Adhyaya 7

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनरेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । सलिलेनाप्लुते लोके निरालोके तमोद्भवे

श्री मार्कंडेय म्हणाले—पुन्हा, प्रलयाच्या त्या भयानक एकमेव महासागरात, स्थावर-जंगम सर्व नष्ट झाल्यावर; जग जलाने प्लावित, प्रकाशहीन व तमातून उत्पन्न झाले असता—

Verse 2

ब्रह्मैको विचरंस्तत्र तमीभूते महार्णवे । दिव्यवर्षसहस्रं तु खद्योत इव रूपवान्

त्या अंधकाररूप झालेल्या महासागरात ब्रह्मा एकटेच विचरत राहिले—हजार दिव्य वर्षे—आणि काजव्याप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.

Verse 3

शेते योजनसाहस्रमप्रमेयमनुत्तमम् । द्वादशादित्यसंकाशं सहस्रचरणेक्षणम्

तो तेथे शयन करत होता—हजार योजन विस्तारलेला, अप्रमेय व अनुत्तम; बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, सहस्र चरण व सहस्र नेत्रांनी युक्त.

Verse 4

प्रसुप्तं चार्णवे घोरे ह्यपश्यत्कूर्मरूपिणम् । तं दृष्ट्वा विस्मयापन्नो ब्रह्मा बोधयते शनैः

त्या भयानक महासागरात ब्रह्मांनी कूर्मरूपधारीला झोपलेला पाहिले. त्यास पाहून ब्रह्मा विस्मयाने भरून गेले आणि हळूहळू त्याला जागवू लागले.

Verse 5

स्तुतिभिर्मंगलैश्चैव वेदवेदांगसंभवैः । वाचस्पते विबुध्यस्व महाभूत नमोऽस्तु ते

वेद-वेदांगांपासून उत्पन्न मंगल स्तुतिंनी ब्रह्मदेव म्हणाले— “हे वाचस्पते, जागृत हो; हे महाभूत, तुला नमस्कार असो.”

Verse 6

तवोदरे जगत्सर्वं तिष्ठते परमेश्वर । तद्विमुञ्च महासत्त्व यत्पूर्वं संहृतं त्वया

हे परमेश्वरा! तुझ्या उदरात सर्व जगत् स्थित आहे. म्हणून हे महासत्त्वा, तू पूर्वी जे संहृत केलेस ते आता मुक्त कर.

Verse 7

अध्याय

अध्याय. (अध्याय-शीर्षक)

Verse 8

स निशम्य वचस्तस्य उत्थितः परमेश्वरः । समुद्गिरन् स लोकांस्त्रीन् ग्रस्तान् कल्पक्षये तदा

त्याचे वचन ऐकून परमेश्वर उठले; आणि कल्पक्षयकाळी गिळलेले तीनही लोक त्यांनी तेव्हा पुन्हा उद्गिरून प्रकट केले.

Verse 9

देवदानवगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । सचन्द्रार्कग्रहाः सर्वे शरीरात्तस्य निर्गताः

देव, दानव, गंधर्व—यक्ष, नाग व राक्षसांसह—आणि चंद्र, सूर्य व सर्व ग्रह—हे सर्व त्याच्या शरीरातून बाहेर आले.

Verse 10

ततो ह्येकार्णवं सर्वं विभज्य परमेश्वरः । विस्तीर्णोपलतोयौघां सरित्सरविवर्धिताम्

त्यानंतर परमेश्वराने त्या एक, सर्वव्यापी महासागराचे विभाजन केले आणि नद्या-सरांनी वाढलेली, शिळा व जलप्रवाहांनी विस्तीर्ण अशी पृथ्वी प्रकट केली।

Verse 11

पश्यते मेदिनीं देवः सवृक्षौषधिपल्वलाम् । हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं श्वेतं पर्वतमुत्तमम्

देवाने वृक्ष, औषधी आणि दलदली जलांनी युक्त अशी पृथ्वी पाहिली; तसेच गिरिश्रेष्ठ हिमवान आणि उत्तम श्वेत पर्वतही पाहिला।

Verse 12

शृङ्गवन्तं महाशैलं ये चान्ये कुलपर्वताः । जंबुद्वीपं कुशं क्रौञ्चं सगोमेदं सशाल्मलम्

त्याने शृङ्गवान हा महाशैल आणि इतर कुलपर्वतही पाहिले; तसेच जंबूद्वीप, कुश, क्रौञ्च, गोमेद आणि शाल्मल हे द्वीपही पाहिले।

Verse 13

पुष्करान्ताश्च ये द्वीपा ये च सप्तमहार्णवाः । लोकालोकं महाशैलं सर्वं च पुरतः स्थितम्

त्याने पुष्करपर्यंत पसरलेले द्वीप आणि सात महा-समुद्र पाहिले; तसेच लोकालोक हा महाशैल—हे सर्व त्याच्या समोर स्थित होते।

Verse 14

चतुःप्रकृतिसंयुक्तं जगत्स्थावरजंगमम् । युगान्ते तु विनिष्क्रान्तमपश्यत्स महेश्वरः

महेश्वराने चार प्रकृतितत्त्वांनी संयुक्त असे स्थावर-जंगममय जगत् युगान्ती पुन्हा प्रकट होताना पाहिले।

Verse 15

विप्रकीर्णशिलाजालामपश्यत्स वसुंधराम् । कूर्मपृष्ठोपगां देवीं महार्णवगतां प्रभुः

प्रभूंनी विखुरलेल्या शिळाखंडांच्या जाळ्याने व्यापलेली वसुंधरा पाहिली; आणि महासागरात कूर्माच्या पाठीवर अधिष्ठित देवी-भूमीलाही दर्शन दिले।

Verse 16

तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते । नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले

तेथे भग्न पर्वतशिखरांवर—जिथे नद्या व सरोवरे नव्हती—पाणी अनेक तरंगांनी तुटलेले, भोवऱ्यांनी व उफाळत्या आवर्तांनी गजबजलेले होते।

Verse 17

नानौषधिप्रज्वलिते नानोत्पलशिलातले । नानाविहंगसंघुष्टां मत्स्यकूर्मसमाकुलाम्

त्याने तो प्रदेश पाहिला जो अनेक औषधींनी तेजस्वी होता, ज्याच्या शिळातळावर विविध कमळे पसरली होती; जो अनेक पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने निनादत आणि मासे व कासवांनी भरलेला होता।

Verse 18

दिव्यमायामयीं देवीमुत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम् । नदीमपश्यद्देवेशो ह्यनौपम्यजलाशयाम्

देवेशांनी त्या नदीला देवीस्वरूप पाहिले—दिव्य मायेतून निर्मिलेली, श्रेष्ठ मेघासारखी—पवित्र जलांचा अनुपम आश्रय।

Verse 19

मध्ये तस्याम्बुदश्यामां पीनोरुजघनस्तनीम् । वस्त्रैरनुपमैर्दिव्यैर्नानाभरणभूषिताम्

तिच्या मध्यभागी त्याने मेघश्याम कन्यारूप पाहिले—पुष्ट ऊरू, जघन व स्तनांनी युक्त—अनुपम दिव्य वस्त्रांनी आच्छादित व नानाविध आभूषणांनी भूषित।

Verse 20

सनूपुररवोद्दामां हारकेयूरमण्डिताम् । तादृशीं नर्मदां देवीं स्वयं स्त्रीरूपधारिणीम्

जिच्या नूपुरांचा नाद प्रचंड होता, जी हार व केयूरांनी अलंकृत होती—अशी नर्मदा देवी स्वतः स्त्रीरूप धारण करून प्रकट झाली होती।

Verse 21

योगमायामयैश्चित्रैर्भूषणैः स्वैर्विभूषिताम् । अव्यक्ताङ्गीं महाभागामपश्यत्स तु नर्मदाम्

त्याने नर्मदेला पाहिले—महाभागा देवीला—जी योगमायामय अद्भुत स्व-भूषणांनी विभूषित होती; जिनचे अवयव अव्यक्त, सामान्य दृष्टीपलीकडे होते।

Verse 22

अर्धोद्यतभुजां बालां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । स्तुवन्तीं देवदेवेशमुत्थितां तु जलात्तदा

तेव्हा त्याने जलातून उठलेली एक बालिका पाहिली—अर्धोन्नत भुजांची, पद्मपत्रासारख्या नेत्रांची—जी देवदेवेशाची स्तुती करीत होती।

Verse 23

विस्मयाविष्टहृदयो ह्यहमुद्वीक्ष्य तां शुभाम् । स्नात्वा जले शुभे तस्याः स्तोतुमभ्युद्यतस्ततः

त्या शुभेला पाहून माझे हृदय विस्मयाने भरून गेले; मग मी तिच्या पवित्र जलात स्नान करून तिची स्तुती करण्यास उद्यत झालो।

Verse 24

अर्चयामास संहृष्टो मन्त्रैर्वेदांगसंभवैः । सृष्टं च तत्पुरा राजन्पश्येयं सचराचरम्

तो हर्षित होऊन वेद व वेदांगांपासून उद्भवलेल्या मंत्रांनी अर्चना करू लागला; आणि हे राजन्, त्याने पूर्वीप्रमाणे सृष्टी—चराचरांसह—पाहिली।

Verse 25

सदेवासुरगन्धर्वं सपन्नगमहोरगम् । पश्याम्येषा महाभागा नैव याता क्षयं पुरा

देव, असुर, गंधर्व तसेच सर्प व महा-नागांसह हे सर्व जग मी पाहतो; ही महाभागा शक्ति पूर्वी कधीही क्षयास गेलेली नाही.

Verse 26

महादेवप्रसादाच्च तच्छरीरसमुद्भवा । भूयो भूयो मया दृष्टा कथिता ते नृपोत्तम

महादेवांच्या प्रसादाने—त्यांच्या देहातूनच उत्पन्न होऊन—मी तिला पुन्हा पुन्हा पाहिले आहे; हे नृपोत्तम, तेच मी तुला सांगितले.

Verse 27

प्रादुर्भावमिमं कौर्म्यं येऽधीयन्ते द्विजोत्तमाः । येऽपि शृण्वन्ति विद्वांसो मुच्यन्ते तेऽपि किल्बिषैः

हे द्विजोत्तम, जे या कूर्म-प्रादुर्भावाचे आख्यान अध्ययन करतात, आणि जे विद्वान केवळ ते ऐकतात—तेही निश्चयच पापांतून मुक्त होतात.