Adhyaya 24

Verse 1

श्रीमार्कंडेय उवाच । पितॄणां प्रेतरूपाणां कृत्वा वाक्यं महीपते । चंद्रशर्मा द्विजश्रेष्ठो द्वारकां समुपागतः

श्रीमार्कंडेय म्हणाले—हे महीपते, प्रेतरूपाने प्रकटलेल्या पितरांचे वचन पूर्ण करून द्विजश्रेष्ठ चंद्रशर्मा द्वारकेस येऊन पोहोचला।

Verse 2

रुक्मिणीसहितः कृष्णो यत्र तिष्ठति चान्वहम् । यत्र तिष्ठंति तीर्थानि तत्र यातो द्विजोत्तमः

जिथे रुक्मिणीसह श्रीकृष्ण नित्य वास करतात आणि जिथे तीर्थे स्वतः स्थिर आहेत, तिकडे तो द्विजोत्तम गेला।

Verse 3

यत्र तिष्ठंति यज्ञाश्च यत्र तिष्ठंति देवताः । यत्र तिष्ठंति ऋषयो मुनयो योगवित्तमाः

तोच तो स्थान आहे जिथे यज्ञ स्वतः स्थिर आहेत, जिथे देवता वास करतात, आणि जिथे योगविद्येचे श्रेष्ठ ऋषि-मुनी प्रतिष्ठित आहेत।

Verse 4

या पुरी सिद्धगंधर्वैः सेव्यते किंनरैर्नरेः । अप्सरोगणयक्षैश्च द्वारका सर्वकामदा

ज्या पुरीची सेवा-सत्कार सिद्ध-गंधर्व, किन्नर व श्रेष्ठ नर, तसेच अप्सरा व यक्षगण करतात—तीच द्वारका सर्वकामदा आहे।

Verse 5

स्वर्गारोहणनिश्रेणी वहते यत्र गोमती । सा पुरी मोक्षदा नृणां दृष्टा विप्रवरेण हि

जिथे गोमती स्वर्गारोहणाच्या शिडीसारखी वाहते—ती पुरी मनुष्यांना मोक्ष देणारी आहे; कारण ती विप्रवराने पाहिली आहे।

Verse 6

यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम् । नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते

जिच्या सीमेतील प्रवेशानेच ब्रह्महत्या इत्यादी महापातके केवळ दर्शनाने नष्ट होतात—अशी पुरी कोण सेवणार नाही?

Verse 7

गत्वा कृष्णपुरीं दृष्ट्वा गोमतीं चैव सागरम् । मन्ये कृतार्थमात्मानं जीवितं यौवनं धनम्

कृष्णपुरीस जाऊन, गोमती व सागरही पाहून, मी स्वतःला कृतार्थ मानतो—माझे जीवन, यौवन आणि धन सार्थ झाले।

Verse 8

दृष्ट्वा कृष्णपुरीं रम्यां कृष्णस्य मुखपंकजम् । धन्योऽहं कृत्यकृत्योहं सभाग्योऽहं धरातले

रम्य कृष्णपुरी व श्रीकृष्णांचे कमलमुख पाहून, मी धन्य आहे; माझी कर्तव्ये पूर्ण झाली; या धरतीवर मी सौभाग्यवान आहे।

Verse 9

दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं रुक्मिणीं द्वारकां पुरीम् । तीर्थकोटिसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम्

श्रीकृष्णांचे रम्य मुख, रुक्मिणी आणि द्वारका नगरी पाहिल्यावर, मग कोटी-हजारो तीर्थांची सेवा करून तरी काय उपयोग?

Verse 10

पुण्यैर्लक्षसहस्रैस्तु प्राप्ता द्वारवती शुभा । शुक्ला वैशाखमासे तु संप्राप्ता मधुसूदनी

लक्ष-हजार पुण्यांमुळेच शुभ द्वारवती प्राप्त होते; आणि वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षात ‘मधुसूदनी’ हा पुण्यकाल प्राप्त होतो।

Verse 11

द्वादशी त्रिस्पृशानाम पापकोटिशतापहा । धन्याः सर्वे मनुष्यास्ते वैशाखे मधुसूदनी

‘त्रिस्पृशा’ नावाची द्वादशी शेकडो कोटी पापांचा नाश करते. वैशाखात मधुसूदनी-व्रत प्राप्त करणारे सर्व मनुष्य धन्य होत।

Verse 12

संप्राप्ता त्रिस्पृशा यैस्तु बुधवारेण संयुता । न यज्ञैस्तु न वेदैस्तु न तीर्थैः कोटिसेवितैः । प्राप्यते तत्फलं नैव द्वारकायां यथा नृणाम्

ज्यांना बुधवारी संयुक्त त्रिस्पृशा (द्वादशी) प्राप्त होते, द्वारकेत मनुष्यांना जो फल मिळतो, तो यज्ञांनी नाही, वेदाध्ययनाने नाही, आणि कोटी तीर्थसेवनानेही प्राप्त होत नाही।

Verse 13

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो गोमतीतीरमाश्रितः । उपस्पृश्य यथान्यायं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

असे बोलून द्विजश्रेष्ठ गोमतीच्या तीरावर गेला आणि शास्त्रदृष्ट कर्मानुसार यथान्याय आचमनादि शुद्धिकर्म केले।

Verse 14

कृत्वा स्नानं यथोक्तं तु संतर्प्य पितृदेवताः । चक्रतीर्थात्समादाय शिलांश्चक्रांकिताञ्छुभान् । पूजिताः पुरुषसूक्तेन यथोक्तविधिना नृप

यथोक्त स्नान करून पितृदेवतांचे संतर्पण केले; मग चक्रतीर्थातून शुभ चक्रांकित शिळा घेऊन, हे नृप, पुरुषसूक्ताने यथोक्त विधीप्रमाणे त्यांची पूजा केली।

Verse 15

शिवपूजा कृता पश्चात्संस्मृत्य पितृभाषितम् । दत्त्वा पिंडोदकं सम्यक्पितॄणां विधिपूर्वकम्

नंतर शिवपूजा करून, पितरांनी सांगितलेले स्मरून, त्याने विधिपूर्वक पितरांना सम्यक पिंड व उदक अर्पण केले।

Verse 16

विलेपनं च वस्त्राणि पुष्पाणि धूपदीपको । नैवेद्यानि मनोज्ञानि कंदमूलफलानि च

त्याने विलेपन, वस्त्रे, पुष्पे, धूप-दीप आणि मनोहर नैवेद्य—कंद, मुळे व फळेही अर्पण केली।

Verse 17

तांबूलं च सकर्पूरं कृत्वा नीराजनादिकम् । प्रदक्षिणां नमस्कारं स्तुतिपूर्वं पुनःपुनः

त्याने कापूरयुक्त तांबूल अर्पण करून नीराजन-आरती इत्यादी केली; आणि स्तुतीपूर्वक पुन्हा पुन्हा प्रदक्षिणा व नमस्कार केला।

Verse 18

क्षमापयित्वा देवेशं चक्रे जागरणं ततः । यामत्रये व्यतीते तु चंद्रशर्मा ह्युवाच ह

देवेशाची क्षमा मागून त्याने नंतर जागरण केले; आणि रात्रीचे तीन याम गेल्यावर चंद्रशर्मा म्हणाला।

Verse 19

आतुरस्य च दीनस्य शृणु कृष्ण वचो मम । संसारभयसंत्रस्तं मां त्वमुद्धर केशव

हे कृष्ण, मी आतुर व दीन आहे—माझे वचन ऐक. हे केशवा, संसारभयाने व्याकुळ झालेल्या मला तू उद्धर।

Verse 20

त्वत्पादांबुज भक्तानां न दुःखं पापिनामपि । किं पुनः पापहीनानां द्वादशीसेविनां नृणाम्

तुमच्या चरणकमळांचे भक्त—पापी असले तरी—दुःखी होत नाहीत; मग जे पापरहित होऊन द्वादशीचे व्रत-सेवन करतात, त्यांचे तर काय सांगावे!

Verse 21

दशमीवेधजं पापं कथितं मम पूर्वजैः । दुष्कृतं नाशमायातु त्वत्प्रसादाज्जनार्द्दन

‘दशमी-वेध’मुळे होणारे पाप माझ्या पूर्वजांनी सांगितले आहे; हे जनार्दना, तुझ्या कृपेने ते दुष्कृत नष्ट होवो।

Verse 22

सविद्धं त्वद्दिनं कृष्ण यत्कृतं जागरं हरे । तत्पापं विलयं यातु यथालवणमंभसि

हे कृष्ण, हे हरे! तुझ्या पवित्र दिवशी माझे जे जागरण सविद्ध (दोषयुक्त) झाले असेल, त्याचे पाप पाण्यातील मीठ जसे विरघळते तसे विलीन होवो।

Verse 23

सविद्धं वासरं यस्मा त्कृतं मम पितामहैः । प्रेतत्वं तेन संप्राप्तं महादुःखप्रसाधकम्

माझ्या पितामहांनी कधीतरी सविद्ध (दोषयुक्त) व्रत-दिवस पाळला; त्यामुळे त्यांना प्रेतत्व प्राप्त झाले—जे महादुःख उत्पन्न करणारे आहे।

Verse 24

यथा प्रेतत्वनिर्मुक्ता मम पूर्वपितामहाः । मुक्तिं प्रयांति देवेश तथा कुरु जगत्पते

हे देवेश, हे जगत्पते! माझे पूर्व पितामह प्रेतत्वातून मुक्त होऊन मोक्षास जावोत—अशी कृपा करून तू तसेच कर।

Verse 25

पुनरेव यदुश्रेष्ठ प्रसादं कर्तुमर्हसि । अविद्यामोहितेनापि न कृतं तव पूजनम्

हे यदुश्रेष्ठ! तू पुन्हा प्रसन्न होण्यास योग्य आहेस. अविद्येच्या मोहाने मी तुझे पूजन केले नाही।

Verse 26

मया पापेन देवेश शिवभक्तिः समाश्रिता । तव भक्तिः कृता नैव न कृतं तव वासरम्

हे देवेश! पापी मी शिवभक्तीचा आश्रय घेतला; पण तुझी भक्ती केली नाही, आणि तुझा वासर (पवित्र दिवस)ही पाळला नाही।

Verse 27

न दृष्टा द्वारका कृष्ण न स्नातो गोमतीजले । न दृष्टं पादपद्मं च त्वदीयं मोक्षदा यकम्

हे कृष्णा! मी द्वारकेचे दर्शन केले नाही, गोमतीच्या जलात स्नानही केले नाही; आणि मोक्ष देणाऱ्या तुझ्या चरणकमलांचेही दर्शन झाले नाही.

Verse 28

न कृता द्वारकायात्रा दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । विफलं सुकृतं जातं यन्मया समुपार्जितम्

प्रभु सोमेश्वरांचे दर्शन घेण्यासाठी मी द्वारकायात्रा केली नाही; म्हणून मी जमविलेले पुण्य निष्फळ झाले आहे.

Verse 29

मत्पूर्वजैस्तु कथितं सर्वमेव सुरेश्वर । तत्पुण्यं मा वृथा यातु प्रसादात्तव केशव

हे सुरेश्वर! माझ्या पूर्वजांनी हे सर्व सांगितले आहे. हे केशवा! तुझ्या कृपेने ते पुण्य व्यर्थ जाऊ नये.

Verse 30

दृष्टं तु तव वक्त्रं च दुर्ल्लभं भुवनत्रये । तन्नास्ति देवकीपुत्र पुराणेषु श्रुतं मया

तरीही मी तुझे मुखदर्शन केले आहे, जे त्रिभुवनात दुर्लभ आहे. हे देवकीपुत्रा! पुराणांत असे दर्शन कठीण असे मी ऐकले आहे.

Verse 31

सापराधास्तु ये केचिच्छिशुपालादयः स्मृताः । त्वत्करेण हताः कोपान्मुक्तिं प्राप्ता महीवराः

शिशुपाल आदी जे अपराधी म्हणून स्मरणात आहेत, तेही तुझ्या हातून क्रोधाने मारले जाऊन, हे महाप्रभो, मुक्तीला प्राप्त झाले.

Verse 32

अद्यप्रभृति कर्त्तव्यं पूजनं प्रत्यहं च तत् । पलार्धेनापि विद्धं स्याद्भोक्तव्यं वासरे तव

आजपासून मी दररोज तुमचे पूजन करीन. व्रतात अर्ध पळभर जरी दोष झाला तरीही तुमच्या पवित्र वासरीच भोजन करीन.

Verse 33

त्वत्प्रिया च मया कार्य्या द्वादशी व्रतसंयुता । भक्तिर्भागवतानां च कार्य्या प्राणैर्द्धनैरपि

तुम्हाला जे प्रिय—विशेषतः द्वादशी-व्रत—ते मी आचरिन. आणि भागवत भक्तांची भक्ती व सेवा प्राण-धन देऊनही करीन.

Verse 34

नित्यं नामसहस्रं तु पठनीयं तव प्रियम् । पूजा तु तुलसीपत्रैर्मया कार्या सदैव हि

मी नित्य तुमचे प्रिय सहस्रनाम पठण करीन. आणि तुलसीपत्रांनी सदैव तुमची पूजा करीन.

Verse 35

तुलसीकाष्ठसंभूता माला धार्य्या सदा मया । नृत्यं गीतं च कर्त्तव्यं संप्राप्ते जागरे तव

तुळशीकाष्ठाची माळ मी सदैव धारण करीन. आणि तुमच्या जागरणी भजन-कीर्तनासह गीत-नृत्य करीन.

Verse 36

द्वारकायां प्रकर्त्तव्यं प्रत्यहं गमनं मया । त्वत्कथाश्रवणार्थं च नित्यं पुस्तकवाचनम्

मी दररोज द्वारकेस जाईन. आणि तुमच्या कथांचे श्रवण व्हावे म्हणून नित्य पवित्र ग्रंथांचे वाचन करीन.

Verse 37

नित्यं पादोदकं मूर्ध्ना मया धार्यं सुभक्तितः । नैवेद्यभक्षणं चैव करिष्यामि सुभक्तितः

मी नित्य सुभक्तीने तुमच्या चरणप्रक्षालनाचे तीर्थ मस्तकी धारण करीन, आणि त्याच भक्तीने नैवेद्य-प्रसादाचे सेवन करीन।

Verse 38

निर्माल्यं शिरसा धार्य्यं त्वदीयं सादरं मया । तव दत्त्वा यदिष्टं तु भक्षणीयं सदा मया

मी सादर तुमचे निर्माल्य (माळा-फुले) शिरावर धारण करीन; आणि जे तुम्हाला प्रिय ते तुम्हाला अर्पण करून सदैव तुमच्या प्रसादरूपाने भक्षण करीन।

Verse 39

तथा तथा प्रकर्त्तव्यं येन तुष्टिर्भवेत्तव । तथ्यमेतन्मया कृष्ण तवाग्रे परिकीर्तितम्

ज्या-ज्या प्रकारे तुझी तुष्टी होईल त्या-त्या प्रकारे मी आचरण करीन। हे कृष्णा, हे सत्य मी तुझ्या समोर स्पष्ट सांगितले आहे।

Verse 40

श्रीकृष्ण उवाच । साधुसाधु महाभाग चन्द्रशर्मन्द्विजोत्तम । आगमिष्यंति मल्लोके त्वया सह पितामहाः

श्रीकृष्ण म्हणाले— “साधु, साधु! हे महाभाग चंद्रशर्मन्, हे द्विजोत्तम—तुझ्यासह तुझे पितामह माझ्या लोकात येतील।”

Verse 41

पश्य प्रेतत्वनिर्मुक्ता मत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । आकाशे गरुडारूढास्तव पूर्वपितामहाः

पहा, हे द्विजोत्तम—माझ्या प्रसादाने तुझे पूर्व पितामह प्रेतत्वातून मुक्त झाले आहेत; ते आकाशात गरुडावर आरूढ दिसत आहेत।

Verse 42

पितामहा ऊचुः । त्वत्प्रसादाद्वयं पुत्र मुक्तिं प्राप्ता न संशयः । प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ताः कृष्णवक्त्रावलोकनात्

पितामह म्हणाले—हे पुत्रा! तुझ्या प्रसादाने आम्हांस मोक्ष प्राप्त झाला; यात संशय नाही. श्रीकृष्णमुखदर्शनाने आम्ही प्रेतयोनीतून मुक्त झालो.

Verse 43

धन्यास्ते मानुषे लोके पुत्रपौत्रप्रपौत्रकाः । दृष्ट्वा श्रीसोमनाथं तु कृष्णं पश्यंति द्वारकाम्

मनुष्यलोकी पुत्र-पौत्र-प्रपौत्रांसह ते धन्य होत, जे श्रीसोमनाथाचे दर्शन करून मग द्वारकेत श्रीकृष्णाचे दर्शन घेतात.

Verse 44

धन्या च विधवा नारी कृष्णयात्रां करोति या । उद्धरिष्यति लोकेऽस्मिन्कुलानां निरयाच्छतम्

जी विधवा स्त्री श्रीकृष्णयात्रा करते ती धन्य आहे; या लोकी ती आपल्या कुलांच्या शंभर पिढ्यांना नरकातून उद्धरील.

Verse 45

श्वपचोऽपि करोत्येवं यात्रां च हरिशांकरीम् । स याति परमां मुक्तिं पितृभिः परिवारितः

श्वपचही जर अशा रीतीने हरि-शंकरांची यात्रा करील, तर तो पितरांनी वेढलेला परम मुक्तीस प्राप्त होतो.

Verse 46

यः पुनस्तीर्थसंन्यासं कृत्वा तिष्ठति तत्र वै । विष्णुलोकान्निवृत्तिर्न कल्पकोटिशतैरपि

आणि जो त्या तीर्थस्थानी संन्यास घेऊन तेथेच निवास करतो, त्याची विष्णुलोकातून परतफेड शेकडो कोटी कल्पांतही होत नाही.

Verse 47

वंचितास्ते न सन्देहो दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । दृष्टं कृष्णमुखं नैव न स्नाता गोमतीजले

निःसंशय ते वंचितच आहेत, ज्यांनी प्रभु सोमेश्वराचे दर्शन केले तरी श्रीकृष्णमुखाचे दर्शन केले नाही आणि गोमतीच्या जलात स्नान केले नाही।

Verse 48

किं जलैर्बहुभिः पुण्यैस्तीर्थकोटिसमुद्भवैः । दृष्ट्वा सोमेश्वरं यस्तु द्वारकां नैव गच्छति । धिक्कुर्वंति च तं पापं पितरो दिवि संस्थिताः

कोट्यवधी तीर्थांतून उत्पन्न अनेक पुण्यजलांचा काय उपयोग? जो सोमेश्वराचे दर्शन करूनही द्वारकेस जात नाही, त्या पाप्यास दिविस्थ पितर धिक्कारतात।

Verse 49

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं दृष्ट्वा पुनः शिवम् । सौपर्णे कथितं पुण्यं यात्राशतसमुद्भवम्

सोमेश्वर देवाचे दर्शन करून, श्रीकृष्णाचे दर्शन करून, आणि पुन्हा शिवाचे दर्शन करून—हे पुण्य सौपर्णोपदेशात शंभर यात्रांतून उत्पन्न असे सांगितले आहे।

Verse 50

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं नैव प्रपश्यति । मोहाद्व्यर्थगतं तस्य सर्वं संसारकर्म वै

सोमेश्वर देवाचे दर्शन करूनही जो श्रीकृष्णाचे खरे दर्शन करत नाही, मोहामुळे त्याचे सर्व संसारकर्म निष्फळ ठरते।

Verse 51

आगत्य यः प्रभासे च कृष्णं पश्यति वै नरः । प्रभासायुतसंख्यं तु फलमाप्नोति यत्नतः

जो नर प्रभासास येऊन श्रीकृष्णाचे दर्शन करतो, तो प्रयत्नपूर्वक प्रभास-पुण्याचे अयुतसंख्य फल प्राप्त करतो।

Verse 52

यस्मात्सर्वाणि तीर्थानि सर्वे देवास्तथा मखाः । द्वारकायां समायांति त्रिकालं कृष्णसंनिधौ

कारण सर्व तीर्थे, सर्व देव तसेच यज्ञही—त्रिकाळी—श्रीकृष्णाच्या सान्निध्यात द्वारकेत येऊन एकत्र होतात।

Verse 53

तीर्थैर्नानाविधैः पुत्र तत्स्थानैः किं प्रयोजनम् । फलं समस्ततीर्थानां दृष्ट्वा द्वारवतीं लभेत्

हे पुत्रा! नानाविध तीर्थे व त्यांच्या वेगवेगळ्या स्थळांचा काय उपयोग? द्वारवतीचे दर्शन होताच सर्व तीर्थांचे फळ प्राप्त होते।

Verse 54

हते कंसे जरासन्धे नरके च निपातिते । उत्तारिते भुवो भारे कृष्णो देवकिनंदनः । चक्रे द्वारवतीं रम्यां सन्निधौ सागरस्य च

कंस व जरासंधाचा वध होऊन, नरकाचा नाश होऊन, आणि पृथ्वीचा भार उतरवल्यावर—देवकीनंदन श्रीकृष्णाने सागराच्या सन्निधानी रम्य द्वारवतीची स्थापना केली।

Verse 55

स्थितः प्रीतमनाः कृष्णो लप्स्यते कामिनीसुखम्

तेथे प्रसन्नचित्ताने स्थित राहून श्रीकृष्ण प्रियांसह संगमसुखाचा आस्वाद घेतात।

Verse 56

ब्रह्माग्निवायुसूर्याश्च वासवाद्या दिवौकसः । मर्त्त्या विप्राश्च राजानः पातालात्पन्नगेश्वराः

ब्रह्मा, अग्नी, वायू व सूर्य; इंद्रादि दिवौकस; मर्त्यलोकातील ब्राह्मण व राजे; आणि पाताळातून नागेश्वर—हे सर्व तेथे एकत्र जमतात।

Verse 57

नद्यो नदाश्च शैलाश्च वनान्युपवनानि च । पुरग्रामा ह्यरण्यानि सागराश्च सरांसि च

तेथे नद्या व ओढे, पर्वत, वने व उपवने, नगरे व गावे, अरण्ये, समुद्र आणि सरोवरे—सर्व जणू उपस्थित आहेत।

Verse 58

यक्षाश्चासुरगंधर्वाः सिद्धा विद्याधरास्तथा । रम्भाद्यप्सरसश्चैव प्रह्लादाद्या दितेः सुताः । रक्षा विभीषणाद्याश्च धनदो रक्ष नायकः

तेथे यक्ष, असुर व गंधर्व; सिद्ध व विद्याधर; रंभा आदी अप्सरा; प्रह्लाद आदी दितीचे पुत्र; विभीषण आदी राक्षस; तसेच यक्षांचा नायक धनद (कुबेर)—सर्व आहेत।

Verse 59

ऋषयो मुनयः सिद्धाः सनकाद्याश्च योगिनः । ग्रहा ऋक्षाणि योगाश्च ध्रुवः परमवैष्णवः

तेथे ऋषी-मुनी, सिद्ध आणि सनक आदी योगी; ग्रह, नक्षत्रे व योग; तसेच परम वैष्णव ध्रुव—सर्व उपस्थित आहेत।

Verse 60

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु तिष्ठते स्थाणुजंगमम् । श्रीकृष्णसन्निधौ नित्यं प्रत्यहं तिष्ठते सदा

त्रैलोक्यात जे काही आहे—स्थावर वा जंगम—ते नित्य, प्रतिदिन, सदैव श्रीकृष्णाच्या सान्निध्यातच स्थित असते।

Verse 61

न त्यजंति पुरीं पुण्यां द्वारकां कृष्णसेविताम् । सा त्वया सेविता पुत्र सांप्रतं कृष्णदर्शनात् । पिशाचयोनिनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम्

ते कृष्णसेवित पुण्यपुरी द्वारका सोडत नाहीत। पुत्रा, तूही आता तिची सेवा केलीस; आणि श्रीकृष्णदर्शनाने आम्ही पिशाचयोनीतून मुक्त होऊन परम गतीस जाऊ।

Verse 62

द्वादशीवेधजंपापं द्वारकायाः प्रभावतः । नष्टं पुत्र न सन्देहः संप्राप्ताः परमं पदम्

द्वारकेच्या प्रभावाने द्वादशी-वेधजन्य पाप नष्ट झाले. हे पुत्रा, यात संशय नाही—आम्ही परम पदास प्राप्त झालो आहोत.

Verse 63

द्वादशीवेधसम्भूतं यत्त्वया पापमर्जितम् । कृष्णस्य दर्शनात्क्षीणं न जह्यं द्वादशीव्रतम्

द्वादशी-वेधामुळे तू जे पाप कमावलेस, ते कृष्णदर्शनानेच क्षीण झाले. म्हणून द्वादशी-व्रत सोडू नकोस.

Verse 64

रक्षणीयं प्रयत्नेन वेधो दशमिसम्भवः । नो चेत्पुत्र न संदेहः प्रेतयोनिमवाप्स्यसि

दशमीपासून उत्पन्न होणारा वेध प्रयत्नाने टाळावा व जपावा. नाहीतर, हे पुत्रा, निःसंशय तू प्रेतयोनीस जाशील.

Verse 65

त्रैलोक्य संभवं पापं तेषां भवति भूतले । सशल्यं ये प्रकुर्वंति वासरं कृष्णसंज्ञकम्

जे कृष्णसंज्ञक वासर दोषासहित (सशल्य) करतात, त्यांच्या वाट्याला त्रैलोक्यसम्भव पाप या भूतलावरच येते.

Verse 66

प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति सशल्यं वासरं हरेः । ये कुर्वंति न ते यांति मन्वतरशतैर्दिवम्

हरेच्या पवित्र वासराचे सशल्य आचरण—याचे प्रायश्चित्त नाही. जे असे करतात, ते शेकडो मन्वंतरांनीही स्वर्गास जात नाहीत.

Verse 67

प्रेतत्वं दुःसहं पुत्र दुःसहा यमयातना । तस्मात्पुत्र न कर्त्तव्यं सशल्यं द्वादशीव्रतम्

हे पुत्रा, प्रेतत्वाची अवस्था असह्य आहे आणि यमाच्या यातनाही असह्य आहेत. म्हणून, हे पुत्रा, दोषयुक्त (सशल्य) द्वादशी-व्रत करू नये।

Verse 68

कारयंति हि ये त्वज्ञाः कूटयुक्ताश्च हेतुकाः । प्रेतयोनिं प्रयास्यंति पितृभिः सह सर्वतः

जे अज्ञ लोक कपटयुक्त व कारणे सांगत असे दोषपूर्ण आचरण करवितात, ते सर्वथा पितरांसह प्रेतयोनीस जातात।

Verse 69

द्वादशी दशमीविद्धा संतानप्रविनाशिनी । ध्वंसिनी पूर्वपुण्यानां कृष्णभक्तिविनाशिनी

दशमीने विद्ध (दूषित) झालेली द्वादशी संततीचा नाश करते; ती पूर्वपुण्यांचा ध्वंस करते आणि कृष्णभक्तीचाही विनाश करते।

Verse 70

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः प्रसादाद्रुक्मिणीपतेः । प्राप्तं विष्णुपदं पुत्र अपुनर्भवसंज्ञकम्

तुझे कल्याण असो; रुक्मिणीपतीच्या प्रसादाने आम्ही प्रस्थान करू. हे पुत्रा, तू विष्णुपद—अपुनर्भव नावाची अवस्था—प्राप्त केली आहेस।

Verse 71

श्रीकृष्ण उवाच । चंद्रशर्मन्प्रसन्नोऽहं तव भक्त्या द्विजोत्तम । शैवभावप्रपन्नोऽपि यस्त्वं जातोऽसि वैष्णवः

श्रीकृष्ण म्हणाले—हे चंद्रशर्मन्, हे द्विजोत्तमा, तुझ्या भक्तीने मी प्रसन्न आहे. शैवभावास प्रवृत्त असूनही तू वैष्णव झालास।

Verse 72

नवसप्ततिवर्षाणि न कृतं वासरे मम । संपूर्णं मत्प्रसादेन तव जातं न संशयः

एकोणऐंशी वर्षे तू माझ्या पवित्र व्रतदिनी आचरण केले नाहीस। तरीही माझ्या कृपेने तुझे ते व्रत पूर्ण झाले आहे—यात संशय नाही।

Verse 73

एकेनैवोपवासेन त्रिस्पृशासंभवेन हि । द्वारकायाः प्रसादेन मद्दृष्ट्यालोकनेन हि

केवळ एका उपवासाने—विशेषतः शुभ त्रिस्पृशा-व्रताशी संबंधित उपवासाने—द्वारकेच्या प्रसादाने आणि माझ्या दर्शनमात्रानेच महान आध्यात्मिक फल मिळते।

Verse 74

अविद्यामोहितेनैव शिवभक्त्या ममार्चनम् । न कृतं मत्प्रसादेन कृतं चैव भविष्यति

अविद्येच्या मोहाने तू शिवभक्तीद्वारे माझे अर्चन केले नाहीस। पण माझ्या कृपेने जे पूर्वी झाले नाही, ते पूजन निश्चयच पूर्ण होईल।

Verse 75

वैशाखे यैरहं दृष्टो द्वारकायां द्विजोत्तम । त्रिस्पृशावासरे चैव वंजुलीवासरे तथा

हे द्विजोत्तम! जो वैशाख महिन्यात द्वारकेत माझे दर्शन करतो—त्रिस्पृशा-दिनी आणि वंजुली-दिनीही—तो विशेष पुण्याचा भागी होतो।

Verse 76

उन्मीलिनीदिने प्राप्ते प्राप्ते वा पक्षवर्द्धिनी । नैतेषां चापराधोऽस्ति यद्यपि ब्रह्मघातकाः

उन्मीलिनीचा दिवस आला किंवा पक्षवर्द्धिनीचा दिवस आला—यांना अपराध लागत नाही, जरी ते ब्रह्महत्येचे दोषी असले तरीही।

Verse 77

जन्मप्रभृति पुण्यस्य प्रकृतस्यापि भूसुर । मत्पुरीदर्शनेनापि फलभागी भवेन्नरः

हे भूसुर! जन्मापासून संचित पुण्याचेही फळ केवळ माझ्या पुरीच्या दर्शनाने मनुष्याला प्राप्त होते.

Verse 78

दृष्ट्वा समस्ततीर्थानि प्रभासादीनि भूतले । मत्पुरीदर्शनेनैव पृष्ट्वाऽपीह भवेत्फलम्

पृथ्वीवरील प्रभासादी सर्व तीर्थे पाहूनही, येथे फळ केवळ माझ्या पुरीच्या दर्शनाने—अथवा तिची चौकशी केली तरी—प्राप्त होते.

Verse 79

माहात्म्यं द्वारकायास्तु मद्दिने यत्र तत्र वा । पठेन्मम पुरीं पुण्यां लभते मत्प्रसादतः

माझ्या पवित्र दिवशी किंवा कोणत्याही दिवशी, जिथे असेल तिथे, जो द्वारकेचे माहात्म्य पठण करतो, तो माझ्या कृपेने ती पुण्यपुरी प्राप्त करतो.

Verse 80

मत्पुरीं वसतां पुण्यं त्रिकालं मम दर्शनात् । तत्फलं समवाप्नोति यस्त्विदं पठते कलौ

कलियुगात जो हे पठण करतो, तो माझ्या पुरीत वसणाऱ्यांना दिवसाचे तिन्ही काळ माझे दर्शन केल्याने जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ प्राप्त करतो.

Verse 81

कलौ काशी च मथुरा ह्यवंती च द्विजोत्तम । अयोध्या च तथा माया कांची चैव च मत्पुरी

हे द्विजोत्तम! कलियुगात काशी, मथुरा, अवंती, अयोध्या, माया (हरिद्वार), कांची आणि माझी पुरी—ही प्रमुख तीर्थस्थाने आहेत.

Verse 82

शालिग्रामभवं चैव बदरी च तथोत्तमा । कुरुक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं पुष्करं शुभसंज्ञकम्

शालिग्रामोत्पन्न तीर्थ आणि उत्तम बदरी; कुरुक्षेत्र, भृगुक्षेत्र तसेच शुभनामाने प्रसिद्ध पुष्कर—ही सर्व श्रेष्ठ तीर्थे आहेत.

Verse 83

प्रयागं च प्रभासं च क्षेत्रं वै हाटकेश्वरम् । गंगाद्वारं शौकरं च गंगासागरसंगमम्

प्रयाग व प्रभास, हाटकेश्वराचे पवित्र क्षेत्र; गंगाद्वार (हरिद्वार), शौकर आणि गंगा-सागर संगम—ही सर्व प्रसिद्ध तीर्थे आहेत.

Verse 84

नैमिषं दण्डकारण्यं तथा वृन्दावनं द्विज । सैंधवं चार्बुदाख्यं च सर्वाण्यायतनानि च

हे द्विज! नैमिष, दण्डकारण्य व वृन्दावन; सैंधव आणि अर्बुद (आबू) नावाचे स्थान—तसेच सर्व पवित्र आयतनेही (यात येतात).

Verse 85

वनानि मागधादीनि पुष्कराणि द्विजोत्तम । शैलराजादयः शैला हिमाद्रिप्रमुखा हि ये

हे द्विजोत्तम! मागधादी वने, पवित्र पुष्कर-तीर्थे, तसेच शैलराजादी महान पर्वत—हिमाद्री (हिमालय) प्रधान जे पर्वतसमूह—हे सर्व (या पुण्यगणनेत) येतात.

Verse 86

गंगादयश्च सरितो भूतले संति यानि वै । तीर्थानि त्रिषु कालेषु समानि द्वारकापुरः

पृथ्वीवर गंगा आदी जितक्या नद्या आहेत आणि जितकी तीर्थे आहेत—त्रिकाळी ती सर्व (पुण्यफळात) द्वारकापुरीस सम आहेत.

Verse 87

कलिना कलितं सर्वं वर्जयित्वा तु मत्पुरीम् । विप्र वर्षशते प्राप्ते मत्पुर्यां मम दर्शने

कलियुगात माझी नगरी सोडून सर्व काही कलीने व्यापले आहे. हे विप्रा, शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर माझ्या नगरीत माझ्या दर्शनाच्या वेळी...

Verse 88

तव मृत्युर्महीदेव मत्प्रसादाद्भविष्यति । त्रिस्पृशावासरे प्राप्ते वैशाखे शुक्लपक्षतः

हे भूदेवा, माझ्या कृपेने तुझा मृत्यू होईल. वैशाख मासातील शुक्ल पक्षात त्रिस्पृशा तिथी आली असता...

Verse 89

संगमे बुधवारस्य दिवा भूमौ ममाग्रतः । दशमं द्वारमासाद्य तव प्राणस्य निर्गमम् । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादेन भूसुर

बुधवारी दिवसा, संगमाच्या वेळी, माझ्या समोर जमिनीवर, दहाव्या द्वारातून (ब्रह्मरंध्रातून) तुझे प्राणोत्क्रमण होईल. हे भूसुरा, माझ्या कृपेने यात काहीही शंका नाही.

Verse 90

स्वस्थानं गच्छ विप्रेंद्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि । मद्भक्तानां युगांतेऽपि विनाशो नोपपद्यते

हे विप्रेंद्रा, तू आपल्या स्थानी जा, तुला सर्व मनोकामना प्राप्त होतील. युगाचा अंत झाला तरी माझ्या भक्तांचा विनाश होत नाही.

Verse 91

मद्भक्तिं वहतां पुंसामिह लोके परेऽपि वा । नाशुभं विद्यते किंचित्कुलकोटिं नयेद्दिवम्

जे पुरुष माझी भक्ती करतात, त्यांना इहलोकात किंवा परलोकात काहीही अशुभ नसते; ती भक्ती त्यांच्या कोटी कुळांना स्वर्गात नेते.

Verse 92

मार्कण्डेय उवाच । ततो वर्षशते प्राप्ते गत्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्राणान्कृष्णोपदेशेन त्यक्त्वा मोक्षं जगाम ह

मार्कण्डेय म्हणाले—शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर तो द्वारवती नगरीस गेला. श्रीकृष्णांच्या उपदेशाने प्राणत्याग करून तो निश्चयच मोक्षास गेला।

Verse 93

इन्द्रद्युम्न तदाख्यातं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पुनरेव् प्रवक्ष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

हे इंद्रद्युम्न, द्वारकेचे हे माहात्म्य सांगितले आहे. तरीही तुझ्या मनात जे आहे ते लक्षात घेऊन मी ते पुन्हा सांगीन।

Verse 94

शृण्वतां पठतां चैव माहा त्म्यं द्वारकाभवम् । सर्वं फलमवाप्नोति कृष्णेन कथितं च यत्

जो हा द्वारका-माहात्म्य ऐकतो किंवा वाचतो, तो सर्व फल प्राप्त करतो—जे फल श्रीकृष्णांनी सांगितले आहेत तेच।

Verse 95

विस्तारयंति लोकेऽस्मिंल्लिखितं यस्य वेश्मनि । प्रत्यक्षं द्वारकापुण्यं प्राप्यते कृष्णसंभवम्

या लोकी ज्याच्या घरी हे (माहात्म्य) लिहिलेले असून त्याचा प्रसार केला जातो, त्याला द्वारकेचे पुण्य प्रत्यक्ष मिळते—जे श्रीकृष्णसम्भव अनुग्रह आहे।