Adhyaya 15
सूता ऋषी शिवयोग्याच्या सामर्थ्याचे आणखी एक उदाहरण देत भस्म (विभूती) माहात्म्याचा संक्षिप्त वृत्तांत सांगण्यास आरंभ करतात. या अध्यायात वामदेव नावाचा तपस्वी योगी वर्णिला आहे—विरक्त, शांत, अपरिग्रही; अंगावर भस्म, जटा, वल्कल/अजिन धारण करून भिक्षावृत्तीने फिरणारा. तो भयंकर क्रौंच अरण्यात प्रवेश करतो. तेथे उपाशी ब्रह्मराक्षस त्याच्यावर झडप घालतो; पण योगी ढळत नाही. भस्मलिप्त देहाला स्पर्श होताच त्या ब्रह्मराक्षसाची पापे तत्क्षणी नष्ट होतात, पूर्वजन्मांची स्मृती जागी होते आणि गाढ निर्वेद (वैराग्य) उत्पन्न होतो. तो आपली दीर्घ कर्मकथा सांगतो—पूर्वी बलवान पण अधर्मी राजा, नंतर नरकयातना, अनेक अमानुष जन्म आणि अखेरीस ब्रह्मराक्षसत्व. तो विचारतो—हे सामर्थ्य तप, तीर्थ, मंत्र की दैवी शक्तीमुळे? वामदेव सांगतात की हा प्रभाव विशेषतः भस्ममहिमेमुळे आहे; त्याची पूर्ण क्षमता महादेवच जाणतात. ते एक दृष्टांत देतात—भस्मचिन्हित प्रेतालाही यमदूतांच्या विरोधात शिवदूत आपले मानून घेऊन जातात. शेवटी ब्रह्मराक्षस भस्मधारणविधी, मंत्र, शुभ आचार आणि योग्य देश-काल याविषयी उपदेश मागतो, ज्यातून पुढील संवादाची भूमिका तयार होते.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । ऋषभस्यानुभावोयं वर्णितः शिवयोगिनः । अथान्यस्यापि वक्ष्यामि प्रभावं शिवयोगिनः
सूत म्हणाले—शिवयोगी ऋषभ यांचा हा प्रभाव वर्णिला. आता मी आणखी एका शिवयोगीची महिमाही सांगतो।
Verse 2
भस्मनश्चापि माहात्म्यं वर्णयामि समासतः । कृतकृत्या भविष्यंति यच्छुत्वा पापिनो जनाः
मी भस्माचे माहात्म्यही संक्षेपाने सांगतो; ते ऐकून पापी जनही कृतकृत्य, म्हणजे कर्तव्यसिद्ध, होतात।
Verse 3
अस्त्येको वामदेवाख्यः शिवयोगी महा तपाः । निर्द्वंद्वो निर्गुणः शांतो निःसंगः समदर्शनः
वामदेव नावाचा एक शिवयोगी महातपस्वी होता। तो द्वंद्वातीत, गुणातीत, शांत, निःसंग आणि समदर्शी असा स्थित होता।
Verse 4
आत्मारामो जितक्रोधो गृहदारविवर्जितः । अतर्कितगतिर्मौनी संतुष्टो निष्प रिग्रहः
तो आत्माराम, क्रोधजयी, गृह-दारा-वर्जित होता. त्याची गती अगम्य; तो मौनी, संतुष्ट आणि निष्परिग्रही होता।
Verse 5
भस्मोद्धूलितसर्वांगो जटामंडलमंडितः । वल्कलाजिनसंवीतो भिक्षामात्रपरिग्रहः
त्याचे सर्वांग भस्माने धूसर होते; जटामंडलाने तो शोभत असे. वल्कल-वस्त्र व मृगचर्म परिधान करून तो केवळ भिक्षेलाच एकमेव परिग्रह मानी।
Verse 6
स एकदा चरंल्लोके सर्वानुग्रहतत्परः । क्रौंचारण्यं महाघोरं प्रविवेश यदृच्छया
एकदा तो जगात भ्रमण करीत सर्वांवर अनुग्रह करण्यास तत्पर होता. यदृच्छेने तो अत्यंत घोर क्रौंचारण्यात प्रविष्ट झाला।
Verse 7
तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये तिष्ठत्येकोऽतिभीषणः । क्षुत्तृषाकुलितो नित्यं यः कश्चिद्ब्रह्मराक्षसः
त्या निर्जन अरण्यात एक अतिभीषण असा एकटा प्राणी राहत असे—एक ब्रह्मराक्षस—जो नेहमी क्षुधा व तृषेने व्याकुळ असे।
Verse 8
तं प्रविष्टं शिवात्मानं स दृष्ट्वा ब्रह्मराक्षसः । अभिदुद्राव वेगेन जग्धंु क्षुत्परिपीडितः
त्याला शिवात्मभावात प्रविष्ट झालेला पाहून तो क्रूर ब्रह्मराक्षस, क्षुधेने पीडित, त्याला गिळण्याच्या इच्छेने वेगाने धावून आला।
Verse 9
व्यात्ताननं महाकायं भीमदंष्ट्रं भयानकम् । तमायांतमभिप्रेक्ष्य योगीशो न चचाल सः
तोंड वासलेले, महाकाय, भीषण दातांचे व भयावह—तो धावत येताना पाहूनही योगीश्वर किंचितही हलला नाही।
Verse 10
अथाभिद्रुत्य तरसा स घोरो वनगोचरः । दोर्भ्यां निष्पीड्य जग्राह निष्कंपं शिवयोगिनम्
मग तो भयंकर वनचारी झडप घालून आला आणि निष्कंप शिवयोग्याला दोन्ही बाहूंनी घट्ट दाबून धरून घेतले।
Verse 11
तदंगस्पर्शनादेव सद्यो विध्वस्तकिल्बिषः । स ब्रह्मराक्षसो घोरो विषण्णः स्मृतिमाययौ
त्याच्या देहस्पर्शानेच त्या भयंकर ब्रह्मराक्षसाची पापे तत्क्षणी नष्ट झाली; तो शमलेला व विषण्ण होऊन स्मृतीला प्राप्त झाला।
Verse 12
यथा चिंतामणिं स्पृष्ट्वा लोहं कांचनतां व्रजेत् । यथा जंबूनदीं प्राप्य मृत्तिका स्वर्णतां व्रजेत्
जसे चिंतामणीच्या स्पर्शाने लोखंड सुवर्ण होते, तसेच जंबूनदीला प्राप्त होऊन मातीही स्वर्णभावास जाते।
Verse 13
यथा मानसमभ्येत्य वायसा यांति हंसताम् । यथामृतं सकृत्पीत्वा नरो देवत्वमाप्नुयात्
जसे मानसरोवरास पोहोचल्यावर कावळे हंसस्वभावास येतात, तसेच अमृत एकदाच प्राशन केल्याने मनुष्य देवत्व प्राप्त करतो.
Verse 14
तथैव हि महात्मानो दर्शनस्पर्शनादिभिः । सद्यः पुनंत्यघोपेतान्सत्संगो दुर्लभो ह्यतः
तसेच महात्मे केवळ दर्शन, स्पर्श इत्यादींनी पापयुक्त जनांना क्षणात पवित्र करतात; म्हणून सत्संग अत्यंत दुर्लभ आहे.
Verse 15
यः पूर्वं क्षुत्पिपासार्तो घोरात्मा विपिने चरः । स सद्यस्तृप्तिमायातः पूर्णानंदो बभूव ह
जो पूर्वी भूक-तहानेंने व्याकुळ, घोर स्वभावाचा, वनात भटकत होता—तो तत्क्षणी तृप्त झाला आणि पूर्ण आनंदाने भरून गेला.
Verse 16
तद्गात्रलग्नसितभस्मकणानुविद्धः सद्यो विधूतघनपापतमःस्वभावः । संप्राप्तपूर्वभव संस्मृतिरुग्रकार्यस्तत्पादपद्मयुगले प्रणतो बभाषे
त्या योगीच्या अंगाला लागलेल्या शुभ्र भस्मकणांनी स्पर्श होताच त्याचा घन पापतमाने झाकोळलेला स्वभाव तत्क्षणी दूर झाला. पूर्वजन्मांची स्मृती व उग्र कर्मे आठवून तो त्या पद्मचरणयुगलास प्रणाम करून बोलू लागला.
Verse 17
राक्षस उवाच । प्रसीद मे महायोगिन्प्रसीद करुणानिधे । प्रसीद भवतप्तानामानंदामृवारिधे
राक्षस म्हणाला—हे महायोगिन्, माझ्यावर प्रसन्न व्हा; हे करुणानिधे, प्रसन्न व्हा. हे भवतापाने दग्ध जनांसाठी आनंदामृताचा सागर, प्रसन्न व्हा.
Verse 18
क्वाहं पापमतिर्घोरः सर्वप्राणिभयंकरः । क्व ते महानुभावस्य दर्शनं करुणात्मनः
मी कोण—पापबुद्धी, घोर, सर्व प्राण्यांना भय देणारा? आणि तुझ्या—महानुभाव, करुणामय—दर्शनाचे हे सौभाग्य कुठे! माझ्यासारखा अधम तुला कसा पाहू शकेल?
Verse 19
उद्धरोद्धर मां घोरे पतितं दुःखसागरे । तव सन्निधिमात्रेण महानंदोऽभिवर्धते
उद्धार करा—उद्धार करा—मला, जो या घोर दुःखसागरात पडलेलो आहे. तुझ्या केवळ सान्निध्याने माझ्या अंतरी महान आनंद वाढत जातो.
Verse 20
वामदेव उवाच । कस्त्वं वनेचरो घोरो राक्षसोऽत्र किमास्थितः । कथमेतां महाघोरां कष्टां गतिमवाप्तवान्
वामदेव म्हणाले—तू कोण आहेस, हा घोर वनचारी? राक्षस होऊन इथे का राहिलास? आणि ही अत्यंत घोर, कष्टदायक अवस्था तुला कशी प्राप्त झाली?
Verse 21
राक्षस उवाच । राक्षसोऽहमितः पूर्वं पंचविंशतिमे भवे । गोप्ता यवनराष्ट्रस्य दुर्जयो नाम वीर्यवान्
राक्षस म्हणाला—पूर्वी, यापूर्वी, माझ्या पंचविसाव्या जन्मी मी राक्षस होतो; यवन-राज्याचा रक्षक, पराक्रमी, ‘दुर्जय’ नावाचा.
Verse 22
सोऽहं दुरात्मा पापीयान्स्वैरचारी मदोत्कटः । दंडधारी दुराचारः प्रचंडो निर्घृणः खलः
मी तोच दुरात्मा होतो—अतिशय पापी, स्वैरचारी, मदाने उन्मत्त; दंडधारी अत्याचारी, प्रचंड, निर्दय आणि खल.
Verse 23
युवा बहुकलत्रोऽपि कामासक्तोऽजितेंद्रियः । इमां पापीयसीं चेष्टां पुनरेकां गतोऽस्म्यहम्
मी तरुण असूनही आणि अनेक पत्नी असूनही, कामासक्त आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेला असा मी, पुन्हा या अत्यंत पापी आचरणाकडे वळलो.
Verse 24
प्रत्यहं नूतनामन्या नारीं भोक्तुमनाः सदा । आहृताः सर्वदेशेभ्यो नार्यो भृत्यैर्मदाज्ञया
मला दररोज नवीन आणि वेगळ्या स्त्रीचा उपभोग घेण्याची इच्छा असे. माझ्या आज्ञेने सेवक सर्व देशांतून स्त्रियांना घेऊन येत असत.
Verse 25
भुक्त्वाभुक्त्वा परित्यक्तामेकामेकां दिनेदिने । अन्तर्गृहेषु संस्थाप्य पुनरन्याः स्त्रियो धृताः
उपभोग घेऊन मी दररोज एकेकीला सोडून देत असे. त्यांना अंतःपुरात ठेवून पुन्हा दुसऱ्या स्त्रियांना पकडून आणले जात असे.
Verse 26
एवं स्वराष्ट्रात्परराष्ट्रतश्च देशाकरग्रामपुरव्रजेभ्यः । आहृत्य नार्यो रमिता दिनेदिने भुक्वा पुनः कापि न भुज्यते मया
अशा प्रकारे स्वतःच्या राज्यातून, परक्या राज्यातून, खाणी, गावे, शहरे आणि वस्त्यांमधून स्त्रिया आणून दररोज रममाण होत असे. एकदा उपभोग घेतल्यावर माझ्याकडून तिचा पुन्हा उपभोग घेतला जात नसे.
Verse 27
अथान्यैश्च न भुज्यंते मया भुक्तास्तथा स्त्रियः । अन्तर्गृहेषु निहिताः शोचंते च दिवानिशम्
आणि माझ्याकडून उपभोग घेतलेल्या त्या स्त्रियांचा इतरांकडूनही उपभोग घेतला जात नसे. अंतःपुरात ठेवलेल्या त्या स्त्रिया दिवस-रात्र शोक करत असत.
Verse 28
ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यदा नार्यो मया हृताः । मम राज्ये स्थिता विप्राः सह दारैः प्रदुद्रुवुः
जेव्हा मी ब्राह्मण, वैश्य, क्षत्रिय आणि शूद्रांच्या स्त्रियांचे अपहरण केले, तेव्हा माझ्या राज्यात राहणारे ब्राह्मण आपल्या पत्नींसह पळून गेले.
Verse 29
सभर्तृकाश्च कन्याश्च विधवाश्च रजस्वलाः । आहृत्य नार्यो रमिता मया कामहतात्मना
कामवासनेने आंधळा होऊन मी सवाष्ण, कुमारिका, विधवा आणि रजस्वला स्त्रियांनाही पळवून नेले आणि त्यांचा उपभोग घेतला.
Verse 30
त्रिशतं द्विजनारीणां राजस्त्रीणां चतुःशतम् । षट्शतं वैश्यनारीणां सहस्रं शूद्रयोषिताम्
मी तीनशे ब्राह्मण स्त्रिया, चारशे राजस्त्रिया (क्षत्रिय), सहाशे वैश्य स्त्रिया आणि एक हजार शूद्र स्त्रियांचा उपभोग घेतला.
Verse 31
शतं चांडालनद्गीर्णा पुलिंदीनां सहस्रकम् । शैलूषीणां पंचशतं रजकीनां चतुःशतम्
शंभर चांडाळ स्त्रिया, एक हजार पुलिंद (आदिवासी) स्त्रिया, पाचशे नर्तिका आणि चारशे परिटणींचा (धोबीण) मी उपभोग घेतला.
Verse 32
असंख्या वारमुख्याश्च मया भुक्ता दुरात्मना । तथापि मयि कामस्य न तृप्तिः समजायत
मज दुरात्म्याने असंख्य वेश्यांचा उपभोग घेतला, तरीही माझ्या कामवासनेची तृप्ती झाली नाही.
Verse 33
एवं दुर्विषयासक्तं मत्तं पानरतं सदा । यौवनेपि महारोगा विविशुर्यक्ष्मकादयः
अशा रीतीने दुर्विषयांना आसक्त, मदोन्मत्त व सदैव मद्यपानात रत—यौवनातही यक्ष्मा इत्यादी महाभयंकर रोग माझ्यात शिरले.
Verse 34
रोगार्दितोऽनपत्यश्च शत्रुभिश्चापि पीडितः । त्यक्तोमात्यैश्च भृत्यैश्च मृतोऽहं स्वेन कर्मणा
रोगाने पीडित, अपत्यहीन, शत्रूंनी छळलेला, आणि अमात्य व भृत्यांनी टाकून दिलेला—स्वकर्मफलानेच मी मृत झालो.
Verse 35
आयुर्विनश्यत्ययशो विवर्धते भाग्यं क्षयं यात्यतिदुर्गतिं व्रजेत् । स्वर्गाच्च्यवंते पितरः पुरातना धर्मव्यपेतस्य नरस्य निश्चितम्
धर्मापासून ढळलेल्या पुरुषाचे हे निश्चित—त्याचे आयुष्य नष्ट होते, अपयश वाढते, भाग्य क्षीण होते, तो अतिदुर्गतीस जातो, आणि त्याचे प्राचीन पितरही स्वर्गातून च्युत होतात.
Verse 36
अथाहं किंकरैर्याम्यैर्नीतो वैवस्वतालयम् । ततोऽहं नरके घोरे तत्कुण्डे विनिपातितः
मग यमाचे किंकर मला वैवस्वत (यम) यांच्या धामात घेऊन गेले; त्यानंतर त्या भयंकर नरकातील त्या कुंडात मला पाडण्यात आले.
Verse 37
तत्राहं नरके घोरे वर्षाणामयुतत्रयम् । रेतः पिबन्पीड्यमानो न्यवसं यमकिंकरैः
त्या घोर नरकात मी तीस हजार वर्षे राहिलो—वीर्य पाजून व यातना देऊन, यमकिंकरांनी मला सतत छळले.
Verse 38
ततः पापावशेषेण पिशाचो निर्जने वने । सहस्रशिश्नः संजातो नित्यं क्षुत्तृषयाकुलः
त्यानंतर पापाच्या उरलेल्या प्रभावामुळे मी निर्जन वनात पिशाच झालो. ‘सहस्रशिश्न’ रूप धारण करून मी सदैव भूक व तहानेने व्याकुळ झालो.
Verse 39
पैशाचीं गतिमाश्रित्य नीतं दिव्यं शरच्छतम् । द्वितीयेहं भवे जातो व्याघ्रः प्राणिभयंकरः
पैशाच्य गतीला प्राप्त होऊन मी दिव्य शंभर शरद्ऋतू व्यतीत केल्या. मग येथे दुसऱ्या जन्मी मी प्राण्यांना भय देणारा व्याघ्र (वाघ) झालो.
Verse 40
तृतीयेऽजगरो घोरश्चतुर्थेऽहं भवे वृकः । पंचमे विड्वराहश्च षष्ठेऽहं कृकलासकः
तिसऱ्या जन्मी मी घोर अजगर झालो, चौथ्या जन्मी वृक (लांडगा). पाचव्या जन्मी वराह (डुक्कर) आणि सहाव्या जन्मी कृकलास (पाल) झालो.
Verse 41
सप्तमेऽहं सारमेयः सृगालश्चाष्टमे भवे । नवमे गवयो भीमो मृगोऽहं दशमे भवे
सातव्या जन्मी मी सारमेय (कुत्रा) झालो, आठव्या जन्मी सृगाल (कोल्हा). नवव्या जन्मी भीम गवय (रानबैल) आणि दहाव्या जन्मी मी मृग (हरिण) झालो.
Verse 42
एकादशे मर्कटश्च गृध्रोऽहं द्वादशे भवे । त्रयोदशेऽहं नकुलो वायसश्च चतु र्दशे
अकराव्या जन्मी मी मर्कट (वानर) झालो, बाराव्या जन्मी गृध्र (गिधाड). तेराव्या जन्मी नकुल (मुंगूस/नेवला) आणि चौदाव्या जन्मी वायस (कावळा) झालो.
Verse 43
अच्छभल्लः पंचदशे षोडशे वनकुक्कुटः । गर्दभोऽहं सप्तदशे मार्जारोष्टादशे भवे
पंधराव्या जन्मी मी अच्छभल्ल झालो; सोळाव्या जन्मी वनकुक्कुट. सतराव्या जन्मी गाढव झालो आणि अठराव्या जन्मी मांजर झालो.
Verse 44
एकोनविंशे मण्डूकः कूर्मो विंशतिमे भवे । एकविंशे भवे मत्स्यो द्वाविंशे मूषकोऽभवम्
एकोणिसाव्या जन्मी मी बेडूक झालो; विसाव्या जन्मी कासव. एकविसाव्या जन्मी मासा झालो आणि बाविसाव्या जन्मी उंदीर झालो.
Verse 45
उलूकोहं त्रयोविंशे चतुर्विशे वनद्विपः । पंचविंशे भवे चास्मिञ्जातोहं ब्रह्मराक्षसः
तेवीसाव्या जन्मी मी घुबड झालो; चोवीसाव्या जन्मी वनहत्ती झालो. आणि पंचवीसाव्या जन्मी, याच ठिकाणी, मी ब्रह्मराक्षस म्हणून जन्मलो.
Verse 46
क्षुत्परीतो निराहारो वसाम्यत्र महावने । इदानीमागतं दृष्ट्वा भवंतं जग्धुमुत्सुकः । त्वद्देहस्पर्शमात्रेण जाता पूर्वभवस्मृतिः
भुकेने व्याकुळ व निराहार मी या महावनात राहतो. आत्ताच तुम्ही आलेले पाहून तुम्हाला भक्षण करण्यास उत्सुक झालो; पण तुमच्या देहाच्या केवळ स्पर्शानेच माझी पूर्वजन्मस्मृती जागी झाली.
Verse 47
गतजन्म सहस्राणि स्मराम्यद्य त्वदंतिके । निर्वेदश्च परो जातः प्रसन्नं हृदयं च मे
तुमच्या सान्निध्यात आज मी हजारो गतजन्म स्मरतो. माझ्या अंतःकरणात परम वैराग्य उत्पन्न झाले आहे आणि माझे हृदयही प्रसन्न व निर्मळ झाले आहे.
Verse 48
ईदृशोऽयं प्रभावस्ते कथं लब्धो महामते । तपसा वापि तीव्रेण किमु तीर्थनिषेवणात्
हे महामते! असा अद्भुत प्रभाव तुला कसा प्राप्त झाला? तीव्र तपाने की तीर्थांचे श्रद्धेने सेवन केल्याने?
Verse 49
योगेन देवशक्त्या वा मंत्रैर्वानंतशक्तिभिः । तत्त्वतो ब्रूहि भगवंस्त्वामहं शरणं गतः
हे भगवन्, हा प्रभाव योगाने की देवशक्तीने, अथवा अनंतशक्तियुक्त मंत्रांनी मिळाला काय? तत्त्वतः सांगावे; मी तुमच्या शरण आलो आहे.
Verse 50
वामदेव उवाच । एष मद्गात्रलग्नस्य प्रभावो भस्मनो महान् । यत्संपर्कात्तमोवृत्तेस्तवेयं मतिरुत्तमा
वामदेव म्हणाले—माझ्या देहाला लागलेल्या पवित्र भस्माचा हा महान् प्रभाव आहे. तिच्या स्पर्शाने तुझी तमोवृत्ती दूर होऊन बुद्धी उत्तम ज्ञानाकडे वळली आहे.
Verse 51
को वेद भस्मसामर्थ्यं महादेवा दृते परः । दुर्विभाव्यं यथा शंभोर्माहात्म्यं भस्मनस्तथा
महादेवांशिवाय भस्माचे सामर्थ्य कोण जाणू शकेल? जसे शंभूचे माहात्म्य दुर्विचार्य आहे, तसेच भस्माचेही माहात्म्य आहे.
Verse 52
पुरा भवादृशः कश्चिद्ब्राह्मणो धर्मवर्जितः । द्राविडेषु स्थितो मूढः कर्मणा शूद्रतां गतः
पूर्वी तुझ्यासारखा एक ब्राह्मण होता; पण तो धर्मवर्जित होता. द्राविड देशात राहून तो मूढ आपल्या कर्मांनी शूद्रत्वाला गेला.
Verse 53
चौर्यवृत्तिर्नैष्कृतिको वृषलीरतिलालसः । कदाचिज्जारतां प्राप्तः शूद्रेण निहतो निशि
तो चोरीच्या वृत्तीने जगणारा, दुष्कर्म करणारा आणि वृषलीच्या संगास आसक्त होता। कधीतरी जारत्वास प्राप्त होऊन तो रात्री शूद्राकडून मारला गेला।
Verse 54
तच्छवस्य बहिर्ग्रामा त्क्षिप्तस्य प्रेतकर्मणः । चचार सारमेयोंऽगे भस्मपादो यदृच्छया
त्याचे शव प्रेतकर्म न करता गावाबाहेर फेकले गेले. योगायोगाने भस्मलिप्त पायांचा एक कुत्रा त्याच्या देहावरून फिरला.
Verse 55
अथ तं नरके घोरे पतितं शिवकिंकराः । निन्युर्विमानमारोप्य प्रसह्य यमकिंकरान्
मग तो घोर नरकात पडला असता, शिवकिंकरांनी त्याला विमानावर चढवून, यमकिंकरांना बलपूर्वक परास्त करून नेले.
Verse 56
शिवदूतान्समभ्येत्य यमोपि परिपृष्टवान् । महापातककर्त्तारं कथमेनं निनीषथ
शिवदूतांजवळ येऊन यमानेही विचारले— ‘हा महापातककर्ता आहे; याला तुम्ही कसे नेऊ इच्छिता?’
Verse 57
अथोचुः शिवदूतास्ते पश्यास्य शवविग्रहम् । वक्षोललाटदोर्मूलान्यंकितानि सुभस्मना
तेव्हा शिवदूत म्हणाले— ‘याच्या या शवदेहाकडे पाहा; याच्या वक्षस्थळावर, ललाटावर आणि भुजामुळांवर शुभ भस्माचे अंकित चिन्ह आहेत.’
Verse 58
अत एनं समानेतुमागताः शिवशासनात् । नास्मान्निषेद्धुं शक्तोसि मास्त्वत्र तव संशयः
म्हणून शिवाच्या आज्ञेने आम्ही त्याला परत नेण्यासाठी आलो आहोत। आम्हाला रोखण्याची तुझी शक्ती नाही—याबाबत तुला कधीही संशय राहू नये।
Verse 59
इत्याभाष्य यमं शंभोर्दूतास्तं ब्राह्मणं ततः । पश्यतां सर्वलोकानां निन्युर्लोकमनामयम्
यमाला असे सांगून शंभूचे दूत त्या ब्राह्मणाला—सर्व लोक पाहत असताना—दुःख-रोगरहित लोकात घेऊन गेले।
Verse 60
तस्मादशेषपापानां सद्यः संशोधनं परम् । शंभोर्विभूषणं भस्म सततं ध्रियते मया
म्हणून सर्व पापांचे त्वरित व परम शोधन व्हावे म्हणून मी सदैव शंभूचे पवित्र विभूषण—भस्म—धारण करतो।
Verse 61
इत्थं निशम्य माहात्म्यं भस्मनो ब्रह्मराक्षसः । विस्तरेण पुनः श्रोतु मौत्कंठ्यादित्यभाषत
अशा प्रकारे भस्माचे माहात्म्य ऐकून तो ब्रह्मराक्षस उत्कंठेने पुन्हा म्हणाला—“मला हे अधिक विस्ताराने ऐकायचे आहे.”
Verse 62
साधुसाधु महायोगिन्धन्योस्मि तव दर्शनात् । मां विमोचय धर्मात्मन्घोरादस्मात्कुजन्मनः
“साधु, साधु, हे महायोगिन्! तुमच्या दर्शनाने मी धन्य झालो. हे धर्मात्मन्, या घोर कुकर्मजन्य कुजन्मातून मला मुक्त करा.”
Verse 63
किंचिदस्तीह मे भाति मया पुण्यं पुराकृतम् । अतोहं त्वत्प्रसादेन मुक्तोस्म्यद्य द्विजोत्तम
मला असे वाटते की पूर्वी मी काही पुण्य केले असावे; म्हणून हे द्विजोत्तम, तुमच्या कृपेने आज मी मुक्त झालो आहे।
Verse 65
यमेनापि तदैवोक्तं पंचविंशतिमे भवे । कस्यचिद्योगिनः संगान्मोक्ष्यसे संसृतेरिति
त्याच वेळी यमानेही मला सांगितले होते—‘पंचविसाव्या जन्मी एखाद्या योग्याच्या संगतीने तू संसाऱ्यातून मुक्त होशील।’
Verse 66
तदद्य फलितं पुण्यं यत्किंचित्प्राग्भवार्जितम् । अतो निर्मनुजारण्ये संप्राप्तस्तव संगमः
म्हणून आज ते पुण्य—जे काही मी पूर्वजन्मांत कमावले होते—फलास आले. म्हणून या निर्जन अरण्यात मला तुमचा संग लाभला आहे।
Verse 67
अतो मां घोरपाप्मानं संसरंतं कुजन्मनि । समुद्धर कृपासिन्धो दत्त्वा भस्म समंत्रकम्
म्हणून हे कृपासिंधो, घोर पापांनी भरलेला व कुदैवाच्या जन्मात भटकणारा मला, मंत्रयुक्त भस्म देऊन उद्धर करा।
Verse 68
कथं धार्यमिदं भस्म को मंत्रः को विधिः शुभः । कः कालः कश्च वा देशः सर्वं कथय मे गुरो
ही भस्म कशी धारण करावी? मंत्र कोणता आणि शुभ विधी कोणती? कोणता काळ व कोणता देश (योग्य)? हे गुरो, मला सर्व सांगा।
Verse 69
भवादृशा महात्मानः सदा लोकहिते रताः । नात्मनो हितमिच्छंति कल्पवृक्षसधर्मिणः
तुमच्यासारखे महात्मे सदैव लोकहितात रत असतात। कल्पवृक्षासारखे ते केवळ स्वतःचेच हित इच्छित नाहीत।
Verse 70
सूत उवाच । इत्युक्तस्तेन योगीशो घोरेण वनचारिणा । भूयोपि भस्ममाहात्म्यं वर्णयामास तत्त्ववित्
सूत म्हणाला—त्या भयंकर वनवासी योगीने असे सांगितल्यावर, तत्त्वज्ञ योगीश्वराने पुन्हा पवित्र भस्माची महिमा वर्णिली।
Verse 99
एकस्मै शिवभक्ताय तस्मिन्पार्थिवजन्मनि । भूमिर्वृत्तिकरी दत्ता सस्यारामान्विता मया
त्या पार्थिव जन्मात एका शिवभक्ताला मी उपजीविका देणारी भूमी दिली, जी धान्यशेती व उद्यानांनी युक्त होती।