मन्दरगिरिवर्णनम् — Description of Mount Mandara as Śiva’s Residence (Tapas-abode)
या अध्यायात ऋषी वायूस विचारतात—देवी व गणांसह हर (शिव) अंतर्धान होऊन कुठे गेले, कुठे वास करतात आणि विश्रांतीपूर्वी काय केले. वायू सांगतो की देवाधिदेवाला प्रिय असा मंदरगिरी हा तपस्येशी निगडित त्यांचा निवास असून तेथे अद्भुत गुहा आहेत. पर्वताचे सौंदर्य सहस्र मुखांनीही दीर्घकाळ वर्णनातीत आहे; तरी त्याची ऋद्धी, ईश्वरनिवासयोग्यता आणि देवीला प्रसन्न करण्यासाठी ‘अंतःपुरी’सारखे रूपांतर सांगितले आहे. शिव–शक्तीच्या नित्य सान्निध्यामुळे तेथील भूमी व वनस्पती जगापेक्षा श्रेष्ठ होतात, आणि झरे-धबधब्यांचे जल स्नान-पानाने पावन पुण्य देते. म्हणून मंदर हा केवळ निसर्गदृश्य नसून तप, दिव्य सान्निध्य व नैसर्गिक मंगल यांचा पवित्र संगमस्थळ ठरतो।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । अन्तर्धानगतो देव्या सह सानुचरो हरः । क्व यातः कुत्र वासः किं कृत्वा विरराम ह
ऋषी म्हणाले—देवीसह व आपल्या गणांसह हर अंतर्धान पावला. तो कुठे गेला, कुठे वास करतो, आणि काय करून तो शांत (स्थिर) झाला?
Verse 2
वायुरुवाच । महीधरवरः श्रीमान्मंदरश्चित्रकंदरः । दयितो देवदेवस्य निवासस्तपसो ऽभवत्
वायू म्हणाला—विचित्र कंदरांनी शोभणारा श्रीमान पर्वतराज मंदर, देवाधिदेव महादेवांच्या तपासाठी प्रिय निवासस्थान झाला.
Verse 3
तपो महत्कृतं तेन वोढुं स्वशिरसा शिवौ । चिरेण लब्धं तत्पादपंकजस्पर्शजं सुखम्
त्याने महान तप केले, जेणेकरून आपल्या शिरावर शिव-शिवा युगलाला धारण करू शकेल; आणि दीर्घकाळानंतर प्रभूच्या चरणकमलस्पर्शातून उत्पन्न झालेले सुख त्याला प्राप्त झाले.
Verse 4
तस्य शैलस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि
त्या पर्वताचे सौंदर्य हजार मुखांनीही विस्ताराने सांगता येत नाही; कोट्यवधी वर्षे झाली तरी त्याचे सविस्तर वर्णन शक्य नाही.
Verse 5
शक्यमप्यस्य सौन्दर्यं न वर्णयितुमुत्सहे । पर्वतान्तरसौन्दर्यं साधारणविधारणात्
जरी याचे सौंदर्य वर्णन करणे शक्य असले, तरी मी ते वर्णन करण्याचे धाडस करत नाही; कारण याची शोभा इतर पर्वतांपेक्षा श्रेष्ठ असून साधारण वर्णनात मावत नाही.
Verse 6
इदन्तु शक्यते वक्तुमस्मिन्पर्वतसुन्दरे । ऋद्ध्या कयापि सौन्दर्यमीश्वरावासयोग्यता
तथापि या सुंदर पर्वताविषयी एवढे तरी सांगता येईल की, कोणत्यातरी अलौकिक दिव्य ऋद्धीमुळे यास अशी शोभा व अशी योग्यता लाभली आहे की तो ईश्वर शिवाच्या निवासास योग्य आहे।
Verse 7
अत एव हि देवेन देव्याः प्रियचिकीर्षया । अतीव रमणीयोयं गिरिरन्तःपुरीकृतः
म्हणूनच देवीला प्रिय व्हावे या इच्छेने देवांनी हा अत्यंत रमणीय पर्वत आपले अंतःपुर, निजधाम करून ठेवला।
Verse 8
मेखलाभूमयस्तस्य विमलोपलपादपाः । शिवयोर्नित्यसान्निध्यान्न्यक्कुर्वंत्यखिलंजगत्
त्याच्या मेखला-भूमी व निर्मळ दगडी पायऱ्या, शिव-देवींच्या नित्य सान्निध्यामुळे, अखिल जगताला लहानसे भासवितात।
Verse 9
पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः । अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः
पितरांच्या या पवित्र जलांमुळे स्नान-पानाच्या उपयोगाने जगत् नित्य पोसले जाते; त्यातून मिळालेले पुण्यसंस्कार सर्वत्र पसरतात।
Verse 10
लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः । अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते
निर्झरांच्या अतिशय स्वच्छ जलाच्या कोमल, शीतल स्पर्शाने आणि पर्वतांच्या अधिराज्याने हा पर्वतराज जणू अभिषिक्त होतो।
Verse 11
निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः । चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते
रात्रीच्या वेळी शिखरप्रांती विराजमान चंद्रामुळे तो उंच पर्वत असा शोभतो, जणू पर्वतराज्याच्या साम्राज्यावर चंद्रच राजछत्र आहे।
Verse 12
स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् । सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते
चामरधारिणी युवतींच्या चंचल केशगुच्छांनी तो पर्वत जणू वीजला जात होता—जणू सर्व पर्वत-साम्राज्याचे राजचामर त्याच्या भोवती डोलत होते।
Verse 13
प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः । दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः
प्रातः नव्याने उगवलेल्या सूर्यकिरणांत रत्नांनी भूषित तो पर्वत आरशासमोर उभा असल्यासारखा, आपल्या देहाचे सौभाग्य-तेज पाहू इच्छित होता।
Verse 14
कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः । विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः
कूजनाऱ्या पक्ष्यांच्या कलरवाने तो सदैव मुखर होता; वाऱ्याने उचललेल्या लताभुजा डोलत; मृदू पल्लव लोंबत आणि सुटलेली फुले सतत झरत।
Verse 15
लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव । जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्
लताप्रतानांनी गुंतलेला व तपस्व्यासारख्या वृक्षांनी वेढलेला तो अद्रिराज जणू ‘जय’च्या आशीर्वादासह पूजिला जात होता आणि सतत भक्तिभावाने सेविला जात होता।
Verse 16
अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा । प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव
काही शिखरे अधोमुख, काही ऊर्ध्वमुख, तर काही तिर्यक्मुख होती; ते जणू पाताळात कोसळत आहे आणि जणू भूमिपृष्ठातून उफाळून येत आहे असे भासत होते।
Verse 17
परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि । पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्
तो सर्व दिशांनी सर्वतोपरि वेढलेला, जणू आकाशात भ्रमण करीत आहे; जणू अखिल जगत् पाहत आहे; आणि जणू निरंतर नृत्य करीत आहे—असा भासत होता।
Verse 18
गुहामुखैः प्रतिदिनं व्यात्तास्यो विपुलोदरैः । अजीर्णलावण्यतया जृंभमाण इवाचलः
दररोज गुहामुखे उघडी ठेवून, जणू विशाल उदराचा प्राणी तोंड वासून बसला आहे; अजीर्णामुळे सौंदर्य म्लान झाल्यासारखे, तो पर्वत जांभई देत आहे असे भासले।
Verse 19
ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् । वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः
जणू तो सर्व जगत गिळीत आहे, जणू समुद्र पित आहे; जणू आत दडलेला तम उगाळीत आहे, आणि जणू आकाशात मेघांमुळे मदोन्मत्त होत आहे।
Verse 20
निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः । तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः
त्या निवासभूमी निर्मळ आरशाच्या आतल्या भागासारख्या शीतल व रम्य होत्या। महावृक्षांच्या दाट, मृदू छायेमुळे आश्रमांवर सूर्यताप येऊ शकत नव्हता।
Verse 21
सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः । तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः
नद्या, सरोवर, तळे इत्यादींच्या स्पर्शाने शीतल झालेले वारे, तेथे तेथे एकत्र बसलेल्या शिव-शिवा या दोन शुभांनी खरोखरच सफल केले।
Verse 22
तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः । रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ
त्याला सर्वथा श्रेष्ठतम असे स्मरून, उमा-सहित त्र्यंबक महादेव रैभ्य-आश्रमाजवळ गेले आणि योगमायेने अंतर्धान होऊन निघून गेले।
Verse 23
तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः । रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु
तेथील उद्यानात पोहोचून, देवीसह महेश्वराने देवीच्या अंतःपुरातील रमणीय प्रांगणांत आनंदाने क्रीडा केली।
Verse 24
तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च । दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः
अशा रीतीने काळ पुढे सरकला आणि प्रजा वाढल्या; तेव्हा शुंभ व निशुंभ नावाचे दोन दैत्यबंधू उत्पन्न झाले।
Verse 25
ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना । अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि
त्यांच्या तपोबलाने प्रसन्न होऊन परमेष्ठी ब्रह्मदेवांनी या जगात सर्व पुरुषांकडूनही अवध्यत्वाचा वर दिला।
Verse 26
अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा । अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा
ती कन्या कोणत्याही योनीतून जन्मलेली नव्हती; अंबिकेच्या अंशातून प्रकट झाली होती. पुरुषस्पर्श न झालेल्या पवित्रतेत रमण करणारी, आणि ज्याचा पराक्रम कोणीही उल्लंघू शकत नाही असा।
Verse 27
तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः । इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति
“तिच्यामुळेच रणात आमचा वध होईल”—तिच्या कामाने मोहित झालेले ते दोघे ब्रह्मांना विनवू लागले. अशा रीतीने विनंती झाल्यावर ब्रह्मांनी त्यांना उत्तर दिले—“तथास्तु।”
Verse 28
ततः प्रभृति शक्रादीन्विजित्य समरे सुरान् । निःस्वाध्यायवषट्कारं जगच्चक्रतुरक्रमात्
तेव्हापासून त्याने रणात इंद्रादी देवांना जिंकले आणि आपल्या अप्रतिहत पराक्रमाने जग असे केले की वेदाध्ययन व यज्ञातील “वषट्”कारही निःशब्द झाले।
Verse 29
तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः । विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा
त्या दोघांच्या वधासाठी ब्रह्मांनी पुन्हा देवेश्वर शिवांना विनंती केली. मग तुमच्या रहस्याची निंदा करून—ज्या काही प्रकारे—त्याने तुम्हा दोघांत क्रोध उत्पन्न केला।
Verse 30
तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् । निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि
म्हणून त्या तेजोमय कोशातून उत्पन्न, निष्काम, कन्यारूपिणी अशी जी शक्ती—निशुंभ व शुंभ यांची हंती ठरणारी—ती देवांना प्रदान करणे तुला योग्य आहे।
Verse 31
एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः । कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः
अशा प्रकारे धाता (ब्रह्मा) यांनी विनविल्यावर भगवान नीललोहित—जणू सौम्य तंबी देत—हसतहसत तुम्हा दोघांना ‘काली’ हे गुप्त नाम सांगू लागले.
Verse 32
ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् । स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा
तेव्हा वर्णाच्या कारणाने क्रुद्ध झालेली देवी सुवर्णा हसत हसत पतीला शांत न करणाऱ्या वाणीने बोलली।
Verse 33
देव्युवाच । ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् । एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते
देवी म्हणाली— “माझ्या अशा वर्णरूपात जर तुमची रतीच नसेल, तर हा कामभाव इतका दीर्घकाळ कसा संयमित राहिला?”
Verse 34
अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया । न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः
“अरत (असंतोष) अवस्थेत असूनही तुम्ही माझ्याशी कसे रमता? कारण या जगात जगत्प्रभू ईश्वरासाठी काहीही अशक्य नाही।”
Verse 35
स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् । इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः
स्वात्मानंदात रमणाऱ्या तुमच्यासाठी रती हे सुखाचे साधन नाही; म्हणूनच स्मर (कामदेव) तुम्ही बलपूर्वक भस्म केला।
Verse 36
या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी । सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः
जी पत्नी सर्वांगसुंदरी असूनही पतीला प्रिय व अनुरूप नसते, ती इतर अनेक गुणांनी युक्त असली तरी खरेच व्यर्थ जन्मलेली मानली जाते।
Verse 37
भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् । तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते
स्त्रियांसाठी ही सृष्टी जणू एकच शेष ठेवते—पतीच्या भोगाचा विषय होणे. तरीही तिला ‘असत्य’ म्हणत अन्यथा ठरवले, तर नारीचा योग्य मान-सन्मान व स्थान कुठे उरते?
Verse 38
तस्माद्वर्णमिमं त्यक्त्वा त्वया रहसि निन्दितम् । वर्णान्तरं भजिष्ये वा न भजिष्यामि वा स्वयम्
म्हणून तुझ्याकडून गुप्तपणे निंदिलेला हा वर्ण-धर्म मी त्यागते; माझ्या इच्छेने मी दुसरा वर्ण स्वीकारेन, किंवा कोणताही स्वीकारणार नाही।
Verse 39
इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् । ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया
असे बोलून देवी शय्येवरून उठल्या आणि गद्गद वाणीने त्यांना संबोधिले. तप करण्याचा दृढ निश्चय करून त्यांनी पतीकडे तपस्येस अनुमती मागितली।
Verse 40
तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् । पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत
अशा रीतीने प्रणयभंग होईल या भीतीने भूतपति शिव स्वतः भवानीच्या चरणांशी प्रणाम करतच तिला प्रत्युत्तर देऊ लागले।
Verse 41
ईश्वर उवाच । अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे । रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम
ईश्वर म्हणाले—प्रिये, हे क्रीडेतून बोललेले शब्द आहेत, तू जाणत नाहीस; माझ्यावर का रागावलीस? माझ्या मनात तुझ्याविषयी अरति असती, तर रति—प्रेम—कसे उत्पन्न झाले असते?
Verse 42
माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा । कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम
तू या जगाची माता आहेस; मी पिता आणि अधिपतीही आहे. मग माझी तुझ्याविषयी अभिरति—आनंदमय अनुराग—नसणे कसे शक्य आहे?
Verse 43
आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः । यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः
आपल्यात अभिकामना जरी उत्पन्न झाली, तरी ती कामदेवाने कशी घडविली असेल? कारण कामाची उत्पत्ती तर जगत्उद्भवापूर्वीच होती.
Verse 44
पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया । ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया
संसारी जनांच्या रति-आनंद व संयोगासाठी मी सृष्टीत कामतत्त्व कल्पिले. मग कामदाहाबद्दल तू मला कसा दोष देतोस—मी कसा अपराधी ठरेन?
Verse 45
मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः । मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः
मला देवतांसारखाच समजून मनोभव (काम) ने थोडासा अपमान केला; म्हणून मी त्याला भस्मसात् केले.
Verse 46
विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् । ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्
या जगताच्या रक्षणाचे कारण ठरल्यामुळे आपला विहारही कल्याणकारी होतो. म्हणून त्याच हेतूने आज तुलाच साधन करून मी ही क्रीडामय योजना रचली आहे.
Verse 47
स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते । क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्
“हा विषय लवकरच तुला स्पष्ट होईल.” क्रोध उत्पन्न करणारे ते वचन हृदयात धरून तो पुढे असे बोलला.
Verse 48
देव्युवाच । श्रुतपूर्वं हि भगवंस्तव चाटु वचो मया । येनैवमतिधीराहमपि प्रागभिवंचिता
देवी म्हणाली—“हे भगवन्, तुझे चाटु वचन मी पूर्वीही ऐकले आहे; ज्यामुळे मी, दृढबुद्धी असूनही, पूर्वी फसवली गेले.”
Verse 49
प्राणानप्यप्रिया भर्तुर्नारी या न परित्यजेत् । कुलांगना शुभा सद्भिः कुत्सितैव हि गम्यते
पतीला अप्रिय असली तरी जी स्त्री प्राण गेले तरी त्याला सोडत नाही, ती सत्पुरुषांच्या दृष्टीने कुलांगना व शुभ मानली जाते; पण नीच लोक तिला तुच्छ समजतात.
Verse 50
भूयसी च तवाप्रीतिरगौरमिति मे वपुः । क्रीडोक्तिरपि कालीति घटते कथमन्यथा
“माझ्याविषयी तुझी अप्रसन्नता फार आहे—‘माझे रूप गौरीसारखे गौर नाही’ असे मानून. म्हणून खेळात म्हटलेले ‘काली’ हेही योग्य ठरते; नाहीतर कसे?”
Verse 51
सद्भिर्विगर्हितं तस्मात्तव कार्ष्ण्यमसंमतम् । अनुत्सृज्य तपोयोगात्स्थातुमेवेह नोत्सहे
म्हणून तुझी कठोरता सज्जनांनी निंदिली आहे व मान्य नाही। तप-योगाचा हा संयोग न सोडता, मी येथे पुढे थांबण्याचे धैर्य करीत नाही।
Verse 52
शिव उवाच । स यद्येवंविधतापस्ते तपसा किं प्रयोजनम् । ममेच्छया स्वेच्छया वा वर्णान्तरवती भव
शिव म्हणाले: “तुझे तप असेच असेल तर अशा तपाचा काय उपयोग? माझ्या इच्छेने किंवा तुझ्या स्वेच्छेने, तू अन्य वर्ण धारण करणारी हो.”
Verse 53
देव्युवाच । नेच्छामि भवतो वर्णं स्वयं वा कर्तुमन्यथा । ब्रह्माणं तपसाराध्य क्षिप्रं गौरी भवाम्यहम्
देवी म्हणाली: “मी स्वतः तुमचा विधान/वर्णन बदलू इच्छित नाही. तपाने ब्रह्माची आराधना करून मी लवकरच गौरी (शुभ, गौरवर्णा) होईन.”
Verse 54
ईश्वर उवाच । मत्प्रसादात्पुरा ब्रह्मा ब्रह्मत्वं प्राप्तवान्पुरा । तमाहूय महादेवि तपसा किं करिष्यसि
ईश्वर म्हणाले: “पूर्वी माझ्या कृपेने ब्रह्माने ब्रह्मत्व प्राप्त केले. हे महादेवी, त्याला बोलावून तू तपाने काय साध्य करशील?”
Verse 55
देव्युवाच । त्वत्तो लब्धपदा एव सर्वे ब्रह्मादयः सुराः । तथाप्याराध्य तपसा ब्रह्माणं त्वन्नियोगतः
देवी म्हणाली: “ब्रह्मा आदी सर्व देवांनी आपापली पदे व सामर्थ्य तुमच्यापासूनच मिळवली आहेत. तरीही तुमच्या आज्ञेनुसार ते तपाने ब्रह्माची आराधना करतात.”
Verse 56
पुरा किल सती नाम्ना दक्षस्य दुहिता ऽभवम् । जगतां पतिमेवं त्वां पतिं प्राप्तवती तथा
पूर्वी काळी मी दक्षाची कन्या ‘सती’ या नावाने झाले; आणि अशा रीतीने जगत्पती तुलाच मी पती म्हणून प्राप्त केले।
Verse 57
एवमद्यापि तपसा तोषयित्वा द्विजं विधिम् । गौरी भवितुमिच्छामि को दोषः कथ्यतामिह
आजही मी तपश्चर्येने द्विज-स्वरूप विधाता ब्रह्मदेवांना संतुष्ट केले आहे. मला गौरी व्हायचे आहे—यात दोष काय? येथे सांगावे.
Verse 58
एवमुक्तो महादेव्या वामदेवः स्मयन्निव । न तां निर्बंधयामास देवकार्यचिकीर्षया
महादेवीने असे म्हटल्यावर वामदेव जणू स्मित करीत; देवकार्य साधण्याच्या इच्छेने त्याने तिला पुढे आग्रहाने रोखले नाही.
Frequently Asked Questions
The sages inquire about Śiva’s antardhāna (concealment) with Devī and attendants; Vāyu reveals their chosen dwelling—Mount Mandara—presented as Śiva’s beloved tapas-residence.
The text uses ineffability to signal that the mountain’s qualities exceed ordinary description because they arise from Śiva–Śakti’s sānnidhya; beauty becomes a theological indicator of divine immanence.
Fitness as Īśvara’s abode, constant proximity of Śiva and Devī, extraordinary ṛddhi (splendor), wondrous caves/terraces, and purifying streams used for bathing and drinking that generate puṇya.