Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे देवाः सर्वे चिंतासमाकुलाः । किमिदं क्षीयते लोको जलस्थैः स्थलजैः सह

Transliteration

etasminnaṃtare devāḥ sarve ciṃtāsamākulāḥ | kimidaṃ kṣīyate loko jalasthaiḥ sthalajaiḥ saha

Translation

याच दरम्यान सर्व देव चिंता-व्याकुळ झाले (आणि म्हणाले)—‘जलचर व स्थलचरांसह हा लोक असा का क्षीण होत आहे?’

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; ‘in this’

• अन्तरे: in the meantime, in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the interval/meanwhile’

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; देवाः विशेषणम्

• चिन्तासमाकुलाः: distressed with worry
• चिन्तासमाकुलाः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः ‘चिन्तया समाकुलाः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; देवाः विशेषणम्

• किम्: what?
• किम्: Predicate interrogative
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक

• इदम्: this
• इदम्: Predicate demonstrative
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘this’

• क्षीयते: is diminishing
• क्षीयते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• लोकः: the world
• लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जलस्थैः: with aquatic (beings)
• जलस्थैः: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः ‘जले स्थाः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• स्थलजैः: with land-born (beings)
• स्थलजैः: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: स्थल (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः ‘स्थले जाताः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सह: together with
• सह: Sahakari marker
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक अव्यय (with), तृतीया-सहचर्ये

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brahmin audience

Visual Art Cues

Scene: A deva-sabha scene: gods gathered, brows furrowed, hands in चिंतामुद्रा, looking down upon a fading world of water and land creatures diminishing together.

Characters & Entities

• Sūta
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic welfare is a shared concern; even the devas respond when creation falters, seeking the dharmic cause and remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse; it frames the divine inquiry that typically culminates in a sacred-place remedy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the devas’ deliberation.