Adhyaya 202

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । मंकीशाद्दक्षिणे भागे आग्नेये तु कृतस्मरात् । पूर्वतस्तु सरस्वत्या बलभद्रप्रतिष्ठितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवि, अनुत्तम रामेश्वरास जावे; जो मंकीशाच्या दक्षिण भागी, कृतस्मराच्या आग्नेयेस, आणि सरस्वतीच्या पूर्वेस स्थित असून बलभद्रांनी प्रतिष्ठित केला आहे।

Verse 2

यत्र मुक्तोऽभवद्देवि रामो ब्रह्मवधात्किल । पातकात्प्रतिलोमां तामगाहत सरस्वतीम्

हे देवि, तेथेच राम खरोखर ब्रह्मवधाच्या पातकातून मुक्त झाले; आणि तेथेच त्यांनी प्रतिलोमगामिनी त्या सरस्वतीत प्रवेश केला।

Verse 3

देव्युवाच । कथं स पातकान्मुक्तः कथं पापमभूत्पुरा । कथं तत्स्थापितं लिंगं किंप्रभावं वदस्व मे

देवी म्हणाली—तो पातकातून कसा मुक्त झाला? पूर्वी ते पाप कसे उत्पन्न झाले? ते लिंग कसे स्थापित झाले, आणि त्याचा दिव्य प्रभाव काय? मला सांगा।

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुक्तः संसारसागरात् । सर्वान्कामान्स लभते सततं मनसि प्रियान्

ईश्वर म्हणाले—हे देवि, ऐक; मी पाप-नाशिनी कथा सांगतो. ती ऐकून, हे देवि, मनुष्य संसार-सागरातून मुक्त होतो आणि मनास प्रिय सर्व कामना सतत प्राप्त करतो।

Verse 5

रामः पूर्वं परां प्रीतिं कृत्वा कृष्णस्य लांगली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्

लांगली बलरामाने पूर्वी कृष्णावर परम प्रीती ठेवून अनेक प्रकारे विचार केला—“कोणते कृत्य सुकृत (पुण्य) ठरेल?”

Verse 6

कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान्वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्

“कृष्णाविना मी दुर्योधनाजवळ जाणार नाही; आणि पांडवांचा आश्रय घेतला तर राजा दुर्योधनासमोर मी कसा जाऊ?”

Verse 7

जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्

“मी माझ्या जावयाचा आणि माझ्या शिष्याचा—दोन्ही नरेशांचा—वध करून बसेन; म्हणून मी ना पार्थाकडे जाईन, ना राजा दुर्योधनाकडे।”

Verse 8

तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदंताय कल्पते

कौरव व पांडव यांचा अंत येईपर्यंत मी तीर्थतीर्थी स्नान करीत राहीन आणि आपल्या तपश्चर्येनेच आपल्या आत्म्याला शुद्ध करीन।

Verse 9

इत्यादिश्य हृषीकेशं पार्थदुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्यैश्च परीवृतः

अशा रीतीने हृषीकेश (कृष्ण), पार्थ (अर्जुन) व दुर्योधन यांना उपदेश करून, शौरी (बलराम) आपल्या सैन्याने वेढलेला द्वारकेस निघून गेला।

Verse 10

गत्वा द्वारावतीं रामो हृष्टतुष्टजनाकुलाम् । स्वैरन्तःपुरगैः सार्धं पपौ पानं हलायुधः

हर्षित व तृप्त जनांनी भरलेल्या द्वारावतीस पोहोचून, हलायुध राम (बलराम) अंतःपुरातील आपल्या सहकाऱ्यांसह मद्यपान करू लागला।

Verse 11

पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा स गदां रेवत्यादिभिरन्वितः

मद्यपान झाल्यावर तो समृद्ध रैवत उद्यानास गेला; हातात गदा घेऊन, रेवती आदींसह तो पुढे निघाला।

Verse 12

स्त्रीकदंबकमध्यस्थो ययौ मत्तवदास्खलन् । ददर्श च वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्

स्त्रियांच्या समूहामध्ये तो मद्यधुंदासारखा डगमगत चालला; आणि त्या वीराने अत्यंत रमणीय, अनुपम वन पाहिले।

Verse 13

सर्वत्र तरुपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुष्प पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्

ते महावन सर्वत्र वृक्षपुष्पांनी समृद्ध, फांद्यांवर संचार करणाऱ्या मृगगणांनी गजबजलेले; फुललेल्या उपवनांनी व पद्मवनांनी शोभायमान, तसेच तळे व दलदलीच्या जलाशयांनी परिपूर्ण होते।

Verse 14

स शृण्वन्प्रीतिजनकान्वन्यान्मदकलाञ्छुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्छब्दान्खगसुखेरितान्

तो वनातील शुभ व आनंद देणारे मधुर कलरव ऐकत होता—कानांना रम्य, अतिशय गोड असे शब्द, जे पक्षी हर्षाने उच्चारीत होते।

Verse 15

सर्वतः फलरत्नाढ्यान्सर्वतः कुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत्पादपांश्चैव विहगैरनुमोदितान्

त्याने सर्वत्र रत्नासारख्या फळांनी भरलेले व सर्वत्र फुलांनी उजळलेले वृक्ष पाहिले—जणू पक्ष्यांनी त्यांचे स्तवन व अभिनंदन केले आहे।

Verse 17

आम्रानाग्रातकान्भव्यान्नालिकेरान्सतिंदुकान् । आबल्वनांस्था पीतान्दाडिमान्बीजपूरकान् । पनसांल्लकुचान्मोचांस्तापांश्चापि मनोहरान् । पालेवतान्कुसंकुल्लान्नलिनानथ वेतसान्

त्याने आंबे व भव्य आग्रातक, नारळ व तिंदुक; आबल्वन व पीत वृक्ष, डाळिंब व बीजपूरक; पनस, लकुच, मोचा व इतर मनोहर फळे; तसेच पालेवता, कुशांचे दाट गवत, नलिन (कमळ) आणि वेतस (बेंत) पाहिले।

Verse 18

भल्लातकानामलकींस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इंगुदान्करमर्दांश्च हरीतकबिभीतकान्

त्याने भल्लातक, आवळा (आमलकी), मोठ्या फळांचा तिंदुक, इंगुद व करमर्द, तसेच हरीतकी आणि बिभीतकही पाहिले।

Verse 19

एतानन्यांश्च स तरून्ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोकपुन्नागकेतकीबकुलांस्तथा

यदुनंदनाने हे तसेच इतरही अनेक वृक्ष पाहिले; तसेच अशोक, पुन्नाग, केतकी आणि बकुळाचे वृक्षही त्याने पाहिले।

Verse 20

चंपकान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सुमालतीः । पारिजातान्कोविदारा न्मन्दारेन्दीवरांस्तथा

तेथे चंपक व सप्तपर्ण, कर्णिकार आणि सुगंधी मालती लता होत्या; तसेच पारिजात, कोविदार, मन्दार आणि निळी कमळेही शोभत होती।

Verse 21

पाटलान्पुष्पितान्रम्भान्देवदारुद्रुमांस्तथा । शालांस्तालांश्च स्तमालांनिचुलान्वञ्जुलांस्तथा

तेथे फुललेले पाटल वृक्ष, रंभा (केळी) उपवने आणि देवदारही होते; तसेच शाल, ताल, स्तमाल, निचुळ व वंजुळ वृक्षही शोभा वाढवीत होते।

Verse 22

चकोरैः शतपत्रैश्च भृंगराजैः समावृतान् । कोकिलैः कलविंकैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः

तो प्रदेश चकोर, शतपत्र व भृंगराज पक्ष्यांनी वेढलेला होता; तसेच कोकिळा, कलविंक, हारीत व जीवजीव पक्ष्यांनीही सर्वत्र भरलेला होता।

Verse 23

प्रियपुत्रैश्चातकैश्च शुकैरन्यैर्विहंगमैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूज द्भिश्चाप्यधिष्ठितैः

तो प्रदेश प्रियपुत्र, चातक, शुक (पोपट) व इतर विहंगांनी वसलेला होता; त्यांच्या अतिमधुर, कानांना रम्य कूजनाने तो सतत निनादत असे।

Verse 24

सरांसि च सपद्मानि मनोज्ञसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा रोचनकोत्पलैः

तेथे पद्मयुक्त सरोवरे होती; त्यांचे जल मनोहर होते—कुमुद, शुभ्र पुण्डरीक आणि तेजस्वी रोचनक-उत्पलांनी ती शोभून दिसत होती।

Verse 25

कह्लारैः कमलैश्चापि चर्चितानि समंततः । कदंबैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः

सर्वत्र ती जलाशये कह्लार-नीलोत्पल व कमळांनी नटली होती; तसेच कदंबवृक्ष, चक्रवाक पक्षी व जलकुक्कुटांनी तीर्थाची शोभा वाढवीत होती।

Verse 26

कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मंडुभिरेव च । एतैरन्यैश्च कीर्णानि तथान्यैर्जलवा सिभिः

ती सरोवरे कारण्डव बदके, प्लव पक्षी व हंसांनी, तसेच कासवे व बेडकांनीही परिपूर्ण होती—इतर अनेक जलचरांनी सर्वत्र भरलेली होती।

Verse 27

क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

राम क्रमाने पुढे चालत, ते मनोहर दृश्य पाहत राहिला; स्त्रिया मागोमाग असता तो अनुपम लतागृहाकडे गेला।

Verse 28

स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदांगपार गान् । कौशिकान्भार्गवांश्चैव भारद्वाजांश्च गौतमान्

तेथे त्याने द्विजांना पाहिले—वेद व वेदांगांचे पारंगत: कौशिक, भार्गव, भारद्वाज आणि गौतम गोत्रातील ब्राह्मण।

Verse 29

विविधेषु च संभूतान्वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणसोत्कण्ठानुपविष्टान्महा त्मनः

त्याने तेथे विविध वंशांत उत्पन्न झालेले श्रेष्ठ द्विज पाहिले—ते महात्मे कथाश्रवणाची उत्कंठा बाळगून बसले होते।

Verse 30

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कूर्चेषु च वृसीषु च । सूते च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः

कृष्णाजिन उत्तरीय परिधान करून, कुशासन व मृगचर्मावर बसलेल्या ऋषींनी आपल्या मध्ये सूतास बसविले; तो शुभ कथा सांगत होता।

Verse 31

पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

पुराणनिपुण व देव-ऋषींच्या आचार-कर्मांचे जाणकार ते द्विज, मधुपानाने अरुण झालेल्या नेत्रांचा राम (बलराम) पाहून सर्वांनी लक्ष दिले।

Verse 32

मत्तोऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरं तमृते सूतवंशजम्

‘हा मत्त आहे’ असे मानून ते घाईने उभे राहिले; सूतवंशज त्या पुरुषाला वगळून सर्वांनी हलधर (बलराम) यांची पूजा केली।

Verse 33

ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः

मग क्रोधाने आविष्ट झालेला महाबली हली (बलराम), रागाने विस्फारलेल्या नेत्रांचा—जणू सर्व दानवांना क्षोभविणारा—त्याने सूतास घाव घालून पाडले।

Verse 34

अन्वासिते पदं ब्राह्म्यं तस्मिन्सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात्कृष्णाजिनांबराः

ब्राह्म्य आसनावर बसलेल्या त्या सूताचा पाडाव झाला तेव्हा कृष्णाजिन परिधान केलेले सर्व द्विज ऋषि वनातून निघून गेले।

Verse 35

अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

हलायुध (बलराम) स्वतःला पतित व कलंकित मानून गंभीर विचार करू लागला—‘माझ्याकडून हे अतिशय महान पाप घडले आहे।’

Verse 36

ब्रह्मासनगतो ह्येष यः सूतो विनिपातितः । तथा ह्येते द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः

‘ज्या सूताला मी पाडले, तो ब्राह्मण-आसनावर बसलेला होता; आणि हे सर्व द्विज मला पाहूनच निघून गेले आहेत।’

Verse 37

शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानं चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिति कुत्सितम्

‘माझ्या शरीराचा वासही लोखंडासारखा दुःखद झाला आहे; आणि मी स्वतःला कुत्सित—ब्रह्मघ्न—म्हणून ओळखतो।’

Verse 38

धिङ्ममार्थं तथा मद्यं महिमानमकीर्तिदम् । येना विष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

‘धिक्कार असो माझ्या गर्वाला, आणि त्या मद्यालाही—जे खरे महिमान हिरावून घेते व केवळ अपकीर्ती देते। त्या घृणास्पद नशेमुळे मी हे अतिमहान पाप केले।’

Verse 39

स्मृत्युक्तं ते करिष्यामि प्रायश्चित्तं यथाविधि । उक्तमस्त्येव मनुना प्रायश्चित्तादिकं क्रमात्

स्मृत्यांमध्ये जे प्रायश्चित्त सांगितले आहे ते मी यथाविधी करीन. मनूंनीही प्रायश्चित्तादि विधी क्रमाने निश्चित केल्या आहेत.

Verse 41

क्षेत्रेश्वरस्य विज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मता । शरीरस्य विशुद्धिस्तु प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

क्षेत्रेश्वराचे तत्त्वज्ञान झाल्यानेच परम विशुद्धी मानली जाते. परंतु शरीराची शुद्धी वेगवेगळ्या प्रकारच्या प्रायश्चित्तांनी होते.

Verse 42

ततोऽद्यतः करिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वन्प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

म्हणून आजपासून मी बारा वर्षांचे व्रत करीन—स्वकर्म उघडपणे सांगून, अनुत्तम प्रायश्चित्ताचे आचरण करीन.

Verse 43

इयं विशुद्धिरज्ञानाद्धत्वा चाकामतो द्विजम् । कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते

अज्ञानामुळे अनिच्छेने द्विजाचा वध झाला तर ही विशुद्धी सांगितली आहे. पण जाणूनबुजून ब्राह्मणवध केल्यास कोणतीही निष्कृती विधिलेली नाही.

Verse 44

यः कामतो महापापं नरः कुर्य्नात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा भृग्वग्निपतनादृते

जो मनुष्य जाणूनबुजून कशाही प्रकारे महापाप करतो, त्याच्यासाठी कोणतीही निष्कृती दिसत नाही—भृगूच्या अग्नीत पडणे यावाचून.

Verse 45

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात्

अजाणतेपणी केलेल्या पापासाठी प्रायश्चित्त योग्य आहे, असे ज्ञानी सांगतात. आणि काहीजण श्रुतीच्या संकेतावरून जाणूनबुजून केलेल्या कर्मासाठीही प्रायश्चित्त मानतात.

Verse 46

विधिः प्राथमिकस्तस्माद्द्वितीये द्विगुणं चरेत् । तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः

म्हणून प्रथम वेळी मूळ विधी करावी; दुसऱ्या वेळी ती दुप्पट करावी. तिसऱ्या वेळी तिप्पट सांगितली आहे; चौथ्या वेळी निष्कृती (प्रायश्चित्त) नाही.

Verse 47

औषधं स्नेहमाहारं ददद्गोब्राह्मणादिषु । दीयमाने विपत्तिः स्यान्न स पापेन लिप्यते

जो गायींना, ब्राह्मणांना इत्यादींना औषध, स्नेह (तूप/तेल) किंवा अन्न देतो—देताना काही विपत्ती झाली तरी तो पापाने लिप्त होत नाही.

Verse 48

अकारणं तु यः कश्चिद्द्विजः प्राणान्परित्यजेत् । तस्यैव तत्र दोषः स्यान्न तु योऽस्मै ददाति तत्

परंतु एखादा द्विज कारणाविना प्राणत्याग करील, तर दोष त्याचाच आहे; जो त्याला ते (सहाय्य/दान) देतो त्याचा दोष नाही.

Verse 49

परिष्कृतो यदा विप्रो हत्वाऽत्मानं मृतो यदि । निर्गुणः सहसा क्रोधाद्गृहक्षेत्रादिकारणात्

जर विधिपूर्वक शुद्ध केलेला ब्राह्मणही घर-शेत इत्यादी कारणांमुळे उठलेल्या क्रोधात, संयमहीन होऊन सहसा आत्महत्या करून मरण पावला, तर—

Verse 50

त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्

त्या पापाच्या शुद्धीसाठी तीन वर्षांचे व्रत करावे किंवा प्रतिलोमगामिनी सरस्वती नदीवर जावे, हे निश्चित आहे.

Verse 51

उद्दिश्य कुपितो हत्वा तोषितं वासयेत्पुनः । तस्मिन्मृते न दोषोऽस्ति द्वयोरुच्छ्रावणे कृते

रागाच्या भरात मारून, नंतर त्याला संतुष्ट करून पुन्हा वसवले, आणि जर त्याचा मृत्यू झाला, तर दोघांनाही पूर्वकल्पना दिली असल्यास कोणताही दोष नाही.

Verse 52

षण्ढं तु ब्राह्मणं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्

नपुंसक ब्राह्मणाची हत्या केल्यास शूद्रहत्येचे प्रायश्चित्त करावे. एकाच कार्यात गुंतलेल्या अनेक शस्त्रधाऱ्यांमध्ये...

Verse 53

यद्येको घातयेत्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः । प्रायश्चित्ते व्यवसिते यदि कर्ता विपद्यते

जर त्यांपैकी एकाने जरी हत्या केली, तरी ते सर्व मारेकरी मानले जातात. प्रायश्चित्ताचा निश्चय झाल्यावर जर कर्त्याचा मृत्यू झाला...

Verse 54

एनस्तत्प्राप्नुयादेनमिह लोके परत्र च । तदहं किं करोम्येष क्व गच्छामि दुरात्मवान्

तर ते पाप त्याला इहलोकात आणि परलोकातही प्राप्त होते. 'मी दुरात्मा आता काय करू आणि कुठे जाऊ?'

Verse 55

धिङ्मां च पापचरितं महादुष्कृतकर्मिणम्

धिक्कार असो मला—मी पापाचारी, महादुष्कृत करणारा; माझे आचरण अत्यंत अधम आहे।

Verse 56

ईश्वर उवाच । इत्येवं विलपन्यावच्छोका कुलितमानसः । तावदाकाशसंभूता वागुवाचाशरीरिणी

ईश्वर म्हणाले—तो असा विलाप करीत असता, शोकाने त्याचे मन व्याकुळ झाले; तेवढ्यात आकाशातून उत्पन्न झालेली अशरीरी वाणी बोलली।

Verse 57

भोभो राम न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र देवी सरस्वती

अरे अरे राम, तू कधीही संताप करू नकोस। प्राभासिक क्षेत्रात जा, जिथे देवी सरस्वती विराजमान आहे.

Verse 58

पञ्चस्रोताः स्थिता तत्र पञ्चपातकनाशनी । नदीनां प्रवरा सा तु ब्रह्मभूता सरस्वती

तेथे ती पाच प्रवाहांसह स्थित आहे, जी पाच महापातकांचा नाश करते. नद्यांमध्ये ती श्रेष्ठ—ब्रह्मस्वरूपा सरस्वती.

Verse 59

एकतः सर्वतीर्थानि ब्रह्माण्डे सचराचरे । गंगादीनि नरश्रेष्ठ तेषां पुण्या सरस्वती

हे नरश्रेष्ठ, एका बाजूस ब्रह्मांडातील चराचर सर्व तीर्थे—गंगा इत्यादी—आहेत; तरी त्यांमध्ये सरस्वतीच परम पुण्यदायिनी आहे.

Verse 60

तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न दृश्यते देवी प्रभासस्था सर स्वती

ब्रह्महत्या इत्यादी पापे तोपर्यंतच गर्जना करीत राहतात, जोवर प्रभासस्थ देवी सरस्वतीचे दर्शन होत नाही।

Verse 61

तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यत्र देवी सरस्वती । नान्यैस्तीर्थैः सहस्रैस्त्वं कर्तुं शक्यो विकल्मषः

म्हणून तू तेथेच जा, जिथे देवी सरस्वती आहे; इतर हजारो तीर्थांनीही तू इतक्या सहजपणे निष्पाप होऊ शकणार नाहीस।

Verse 62

तन्मा कार्षीर्विलंबं त्वं गच्छ तीरं महोदधेः । प्राभासिके महादेवीं प्रतिलोमां विगाहय

यात विलंब करू नकोस; महोदधीच्या तीरावर जा आणि प्रभासात प्रतिलोम गतीने महादेवीच्या पावन प्रवाहात अवगाहन कर।

Verse 63

तत्रैवाराधय विभुं लिंगरूपिणमीश्वरम् । प्रतिष्ठाप्य महापापाच्छारी रात्त्वं विमोक्ष्यसि

तेथेच लिंगरूपिणी सर्वव्यापी ईश्वराची आराधना कर; लिंगाची प्रतिष्ठा केल्यास तू महापाप व देहबंधनातून मुक्त होशील।

Verse 64

इति श्रुत्वा वचो रामः परमानंदपूरितः । प्रभासक्षेत्रगमने मतिं चक्रे महामनाः

हे वचन ऐकून राम परमानंदाने परिपूर्ण झाला; त्या महामनाने प्रभासक्षेत्री जाण्याचा निश्चय केला।

Verse 65

ततः स्वसैन्यसंयुक्तो द्रव्योपस्करसंयुतः । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम्

त्यानंतर तो आपल्या सैन्यासह आणि द्रव्य‑उपस्करांनी युक्त होऊन, ‘प्रभास’ म्हणून विख्यात त्या महापुण्यक्षेत्रात आला।

Verse 66

दृष्ट्वा मनोरम तीर्थं सरस्वत्यब्धिसंगमे । चकार हृदि संकल्पं प्रति लोमावगाहने

सरस्वती व समुद्र यांच्या संगमावरील ते मनोहर तीर्थ पाहून, प्रतिलोम अवगाहन करण्याचा दृढ संकल्प त्याने हृदयात केला।

Verse 67

आहूय ब्राह्मणांस्तत्र प्रभासक्षेत्रवासिनः । सम्यग्यात्राविधानेन यात्रां तत्राकरोद्विभुः

प्रभासक्षेत्रात राहणाऱ्या ब्राह्मणांना तेथे बोलावून, त्या पराक्रमीने योग्य यात्राविधीनुसार तेथे तीर्थयात्रा केली।

Verse 68

यानि प्राभासिके क्षेत्रे तीर्थानि विविधानि तु । रवियोजनसंस्थानि तेषु यात्रां चकार सः

प्राभास क्षेत्रातील जी विविध तीर्थे ‘रवि‑योजन’ एवढ्या विस्तारात पसरलेली आहेत, त्या सर्व तीर्थांना त्याने यात्रा केली।

Verse 69

प्रत्येकं च ददौ तेषु दानानि विविधानि तु । तथाऽधः स्थाप यामास सरस्वत्यब्धिसंगमे

त्या तीर्थांपैकी प्रत्येक ठिकाणी त्याने विविध दाने दिली; तसेच सरस्वती‑समुद्र संगमावरही त्याने तेथे पवित्र स्थापना केली।

Verse 70

पूर्वभागे महालिंगं कृत्वा यज्ञविधिक्रियाम् । एवं कृते महादेवि विमुक्तः पातकैरभूत्

पूर्व भागी महालिंगाची प्रतिष्ठा करून यज्ञविधीनुसार विधिकर्म केले. हे महादेवी, असे केल्यावर तो सर्व पातकांपासून मुक्त झाला.

Verse 71

निर्मर्लांगस्ततो देवि दिनानि दश संस्थितः । ततस्तां चैव स स्नात्वा प्रतिलोमां क्रमाद्ययौ । प्लक्षावहरणं यावत्समुद्राच्च हिमाह्वयम्

मग, हे देवी, तो निर्मळ देहाने तेथे दहा दिवस राहिला. नंतर तेथे स्नान करून तो क्रमाने प्रतिलोम रीतीने निघाला—समुद्रापासून हिमालयापर्यंत, प्लक्षावहरण प्रदेशापर्यंत.

Verse 72

एवं मुक्तः स पापौघै रामोऽभूत्प्रथितः प्रिये । तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सरस्वत्याः प्रसादतः

अशा रीतीने पापसमूहातून मुक्त होऊन, हे प्रिये, राम प्रसिद्ध झाला—त्या लिंगाच्या माहात्म्याने आणि सरस्वतीच्या प्रसादाने.

Verse 73

यस्तत्पूजयते देवि लिंगं पापभयापहम् । रामेश्वरेति कथितं सोऽपि मुच्येत पातकात्

हे देवी, जो त्या पाप-भय-नाशक ‘रामेश्वर’ नावाने प्रसिद्ध लिंगाची पूजा करतो, तोही पातकातून मुक्त होतो.

Verse 74

अष्टम्यां च विशेषेण ब्रह्मकूर्चविधानतः । यस्तत्र कुरुते देवि सोऽश्वमेधफलं लभेत्

आणि विशेषतः अष्टमीला, हे देवी, जो तेथे ब्रह्मकूर्च-विधानानुसार अनुष्ठान करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 75

स्नात्वा तत्र वरारोहे सरस्वत्यब्धिसंगमे । रामेश्वरेतिनामानं ततः संपूज्य शंकरम् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

हे वरारोहे! तेथे सरस्वती व समुद्र यांच्या संगमावर स्नान करून, नंतर ‘रामेश्वर’ या नामाने शंकराची विधिपूर्वक पूजा करावी; यात्रेचे पूर्ण फळ इच्छिणाऱ्यांनी तेथे गोदान अवश्य द्यावे।

Verse 76

इत्येवं कथितं देवि रामेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवः सम्यक्छ्रद्धावान्प्राप्नुयाद्दिवम्

हे देवी! अशा प्रकारे रामेश्वराचे महान माहात्म्य सांगितले; ते सम्यक् श्रद्धेने ऐकून मनुष्य स्वर्गप्राप्ती करतो।