Adhyaya 207

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । बालमंडनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

विश्वामित्र म्हणाले—हे नराधिप, तू विचारलेले सर्व मी सांगितले. हे बालमण्डनाचे माहात्म्य सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे.

Verse 2

यत्रैकस्मिन्नपि स्नाने कृते पार्थिवसत्तम । सर्वेषां लभ्यते पुण्यं तीर्थानां स्नानसंभवम् । माघमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्ष उपस्थिते

हे राजश्रेष्ठा! त्या स्थानी एकदाच स्नान केले तरी सर्वांना अनेक तीर्थस्नानातून जे पुण्य मिळते ते प्राप्त होते—विशेषतः माघमासातील शुक्लपक्षाची त्रयोदशी आली असता।

Verse 3

आनर्त उवाच । कस्माच्छक्रस्य संस्थानं पंचरात्रं धरातले । नाधिकं जायते तेषां यथान्येषां दिवौकसाम्

आनर्त म्हणाला—शक्राचे पृथ्वीवरचे वास्तव्य केवळ पाच रात्रींचेच का? इतर स्वर्गवासीयांप्रमाणे त्याचे अधिक काळ का होत नाही?

Verse 4

वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे

पावसाच्या शेवटी कोणकोणत्या दिवशी शक्र पृथ्वीवर येतो? तो कोणत्या महिन्यात येतो? हे सर्व मला सांग.

Verse 5

विश्वामित्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि कथा मेनां धराधिप । पंचरात्रात्परं शक्रो यथा न स्याद्धरातले

विश्वामित्र म्हणाला—हे धराधिप, ऐक; मी ही कथा सांगतो, ज्यामुळे शक्र पाच रात्रीनंतर पृथ्वीवर का राहत नाही हे स्पष्ट होईल।

Verse 6

आसीत्पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी दानवदर्पहा

पूर्वीच्या बृहत्कल्पात जयत्सेन नावाचा सुरेश्वर होता—समस्त त्रैलोक्याचा स्वामी आणि दानवांचा दर्प नाश करणारा।

Verse 7

त्रैलोक्ये सकले पूजां भजमानः सदैव हि । कस्यचित्त्वथ कालस्य गौतमस्य मुनेः प्रिया

तो सर्व त्रैलोक्यात सदैव पूजिला जात असे। मग एका वेळी गौतम मुनींची प्रिय पत्नी (असा प्रसंग आला)—

Verse 8

अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः

तिचे नाव अहिल्या; पृथ्वीवर रूपाने ती अनुपमा होती. तिला पाहून शक्र कामदेवाच्या वश होऊन तिची इच्छा करू लागला.

Verse 9

नित्यमेव समागत्य स्वर्गलोकात्स कामभाक् । गौतमे निर्गते राजन्समिदिध्मार्थमेव हि । दर्भार्थं फलमूलार्थं स्वयमेव महात्मभिः

कामाने व्याकुळ तो स्वर्गलोकातून वारंवार येई. हे राजन्, गौतम समिधा-इंधन, दर्भ, फळे व मुळे आणण्यासाठी—जे महात्मे ऋषी स्वतः करतात—बाहेर गेले की तो संधी पाहत असे.

Verse 11

तच्छ्रुत्वा सहसा तूर्णं गौतमो गृहमभ्यगात् । यावत्पश्यति देवेशं सह पत्न्या समागतम्

ते ऐकताच गौतम तात्काळ धावून घरी आले. तेथे त्यांनी देवेशाला आपल्या पत्नीसह आलेला पाहिले.

Verse 12

शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः । निर्जगामाश्रमात्तस्माद्विवस्त्रोऽपि भयाकुलः

शक्रही गौतमांना पाहताच पळून जाण्यास तत्पर झाला. भयाने व्याकुळ होऊन तो वस्त्रांशिवायच त्या आश्रमातून बाहेर पळाला.

Verse 13

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

हे राजा, आपल्या पतीला आलेले पाहून अहिल्याही भयाने त्रस्त झाली आणि व्याकुळ होऊन मान खाली घालून उभी राहिली.

Verse 14

गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः

हे महाराज, आपल्या पत्नीचे ते अनुचित वर्तन स्पष्टपणे पाहून गौतम ऋषींनी क्रोधाने लाल डोळे करून शाप दिला.

Verse 15

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

हे इंद्रा, ज्याअर्थी तू असे निंदनीय पापकर्म केले आहेस आणि माझ्या साध्वी पत्नीला दूषित केले आहेस, त्याअर्थी तू वृषणहीन (नपुंसक) हो.

Verse 16

सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे

आणि तुझ्या शरीरावर लवकरच हजार योनींची चिन्हे प्रकट होवोत, ज्यामुळे तू चराचरासह तिन्ही लोकात निंदेस पात्र ठरशील.

Verse 17

अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति

हे वासवा, याव्यतिरिक्त जर तू पूजेसाठी येथे मर्त्यलोकात येशील, तर तुझ्या मस्तकाचे शंभर तुकडे होतील.

Verse 18

एवं शप्त्वा च तं शक्रं ततोऽहिल्यामुवाच सः । कोपसंरक्तनेत्रस्तु भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

अशा रीतीने शक्राला शाप देऊन तो मग अहल्येला म्हणाला. क्रोधाने लाल झालेले नेत्र असलेला तो तिला पुन्हा पुन्हा धारेवर धरून भर्त्सना करू लागला.

Verse 19

यस्मात्पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले

हे पापिणी! तू हे निंद्य कर्म केले आहेस; म्हणून तू शिलामयी होऊन पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर स्थिर राहा.

Verse 20

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्

तेव्हाच त्या क्षणी त्याची पत्नी शिलास्वरूप झाली; आणि इंद्रही वृषणद्वयापासून वंचित होऊन तसाच झाला.

Verse 21

सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह

त्याच्या मुखप्रदेशावर सहस्र ‘भग’चिन्हे प्रकट झाली.

Verse 22

अथ मेरोः समासाद्य कंदरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम्

मग हरि (इंद्र) मेरू पर्वतावरील एका निर्जन गुहेत जाऊन पोहोचला. लज्जित होऊन तो तेथे नित्य राहू लागला; आपल्या पुरीस तो परत गेला नाही.

Verse 23

ततो देवगणाः सर्वे सोद्वेगास्तेन वर्जिताः । नो जानंति च तत्रस्थं कन्दरान्वेषणे रताः ओ

तेव्हा त्याने त्यांना सोडून दिल्यामुळे व्याकुळ झालेले सर्व देवगण तो कुठे राहिला आहे हे जाणू शकले नाहीत; ते गुहांचा शोध घेण्यात मग्न झाले।

Verse 24

पीड्यंते दानवै रौद्रैः स्वर्गे जाते विराजके

स्वर्गात विराजक प्रकट होताच उग्र दानवांनी लोकांना पीडू लागले।

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे जीवः शक्राण्या भयभीतया । सोद्वेगया परिपृष्टः क्व गतोऽथ पुरंदरः

याच दरम्यान भयभीत व व्याकुळ झालेल्या शक्राणीने (इंद्राणीने) जीवाला विचारले— “पुरंदर (इंद्र) कुठे गेला?”

Verse 26

अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा दृष्ट्वा तं ज्ञानचक्षुषा । जगाम सहितो देवैः प्रोवाचाथ सुनिष्ठुरम्

मग जीवाने बराच वेळ ध्यान करून ज्ञानचक्षूने त्याला पाहिले; देवांसह तेथे जाऊन तो कठोरपणे बोलला।

Verse 27

किमित्थं राज्यभोगांस्त्वं त्यक्त्वा विजनमाश्रितः । किं त्वया विहितं ध्यानं किं रौद्रं संश्रितं तपः

“तू राज्यभोग सोडून असा एकांतात का आला आहेस? तू कोणते ध्यान केले आहेस, आणि कोणत्या उग्र तपाचा आश्रय घेतलास?”

Verse 28

बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । प्रोवाच लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः

बृहस्पतीचे वचन ऐकून, मुख खाली घातलेला पुरंदर (इंद्र) लज्जायुक्त, दीन होऊन, अश्रूंनी भरून बोलला।

Verse 29

नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः

मी कोणत्याही प्रकारे त्रैलोक्यातही राज्य करणार नाही। पाहा, गौतम मुनीमुळे माझी कशी अवस्था झाली आहे।

Verse 31

मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे

हे बृहस्पते! मर्त्यलोकातून माझ्यासाठी उद्भवलेली पूजा, काही कारणांतराने—गौतम मुनींच्या शापामुळे—नष्ट झाली आहे।

Verse 32

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाचह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम्

देवराजाचे हे ऐकून बृहस्पती बोलले. महान दुःखाने व्याकुळ होऊन, सर्व देवांनी वेढलेले, ते गौतमाजवळ जाऊन स्वतः त्यांना म्हणाले।

Verse 33

एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्

हे विप्र! शक्र (इंद्र) यांनी परित्यक्त केलेले हे अखिल त्रैलोक्य दानवांनी पीडले आहे, आणि यज्ञ-उत्सवांच्या क्रिया नष्ट झाल्या आहेत।

Verse 34

नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम

तो परम लज्जेने युक्त होऊन आपल्या राज्याचीही इच्छा करीत नाही. म्हणून, हे द्विजोत्तमा, तू यथाविधी त्याच्यावर प्रसन्न हो—माझ्या वचनाने अनुग्रह करून त्याचा शाप शिथिल कर.

Verse 35

तच्छ्रुत्वा गौतमः प्राह न मे वाक्यं भवेन्मृषा । न वाक्यं लोपयिष्यामि यदुक्तं स्वयमेव हि

हे ऐकून गौतम म्हणाले—माझे वचन असत्य ठरणार नाही. मी स्वतः जे बोललो आहे, ते वचन मी मागे घेणार नाही.

Verse 36

ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः

त्यानंतर विष्णूंनी त्याला संबोधून सांगितले आणि स्वयं महेश्वरांनीही प्रत्यक्ष वचन दिले. तसेच सर्व देवगण विनयाने नतमस्तक होऊन तेथे उभे राहिले.

Verse 37

अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्मात्कुरुष्व विप्रेन्द्र शापस्यानुग्रहं हरेः

अन्यथा ब्रह्मदेवांचे वचन तुझ्याकडून कार्यरूप होणे योग्य ठरणार नाही. म्हणून, हे विप्रेंद्र, हरि-हेतूने त्या शापाचे अनुग्रहात रूपांतर कर.

Verse 38

दृष्ट्वा तन्मनसो दार्ढ्यं सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोंऽतिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन्

त्याच्या मनाचा दृढ निश्चय पाहून, विष्णूच्या नेतृत्वाखाली देवगण ब्रह्मदेवांच्या समीप गेले आणि सर्व वृत्तांत त्यांना निवेदिला.

Verse 39

शापं शक्रस्य संजातं तथा तस्मान्महामुनेः

शक्रावर जो शाप उत्पन्न झाला होता, तसेच त्या महामुनीपासून उद्भवलेला प्रसंगही।

Verse 40

यथा विडंबना जाता देवराजस्य गर्हिता । तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्

देवराजावर निंद्य अशी विडंबना कशी आली; आणि दानवांनी सर्व त्रैलोक्य कसे व्याकुळ केले।

Verse 41

यथा न कुरुते राज्यं व्रीडितः स शचीपतिः । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशंभुसमन्वितः

लज्जित शचीपति राज्यकारभार करीत नव्हता; हे ऐकून पद्मज (ब्रह्मा) हरि व शंभूसह त्वरित निघाला।

Verse 42

जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः । गौतमं च समानीय तत्रैव च पितामहः

तो तेथे गेला जिथे दुःखी पाकशासन (इंद्र) बसला होता; आणि पितामह (ब्रह्मा) तिथेच गौतमालाही घेऊन आला।

Verse 43

ततः प्रोवाच प्रत्यक्षं देवानां वासवस्य च । अयुक्तं देवराजेन विहितं मुनिसत्तम

मग तो देवांच्या व वासव (इंद्र) यांच्या समक्ष तो म्हणाला—“हे मुनिश्रेष्ठ, देवराजाने जे केले ते अयुक्त आहे।”

Verse 44

यत्ते प्रदूषिता भार्या कामोपहतचेतसा । न ते दोषोऽस्ति यच्छप्तश्छिद्रे चास्मिन्पुरंदरः । परं प्रशस्यते नित्यं मुनीनां परमा क्षमा

कामाने मोहित झालेल्या चित्ताच्या एका जनाने तुझी भार्या दूषित केली; म्हणून त्याला शाप दिलास तरी तुझा दोष नाही—कारण या नैतिक छिद्रात पुरंदर (इंद्र)च पडला होता. तरीही मुनींची परम क्षमा सदैव प्रशंसनीय आहे।

Verse 45

यथा त्रैलोक्यराज्यं स्वं प्रकरोति शतक्रतुः । त्वया स्वयं प्रसादेन तथा नीतिर्विधीयताम्

जसा शतक्रतु (इंद्र) आपले त्रैलोक्य-राज्य पुन्हा मिळवून स्थापन करतो, तसा तुमच्या प्रत्यक्ष प्रसादाने योग्य नीति व कार्यमार्ग ठरविला जावो।

Verse 46

दत्त्वाऽस्य वृषणौ भूयो नाश यित्वा भगानिमान् । मर्त्यलोके गतिश्चास्य यथा स्यात्तत्समाचर

याचे वृषण पुन्हा देऊन, आणि इथले हे ‘भग’ नष्ट करून, मर्त्यलोकी याची गती जशी योग्य तशी होईल असे आचरण कर।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां स मुनिर्देवगौरवात् । वृषणौ मेषसंभूतौ योजयामास तौ तदा

त्यांचे वचन ऐकून तो मुनि देवगौरवाने, तेव्हा मेंढ्यापासून उत्पन्न झालेले वृषणयुग त्याला जोडून दिले।

Verse 48

तान्भगान्पाणिना स्पृष्ट्वा चक्रे नेत्राणि सन्मुनिः । ततः प्रोवाच तान्देवान्गौतमश्च महातपाः

त्या ‘भगां’ना हाताने स्पर्श करून त्या सत्मुनीने त्यांना नेत्र केले। मग महातपस्वी गौतम त्या देवांना म्हणाला।

Verse 49

सहस्राक्षो मया शक्रो निर्मितोयं सुरोत्तमाः । स मेषवृषणश्चापि स्वं च राज्यं करिष्यति । शोभाऽस्य नेत्रजा वक्त्रे सुरम्या संभविष्यति

हे सुरोत्तमांनो, मी या शक्राला ‘सहस्राक्ष’ असे निर्माण केले आहे. मेषाचे वृषण धारण करूनही तो निश्चयाने आपले राज्य प्राप्त करील; आणि त्या नेत्रांपासून उत्पन्न झालेली परम रम्य शोभा त्याच्या मुखावर प्रकट होईल।

Verse 50

पुंस्त्वं च मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां भविष्यति । न च मर्त्ये गतिश्चास्य पूजार्थं संभविष्यति

मेषज त्या दोन वृषणांमुळे त्याचे पुरुषत्व स्थिर राहील; परंतु मानवी पूजा मिळविण्यासाठी त्याला मर्त्यलोकात जाण्याची गती कधीही होणार नाही।

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे जातः सहस्राक्षः पुरंदरः । शोभया परया युक्तो मुनेस्तस्य प्रभाव तः

त्याच क्षणी पुरंदर (इंद्र) ‘सहस्राक्ष’ झाला; आणि त्या मुनींच्या प्रभावाने तो परम शोभेने युक्त झाला।

Verse 52

ततः संगृह्य पादौ च गौतमस्य महात्मनः । प्रोवाच वचनं शक्रः सर्वदेवसमागमे

मग शक्राने महात्मा गौतमांचे चरण धरून, सर्व देवांच्या सभेत हे वचन उच्चारले।

Verse 53

दुर्लभा मर्त्यलोकोत्था पूजा ब्राह्मणसत्तम । सा मे तव प्रसादेन यथा स्यात्तत्समाचर

हे ब्राह्मणसत्तम, मर्त्यलोकातून होणारी पूजा दुर्लभ आहे. तुमच्या प्रसादाने ती पूजा मला मिळावी, असे आचरण करा।

Verse 54

त्रैलोक्यपतिजा संज्ञा मा नाशं यातु मे द्विज । प्रसादात्तव सा नित्यं यथा स्यात्तद्विधीयताम्

हे द्विजा! ‘त्रैलोक्यपति’ ही माझी संज्ञा नष्ट होऊ नये. तुमच्या प्रसादाने ती उपाधी माझ्यासाठी सदैव स्थिर राहो—असेच विधान करा.

Verse 55

तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया चाथ सन्मुनिः । तमूचे सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनम्

ते ऐकून सत्पुरुष मुनि लज्जेने व्याप्त झाले; तरी करुणेने प्रेरित होऊन, सर्व देवांसमोर प्रत्यक्ष उभ्या असलेल्या पाकशासन इंद्रास म्हणाले.

Verse 56

पंचरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्य ति । अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्

आणि मर्त्यलोकी तुझ्यासाठी पाच रात्रींची पूजा होईल. तिच्यामुळे तुला अद्वितीय, अनुपम तृप्ती प्राप्त होईल—जणू पूर्ण एका वर्षाइतकी.

Verse 57

यत्र देशे पुरे ग्रामे पंचरात्रं महोत्सवः । तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः

ज्या देशात, पुरात किंवा गावात पंचरात्र महोत्सव होतो, तेथील जन एक वर्षभर निरोगी राहतील.

Verse 58

आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन । न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्

तेथे न मानसिक क्लेश असतील, न शारीरिक व्याधी; कोणतेही दुर्भिक्ष होणार नाही; राजाचा विनाशही होणार नाही—आणि त्या लोकात कुठेही दुःख राहणार नाही.

Verse 59

यत्र स्थाने महो भावी तावकश्च पुरंदर । प्रभूतपयसो गावः प्रभविष्यंति तत्र च । सुभिक्षं सुखिनो लोकाः सर्वोपद्रववर्जिताः

हे पुरंदर! ज्या स्थानी तुझा हा महोत्सव होईल, तेथे दुधाने परिपूर्ण गायी भरभराटीने वाढतील. तेथे सुभिक्ष राहील, लोक सुखी राहतील आणि सर्व उपद्रव नाहीसे होतील.

Verse 60

इन्द्र उवाच । यद्येवं शरदि प्राप्ते सर्व सत्त्वमनोहरे । सप्तच्छदसमाकीर्णे बन्धूकसुविराजिते

इंद्र म्हणाला— जर असे असेल, तर सर्व प्राण्यांचे मन मोहून टाकणारी शरद ऋतु येता, सप्तच्छदाच्या फुलांनी भरलेली व बंधूक फुलांनी शोभणारी—

Verse 61

मालतीगन्धसंकीर्णे नवसस्यसमाकुले । चंद्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योते षट्पदाराव संकुले

—मालतीच्या सुगंधाने दरवळलेली, नव्या धान्याने समृद्ध, चंद्रज्योत्स्नेने उजळलेली आणि भुंग्यांच्या गुंजारवाने निनादणारी—

Verse 62

कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात्सुमहोत्सवः । येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टस्तत्समाचर

कुमुद व उत्पल कमळांनी शोभलेल्या त्या काळी तेथे अतिभव्य महोत्सव होवो; तो असा कर की बालकही आणि वृद्धही आनंदाने हर्षित होतील.

Verse 63

गौतम उवाच । अद्य श्रवणनक्षत्रे तव दत्तो महोत्सवः । वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते

गौतम म्हणाला— आज श्रवण नक्षत्री तुला हा महोत्सव प्रदान केला आहे; हे वैष्णव पुण्य नक्षत्र असून सर्व पापांपासून मुक्त आहे.

Verse 64

त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्भविष्यति व्यक्तं तव पातः पुरंदर

पौष्ण नावाच्या नक्षत्रकाळी तू माझ्या पत्नीचा अपमान केला; म्हणून, हे पुरंदर, त्याच प्रसंगी तुझा पतन स्पष्ट होईल.

Verse 65

येनैषा मामकी कीर्तिस्तावकं वक्तु कर्म तत् । विख्यातिं यातु लोकेऽत्र न कश्चित्पापमाचरेत्

ज्या कर्मामुळे माझी कीर्ती टिकून राहते, तुझे तेच कर्म येथे जाहीर होवो. ते या लोकी विख्यात होवो, आणि येथे कोणीही पाप करू नये.

Verse 66

श्रवणादीनि पंचैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पंच क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यंति न संदेहः सर्वतीर्थमयानि च

श्रवण इत्यादी पाच नक्षत्रे—प्रत्येक वेगवेगळी—तुझ्या पूजेसाठी पाळली तर ती पाच यज्ञांइतकी फलदायी ठरतील. निःसंशय, त्यांत सर्व तीर्थांचे पुण्य सामावेल.

Verse 67

यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात्फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात्

जो ज्या इच्छेचे चिंतन करून तुझी पूजा करील—विशेषतः फळे व फुले अर्पून—तो ती इच्छा पूर्णपणे प्राप्त करील.

Verse 68

परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता

तुझी दुसरी कोणतीही मूर्ती कुठेही पूजली जाणार नाही; कारण तू माझ्या पत्नीला—ब्राह्मणी, जी मला प्राणासारखी प्रिय—दूषित केले आहेस.

Verse 69

तस्माद्वृक्षोद्भवां यष्टिं ब्राह्मणा वेदपारगाः । तावकैः सकलैर्मंत्रैः स्थापयिष्यंति शक्तितः

म्हणून वेदपारंगत ब्राह्मण तुमच्या सर्व मंत्रांनी युक्त होऊन, वृक्षोत्पन्न यष्टि (दंड) विधिपूर्वक यथाशक्ती स्थापतील।

Verse 70

पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति

पंचरात्र-विधानानुसार—जसे स्वर्गातील अन्य देवांसाठी—त्यानंतर संक्रमण-विधी करून, मर्त्यजनांकडून उद्भवलेली पूजा, हे सहस्राक्षा, तू स्वीकारावी; आणि निश्चयच तृप्ती होईल।

Verse 71

यो यथा चैव ते यष्टिं सुप्तामुत्थापयिष्यति । तस्य तस्याधिका सिद्धिः संभविष्यंति वासव

जो ज्या प्रकारे तुझी सुप्त यष्टि जागवून उचलून धरेल, हे वासवा, त्याला त्याच प्रमाणात अधिक सिद्धी प्राप्त होईल।

Verse 72

पंचरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः । प्रकरिष्यति ते पूजां फलपुष्पैर्यथोदितैः

जो पंचरात्र-व्रतात रत असून ब्रह्मचर्यपरायण आहे, तो शास्त्रोक्त फळे-फुले अर्पून तुझी पूजा करील।

Verse 73

परदारकृतात्पापात्स सर्वान्मुक्तिमेष्यति

परस्त्रीगमनातून उत्पन्न झालेल्या सर्व पापांतून तो मुक्त होऊन मोक्ष प्राप्त करील।

Verse 74

नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये

देवराज शक्राला नमस्कार; हे शुनासीरा, तुला नमस्कार। हे वज्रहस्ता, तुला प्रणाम; हे वज्रपाणी, तुला पुनःपुन्हा नमस्कार।

Verse 76

यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति

हे पुरंदर! जो कोणी सद्भक्तीने माझ्याबरोबरचा तुझा हा संवाद कीर्तन करील, आणि तसाच श्रद्धेने तो ऐकेल।

Verse 77

तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः

अशा व्यक्तीस एक वर्षभर कोणताही रोग होणार नाही. हे ऐकून सर्व देव ‘तथास्तु’ म्हणत आनंदित झाले.

Verse 78

जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः

ते शक्राला बरोबर घेऊन पुन्हा अमरावतीस गेले. गौतमही क्रोधाने भरून आपल्या निवासस्थानी परत गेला.

Verse 207

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रमहोत्सववर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यातील ‘इंद्रमहोत्सववर्णन’ नावाचा दोनशे सातवा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 785

मन्त्रेणानेन यश्चार्घ्यं तव शक्र प्रदास्यति । परदारकृतं पापं तस्य सर्वं प्रयास्यति

हे शक्र (इंद्रा), जो या मंत्राने तुला अर्घ्य अर्पण करील, त्याचे परस्त्रीगमनाने झालेले सर्व पाप नष्ट होईल।