Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

व्यास म्हणाले—तेव्हा रामांचे ते दूत रामांना नमस्कार करून म्हणाले—“राम! राम! हे महाबाहो, आम्ही एक उत्तम नारी, शुभमुखी, पाहिली आहे…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

आम्ही तिला पाहिले—सुंदर वस्त्रे व अलंकारांनी विभूषित, मृदु वाणीला अनुरक्त—तरीही एकटीच रडत होती; तिला पाहून आम्ही विस्मित झालो।

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

जवळ जाऊन त्यांनी त्या दिव्यसुंदरीला विचारले—“हे देवी, हे वरारोहे! तू कोण आहेस? तू देवी आहेस की दानवी?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“हे देवी, राम तुला विचारत आहेत—जसे आहे तसे सर्व सांग।” हे ऐकून ती स्त्री मधुर वाणीने बोलू लागली।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“रामाला पाठवा; तुमचे कल्याण होवो—तो माझे दुःख परम रीतीने दूर करण्यास समर्थ आहे।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

हे ऐकून राम व्यग्र होऊन त्वरित निघाले. तिला दुःखाने संतप्त पाहून त्यांनाही शोक झाला. मग रामांनी अंजलीबद्ध हातांनी आदराने वचन उच्चारले.

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

श्रीराम म्हणाले—हे शुभे, तू कोण आहेस आणि कोणाची पत्नी आहेस? कोणी तुला या निर्जन स्थानी झिडकारून टाकले? आणि कोणी तुझ्या मुठीतले थोडेसे धन हिरावून घेतले? हे माता, माझ्यापुढे सर्व काही यथार्थ सांग।

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

असे बोलून, अतिदुःखाने व्याकुळ आणि मतिमंतांमध्ये श्रेष्ठ असा राम दंडवत् प्रणाम करू लागला—जणू चक्रपाणी विष्णूचाच दुसरा अवतार।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

ती वारंवार पुढे येऊन रामाला वंदन करीत होती; आणि अत्यंत तुष्ट होऊन, परम प्रीतीने, मधुर वाणीने त्याची स्तुती करू लागली।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

हे परमात्मन्, हे परेश्वर, हे दुःखहारिन्, हे सनातन! ज्या हेतुने तुझा अवतार झाला, ते कार्य तू सिद्ध करून पूर्ण केलेस।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

रावण, कुंभकर्ण आणि इंद्रजितप्रमुख, तसेच खर, दूषण, त्रिशिरा, मारीच, अक्ष आणि इतर राक्षसकुमार—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

समरांगणात असंख्य क्रूर व रौद्र राक्षस पराजित झाले आहेत।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

हे लोकेश! आज तुझ्या सुकीर्तीचे मी काय वर्णन करू? तुझ्या अंगज कमळापासून उत्पन्न वेधा (ब्रह्मा) यांनीही तुझ्यामध्ये अखिल विश्व निविष्ट पाहिले—जणू वटपत्रातच वटवृक्ष दिसावा।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

या लोकी दशरथ धन्य आहेत आणि तुझी जननी कौशल्या धन्य आहे; कारण त्यांच्याच येथे तू जन्मलास—हे गोविंद, हे जगदीश, हे परमह पुरुष।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

हे राम! ज्या कुळात तू स्वतः आला ते कुळ धन्य; हे राम! अयोध्या पुरी धन्य, आणि जो लोक तुझा आश्रय घेतो तोही धन्य।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

वाल्मीकीही खरोखर धन्य आहेत, ज्यांनी रामायण रचले; त्या कविने आपल्या अंतःप्रेरित बुद्धीने ते निर्माण केले, जे त्या वेळी श्रेष्ठ विप्रांनाही पूर्णतः ज्ञात नव्हते।

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

तुझ्यापासूनच हे कुल उत्पन्न झाले, आणि हे देव! तुझ्यामुळेच ते पूर्णपणे पावन झाले आहे।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

लोक तुला वैष्णवांश नरपति म्हणून स्मरतात; तुझे रमणीय गुण पाहता तू स्वयं विष्णूच आहेस। जगत्कल्याणासाठी जे कार्य तू विचार करून अवतार घेऊन साध्य करीत आहेस, हे वत्सा, ते येथे निर्विघ्न पूर्ण होवो।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

अशी स्तुती करून (देवता) रामास म्हणाला—“आता तू माझा नाथ असतानाही मी दीर्घकाळ शून्य व उजाडच राहिलो आहे; जसा पूर्वी होतो तसाच दोषयुक्त अवस्थेत।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

धर्मारण्य क्षेत्राची अधिदेवता म्हणून मला जाण. येथे बारा वर्षे झाली; म्हणून मी दुःखी आहे।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

हे महामते! आज मला या निर्जनतेतून उध्दर. हे राम! लोहासुराच्या भयाने सर्व ब्राह्मण दहा दिशांना पळून गेले आहेत।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

सर्व वणिकही अतिशय दुःखी होऊन आपापल्या ठिकाणी निघून गेले. हे रामा, देवांनाही भय उत्पन्न करणारा तो दैत्य देवांनीच मारला आहे.

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

हे स्थान आक्रमून तो महामायी, ज्याला जिंकणे कठीण आहे, येथे पसरला आहे. त्याच्या भयामुळे अतिशय साशंक होऊन तुझे लोक येथे येत नाहीत.

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

आज बारा पूर्ण वर्षे झाली; हे स्थान अनाथासारख्या रिकाम्या घराप्रमाणे पडून आहे. कारण माझ्या दीर्घिकेत स्नान व दान करण्यास उत्सुक लोक आता येत नाहीत.

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

हे रामा, आता त्याच दीर्घिकेत डुकरे पडतात; जिथे पूर्वी पतीसह स्त्रिया जलक्रीडेत रममाण होत.

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

आता तेथे जलाशयात म्हशी खेळतात व उड्या मारून पडतात; ज्या ठिकाणी पूर्वी सुंदर फुलांचा विपुल साठा होता.

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

तो प्रदेश काटेरी वृक्षांनी अडविला गेला होता आणि सिंह‑वाघांनी भरलेला होता; तरीही त्या भूमीवर कुमार निरंतर खेळत‑धावीत विहरत असत।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

तेथे हर्षित कुमारिका रंगीबेरंगी खेळण्यांसह खेळत असत; आणि त्या ठिकाणी तरुण निरंतर वेदगान करीत असत।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

तेथे कोल्ह्यांचे अतिभयंकर फेत्कार ऐकू येत; तरीही त्याच ठिकाणी घरोगरी अग्निहोत्राचा धूर उठताना दिसे।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

तेथे धुरकट्यासह अत्यंत प्रचंड दावाग्नी दिसत; आणि त्याच ठिकाणी नर्तक श्रेष्ठ द्विजांच्या समोर हर्षाने नृत्य करीत असत।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

तेथेच मोहित भूत, वेताळ व प्रेत नृत्य करीत; आणि त्याच ठिकाणी राजे सभेत मंत्रणेत तल्लीन होऊन बसलेले असत।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

त्या स्थानी गवे, अस्वले व साळिंदर बसून विसावा घेतात; आणि तेथे द्विजांचे तसेच वणिकांचे निवासही स्पष्ट दिसतात।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

हे राम, येथे बिळे जणू कुट्टिमासारख्या पक्क्या कोठड्यांसारखी दिसतात; येथे वृक्षांचे कोटर आहेत आणि सर्वत्र गवाक्षासारखी उघडी छिद्रे दिसतात।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

पूर्वी येथे चतुष्कोनी यज्ञवेदी उंच व उठावदार होत्या; आता त्या येथे वाळवीच्या वारुळांच्या ढिगांनी वेढलेल्या दिसतात।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

हे राम, नृपोत्तम, माझा निवास असा आहे असे जाण; तो सर्व बाजूंनी ओस पडला आहे, कारण द्विज अन्यत्र निवासासाठी निघून गेले आहेत।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

त्यामुळे मला अतिशय मोठे दुःख झाले आहे; म्हणून, हे नरेश्वर, माझे रक्षण कर. हे वचन ऐकून वाणीमध्ये श्रेष्ठ रामांनी उत्तर दिले।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

श्रीराम म्हणाले—चारही दिशांना आश्रय घेतलेल्या तुमच्या ब्राह्मणांना मी ओळखत नाही. त्यांची संख्या मला माहीत नाही; त्या द्विजांची नावे व गोत्रेही मला ज्ञात नाहीत.

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

जशी त्यांची नातीगोती व जसे त्यांचे गोत्र, तसेच यथार्थपणे मला सांग. मग त्या सर्वांना आणून मी प्रत्येकाला त्याच्या योग्य स्थानी वसवीन.

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

श्रीमाता म्हणाल्या—हे नरेश्वर! ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांनी ज्यांना प्रतिष्ठित केले, असे अठरा हजार वेदपारंगत ब्राह्मण आहेत.

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

हे अमिततेजस्वी! या लोकी ते त्रयीविद्येत विख्यात आहेत; आणि चौसष्ट गोत्रांचे वाडव म्हणून प्रतिष्ठित आहेत.

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

श्रीमातांनी त्रयीविद्या प्रदान केली; या लोकी ते सर्व द्विजोत्तम म्हणून प्रसिद्ध आहेत. तसेच धर्मपरायण असे छत्तीस हजार वैश्यही आहेत.

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

त्यांना आर्यवृत्तीचे जाणावे, जे द्विजांच्या शुश्रूषेत रत आहेत। ज्या ठिकाणी बहुलार्क नावाचा नृप तेजाने शोभून राज्य करीत आहे।

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

कुमार आणि अश्विनीकुमार हे देवता; धनद (कुबेर) खर्चाची पूर्तता करतो. आणि हे राम, मी येथे अधिष्ठात्री देवी असून ‘भट्टारिका’ या नावाने स्मरली जाते.

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

श्रीसूत म्हणाले—जे काही स्थानाचार आणि तसेच कुलाचार आहेत, ते सर्व प्राचीन वृत्तांत श्रीमातेने रामाच्या समोर कथन केले.

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

तिचे वचन ऐकून रामाला महान आनंद झाला. तो म्हणाला—‘सत्य, सत्य, पुन्हा सत्य! खरोखर तू सत्यच बोलली आहेस.’

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

तू सत्य बोललीस म्हणून, हे जगन्माते, मी त्याच नावाने एक शुभ नगर वसवीन आणि ‘सत्यमंदिर’ नावाचे मंदिरही स्थापीन.

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

हे उत्तम सत्य-मंदिर त्रैलोक्यात कीर्ती प्राप्त करो।

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

हे बोलून रामाने मग सहस्र-शत संख्येने आपल्या सेवकांना विप्रांना आणण्यासाठी पाठविले।

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ज्या देशात वा प्रदेशात—वनात, नदीकाठी, सीमेवर, योग्य निवासस्थानी, किंवा तिथेतिथे गावांत—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

धर्मारण्यनिवासी ते द्विजोत्तम जिथे गेले असतील, त्यांना अर्घ्य-पाद्यांनी पूजून शीघ्र येथे आणा।

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

मी येथे तेव्हाच भोजन करीन, जेव्हा त्या द्विजोत्तमांचे दर्शन होईल।

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

जो मनुष्य या द्विजांचा अवमान करून येणार नाही, तो माझ्याकडून वध्य व दंड्य ठरेल आणि माझ्या राज्याबाहेर निर्वासित केला जाईल।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

ते दारुण वचन—सहन करणे कठीण व उल्लंघन करणेही दुस्तर—ऐकून, रामाज्ञा पाळणारे दूत दहा दिशांना निघून गेले।

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

सर्व ब्राह्मणांचा शोध घेऊन ते सापडले; सर्वजण अतिशय हर्षित झाले; आणि शास्त्रोक्त विधीने अर्घ्य व पाद्य देऊन त्यांचा सन्मान केला।

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

त्यांनी विधिपूर्वक, विनय व सदाचारपूर्वक स्तुती केली; आणि सर्व ब्राह्मणांना आमंत्रित करून रामाचे वचन सांगितले।

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

त्यानंतर ते सर्व ब्राह्मण सेवकांसह प्रस्थानासाठी सिद्ध झाले; ते सर्व वेद-शास्त्रपरायण होते।

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

तो बहुमान पुढे ठेवून रामाजवळ आला. जमलेल्या द्विजांना पाहून तो हर्षाने रोमांचित झाला.

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

दाशरथी राजा स्वतःला कृतकृत्य झाल्यासारखा मानू लागला. तो संभ्रमाने ताबडतोब उठून पायीच पुढे जाऊन त्यांचे स्वागत करू लागला.

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

त्याने हात जोडून, हर्षाश्रू ढाळीत, गुडघ्यावर जमिनीवर नतमस्तक होऊन हे वचन उच्चारले.

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘विप्रांच्या प्रसादाने मी कमलावरा (लक्ष्मीचा प्रिय) आहे; विप्रांच्या प्रसादाने मी धरणीधर (योग्य राजा) आहे. विप्रांच्या प्रसादाने मी जगतीपती आहे; आणि विप्रांच्या प्रसादानेच माझे “राम” हे नाम आहे।’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

रामाने असे म्हटल्यावर ते तेथे राहून अत्यंत आनंदित झाले. ‘जय’ अशा आशीर्वादांनी त्याचा सत्कार करून म्हणाले—‘दीर्घायुषी हो.’

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

रामाने पाद्य, अर्घ्य, आसन इत्यादींनी त्यांचे आदरातिथ्य केले. मग विप्रांची स्तुती करून दंडवत् प्रणाम केला.

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

अंजली जोडून उभा राहून त्याने चरणवंदना केली. तसेच नानाविध सुंदर आसने व सुवर्णाभरणेही मांडली.

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

त्यानंतर दशरथात्मज रामाने अंगठ्या, वस्त्रे, यज्ञोपवीत आणि कर्णाभरणे अर्पण केली.

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

त्याने विप्रमुख्यांना नानावर्णांच्या धेनू दिल्या—प्रत्येक दानात शंभर शंभर—भरल्या थनांच्या, वासरांसह.

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

त्या वस्त्रांनी आच्छादित, घंटांनी बांधलेल्या व सुवर्णशृंगांनी विभूषित होत्या; रौप्यखुर, ताम्रपृष्ठी आणि कांस्यपात्रांसह होत्या.