Adhyaya 149

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केलीश्वरी च या देवी श्रूयते सूतनंदन । माहात्म्यं वद नस्तस्या उत्पत्तिं च सुविस्तरात्

ऋषी म्हणाले—हे सूतनंदना! ‘केलीश्वरी’ नावाची जी देवी प्रसिद्ध आहे, तिचे माहात्म्य आम्हाला सांग आणि तिची उत्पत्तीही सविस्तर वर्णन कर।

Verse 2

कस्मिन्काले समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी । किं तस्या जायते श्रेयः पूजया नमनेन च

सुरेश्वरी कोणत्या काळी उत्पन्न झाली आणि कोणत्या हेतूने? तिची पूजा व नमस्कार केल्याने कोणते श्रेय प्राप्त होते?

Verse 3

त्वया कात्यायनी प्रोक्ता चामुण्डा च सुरेश्वरी । श्रीमाता च समुत्पन्ना किमर्थं च सुरेश्वरी

तुम्ही कात्यायनी व सुरेश्वरी चामुण्डा यांचे वर्णन केले, तसेच श्रीमातेचा प्रादुर्भावही सांगितला. मग ही सुरेश्वरी (केलीश्वरी) कोणत्या हेतुने उत्पन्न झाली?

Verse 4

श्रीमाता च तथा तारा देवी शत्रुविनाशिनी । केलीश्वरी न संप्रोक्ता तस्मात्तां वद सांप्रतम्

श्रीमाता तसेच शत्रुविनाशिनी तारा देवी यांचे वर्णन झाले; परंतु केलीश्वरीचे निरूपण झाले नाही. म्हणून आता तिचेच वर्णन करा.

Verse 5

कौतुकं नः समुत्पन्नमत्रार्थे सूतनंदन

हे सूतनंदना, या विषयात आमच्या मनात कौतुक उत्पन्न झाले आहे.

Verse 6

सूत उवाच । आद्यैका देवता लोके बहुरूपा व्यवस्थिता । देवतानां हितार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

सूत म्हणाले—या लोकी एकच आद्य देवता आहे, जी अनेक रूपांनी स्थित आहे; देवांच्या हितासाठी आणि दैत्यपक्षाच्या क्षयासाठी ती प्रकट होते.

Verse 7

यदायदात्र देवानां व्यसनं जायते क्वचित् । तदातदा परा शक्तिर्या सा व्याप्य व्यवस्थिता

जेव्हा-जेव्हा कधी देवांना संकट येते, तेव्हा-तेव्हा ती सर्वव्यापी पराशक्ती प्रकट होऊन तेथेच स्थित होते.

Verse 8

सर्वमेतज्जगद्धात्री जन्म चक्रे धरातले । महिषासुरनाशाय सा च कात्यायनी भुवि

तीच जगद्धात्री देवी सर्व प्रकारांनी धरातळी जन्मास आली। महिषासुराचा नाश करण्यासाठी ती भुवनी कात्यायनी झाली।

Verse 9

अवतीर्णा परा मूर्तिर्गतास्मिन्भुवनत्रये । यदा शुंभनिक्षंभौ च दानवौ बलदर्पितौ

जेव्हा बलदर्पाने उन्मत्त दानवबंधू शुंभ-निशुंभ त्रैलोक्यात उदयास आले, तेव्हा परा मूर्ती अवतरून तीनही लोकांत संचार करू लागली.

Verse 10

अवतीर्णा तदा सैव चामुंडा रूपमाश्रिता । प्रोद्गते कालयवने सर्वदेवभयावहे

सर्व देवांना भयावह असा कालयवन प्रकट होताच, तीच देवी पुन्हा अवतरून चामुंडा रूप धारण करू लागली.

Verse 11

श्रीमातारूपिणी देवी सैव जाता महीतले । अंधासुरवधार्थाय शंभुनाऽक्रांतचेतसा । सृष्टा केलीवरी देवी यया व्याप्तमिदं जगत्

तीच देवी श्रीमाता-रूपिणी होऊन पृथ्वीवर जन्मली. अंधासुरवधासाठी क्रियाशील चित्त असलेल्या शंभूने केलीवरी देवीची सृष्टी केली; जिने हे सर्व जग व्यापले आहे.

Verse 12

ततस्तस्याः प्रभावेन हत्वा दैत्यानशेषतः । अन्धको निहतः पश्चात्त्रैलोक्यव्यसनप्रदः

त्यानंतर तिच्या प्रभावशक्तीने सर्व दैत्यांचा निःशेष संहार झाला; आणि पुढे त्रैलोक्याला व्यथा देणारा अंधकही निहत झाला.

Verse 13

ऋषय ऊचुः । अन्धकः कस्य पुत्रोऽयं किंप्रभावः कथं हतः । कस्माद्धतस्तु संग्रामे सर्वं विस्तरतो वद

ऋषी म्हणाले—हा अंधक कोणाचा पुत्र आहे? त्याचा प्रभाव काय, आणि तो कसा मारला गेला? युद्धात तो कोणत्या कारणाने वधास प्राप्त झाला? सर्व काही विस्ताराने सांगा।

Verse 14

सूत उवाच । दक्षस्य दुहिता नाम्ना दितिः सर्वगुणालया । हिरण्यकशिपुर्नाम तस्याः पुत्रो बभूव ह

सूत म्हणाला—दक्षाची दिती नावाची कन्या होती, जी सर्व गुणांची आश्रयस्थानी होती। तिच्यापासून हिरण्यकशिपु नावाचा प्रसिद्ध पुत्र जन्मला।

Verse 15

येन शक्रादयो देवा जिताः सर्वे रणाजिरे । स्वर्गे राज्यं कृतं भूरि स्वयमेव महात्मना

ज्याने रणांगणात शक्र (इंद्र) आदि सर्व देवांना जिंकले; त्या महात्म्याने स्वर्गात स्वतःच विशाल राज्य प्रस्थापित केले।

Verse 16

यद्भयात्सकलैर्देवैर्नानाशस्त्राण्यनेकशः । निर्मितान्यतिमुख्यानि वर्मचर्मयुतानि च

त्याच्या भयामुळे सर्व देवांनी अनेक प्रकारची शस्त्रे निर्माण केली—विशेषतः अत्यंत प्रमुख व भयंकर—आणि कवच तसेच रक्षणार्थ चर्मही तयार केले।

Verse 18

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञ वीर्यौदार्यगुणान्वितम् । ज्येष्ठः प्रह्लाद इत्युक्तो द्वितीयश्चांधकस्तथा

त्याला दोन पुत्र झाले, जे पराक्रम व औदार्यगुणांनी युक्त होते। ज्येष्ठाचे नाव प्रह्लाद, आणि दुसरा अंधक होता।

Verse 19

हिरण्यकशिपौ प्राप्ते मृत्युलोकं सुहृद्गणैः । अमात्यैश्च ततः प्रोक्तः प्रह्लादो विनयान्वितैः

हिरण्यकशिपू मृत्युलोकास गेल्यावर, विनययुक्त सुहृद्गण व अमात्यांनी तेव्हा प्रह्लादास आदराने संबोधिले।

Verse 21

प्रह्राद उवाच । नाहं राज्यं करिष्यामि कथंचिदपि भूतले । यतस्ततो निबोधध्वं वचनं मम सांप्रतम्

प्रह्लाद म्हणाला—मी पृथ्वीवर कधीही कोणत्याही प्रकारे राज्य करणार नाही। म्हणून आता माझे वचन नीट समजून घ्या।

Verse 22

दैत्यराज्यं न वांछंति देवाः शक्रपुरोगमाः । तेषां रक्षाकरो नित्यं विष्णुः स भगवान्स्वयम्

इंद्रपुरोगामी देव दैत्यांचे राज्य इच्छित नाहीत; कारण त्यांचा नित्य रक्षक स्वयं भगवान विष्णु आहे।

Verse 23

अप्यहं सन्त्यजे प्राणान्सर्वस्वं वा न संशयः । हरिणा सह संग्रामं नाहं कर्तुमहो क्षमः

मी प्राणही सोडीन, किंवा सर्वस्वही—यात संशय नाही; पण अहो, हरिसोबत संग्राम करण्यास मी समर्थ नाही।

Verse 24

यो मयाऽभ्यर्चितो नित्यं प्रणतश्च सुरेश्वरः । न तेन सहितो युद्धं करिष्यामि कथञ्चन

ज्याची मी नित्य पूजा करतो व ज्याला प्रणाम करतो, त्या सुरेश्वराच्या विरुद्ध मी कधीही कोणत्याही प्रकारे युद्ध करणार नाही।

Verse 25

सूत उवाच । प्रह्लादेन च संत्यक्ते राज्ये पितृसमुद्भवे । अन्धकः स्थापितस्तत्र संमंत्र्य सचिवैर्मिथः

सूत म्हणाले—प्रह्लादाने पित्यापासून प्राप्त झालेले राज्य त्यागल्यावर, मंत्र्यांशी परस्पर सल्लामसलत करून तेथे अंधकाची स्थापना करण्यात आली।

Verse 26

हिरण्यकशिपोः पुत्रो देवदानवदर्पहा । सोऽपि राज्यममात्येभ्यो निधाय तदनन्तरम्

हिरण्यकशिपूचा पुत्र—देव व दानवांचा दर्प नष्ट करणारा—याने आपले राज्य मंत्र्यांकडे सोपविले आणि त्यानंतर राजकार्यातून निवृत्त झाला।

Verse 27

तपश्चक्रे चिरं कालं ध्यायमानः पितामहम् । त्यक्त्वा कामं तथा क्रोधं दंभं मत्सरमेव च

पितामह ब्रह्म्याचे ध्यान करीत त्याने दीर्घकाळ तप केले; आणि काम, क्रोध, दंभ व मत्सर यांचा त्याग केला।

Verse 28

जितेंद्रियः सुशांतात्मा समः सर्वेषु जन्तुषु । वृक्षमूलाश्रयः शांतः संतुष्टेनांतरात्मना

तो जितेंद्रिय, अत्यंत शांतचित्त व सर्व प्राण्यांप्रती समदृष्टी होता; वृक्षाच्या मुळाशी आश्रय घेऊन शांत राहे, अंतःकरणी संतोषयुक्त असे।

Verse 29

यावद्वर्षसहस्रांतं फलाहारो बभूव ह । शीर्णपर्णाशनाहारो यावद्वर्षसहस्रकम्

एक हजार वर्षे तो फळाहारावर राहिला; आणि पुढील एक हजार वर्षे गळून पडलेल्या पानांनाच आहार करून जगला।

Verse 30

ध्यायमानो दिवानक्तं देवदेवं पितामहम् । वायुभक्षस्ततो जज्ञे तावत्कालं द्विजोत्तमाः

तो देवदेव पितामहाचे दिवसरात्र ध्यान करीत राहिला; मग, हे द्विजोत्तमांनो, तितक्याच काळ वायुभक्षी झाला।

Verse 31

ततो वर्षसहस्रांते चतुर्थे समुपस्थिते । तमुवाच स्वयं ब्रह्मा स्वयमभ्येत्य हर्षितः

मग चौथे सहस्रवर्षाच्या शेवटी तो काळ पूर्ण होताच, हर्षित होऊन स्वयं ब्रह्मा स्वतः येऊन त्याला बोलला।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । तुष्टोऽहं ते प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् । अन्धक उवाच । यदि यच्छसि मे ब्रह्मन्वरं मनसि वांछितम् । जरामरणनाशाय दीयतां सुरसत्तम

ब्रह्मा म्हणाले—वत्सा, मी तुझ्यावर परितुष्ट आहे; हे सुव्रता, वर माग. मी संतुष्ट होऊन तुला देईन, जरी तो अत्यंत दुर्लभ असला तरी. अंधक म्हणाला—हे ब्रह्मन्, माझ्या मनोवांछित वर देणार असाल, तर हे देवश्रेष्ठा, जरा व मरण यांचा नाश होईल असा वर द्या।

Verse 34

श्रीब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च जराहीनो विद्यतेऽत्र धरातले । मरणेन विना नैव यस्य जन्म भवेत्क्षितौ

श्रीब्रह्मा म्हणाले—या धरातलावर कोणीही जरा-रहित नाही; आणि मरणाविना पृथ्वीवर कोणाचाही जन्म होत नाही।

Verse 35

तथापि तव दास्यामि बहुधर्मरतस्य च । तस्मात्कुरु महाभाग राज्यं गत्वा निजं गृहम्

तरीही, तू अनेक धर्मांत रत असल्यामुळे मी तुला (वर) देईन. म्हणून, हे महाभागा, आपल्या घरी जाऊन आपल्या राज्याचे शासन कर।

Verse 36

भवेद्बहुफलं राज्यं श्मशानं भवनं यथा । बहुकण्टकसंकीर्णं क्रूरकर्मभिरावृतम्

राज्याला अनेक फळे भोगावी लागतात—जणू स्मशानासारखे घर; अनेक काट्यांनी भरलेले आणि क्रूर कर्मांच्या भाराने वेढलेले।

Verse 37

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रेरितः कालधर्मणा । प्रोवाच सचिवान्सोऽथ पितुर्वैरमनुस्मरन्

सूत म्हणाले—असे बोलून चतुर्मुख (ब्रह्मा) अदृश्य झाले. काही काळानंतर, काळधर्माने प्रेरित होऊन, पित्याच्या वैराचे स्मरण करत अंधकाने मंत्र्यांना संबोधिले।

Verse 38

अन्धक उवाच । पितास्माकं हतो देवैः पितृव्यश्च महाबलः । कपटेन न शौर्येण तस्मात्तान्सूदयाम्यहम्

अंधक म्हणाला—देवांनी आमच्या पित्याचा वध केला आणि आमच्या महाबली काकाचाही; शौर्याने नव्हे, कपटाने. म्हणून मी त्यांचा संहार करीन।

Verse 39

कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न कृत्यैः सुशंसितैः । प्राकट्यं याति सर्वत्र वंशस्याग्रे ध्वजो यथा

जो पुत्र प्रशंसनीय कृत्यांनी सर्वत्र कीर्ती मिळवत नाही, असा पुत्र जन्मला तरी काय उपयोग—जसा वंशाच्या अग्रभागी उभारलेला ध्वज।

Verse 41

अस्माकं खल्विमे लोकाः के देवाः के द्विजातयः । यज्ञभागान्हरिष्यामो हत्वा शक्रमुखान्सुरान्

खरेच हे लोक आमचेच; देव कोण आणि द्विज कोण? इंद्रप्रमुख देवांचा वध करून आम्ही यज्ञभाग हरण करू।

Verse 42

एवं ते समयं कृत्वा सैन्येन महतान्विताः । प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र शक्रो व्यवस्थितः

अशा रीतीने करार करून आणि महान सैन्याने युक्त होऊन ते त्वरेने तेथे गेले, जिथे शक्र (इंद्र) स्थित होता।

Verse 43

शक्रोऽपि दानवानीकं दृष्ट्वा तान्सहसागतान् । आरुह्यैरावणं नागं युद्धार्थं निर्ययौ तदा

शक्र (इंद्र) यांनीही अचानक आलेले दानवसैन्य पाहून, ऐरावत गजावर आरूढ होऊन तेव्हा युद्धार्थ निघाले।

Verse 44

सह देवगणैः सर्वैर्वसुरुद्रार्कपूर्वकैः । एतस्मिन्नंतरे शक्रो वज्रं रौद्रतमं च यत्

वसु, रुद्र व आदित्य आदी सर्व देवगणांसह, त्या क्षणी शक्राने अत्यंत रौद्र असे वज्र धारण केले।

Verse 45

समुद्दिश्यांधकं तस्मै मुमोच परवीरहा । स हतस्तेन वज्रेण विहस्य दनुजोत्तमः

परवीरहा (इंद्र) यांनी अंधकाला उद्देशून त्याच्यावर वज्र सोडले. त्या वज्राने घायाळ होऊनही दनुजश्रेष्ठ तो हसला.

Verse 46

शक्रं प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन संयुगे । दृष्टं बाहुबलं शक्र तवाद्य सुचिरान्मया

युद्धात हर्षित होऊन तो गजरासारख्या नादाने शक्राला म्हणाला—“हे शक्र, आज खूप काळानंतर तुझे बाहुबल मी पाहिले.”

Verse 47

अधुना पश्य चास्माकं त्वमेव बलसूदन

आता तूच, हे बलसूदन, आमचा पराक्रम पाहा।

Verse 48

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ चाविध्य गदां गुर्वीं मुमोच ह । शतघंटामहारावां निर्मितां विश्वकर्मणा

सूत म्हणाले—असे बोलून त्याने ती गुरू गदा फिरवून सोडली; शंभर घंटांच्या महागर्जनेसारखी नाद करणारी, विश्वकर्म्याने घडविलेली।

Verse 49

सर्वायसमयीं गुर्वीं यमजिह्वाभिवापराम् । शतहस्तां प्रमाणेन प्राणिनां भयवर्द्धिनीम्

ती सर्वथा लोखंडी, अतिगुरू, यमाच्या ज्वलंत जिभेसारखी, शंभर हात प्रमाणाची—प्राण्यांचे भय वाढविणारी होती।

Verse 50

तया विनिहतः शक्रो मूर्छाव्याकुलितेंद्रियः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य निविष्टो गजमूर्द्धनि

तिच्या आघाताने शक्र मूर्छेने व्याकुळ इंद्रियांचा होऊन कोसळला; ध्वजदंडाला धरून तो गजाच्या मस्तकी बसला।

Verse 51

अथ संमूर्छितं दृष्ट्वा शक्रं स्कन्दः प्रकोपितः । मुमोचाथ निजां शक्तिममोघां वज्रसंनिभाम्

मग शक्र मूर्छित दिसताच स्कंद क्रोधित झाला आणि वज्रासारखी आपली अमोघ शक्ती सोडली।

Verse 52

तामायांतीं समालोक्य दानवो निशितैः शरैः । प्रतिलोमां ततश्चक्रे लीलयैव महाबलः

ती आपल्या दिशेने येताना पाहून महाबल दानवाने तीक्ष्ण बाणांनी, जणू खेळतच, तिला उलट दिशेला परत फिरविले।

Verse 53

ततः स्कन्दोऽपि संगृह्य चापं तं प्रति सायकान् । मुमोचाशीविषाकाराल्लंघ्वस्त्रं तस्य दर्शयन्

मग स्कंदानेही धनुष्य उचलून त्याच्यावर बाण सोडले—भयंकर विषारी सर्पांसारखे—आणि त्याला आपल्या अस्त्रकौशल्याची शीघ्रता दाखविली।

Verse 54

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शस्त्रप्रवृष्टिभिः । समंताच्छादयामासुर्दानवानामनीकिनीम्

याच वेळी सर्व देवांनी शस्त्रवृष्टी करून चारही बाजूंनी दानवांची सेना झाकून टाकली।

Verse 55

ततस्तु दानवाः सर्वे देवतानामनीकिनीम् । प्रहारैः पीडयामासुर्दुद्रुवुस्ते दिवौकसः

परंतु मग सर्व दानवांनी प्रहारांनी देवतांची सेना पीडित केली; आणि ते दिवौकस देव पळून गेले।

Verse 57

मा भैष्ट देवताः सर्वाः पश्यध्वं मद्विचेष्टितम् । इत्युक्त्वा भगवाञ्छम्भुर्मंत्रैराथर्वणैस्तदा

“हे सर्व देवता, भिऊ नका; माझे पराक्रम पाहा।” असे म्हणून भगवान् शंभूंनी तेव्हा अथर्वण मंत्रांचा प्रयोग केला।

Verse 58

आह्वयामास विश्वेशां परां शक्तिमनुत्तमाम् । आहूता परमा शक्तिर्जगाम हरसंनिधिम्

त्याने विश्वेश्वराची परम, अनुत्तम शक्ती आवाहिली; आवाहन होताच ती पराशक्ती हराच्या सान्निध्यात आली।

Verse 59

ततो भग्नान्सुरान्दृष्ट्वा सगणो वृषवाहनः । दर्शयामास चात्मानं देवानाश्वासयन्निव

मग भग्न व पराभूत देवांना पाहून, गणांसह वृषवाहन भगवान शिव प्रकट झाले—जणू देवांना धीर देत आश्वासित करीत होते।

Verse 60

श्रीभगवानुवाच । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते भक्तिवल्लभे । सर्वगे सर्वदे देवि नमस्ते विश्वधारिणि

श्रीभगवान म्हणाले—हे देवदेवेशी, तुला नमस्कार; हे भक्तिवल्लभे, तुला नमस्कार। हे सर्वत्र संचारिणी, सर्व वर देणाऱ्या देवि, विश्वधारिणी—तुला नमस्कार।

Verse 61

नमस्ते शक्तिरूपेण सृष्टिप्रलयकारिणि । नमस्ते प्रभया युक्ते विद्युज्ज्वलितकुण्डले

शक्तिरूपिणी, सृष्टी-प्रलय करणारी—तुला नमस्कार। प्रभायुक्त, विद्युत्सम उजळ कुंडले धारण करणारी—तुला नमस्कार।

Verse 62

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वं सृष्टिस्त्वं शुचिर्धृतिः । अरुंधती तथेंद्राणी त्वं लक्ष्मीस्त्वं च पार्वती

हे देवि, तू स्वाहा आहेस, तू स्वधा आहेस; तूच सृष्टी, तूच शुचिता आणि धृती आहेस। तू अरुंधती तसेच इंद्राणी; तू लक्ष्मी आणि तूच पार्वती आहेस।

Verse 63

यत्किंचित्स्त्रीस्वरूपं च समस्तं भुवनत्रये । तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः

तिन्ही लोकांमधील जे काही स्त्रीस्वरूप आहे, ते सर्व तुमचेच स्वरूप आहे, असा शास्त्रांचा निश्चय आहे.

Verse 64

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं च समाहूता त्वयाहं वृषवाहन । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैस्तत्सर्वं मे प्रकीर्तय

श्री देवी म्हणाल्या: हे वृषवाहना! आपण मला कोणत्या कारणासाठी बोलावले आहे? आथर्वण आणि रौद्र मंत्रांनी मला का पाचारण केले, ते सर्व मला सांगा.

Verse 65

येन ते कृत्स्नशः कृत्यं प्रकरोमि यथोदितम्

जेणेकरून मी आपण सांगितल्याप्रमाणे आपले कार्य पूर्णपणे पार पाडू शकेन.

Verse 66

श्रीभगवानुवाच । एते शक्रादयो देवाः सर्वे स्वर्गाद्विवासिताः । अंधकेन महाभागे दैत्यानामधिपेन च

श्री भगवान म्हणाले: हे महाभागे! दैत्यांचा राजा अंधकासुराने या इंद्र इत्यादी सर्व देवांना स्वर्गातून हाकलून लावले आहे.

Verse 67

तस्मात्तस्य वधार्थाय गच्छमानस्य मे शृणु । साहाय्यं कुरु मे चाशु सूदयामि रणाजिरे

म्हणून त्याच्या वधासाठी जाणाऱ्या माझे म्हणणे ऐक. तू मला त्वरित साहाय्य कर, जेणेकरून मी रणांगणात त्याचा संहार करू शकेन.

Verse 68

एते मातृगणाः सर्वे मया दत्तास्तवाधुना । क्षुत्क्षामाः सूदयिष्यंति दानवान्ये पुरः स्थिताः

हे सर्व मातृगण मी आता तुला अर्पण केले आहेत। भुकेने व्याकुळ होऊन ते समोर उभ्या दानवांचा संहार करतील।

Verse 69

यस्मात्केलीमयं रूपं विधाय त्वं सहस्रधा । अनेकैर्विकृतै रूपैः समाहूताग्निमध्यतः

कारण तू क्रीडामय अद्भुत रूप सहस्र प्रकारे धारण केलेस, आणि अनेक विस्मयकारी विकृत रूपांनी पवित्र अग्नीच्या मध्यातूनच आवाहन केली गेलीस।

Verse 70

तस्मात्केलीश्वरीनाम त्रैलोक्ये त्वं भविष्यसि । अनेनैव तु रूपेण यस्त्वां भक्त्याऽर्चयिष्यति

म्हणून त्रैलोक्यात तू ‘केलीश्वरी’ या नावाने प्रसिद्ध होशील। आणि जो कोणी याच रूपाने भक्तीने तुझी पूजा करील,

Verse 71

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तस्याभीष्टं भविष्यति । युद्धकालेऽथ संप्राप्ते स्तोत्रेणानेन ते स्तुतिम्

अष्टमी व चतुर्दशीला त्याचे अभिष्ट पूर्ण होईल। आणि युद्धकाळ आला असता, याच स्तोत्राने तुझी स्तुती करावी।

Verse 72

यः करिष्यति भूपालो जयस्तस्य भविष्यति । अपि स्वल्पस्वसैन्यस्य स्वल्पाश्वस्य च संगरे

जो भूपाल असे करील, त्याचाच जय होईल—संग्रामात त्याचे सैन्य थोडे असले तरी आणि घोडे कमी असले तरीही।

Verse 73

भविष्यति जयो नूनं त्वत्प्रसादादसंशयम् । एवं सा देवदेवेन प्रोक्ता केलीश्वरी तदा

निःसंशय, तुझ्या प्रसादानेच विजय नक्की होईल। त्या वेळी देवदेवाने केलीश्वरीला असेच सांगितले।

Verse 74

प्रस्थिता पुरतस्तस्य भवसैन्यस्य हर्षिता । सर्वैर्मातृगणैः सार्धं रौद्रारावैःसुभीषणैः

हर्षित होऊन ती भवाच्या सैन्याच्या पुढे निघाली; सर्व मातृगणांसह भयानक रौद्र रणनाद करीत पुढे सरकली.

Verse 75

युद्धोत्साहपरै रौद्रैर्नानाशस्त्रप्रहारिभिः । अथ ते दानवा दृष्ट्वा स्त्रीसैन्यं तत्समागतम्

युद्धोत्साहाने भरलेले, रौद्र व नानाविध शस्त्रांनी प्रहार करणारे—अशी ती स्त्रीसेना येताना पाहून ते दानव स्तब्ध झाले.

Verse 76

विकृतं विकृताकारं विकृताकाररावणम् । शस्त्रोद्यतकरं सर्वयुद्धवांछापरायणम्

ते दृश्य त्यांना विचित्र वाटले—विचित्र आकाराचे, विचित्र गर्जना करणारे; शस्त्र उगारलेले हात, आणि पूर्णतः युद्धेच्छेत तत्पर.

Verse 77

जहसुः सुस्वरं केचित्केचिन्निर्भर्त्सयंति च । अन्ये स्त्रीति परिज्ञाय प्रहरंति न दानवाः

काही जण मोठ्याने हसले, काहींनी धिक्कारले; आणि इतर दानव ‘या स्त्रिया आहेत’ असे ओळखून प्रहार करीत नव्हते.

Verse 78

वध्यमानापि लज्जंतः पौरुषे स्वे व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः

वध होत असतानाही ते लज्जित झाले, आणि आपल्या पौरुषात दृढ राहिले। तेवढ्यात मुनिश्रेष्ठ नारद तेथे येऊन पोहोचले।

Verse 79

अन्धकाय स वृत्तांतं कथयामास कृत्स्नशः । नैताः स्त्रियो दनुश्रेष्ठ युद्धार्थं समुपस्थिताः

त्याने अंधकाला सर्व वृत्तांत सविस्तर सांगितला— “हे दनुश्रेष्ठ! या साधारण स्त्रिया नाहीत; युद्धासाठीच पुढे आल्या आहेत.”

Verse 80

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

“ही कृत्या तुझ्या वधासाठी रुद्राने निर्माण केली आहे. ही सिंहावर आरूढ असून तिच्या हातावर चक्रचिन्ह आहे.”

Verse 81

एषा केलीश्वरीनाम वह्निकुण्डाद्विनिर्गता । एताभिः सह रौद्राभिः स्त्रीभिर्मंत्रबलाश्रयात्

“ही ‘केलीश्वरी’ नावाची अग्निकुंडातून प्रकट झाली आहे. मंत्रबलाच्या आश्रयाने ही या रौद्र स्त्रियांसह आली आहे.”

Verse 82

स्वरक्तेन कृते होमे देवदेवेन शम्भुना । स एष भगवान्क्रुद्धः स्वयमभ्येति तेंऽतिकम्

“देवदेव शंभूने स्वतःच्या रक्ताने होम केला आहे. तोच भगवान आता क्रुद्ध होऊन स्वतः तुझ्या समीप येत आहे.”

Verse 83

युद्धाय निजहर्म्ये तान्स्थापयित्वा सुरोत्तमान् । प्रतिज्ञाय वधं तुभ्यं पुरतः परमेष्ठिनः

युद्धासाठी त्याने आपल्या निजगृहात देवोत्तमांना स्थापन करून, परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांच्या समोरच तुझ्या वधाची प्रतिज्ञा केली।

Verse 84

एतज्ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

हे महाभाग! हे जाणून जे योग्य असेल तेच आचरणात आण।

Verse 85

अन्धक उवाच । नाहं बिभेमि रुद्रस्य तथान्यस्यापि कस्यचित् । न स्त्रीणां प्रहरिष्यामि पालयन्पुरुषव्रतम्

अंधक म्हणाला—मला रुद्राची भीती नाही, तसेच इतर कोणाचीही नाही। पुरुषधर्माचे व्रत पाळून मी स्त्रियांवर प्रहार करणार नाही।

Verse 86

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य दानवस्य महात्मनः । आक्रंदः सुमहाञ्जज्ञे तस्मिन्देशे समंततः

सूत म्हणाला—त्या महात्मा दानवाने असे बोलताच, त्या प्रदेशात सर्व बाजूंनी अतिभयंकर आक्रोश उठला।

Verse 87

भक्ष्यन्ते दानवाः केचिद्वध्यन्ते त्वथ चापरे । अर्धभक्षित गात्राश्च प्रणश्यंति तथा परे

काही दानव भक्षिले जात होते, तर काही इतर वधिले जात होते। काहींचे अवयव अर्धवट भक्षिले गेले होते; तेही तसेच नष्ट होत होते।

Verse 88

युध्यमानास्तथैवान्ये शक्तिमंतोऽपि दानवाः । भक्ष्यंते मातृभिस्तत्र सायुधाश्च सवाहनाः

तसेच इतर दानव—शक्तिमान असूनही युद्ध करीत—तेथे मातृकांनी शस्त्रांसह व वाहनांसह भक्षण केले गेले।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा स महाक्रंदमंधकः क्रोधमूर्छितः । आदाय खड्गमुत्तस्थौ किमिदं किमिदं ब्रुवन्

ते ऐकून अंधकाने महाभयंकर आक्रोश केला; क्रोधाने मूर्छित होऊन त्याने खड्ग उचलला व उडी मारून उभा राहिला, पुन्हा पुन्हा म्हणाला—“हे काय? हे काय?”

Verse 90

अथ पश्यति विध्वस्तान्दानवान्बलदर्पितान् । भक्ष्यमाणास्तथैवान्यान्पलायनपरायणान्

मग त्याने बलदर्पाने मत्त झालेले दानव ध्वस्त पडलेले पाहिले; आणि इतरांनाही पाहिले—जे पळण्याच्याच नादात होते, तरीही तसेच भक्ष्य होत होते।

Verse 91

अन्येषां निहतानां च रुदंत्यो निकटस्थिताः । स पश्यति प्रिया भार्याः प्रलपंत्योऽतिदुःखिताः

त्याने जवळच इतर मारलेल्यांसाठी रडणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या; आणि अतिदुःखी प्रिय पत्नी विलाप करीत आहेत, हेही पाहिले।

Verse 92

अथ तत्कदनं दृष्ट्वा अंधकः क्रोधमूर्छितः । भर्त्सयामास ताः सर्वा योगिनीः समरोद्यताः

तो कत्तल पाहून अंधक पुन्हा क्रोधाने मूर्छित झाला; आणि रणासाठी सज्ज असलेल्या त्या सर्व योगिनींना त्याने कठोर शब्दांनी धिक्कारले।

Verse 93

न च तास्तस्य दैत्यस्य भयं चक्रुः कथंचन । केवलं सूदयंति स्म भक्षयंति च दानवान्

त्यांनी त्या दैत्याचे कधीही भय मानले नाही; त्या केवळ दानवांचा संहार करीत आणि त्यांचे भक्षण करीत राहिल्या।

Verse 94

ततः स दानवस्तासां दृष्ट्वा तच्चेष्टितं रुषा । स्वस्य गात्रस्य रक्षां स चकार भयसंकुलः

मग तो दानव त्यांच्या कृत्यांकडे पाहून क्रोधाने पेटला; भयाने व्याकुळ होऊन त्याने आपल्या देहाचे रक्षण करावयास सुरुवात केली।

Verse 95

तमोऽस्त्रं मुमुचे रौद्रं कृत्वा रावं स तत्क्षणात् । एतस्मिन्नंतरे कृत्स्नं त्रैलोक्यं तमसा वृतम्

भयंकर गर्जना करून त्याने तत्क्षणी रौद्र तमोऽस्त्र सोडले; त्या अवकाशातच संपूर्ण त्रैलोक्य तमाने आच्छादित झाले।

Verse 96

न किंचिज्ज्ञायते तत्र समं विषममेव च । केवलं दानवेन्द्रश्च सर्वं पश्यति नेतरः

तेथे काहीच कळत नव्हते—समही नाही, विषमही नाही; फक्त दानवांचा अधिपतीच सर्व पाहत होता, इतर कोणी नाही।

Verse 97

ततः स सूदयामास योगिनीस्ताः शितैः शरैः । यथायथा परा नार्यस्तादृग्रूपा भवन्ति च

मग त्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्या योगिनींचा संहार केला; पण जितक्या मारल्या तितक्याच तशाच रूपाच्या स्त्रिया पुन्हा पुन्हा प्रकट होत राहिल्या।

Verse 98

अथ दृष्ट्वा परां वृद्धिं योगिनीनां स दानवः । संहारं तस्य चास्त्रस्य चकार भयसंकुलः

तेव्हा योगिनींची अपूर्व वाढ पाहून तो दानव भयाकुल झाला आणि आपल्या अस्त्राचा संहार करून टाकला।

Verse 99

ततः शुक्रं समासाद्य दीनः प्राह कृतांजलिः । पश्य मे भार्गवश्रेष्ठ स्त्रीभिर्यत्कदनं कृतम्

मग तो दीन होऊन भार्गवश्रेष्ठ शुक्राचार्यांकडे गेला आणि हात जोडून म्हणाला: “हे भार्गवश्रेष्ठ, स्त्रियांनी माझ्यावर केलेला हा विध्वंस पाहा।”

Verse 101

तस्मात्त्वमपि तां विद्यां प्रसाधय महामते । यदि मे वांछसि श्रेयो नान्यथास्ति जयो रणे

म्हणून, हे महामते, तूही त्या विद्येचे विधिपूर्वक साधन कर. माझे श्रेय इच्छित असशील तर रणात विजयाचा दुसरा मार्ग नाही।

Verse 107

स्वयं विदारितो यश्च विष्णुना प्रभविष्णुना । करजैर्जानुनि पृष्ठे विनिधाय प्रकोपतः

आणि जो स्वतः प्रभविष्णु, सर्वव्यापी विष्णूंनी विदीर्ण केला—क्रोधाने गुडघ्याने दाबून पाठीवर नख रोवून।