Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते । नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले

Transliteration

tasmin viśīrṇaśailāgre saritsarovivarjite | nānātaraṃgabhinnoda āvartodvartasaṃkule

Translation

तेथे भग्न पर्वतशिखरांवर—जिथे नद्या व सरोवरे नव्हती—पाणी अनेक तरंगांनी तुटलेले, भोवऱ्यांनी व उफाळत्या आवर्तांनी गजबजलेले होते।

Word by Word

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सर्वनाम

• विशीर्णशैलाग्रे: on the crumbled mountain-peak
• विशीर्णशैलाग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: विशीर्ण (वि-√शॄ (धातु), क्त-प्रत्यय ‘broken/crumbled’) + शैल (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शैलस्य अग्रे; विशीर्णं शैलाग्रम्)

• सरित्सरोविवर्जिते: devoid of rivers and lakes
• सरित्सरोविवर्जिते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सरित् (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि-√वृज्/वर्ज् (धातु), क्त-प्रत्यय ‘devoid of’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सरित्-सरः-रहितम्)

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे ‘various’

• तरंगभिन्नोद: whose waters are broken/churned by waves
• तरंगभिन्नोद: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरंग (प्रातिपदिक) + भिन्न (√भिद् (धातु), क्त-प्रत्यय) + उद (उदक/उद- ‘water’, प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समासपद); समासः—तत्पुरुषः (तरङ्गैः भिन्नः उदः/उदकप्रवाहः)

• आवर्तोद्वर्तसंकुले: crowded with whirlpools and upheavals
• आवर्तोद्वर्तसंकुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आवर्त (प्रातिपदिक) + उद्वर्त (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (आवर्तैः उद्वर्तैश्च संकुलम्)

Speaker

Unknown (contextual narrator in Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Tīrtha-seeking interlocutor(s)

Visual Art Cues

Scene: Jagged, broken mountain ridges protruding from a churning ocean; no rivers or lakes; waters fractured by many wave-forms, dense whirlpools, and surging eddies under a dark sky.

Characters & Entities

• Cosmic ocean
• Mountains
• Whirlpools (āvarta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly stability can vanish in time’s upheavals; refuge in the Lord and dharma is the steady path amid cosmic turbulence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is a descriptive scene of cosmic waters rather than a localized tīrtha praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.