतो.

Verse 8

आसीन्महेन्द्रनामा च दानवो रौद्ररूपधृक् । कोटिवर्षाणि तेनैव तपस्तप्तं पुरा प्रिये

प्रिये, पूर्वी ‘महेन्द्र’ नावाचा एक दानव होता, ज्याचे रूप अत्यंत रौद्र होते. त्याने कोट्यवधी वर्षे कठोर तप केले.

Verse 9

स तपोबलमाविष्टो जिग्ये देवान्सवासवान् । जित्वा देवांस्ततः सर्वांस्ततः काले समागतः

तपशक्तीने आविष्ट होऊन त्याने इंद्रासह देवांना पराभूत केले. सर्व देवांना जिंकून तो पुढील प्रसंगी योग्य काळी तेथे येऊन पोहोचला.

Verse 10

युद्धं स प्रार्थयामास मया सार्द्धं सुभीषणम् । ततोऽभवन्महायुद्धं ब्रह्माण्डक्षयकारकम्

त्याने माझ्याशी अतिभयंकर युद्धाची मागणी केली. तेव्हा ब्रह्मांडाचाही क्षय घडवू शकेल असे महायुद्ध उद्भवले.

Verse 11

ततः कोपान्महायुद्धे मम देहाद्वरानने । ज्वाला तत्र समुत्पन्ना तन्मध्ये स तलोऽभवत्

मग, हे वरानने, त्या महायुद्धात क्रोधाने माझ्या देहातून ज्वाला प्रकट झाली; आणि त्या ज्वालेच्या मध्यातून ‘तल’ उत्पन्न झाला.

Verse 12

तेन दृष्टो महेन्द्रोऽसौ गर्जन्गिरिगुहाश्रयः

त्याने (तलाने) पाहताच महेंद्र गर्जना करू लागला आणि पर्वताच्या गुहेत आश्रय घेऊ लागला.

Verse 13

कथं गर्जसि हे मूढ युद्धं कुरु मया सह । इत्युक्ते तत्र देवेशि तेन युद्धमवर्तत

“अरे मूढा, का गर्जतोस? माझ्याशी युद्ध कर.” असे म्हटल्यावर, हे देवेशी, त्याने तेथेच युद्ध सुरू केले.

Verse 14

तत्र प्रवर्त्तिते युद्धे तलमाहेन्द्रयोस्तयोः

तेथे तल आणि महेंद्र—या दोघांमध्ये—जेव्हा युद्ध प्रवर्तित झाले,

Verse 15

रुद्रवीर्यस्य युक्तेन तलेनोदारकर्मणा । मल्लयुद्धेन बलिना महेन्द्रो विनिपातितः

रुद्रवीर्याने युक्त, उदार कर्मांचा बलवान् तल मल्लयुद्धाच्या प्रचंड प्रहाराने महेंद्रास भूमिसात् करून टाकीत झाला।

Verse 16

ततस्तं पतितं दृष्ट्वा विस्मयं स तलो गतः । गतप्राणं तदा ज्ञात्वा हर्षान्नृत्यमथाकरोत्

तो पडलेला पाहून तल विस्मयास गेला; आणि तो प्राणहीन आहे असे कळताच हर्षाने नृत्य करू लागला।

Verse 17

तस्मिन्संनृत्यमाने तु सर्वे स्थावरजंगमम् । चकंपे तु वरारोहे प्रभावात्तस्य वीर्यतः

हे वरारोहे! तो नृत्य करीत असता, त्याच्या वीर्यप्रभावाने स्थावर-जंगम सर्व काही थरथर कापू लागले।

Verse 18

ततो भारभराकान्ता धरणी तलपीडिता । अतीवभयसंत्रस्ताः सदेवासुरमानुषाः

मग तलाच्या पदाघाताने पीडित झालेली धरणी भाराने अत्यंत व्याकुळ झाली; आणि देव, असुर व मनुष्य सर्वेच अतिभयाने त्रस्त झाले।

Verse 19

क्षुभिता गिरयः सर्वे विद्रुताश्च महार्णवाः । तरवो निधनं जग्मुर्नद्यो वाहांश्च तत्यजुः

सर्व पर्वत हादरले, महा-सागर उफाळून धावू लागले; वृक्ष नष्ट झाले, आणि नद्यांनी आपले प्रवाह सोडून दिले।

Verse 20

गतप्रभावाः सूर्याद्या ज्योतींषि न विरेजिरे । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं तलनृत्यप्रभावतः

सूर्यादि सर्व ज्योती आपली प्रभा हरपून उजळल्या नाहीत; तलोच्या नृत्य-प्रभावाने त्रैलोक्य व्याकुळ झाले।

Verse 21

ततो देवगणाः सर्वे शरणं रुद्रमाययुः । वृत्तं यथावत्कथितं ततो रुद्र उवाच तान्

मग सर्व देवगण रुद्राच्या शरणास गेले. घडलेला वृत्तांत जसा होता तसा सांगितल्यावर रुद्र त्यांना म्हणाला।

Verse 22

अवध्यो मे तलो देवाः पुत्रत्वे हि प्रतिष्ठितः । एवमुक्त्वा हृषीकेशं प्रभासक्षेत्रवासिनम्

‘हे देवांनो! तलो माझ्याकडून वध्य नाही, कारण तो माझ्या पुत्रत्वात प्रतिष्ठित आहे.’ असे बोलून (रुद्र) प्रभासक्षेत्रात वास करणाऱ्या हृषीकेशाकडे वळला।

Verse 23

स्तुतिस्वामीतिनामानं स्थितं दुर्वाससः पुरः । प्रभासक्षेत्रसामीप्ये पूर्वभागे प्रतिष्ठितम्

‘स्तुतिस्वामी’ नावाचे (देवस्थान) दुर्वासांच्या आश्रमासमोर स्थित आहे; प्रभासक्षेत्राच्या समीप पूर्वभागी प्रतिष्ठित आहे।

Verse 24

तप्तोदकुंडसामीप्ये तत्र गच्छत भोः सुराः । कल्पेकल्पे तु तेनैव विध्यतेऽसौ हि दानवः

तप्तोदक-कुंडाच्या समीप—हे सुरांनो, तेथे जा. प्रत्येक कल्पात त्याच (स्तुतिस्वामी) द्वारे तो दानव निश्चयाने विद्ध होतो।

Verse 25

एवमुक्ते तदा देवाः प्रभासं क्षेत्रमागताः । तत्र ते विबुधा जग्मुर्यत्र तप्तोदकाधिपः

असे बोलले गेले तेव्हा देवगण पवित्र प्रभास-क्षेत्री आले. तेथे ते विबुध ज्या ठिकाणी तप्तोदकाचे अधिपती भगवान वास करतात त्या स्थानी गेले.

Verse 26

दृष्ट्वा नारायणं तत्र देवाः श्रद्धासमन्विताः । तुष्टुवुः परया भक्त्या देवदेवं जनार्द्दनम्

तेथे नारायणाचे दर्शन होताच श्रद्धायुक्त देवांनी पराभक्तीने देवदेव जनार्दनाची स्तुती केली.

Verse 27

वैकुंठ त्राहि नो देवांस्तलेनोच्चाटिता वयम् । महेन्द्रक्रोधसंभूतरुद्रतेजोद्भवेन वै

हे वैकुंठा, आम्हा देवांचे रक्षण कर; आम्ही आपल्या स्थानावरून आघाताने उखडले गेलो आहोत—महेन्द्राच्या क्रोधातून उत्पन्न, रुद्रतेजातून उद्भवलेल्या त्या (शत्रू)मुळे.

Verse 28

अस्माभी रुद्रसामीप्ये कार्यं सर्वं निवेदितम् । ततः प्रस्थापिताः सर्वे रुद्रेण परमेष्ठिना । तव पार्श्वे महादेव नस्त्वं देव गतिर्भव

आम्ही रुद्राच्या सान्निध्यात सर्व कार्य निवेदिले. मग परमेष्ठी रुद्राने आम्हा सर्वांना पुढे पाठविले. आता, हे महादेवा, तुझ्या चरणसमीपे तूच आमचा आश्रय व आमची गति हो, हे देवा.

Verse 29

इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवदेवो जनार्द्दनः । दानवस्यवधार्थाय देवानां रक्षणाय च । चक्रे यत्नं महाबाहुः प्रभासक्षेत्रवल्लभः

त्यांचे वचन ऐकून देवदेव जनार्दनाने दानववधासाठी व देवांच्या रक्षणासाठी प्रयत्न आरंभिला. प्रभासक्षेत्राचा वल्लभ, महाबाहु भगवान कार्यास प्रवृत्त झाला.

Verse 30

समाहूय तदा दैत्यं प्रभासक्षेत्रमध्यतः । युद्धं चक्रे ततो देवि विश्वप्रलयकारकम्

तेव्हा प्रभासक्षेत्राच्या मध्यभागी दैत्याला बोलावून, हे देवी, त्याने जणू विश्वप्रलय घडविणारे असे घोर युद्ध आरंभिले।

Verse 31

ततस्तु देवाः सर्वे च स्वसैन्यपरिवारिताः । चक्रुर्युद्धं च दैत्येन सुमहल्लोमहर्षणम्

त्यानंतर सर्व देव आपापल्या सैन्याने वेढलेले होऊन दैत्याशी अत्यंत भयंकर, रोमांच उभा करणारे युद्ध करू लागले।

Verse 32

ततः पर्वतसंकाशं दृष्ट्वा दैत्यं महाबलम् । उवाच चपलापांगो गरुडकृतवाहनः

मग पर्वतासारखा विशाल, महाबलवान दैत्य पाहून, चपळ कटाक्ष असलेला गरुडवाहन प्रभू बोलला।

Verse 33

अहो दैत्य महाबाहो मल्लयुद्धं ददस्व मे । त्वद्बाहुयुगलं दृष्ट्वा न युद्धे वांछितं मम

“अहो! हे महाबाहु दैत्य, मला मल्लयुद्ध दे. तुझे दोन्ही बाहू पाहून मला दुसऱ्या प्रकारचे युद्ध नको आहे.”

Verse 34

नारायणवचः श्रुत्वा करमुद्यम्य दानवः । अभ्यधावत्तदा दैत्यः कालान्तकसमप्रभः

नारायणाचे वचन ऐकून दानवाने हात उचलला आणि धावून आला; तेव्हा तो दैत्य कालान्तकासारखा तेजस्वी होऊन झेपावला।

Verse 35

ततः प्रवर्तितं युद्धमन्योन्यं जयकांक्षिणोः । जंघाभ्यां पादबन्धेन बाहुभ्यां बाहुबंधनम्

मग विजयाची आकांक्षा असलेल्या त्या दोघांचे परस्पर युद्ध सुरू झाले। जंघांनी पाय अडकवून आणि बाहूंनी बाहू बांधून ते घट्ट झुंजले।

Verse 36

कंठेन बन्धयन्कंठमुदरेणोदरं तथा एतस्मिन्नन्तरे देवाः सभयाः संबभूविरे

ते कंठाने कंठ आणि उदराने उदर बांधून झुंजू लागले। त्याच वेळी देवगण भयभीत झाले.

Verse 37

ततः पीडासमाक्रांतो विष्णुः संस्मरते हरम् । तत्क्षणादागतो रुद्रः किं करोमि महाबलः

तेव्हा पीडेत दबलेला विष्णू हराचा (शिवाचा) स्मरण करू लागला. त्याक्षणी रुद्र आला व म्हणाला—“महाबल, मी काय करू?”

Verse 38

विष्णुरुवाच । श्रांतोऽहं देवदेवेश मल्लयुद्धेन शंकर । तप्तोदकं कुरुष्वेह श्रमनाशाय सांप्रतम्

विष्णू म्हणाला—“हे देवदेवेश शंकर! या मल्लयुद्धाने मी श्रांत झालो आहे. आत्ताच येथे माझा श्रम नाश व्हावा म्हणून तप्त जल निर्माण कर.”

Verse 39

ततस्तलं हनिष्यामि क्षण मात्रेण भैरवम्

“मग मी क्षणभरात भूमीवर प्रहार करून भैरव-शक्ती प्रकट करीन.”

Verse 40

ईश्वर उवाच । आदौ कृतयुगे कृष्ण उमया यत्कृतं पुरा । ऋषीणां श्रमनाशार्थं तप्तोदं तत्र निर्मितम्

ईश्वर म्हणाले— हे कृष्णा, कृतयुगाच्या आरंभी उमेने पूर्वी जे केले, त्या ठिकाणी ऋषींचा श्रम नाश व्हावा म्हणून तप्त जलाचा झरा निर्माण केला गेला।

Verse 41

तद्दैत्यपापमाहात्म्यात्पुनः शीतलतां गतम् । पुनस्तदुष्णतां नीतं ततः कल्पांतसंस्थितौ

दैत्याच्या पापप्रभावामुळे ते पुन्हा शीतल झाले; नंतर ते परत उष्ण केले गेले, आणि कल्पांतापर्यंत तसेच स्थित राहिले।

Verse 42

एवमुक्त्वा तदा देवं वीक्षांचक्रे महेश्वरः । तृतीय लोचनेनैव ज्वालामालोपशोभिना

असे बोलून महेश्वरांनी त्या देवाकडे दृष्टि केली—ज्वालामालांनी शोभणाऱ्या तृतीय नेत्रानेच।

Verse 43

तेन ज्वालासमूहेन व्याप्तं कुण्डं चतुर्दिशम् । तप्तोदकुण्डमभवत्तेन ख्यातं धरातले

त्या ज्वालासमूहाने कुंड चारही दिशांना व्यापले. ते ‘तप्तोदकुंड’ झाले आणि त्यामुळे पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाले।

Verse 44

ततो नारायणेनेह क्षालितं गात्रसुत्तमम् । क्षालनात्तस्य देवस्य श्रमो नाशमुपागमत्

मग नारायणांनी तेथेच आपले उत्तम शरीर स्नान करून धुतले. त्या देवाच्या त्या स्नानाने त्यांचा श्रम नष्ट झाला।

Verse 45

ततस्तुष्टमना देवस्तीर्थानां दशकोटिकाः । स स्मृत्वा तत्र विधिवत्क्षिप्त्वा स्नात्वा वरानने

त्यानंतर देव अंतःकरणी तुष्ट होऊन तीर्थांच्या दहा कोटींचे स्मरण करून, हे वरानने, तेथे विधिपूर्वक आहुती अर्पून स्नान करून यथाक्रम विधी आचरू लागला।

Verse 46

ततश्चक्रे महायुद्धं तलेनातिभयंकरम् । जघान स तलं दैत्यं मुष्टिघातेन मस्तके

मग तलासोबत अत्यंत भयंकर असे महायुद्ध सुरू झाले। देवाने मुष्टीघाताने दैत्य तलाच्या मस्तकावर प्रहार करून त्याचा संहार केला।

Verse 47

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले तु युद्धे चकंपिरे भूभिसमेतलोकाः । वित्रस्तदेवा न दिशो विरेजुर्महांधकारावृतमूर्छितं जगत्

तो तुमुल युद्ध सुरू होताच पृथ्वीसह सर्व लोक थरथर कापू लागले। देव भयभीत झाले; दिशा उजळल्या नाहीत आणि महान अंधकाराने आच्छादलेले जग मूर्छित झाल्यासारखे झाले।

Verse 48

नष्टाश्च सिद्धा जगतोऽस्य शांतिं करोतु वै पापविनाशनो हरिः । त्राहीति देवेशि महर्षिसंघा भूतानि भीतानि तथा वदन्ति

सिद्ध विखुरले आणि आर्त हाक देऊ लागले—“पापनाशक हरि या जगाला शांती देवो. हे देवेश, आम्हांला वाचवा!”—असे महर्षिसंघ व भयभीत भूतप्राणी म्हणाले।

Verse 49

ततो वै मल्लयुद्धेन पातितो भुवि दानवः । कंठमाक्रम्य पादेन खङ्गेन परिपीडितः

त्यानंतर मल्लयुद्धात दानवाला भूमीवर पाडण्यात आले। पायाने त्याचा कंठ दाबून, खड्गाने त्याला कठोरपणे पीडित केले।

Verse 50

हास्यं चकार दैत्योऽथ विष्णुनाऽक्रांतकंधरः । तमाह पुण्डरीकाक्ष किमेतद्धास्यकारणम्

तेव्हा विष्णूच्या चरणांनी दाबला गेलेला दैत्य हसू लागला. कमलनयन प्रभू म्हणाले—“या हास्याचे कारण काय?”

Verse 51

वृद्धौ हर्षमवाप्नोति क्षये भवति दुःखितः । इत्येषा लौकिकी गाथा तत्ते दैत्य विपर्ययः

“वृद्धीत हर्ष होतो, क्षयात दुःख होते”—ही लोकांची म्हण; पण हे दैत्य, तुझ्या बाबतीत मात्र उलट आहे.

Verse 52

इत्युक्तस्तु तदा दैत्यः प्रत्युवाच जनार्द्दनम् । अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैवेदाभ्यासैरनेकधा

असे ऐकून दैत्याने तेव्हा जनार्दनाला उत्तर दिले—“अग्निष्टोमादी यज्ञांनी आणि अनेक प्रकारच्या वेदाभ्यासाने…”

Verse 53

नित्योपवासनियमैः स्नानदानैर्जपादिभिः । निर्मलैर्योगयुक्तैश्च प्राप्यते यत्परं पदम्

“नित्य उपवास-नियमांनी, स्नान-दान व जपादी साधनांनी—योगयुक्त निर्मळ आचरणाने—ते परम पद प्राप्त होते.”

Verse 54

तन्मया दुष्टभावेन प्राप्तं विष्णोः परं पदम् । इत्युक्ते भगवान्विष्णुर्वरदानपरोऽभवत्

“तरीही मी दुष्टभावाने विष्णूचे परम पद प्राप्त केले आहे.” असे ऐकताच भगवान विष्णू वर देण्यास तत्पर झाले.

Verse 55

उवाच परमं वाक्यं तलं दैत्याधिनायकम् । वरं वरय दैत्येंद्र यत्ते मनसि संस्थितम्

तेव्हा त्याने दैत्याधिनायक तलास परम वचन सांगितले— “हे दैत्येंद्र! तुझ्या मनात जे स्थिर आहे तो वर माग।”

Verse 56

इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा प्रार्थयामास दानवः । ममाख्या वर्त्तते लोके तथा कुरु महीधर

विष्णूचे वचन ऐकून दानवाने विनंती केली— “हे महीधर! माझे नाव लोकी टिकून राहील असे कर।”

Verse 57

मार्गमासे तु शुक्लायामेकादश्यां समाहितः । यस्त्वां पश्यति भावेन तस्य पापं विनश्यतु

मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल एकादशीस, मन एकाग्र करून— जो भक्तिभावाने तुला पाहील त्याचे पाप नष्ट होवो।

Verse 58

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा देवो हर्षमुपागतः । नानादुंदुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च

“असेच होईल” असे म्हणून देव आनंदित झाला. नाना दुंदुभी निनादल्या आणि वरून पुष्पवृष्टी झाली।

Verse 59

विष्णोर्मूर्ध्नि महाभागे लोकाः स्वस्था बभूविरे । ततो देवगणाः सर्वे नृत्यंति च मुदान्विताः । वदंति हर्षसंयुक्ता नारायणपरायणाः

विष्णूच्या महाभाग्यशाली मस्तकावर लोक स्थिर व शांत झाले. मग सर्व देवगण आनंदाने नाचू लागले आणि हर्षाने बोलू लागले— नारायणपरायण।

Verse 60

एतत्तीर्थं महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । श्रमापनोदनं विष्णोर्ब्रह्महत्यादिशोधनम्

हे तीर्थ महातीर्थ असून सर्व पापांचा नाश करणारे आहे; ते श्रमही दूर करते. विष्णूने पावन केलेले हे तीर्थ ब्रह्महत्या इत्यादी महादोषांचेही शोधन करणारे मानले जाते.

Verse 61

स्थितो नारायणस्तत्र भैरवस्तत्र शंकरः । क्षेत्रपालस्वरूपेण कालमेघेति विश्रुतः

तेथे नारायण विराजमान आहेत; तेथेच शंकर भैरवस्वरूपाने आहेत. क्षेत्रपालरूपाने ते ‘कालमेघ’ या नावाने प्रसिद्ध आहेत.

Verse 62

तस्य यात्राविधिं वक्ष्ये गत्वा तत्र शुचिर्नरः । स्मरेद्विष्णुं महादेवि तलस्वामीति यः श्रुतः

आता मी त्या यात्रेची विधी सांगतो. तेथे जाऊन शुचिर्भूत झालेला नर, हे महादेवी, ‘तलस्वामी’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या विष्णूचे स्मरण करावे.

Verse 63

स्तुयाद्विष्णुं महादेवि इदं विष्णुऋचा प्रिये । सहस्रशीर्षामंत्रेण तर्पणादि प्रकारयेत्

हे महादेवी, प्रिये! या विष्णुऋचेने विष्णूची स्तुती करावी; आणि ‘सहस्रशीर्षा’ मंत्राने तर्पण इत्यादी कर्मे विधिपूर्वक करावीत.

Verse 64

एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वा चार्घ्यं जनार्द्दने । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पानुलेपनैः

अशा प्रकारे विधिपूर्वक स्नान करून जनार्दनाला अर्घ्य द्यावे; नंतर गंध-पुष्प, वस्त्रे आणि पुष्पानुलेपन यांनी संपूर्ण पूजा करावी.

Verse 65

मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत् । कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च

देवतेला मधु व ऊसाच्या रसाने तसेच कुंकुमाने लेपन करावे. नंतर कापूर व उशीरा यांच्या मिश्रणात कस्तुरी घालून सुगंधी लेपनही करावे.

Verse 66

वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् । धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं जागरणं ततः

यानंतर वस्त्रांनी (देवता/अर्पण) आवरून उत्तम नैवेद्य अर्पण करावे. मग धर्मश्रवणासह रात्र जागरण करावे.

Verse 67

वृषभस्तत्र दातव्यः सुवर्णं वस्त्रयुग्मकम् । विप्राय वेदयुक्ताय श्रोत्रियाय प्रदापयेत्

तेथे वृषभ दान द्यावा; तसेच सुवर्ण व वस्त्रयुग्म द्यावे. हे सर्व वेदज्ञ श्रोत्रिय ब्राह्मणास प्रदान करावे.

Verse 68

उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि । रुक्मिणीं च प्रपश्येत नमस्कृत्य जनार्द्दनम्

मग, हे सुंदरी, त्या दिवशी उपवास करावा. जनार्दनास नमस्कार करून रुक्मिणीचेही दर्शन घ्यावे.

Verse 69

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मजं फलम् । सर्वेषामेव यज्ञानां दानानां लभते फलम्

जो नर भक्तिभावाने असे करतो, तो जन्मोजन्मी साथ देणारे फल प्राप्त करतो. तो सर्व यज्ञांचे व सर्व दानांचे फलही मिळवतो.

Verse 70

तथा च सर्वतीर्थानां व्रतानां लभते फलम् । उद्धरेत्तु पितुर्वर्गं मातृवर्गं तथैव च

तसेच तो सर्व तीर्थे व सर्व व्रतांचे फळ प्राप्त करतो; आणि पितृकुळ तसेच मातृकुळ यांचा उद्धार करतो।

Verse 71

जन्मप्रभृतिपापानां कृतानां नाशनं भवेत् । न दुःखं च न दारिद्र्यं दुर्भगत्वं न जायते

जन्मापासून केलेली पापे नष्ट होतात; दुःख नाही, दारिद्र्य नाही, आणि दुर्भाग्यही उत्पन्न होत नाही।

Verse 72

सप्त जन्मांतरं यावत्तलस्वामिप्रदर्शनात् । सुवर्णानां सहस्रेण ब्राह्मणे वेदपारगे । दत्तेन यत्फलं देवि तत्कुण्डे स्नानतो लभेत्

सात जन्मांतरांपर्यंत, केवळ तलस्वामीचे दर्शन झाल्याने—हे देवी—वेदपारंगत ब्राह्मणाला हजार सुवर्ण दान केल्याचे जे फळ मिळते, तेच या कुंडात स्नान केल्याने मिळते।

Verse 73

एवं तलस्वामिचरित्रमुत्तमं श्रुतं पुरा सिद्धमहर्षिसंघैः । श्रुत्वा प्रभावं तलदेवसन्निधौ प्राप्नोति सर्वं मनसा यदीप्सितम्

अशा प्रकारे तलस्वामीचे हे उत्तम चरित्र पूर्वी सिद्ध महर्षिसंघांनी ऐकले होते। त्याचा प्रभाव ऐकून, तलदेवाच्या सान्निध्यात मनात जे इच्छितो ते सर्व प्राप्त होते।

Verse 334

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमो ऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘तलस्वामीमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा तीनशे चौतीसावा अध्याय समाप्त झाला।