Adhyaya 134

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदा दक्षेण क्रुद्धेन पुरा शप्तो हिमद्युतिः । तत्सर्वं भवता प्रोक्तं सोमनाथकथानकम्

ऋषी म्हणाले—पूर्वी क्रुद्ध दक्षाने हिमद्युतिमान् सोमाला जो शाप दिला, त्या सोमनाथाची सर्व कथा आपण सांगितली आहे।

Verse 2

सांप्रतं वद कामस्य यथा कुष्ठोऽभवत्पुरा । येन दोषेण शापश्च केन तस्य नियोजितः

आता आम्हांस सांगा—पूर्वकाळी कामदेवाला कुष्ठरोग कसा झाला? कोणत्या दोषामुळे त्याला शाप लागला आणि तो शाप कोणी दिला?

Verse 3

शिलाखंडा च या देवी तथा सौभाग्यकूपिका । यथा तत्र समुत्पन्ना तथाऽस्माकं प्रकीर्तय

तसेच देवी शिलाखंडा आणि ‘सौभाग्य-कूपिका’ नावाची विहीर तेथे कशी प्रकट झाली—जशी घटना घडली तशीच आम्हांस सांगून कीर्तय.

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीद्ब्राह्मणो नाम हारीत इति विश्रुतः । स तपस्तत्र संतेपे वानप्रस्थाश्रमे वसन्

सूत म्हणाले—पूर्वी ‘हारीत’ नावाचा एक प्रसिद्ध ब्राह्मण होता. तो वानप्रस्थाश्रमात राहून त्या स्थानी तपश्चर्या करीत असे.

Verse 5

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपौदार्यसमन्विता । त्रैलोक्यसुन्दरी साक्षाल्लक्ष्मीरिव मधुद्विषः

त्याची पत्नी साध्वी होती, रूप व औदार्याने युक्त. ती त्रैलोक्यातील सुंदरी—जणू मधुद्विष विष्णूच्या शेजारी साक्षात् लक्ष्मीच.

Verse 6

ख्याता पूणकलानाम सर्वैः समुदितागुणैः । तां दृष्ट्वा पद्मजोऽप्याशु कामस्य वशगोऽभवत्

ती ‘पूणकला’ या नावाने ख्यात होती, सर्व गुणांनी परिपूर्ण. तिला पाहताच पद्मज (ब्रह्मा) सुद्धा शीघ्र कामाच्या वश झाला.

Verse 7

कदाचिदपि स प्राप्तस्तस्मिन्क्षेत्रे मनोभवः । सह रत्या तथा प्रीत्या कामेश्वरदिदृक्षया

एकदा मनोभव (कामदेव) त्या पुण्यक्षेत्री आला; रती व प्रीतीसह, कामेश्वराचे दर्शन घ्यावे या इच्छेने तो उपस्थित झाला।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे सापि स्नानार्थं तत्र चागता । कृत्वा वस्त्रपरित्यागं विवेश जलाशयम्

याच दरम्यान तीही स्नानासाठी तेथे आली; वस्त्रे बाजूला ठेवून ती जलाशयात उतरली।

Verse 9

अथ तां कामदेवोपि समालोक्य शुभाननाम् । आत्मीयैरपि निर्विद्धो हृदये पुष्पसायकैः

मग कामदेवाने तिचे शुभ मुख पाहताच, स्वतःच्या पुष्पबाणांनी हृदयात विद्ध झाला।

Verse 10

ततो रतिं परित्यक्त्वा प्रीतिं च शरपीडितः । विजनं कंचिदासाद्य प्रसुप्तः स तरोरधः

तेव्हा बाणांनी पीडित तो रती व प्रीती यांनाही सोडून, एखाद्या एकांत स्थानी जाऊन वृक्षाखाली झोपला।

Verse 11

गात्रैः पुलकितैः सर्वैर्निःश्वासान्निःश्वसन्मुहुः । अग्निवर्णान्सुदीर्घांश्च बाष्प पूर्णविलोचनः

त्याच्या सर्व अंगांवर रोमांच उठला; तो वारंवार उसासे टाकीत होता, डोळे अश्रूंनी भरलेले, आणि अग्नीप्रमाणे तापलेले दीर्घ श्वास सोडीत होता।

Verse 12

तिष्ठन्स दर्शने तस्या एकदृष्ट्या व्यलोकयत् । योगीव सुसमाधिस्थो ध्यायंस्तद्ब्रह्म संस्थितम्

तिच्या दर्शनात उभा राहून तो तिला एकटक, न पापणी लवकता पाहू लागला। जणू गाढ समाधीत स्थित योगी, अंतःकरणात स्थिर ब्रह्माचे ध्यान करीत होता।

Verse 13

सापि कामं समालोक्य सानुरागं पुरः स्थितम् । जृंभाभंगकृतास्यं च वेपमानशरीरकम्

तीही समोर उभ्या, अनुरागाने भरलेल्या कामाकडे पाहून, त्याचे तोंड जणू जांभई अर्धवट तुटल्यासारखे वाकडे झालेले आणि शरीर थरथरत असल्याचे पाहिले।

Verse 14

सापि तद्बाणनिर्भिन्ना साभिलाषा बभूव ह । कामं प्रति विशेषेण तस्य रूपेण मोहिता

तीही त्या बाणांनी विद्ध होऊन अभिलाषेने भरून गेली; विशेषतः कामाकडे, त्याच्या रूपाने मोहित झाली।

Verse 15

अथ तस्माज्जलात्कृच्छ्राद्विनिष्क्रम्य शुचिस्मिता । तीरोपांतं समासाद्य स्थिता तद्दृष्टिगोचरे

मग ती कष्टाने त्या पाण्यातून बाहेर आली; पवित्र, मंद हास्य करीत ती काठाजवळ येऊन त्याच्या नजरेच्या टप्प्यात उभी राहिली।

Verse 16

ततः कामः समुत्थाय शनैस्तदंतिकं ययौ । कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम्

तेव्हा काम उठून हळूहळू तिच्या जवळ गेला; हात जोडून नमस्कारमुद्रेत उभा राहून, आदराने तिच्याशी बोलला।

Verse 17

का त्वमत्र विशालाक्षि प्राप्ता स्नातुं जलाशये । मम नाशाय चार्वंगि तस्माच्छृणु वचो मम

हे विशालाक्षी! तू येथे या जलाशयात स्नानास कोण आली आहेस? हे चार्वंगी! तू माझ्या नाशाचे कारण झालीस; म्हणून माझे वचन ऐक।

Verse 18

अहं पुष्पशरो लोके प्रसिद्धश्चारुहासिनि । विडंबनां मया नीता देवा अपि निजैः शरैः

हे चारुहासिनी! मी लोकी ‘पुष्पशर’ (कामदेव) म्हणून प्रसिद्ध आहे. माझ्याच बाणांनी देवताही विडंबनेत व मोहात पडले आहेत।

Verse 19

मद्बाणेनाहतो रुद्रः स्वशरीरे नितंबिनीम् । अर्द्धेन धारयामास त्यक्त्वा लज्जां सुदूरतः

माझ्या बाणाने आहत झालेल्या रुद्राने सुडौल नितंबिणीला आपल्या देहात अर्धरूपाने धारण केले आणि लज्जा फार दूर टाकली।

Verse 20

ब्रह्मा मच्छरनिर्भिन्नः स्वसुतां चकमे ततः । जनयामास तान्विप्रान्वालखिल्यांस्तथाविधान्

माझ्या बाणाने विद्ध झालेल्या ब्रह्म्याने तेव्हा आपल्या कन्येचीच कामना केली; आणि नंतर वालखिल्य आदि तशा प्रकारचे ब्राह्मण ऋषी उत्पन्न केले।

Verse 21

अहिल्यां चकमे शक्रो गौतमस्य प्रियां सतीम् । मद्बाणैः पीडितोऽतीव स्वर्गादेत्य धरातलम्

शक्र (इंद्र) ने गौतमाची प्रिय पतिव्रता अहल्या हिची कामना केली. माझ्या बाणांनी अत्यंत पीडित होऊन तो स्वर्गातून उतरून धरतीवर आला।

Verse 22

एवं देवा अपि क्षुण्णा मच्छरैर्ये महत्तराः । किं पुनर्मानवाः सुभ्रूः कृमिप्रायाः सुचंचलाः

अशा रीतीने माझ्या बाणांनी महत्तर देवही दडपले जातात; मग हे सुभ्रू, कृमिसदृश व अतिचंचल स्वभावाचे मानव तर कितीसे!

Verse 23

आकीटांतं जगत्सर्वमाब्रह्मांतं तथैव च । विडंबनां परां प्राप्तं मच्छरैश्चारुहासिनि

हे चारुहासिनी, कीटकापासून ब्रह्म्यापर्यंत सर्व जगत् माझ्या बाणांनी परम विडंबनेच्या अवस्थेला पोहोचले आहे।

Verse 24

अहं पुनस्त्वया भीरु नीतोऽवस्थामिमां शुभे

परंतु हे भीरु, हे शुभे, तूच मला या अवस्थेत आणले आहेस।

Verse 25

तस्माद्देहि महाभागे ममाद्य रतदक्षिणाम् । यावन्न यांति संत्यज्य मम प्राणाः कलेवरात्

म्हणून हे महाभागे, आज मला रतीची दक्षिणा दे; माझे प्राण देह सोडून जाण्यापूर्वीच।

Verse 26

सूत उवाच । सापि तद्वचनं श्रुत्वा पतिव्रतपरायणा । हन्यमाना विशेषेण तद्बाणैर्हृदये भृशम्

सूत म्हणाले—त्याचे वचन ऐकून, पतिव्रतधर्मात तत्पर ती स्त्री, त्या बाणांनी विशेषतः हृदयात अत्यंत आघात पावली।

Verse 27

अनभिज्ञा च सा साध्वी कामधर्मस्य केवलम् । तापसैः सह संवृद्धा नान्यं जानाति किंचन

ती साध्वी स्त्री कामधर्माच्या रीतींपासून पूर्णतः अनभिज्ञ होती; तपस्व्यांसोबत वाढल्यामुळे तिला दुसरे काहीच माहीत नव्हते।

Verse 28

वक्तुं तद्विषये यच्च प्रोच्यते कामपीडितैः । अधोमुखाऽलिखद्भूमिमंगुष्ठेन स्थिता चिरम्

कामपीडित लोक त्या विषयावर जे काही बोलत होते, ते ऐकून ती मुख खाली घालून बराच वेळ उभी राहिली आणि अंगठ्याने भूमीवर रेघोट्या काढीत राहिली।

Verse 29

एतस्मिन्नन्तरे भानुः प्राप्तश्चास्तं गिरिं प्रति । विहारसमये प्राप्त आहिताग्निर्निवेशने

याच दरम्यान सूर्य अस्तगिरीकडे पोहोचला; आणि संध्याकाळच्या विश्रांतीच्या वेळी आहिताग्नी गृहस्थ आपल्या निवासस्थानी आला।

Verse 30

हारीतोऽपि चिरं वीक्ष्य तन्मार्गं चाकृताशनः । ततः स चिंतयामास कस्मात्सा चात्र नागता

हारीतही त्या मार्गाकडे बराच वेळ पाहत राहिला, अन्न न घेता; मग तो विचार करू लागला—“ती इथे का आली नाही?”

Verse 31

स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दृष्ट्वा तां चन्द्रकूपिकाम् । कामेश्वरं च देवेशं कामदं सुखदं नृणाम्

त्या श्रेष्ठ तीर्थात स्नान करून आणि चंद्रकूपिका पाहून, त्याने देवेश कामेश्वराचे दर्शन घेतले—जो मनुष्यांना इच्छित फल देणारा व सुख देणारा आहे।

Verse 32

ततः शिष्यसमायुक्तो वीक्षमाण इतस्ततः । तं देशं समनुप्राप्तो यत्र तौ द्वावपि स्थितौ

त्यानंतर शिष्यांसह इकडे-तिकडे पाहत, ते त्या ठिकाणी पोहोचले जिथे ते दोघेही उभे होते.

Verse 33

आलपन्बहुधा कामो हन्यमानो निजैः शरैः । सापि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

स्वतःच्याच बाणांनी घायाळ झालेला कामदेव अनेक प्रकारे बोलत होता; आणि ती सुद्धा विशेषतः लज्जेमुळे मान खाली घालून उभी होती.

Verse 34

स गुल्मांतरितः सर्वं तच्छ्रुत्वा कामजल्पितम् । तस्याश्च तद्गतं भावं ततः कोपादुवाच सः

झुडुपांच्या आड लपून त्यांनी कामदेवाचे सर्व बोलणे ऐकले आणि तिचे भाव पाहून रागाने ते म्हणाले.

Verse 35

यस्मात्पाप त्वया पत्नी ममैवं शरपीडिता । अनभिज्ञा तथा साध्वी पतिधर्मपरायणा । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्माद्विप्रियदर्शनः

हे पापी! ज्याअर्थी तू माझ्या निष्पाप, साध्वी आणि पतिव्रता पत्नीला बाणांनी पीडित केले आहेस, त्याअर्थी तू कुष्ठरोगाने ग्रस्त आणि विद्रूप होशील.

Verse 36

त्वं भविष्यसि पापात्मन्मुक्तो दारैः स्वकैरपि । साऽपि चैव विशेषेण व्रीडयाऽधोमुखी स्थिता

हे पापात्म्या! तू तुझ्या स्वतःच्या पत्नींपासूनही विलग होशील. आणि ती सुद्धा विशेषतः लज्जेमुळे मान खाली घालून उभी होती.

Verse 37

एषापि च शिलाप्राया भविष्यति विचेतना । त्वां दृष्ट्वा या सरागाऽभून्निजधर्मबहिष्कृता

हीसुद्धा शिळेसारखी जड, चेतनाहीन होईल; कारण तुला पाहून ती अनुरक्त झाली व स्वधर्मापासून विचलित झाली।

Verse 38

ततः प्रसादयामास तं कामः प्रणिपत्य च । न ज्ञातेयं मया विप्र तव भार्येति सुन्दरी

तेव्हा कामदेवाने नमस्कार करून त्याला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला व म्हणाला—“हे विप्र, ही सुंदरी तुझी भार्या आहे, हे मला माहीत नव्हते.”

Verse 39

तेन प्रोक्ता विरुद्धानि वाक्यानि विविधानि च । एतस्या नास्ति दोषोऽत्र मद्बाणैः पीडिता भृशम्

माझ्याकडून अनेक प्रकारची विरोधी व अनुचित वचने बोलली गेली. यात तिचा काही दोष नाही; ती माझ्या बाणांनी फारच पीडित झाली आहे.

Verse 40

सानुरागा परं जाता नोक्तं किंचिद्वचो मुने । तस्मान्नार्हसि शापं त्वं दातुमस्याः कथंचन

ती अत्यंत अनुरक्त झाली, तरीही तिने एकही शब्द बोलला नाही, हे मुने. म्हणून कोणत्याही प्रकारे तिला शाप देणे योग्य नाही.

Verse 41

ममास्त्येषो ऽपराधोऽत्र तस्मान्मे निग्रहं कुरु । भूयोऽपि ब्राह्मणश्रेष्ठ अस्याः शापसमुद्भवम्

येथे अपराध माझाच आहे; म्हणून माझा निग्रह करून मला दंड द्या. हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तिच्या शापातून उत्पन्न होणारे फळही माझ्यावरच पडो.

Verse 42

अपि रुद्रादयो देवा मद्बाणेभ्यो द्विजोत्तम । सोढुं शक्ता न ते यस्मात्तत्कथं स्यादियं शिला

हे द्विजोत्तम! रुद्रादि देवही माझे बाण सहन करू शकत नाहीत; मग ही स्त्री केवळ शिळा कशी होईल?

Verse 43

तथात्र त्रिविधं पापं प्रवदंति मनीषिणः । मानसं वाचिकं चैव कर्मजं च तृतीयकम् । तदस्माकं द्विधा जातमेकं चास्या मुनीश्वर

येथे मनीषी पाप त्रिविध सांगतात—मानसिक, वाचिक आणि तिसरे कर्मजन्य. त्यांपैकी दोन माझ्यात उत्पन्न झाले, आणि तिच्यात केवळ एकच, हे मुनीश्वर।

Verse 44

भार्यायास्ते सुरूपायास्तस्मात्संपूर्णनिग्रहम् । करिष्यसि न ते भीतिः काचिदस्ति परत्रजा

म्हणून तू आपल्या सुरूप पत्नीबाबत (शापाचा) संपूर्ण निग्रह करशील; परलोकात तुला कोणतीही भीती नाही—यामुळे काही अनर्थ होणार नाही।

Verse 45

मनस्तापाद्व्रजेत्पापं मानसं वाचिकं च यत् । तस्य प्रसादनेनैव यस्योपरि विजल्पितम्

मनाच्या पश्चात्तापाने मानसिक व वाचिक पाप निघून जाते; आणि ज्याच्याविरुद्ध अयोग्य बोलणे झाले, त्याला प्रसन्न केल्यानेच ते पाप निश्चयाने शमते।

Verse 46

प्रायश्चित्तैर्यथोक्तैश्च कर्मजं पातकं व्रजेत् । धर्मशास्त्रैः परिप्रोक्तं यतः सर्वैर्महामुने

परंतु कर्मातून उत्पन्न झालेले पातक शास्त्रोक्त प्रायश्चित्तांनी नष्ट होते; कारण सर्व धर्मशास्त्रांत हे स्पष्ट सांगितले आहे, हे महामुने।

Verse 47

हारीत उवाच । अन्यत्र विषये तस्याः पातकं कामदेवते । एतस्य तव धर्मस्य प्राधान्यं मनसः स्मृतम्

हारीत म्हणाले—हे कामदेवा! अन्य विषयात तिच्या बाजूने पापदोष आहे; पण तू सांगितलेल्या या धर्मात मनाचेच प्राधान्य निर्णायक मानले गेले आहे.

Verse 48

तस्मादेवंविधा चेयं सदा स्थास्यति चाधम । किं पुनः कुरु यत्कृत्यं नाहं वक्ष्यामि किंचन

म्हणून, हे अधमा! ती सदैव अशीच स्थिती राहील. आता आणखी काय करायचे? जे कर्तव्य आहे ते कर; मी पुढे काहीही बोलणार नाही.

Verse 49

प्रथमं मनसा सर्वं चिंत्यते तदनंतरम् । ततः प्रजल्पते वाचा क्रियते कर्मणा ततः

प्रथम सर्व काही मनात विचारले जाते; त्यानंतर ते वाणीने बोलले जाते; आणि मग कर्माने ते केले जाते.

Verse 50

प्रमाणं हि मनस्तस्मात्सर्वकृत्येषु सर्वदा । एतस्मात्कारणात्पूर्णो मयाऽस्या निग्रहः कृतः

म्हणून सर्व कृत्यांत सर्वदा मनच प्रमाण (निर्णायक) आहे. या कारणाने मी तिच्यावर पूर्ण निग्रह केला आहे.

Verse 51

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो हारीतः स्वाश्रमं ययौ । सापि पूर्णकला जाता शिलारूपा च तत्क्षणात्

सूत म्हणाले—असे बोलून मुनिश्रेष्ठ हारीत आपल्या आश्रमास गेले. आणि तीही त्याच क्षणी पूर्णकला होऊन शिलारूप झाली.

Verse 52

कामदेवोऽपि कुष्ठेन ग्रस्तो रौद्रेण च द्विजाः । शीर्णनासांघ्रिपाणिश्च नेत्राणामप्रियोऽभवत्

हे द्विजांनो! कामदेवही भयंकर कुष्ठरोगाने ग्रस्त झाला. त्याची नाक, पाय व हात कुजून गेले आणि तो पाहण्यास अप्रिय झाला.

Verse 53

अथ कामे निरुत्साहे संजाते द्विजसत्तमाः । व्याधिग्रस्ते जगत्यस्मिन्सृष्टिरोधो व्यजायत

हे द्विजश्रेष्ठांनो! जेव्हा काम (इच्छा) निरुत्साही व निष्प्रभ झाला आणि हे जग रोगग्रस्त झाले, तेव्हा सृष्टीचा प्रवाह थांबला.

Verse 54

केवलं क्षीयते लोको नैव वृद्धिं प्रगच्छति । स्वेदजा येऽपि जीवाः स्युस्तेपि याताः परिक्षयम्

लोक केवळ क्षीण होत गेला, मुळीच वाढ झाली नाही. स्वेदातून उत्पन्न झालेले जीवही पूर्ण क्षयाला गेले.

Verse 55

एतस्मिन्नंतरे देवाः सर्वे चिंतासमाकुलाः । किमिदं क्षीयते लोको जलस्थैः स्थलजैः सह

याच दरम्यान सर्व देव चिंता-व्याकुळ झाले (आणि म्हणाले)—‘जलचर व स्थलचरांसह हा लोक असा का क्षीण होत आहे?’

Verse 56

न दृश्यते क्वचिद्बालः कोऽपि कश्चित्कथंचन । न च गर्भवती नारी कच्चित्क्षेमं स्मरस्य च

कुठेही कोणताही बालक कसा ही दिसत नाही. कोणतीही स्त्री गर्भवती नाही. स्मर (कामदेव) कुशल आहे ना?

Verse 57

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं ज्ञात्वात्र क्षेत्रसंश्रयम् । आजग्मुस्त्वरिताः सर्वे व्याकुलेनांतरात्मना

त्यानंतर तो व्याधीने ग्रस्त होऊन या पवित्र क्षेत्राचा आश्रय घेतला आहे, हे कळताच सर्वजण अंतःकरणाने व्याकुळ होऊन त्वरेने तेथे आले।

Verse 58

कामेश्वरपुरस्थं च तं दृष्ट्वा कुसुमायुधम् । अत्यंतविकृताकारं चिंतयानं महेश्वरम्

कामेश्वरपुरात असलेल्या कुसुमायुधाला (कामदेवाला) पाहून, आणि महेश्वराला अत्यंत विकृत रूपात चिंतामग्न पाहून, ते शोक-विस्मयाने भरून गेले।

Verse 59

ततः प्रोचुः सुदुःखार्ताः किमिदं कुसुमायुध । निरुत्साहः समुत्पन्नः कुष्ठव्याधिसमाकुलः

मग अतिशय दुःखाने व्याकुळ होऊन ते म्हणाले—“हे कुसुमायुधा! हे काय झाले? तुझा उत्साह क्षीण झाला आहे आणि तू कुष्ठव्याधीने ग्रस्त आहेस।”

Verse 60

ततश्चाधोमुखो जातो लज्जया परया वृतः । प्रोवाच शापजं सर्वं हारीतस्य विचेष्टितम्

तेव्हा तो लज्जेने पूर्णपणे आच्छादित होऊन मान खाली घालून म्हणाला—“हे सर्व शापजन्य आहे; हारीतासंबंधीच्या दुष्कृत्यामुळे असे घडले आहे।”

Verse 61

तत्तस्याराधनात्सर्वं संक्षयं यात्यसंशयम्

त्या (दिव्य स्वरूपा/देवतेच्या) आराधनेने हे सर्व निःसंशय नष्ट होते।

Verse 62

तस्मादेतां शिलारूपां त्वमाराधय चित्तज । येन कुष्ठः क्षयं याति ततस्तेजोऽभिवर्धते

म्हणून, हे चित्तज (कामदेवा), तू या शिलारूपिणीचे भक्तिभावाने आराधन कर; यामुळे कुष्ठरोग नष्ट होईल आणि नंतर तुझे तेज पुन्हा वाढेल।

Verse 63

जगति स्यान्महासृष्टिर्देवकृत्यं कृतं भवेत् । न तेऽस्ति कायजं पापं यतो मुक्त्वा प्रवाचिकम्

तेव्हा जगात महान सृष्टी (उत्पत्ती) होईल आणि देवांचे कर्तव्य पूर्ण होईल। तुझ्यात देहजन्य पाप नाही, कारण तू वाणीजन्य दोष सोडून दिला आहेस।

Verse 64

अत्र कुण्डे त्वदीयेऽन्यो यः स्नात्वा श्रद्धयान्वितः । एनां पापविनिर्मुक्तां शिलां वै मानवः स्पृशेत्

तुझ्या या कुण्डात जो कोणी अन्य मनुष्य श्रद्धेने स्नान करून, पापमुक्त या शिळेला स्पर्श करील—

Verse 65

कुष्ठव्याधिसमोपेतः कायोत्थेनापि कर्मणा । सोऽपि व्याधिविनिर्मुक्तो भविष्यति गतज्वरः

—तो देहजन्य कर्मामुळे कुष्ठव्याधीने ग्रस्त असला तरी तोही रोगमुक्त होईल आणि त्याचा ज्वर निघून जाईल।

Verse 66

एतत्सौभाग्यकूपं च लोके ख्यातं जलाशयम् । भविष्यति न संदेहः सर्वरोगक्षयावहम्

हे जलाशय लोकात ‘सौभाग्य-कूप’ म्हणून प्रसिद्ध होईल; यात संशय नाही, हे सर्व रोगांचा क्षय करणारे ठरेल।

Verse 67

दद्रूणि दुर्विभूतानि तथान्याश्च विचर्चिकाः । अत्र स्नातस्य यास्यंति दृष्ट्वैतां सद्य एव हि

दाद व हट्टी पुरळ-फोड तसेच इतर त्वचारोगही—जो येथे स्नान करतो, या तीर्थ/देवीच्या दर्शनमात्राने त्याच्या अंगातून तत्क्षणी निघून जातात.

Verse 68

एवमुक्त्वाथ ते देवाः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम् । कामदेवोऽपि तत्रस्थस्तस्याः पूजामथ व्यधात्

असे बोलून ते देव त्रयस्त्रिंशांच्या धामास निघून गेले. तेथेच उपस्थित असलेल्या कामदेवानेही मग तिचे (देवीचे) पूजन केले.

Verse 69

ततश्च समतिक्रांते मासमात्रे द्विजोत्तमाः । तादृग्रूपः स संजातो यादृगासीत्पुरा स्मरः

मग, हे द्विजोत्तमांनो, केवळ एक महिना सरताच तो तसाच रूपवान झाला, जसा पूर्वी स्मर (कामदेव) होता.

Verse 70

ततश्चायतनं तस्याः कृत्वा श्रद्धासमन्वितः । जगाम वांछितं देशं सृष्ट्यर्थं यत्नमास्थितः

त्यानंतर श्रद्धायुक्त होऊन त्याने तिचे आयतन/देवालय उभारले आणि सृष्टीकार्याच्या हेतुने प्रयत्न करीत इच्छित देशास गेला.

Verse 71

सापि नम्रमुखी तादृक्तेन शप्ता तथैव च । संजाता खण्डकाकारा तेन खण्डशिला स्मृता

तीही—नतमुखी—त्याच्याकडून त्याच प्रकारे शापित झाली; आणि खंडित-आकाराची झाली. म्हणून ती ‘खंडशिला’ म्हणून स्मरली जाते.

Verse 72

यस्तां पूजयते भक्त्या त्रयोदश्यां तथैव च । नापवादो भवेत्तस्य परदारसमुद्भवः

जो त्या देवीची भक्तिभावाने, विशेषतः त्रयोदशीला, पूजा करतो—त्याच्यावर परस्त्री/परपुरुष-संबंधातून उद्भवणारा कोणताही अपवाद वा कलंक लागत नाही।

Verse 73

कामिन्याश्च विशेषेण प्राहैतच्छंकरात्मजः । कार्तिकेयो द्विजश्रेष्ठाः सत्यमेतन्मयोदितम्

हे विशेषतः कामाकुल स्त्रियांच्या बाबतीत शंकरपुत्र कार्त्तिकेयाने सांगितले आहे. हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी जे बोललो ते सत्यच आहे।

Verse 74

तथा कामेश्वरं देवं कामदेवप्रतिष्ठितम् । त्रयोदश्यां समाराध्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

तसेच कामदेवाने प्रतिष्ठित केलेल्या देव कामेश्वराची त्रयोदशीला विधिपूर्वक आराधना केल्यास सर्व इच्छित कामना प्राप्त होतात।

Verse 75

रतिप्रीतिसमायुक्तः स्थितस्तत्र स्मरस्तथा । मूर्तो ब्राह्मणशार्दूलाः श्रेष्ठं प्रासादमाश्रितः

तेथे स्मर (कामदेव) रती व प्रीती यांच्यासह संयुक्त होऊन स्थित होता; हे ब्राह्मणशार्दूलांनो, तो मूर्तिमान होऊन त्या श्रेष्ठ प्रासाद-मंदिरात वास करीत होता।

Verse 76

विरूपो दुर्भगो यो वा त्रयोदश्यां समाहितः । यस्तं कुंकुमजैः पुष्पैः संपूजयति मानवः

जो मनुष्य कुरूप असो वा दुर्भाग्यग्रस्त—तो त्रयोदशीला एकाग्र होऊन, कुंकुम-सुगंधित पुष्पांनी त्याची यथाविधी संपूर्ण पूजा करतो,

Verse 77

स सौभाग्यसमायुक्तो रूपवांश्च प्रजायते । या नारी पतिना त्यक्ता सपत्नीजनसंवृता

तो उत्तम सौभाग्य व रूप युक्त असा जन्मास येतो। आणि जी नारी पतीने त्यागलेली, सवतांच्या समूहाने वेढलेली—

Verse 78

तं देवं सुकलत्राढ्यं तथैव परिपूजयेत् । त्रयोदश्यां द्विजश्रेष्ठाः केसरैः कुंकुमोद्भवैः

हे द्विजश्रेष्ठांनो, सुकलत्रयुक्त त्या देवाचे त्रयोदशीच्या दिवशीही यथाविधी पूजन करावे, केशर व कुंकुमोत्पन्न सुगंधी चूर्ण अर्पण करून।

Verse 79

सा सौभाग्यवती विप्रा जायते च प्रजावती । धनधान्यसमृद्धा च दुःखशोकविवर्जिता । दोषैः सर्वैर्विनिर्मुक्ता शंसिता धरणीतले

ती ब्राह्मणी सौभाग्यवती होते आणि संततीनेही युक्त होते। धनधान्यसमृद्ध, दुःख-शोकविरहित, सर्व दोषांपासून मुक्त होऊन पृथ्वीवर प्रशंसित होते।

Verse 134

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये खंडशिलासौभाग्यकूपिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखण्डात, श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यात ‘खण्डशिला व सौभाग्य-कूपिका उत्पत्तीचे माहात्म्यवर्णन’ नावाचा १३४ वा अध्याय समाप्त झाला।